Senat litewski a zmiana cywilizacji (XV wiek)
Wpisał: Mirosław Dakowski   
25.10.2008.

Senat litewski a zmiana cywilizacji (XV wiek)

Pisze Zygmunt Gloger w swej „Encyklopedii staropolskiej”:

Senat litewski utworzony przez Władysława Jagiełłę na sejmie w Horodle ro­ku 1413, na wzór senatu polskiego, roz­wijał się podług wyrobionych już form i pojęć o wolności w narodzie polskim, od którego Litwa czerpała swoją cywilizację i wiarę. Przykład ustroju społeczeństwa polskiego i polskich swobód musiał być na Litwie potężny, skoro Jagiełło w 27 lat po wstąpieniu na tron polski sam znosi nieo­graniczone samowładztwo swoje w dzie­dzicznej Litwie i stanowi dla narodu swe­go senat. Akt unii horodelskiej opiewa między innemi:

„Też same w Litwie co i w Polsce stanowią się dostojeństwa, krze­sła i urzędy, t. j. w Wilnie i Trokach wo­jewodowie, kasztelanowie i na innych miejscach, jak się nam podoba postano­wić. Dygnitarze ci będą z katolików, ró­wnie jak ziemscy urzędnicy i wchodzący do rad naszych katolikami być powinni, dlatego, że różnica w wierze stanowi róż­nicę w zdaniach i że potrzebne tajemnice w radzie bywają wynoszone".

[Komentarz MD: Było to przyjęcie Litwy (Lietuva) do wiary katolickiej, do cywilizacji łacińskiej. Dzięki przewadze kulturalnej Korony, Litwini odeszli więc od samodzierżawia, charakterystycznego dla cywilizacji turańskiej. Szkoda, że odnowiciele litewskości w XX wieku ten najważniejszy aspekt Unii Litwy i Polski - przeoczyli. Widzieli (widzą) tylko polonizację Litwinów, przeciwko której się bronili..]