Iran uderza w fabrykę helu. Świat IT i AI staje na krawędzi
Po atakach Iranu na infrastrukturę gazową Kataru świat może stanąć w obliczu poważnych zakłóceń w dostawach… helu – jednego z kluczowych surowców dla nowoczesnych technologii.
Choć dla większości osób hel kojarzy się głównie z balonami, w rzeczywistości jest absolutnie krytyczny dla przemysłu półprzewodników, medycyny oraz sektora kosmicznego. I właśnie jego globalne dostawy zostały poważnie zagrożone.
Katar odpowiada za jedną trzecią światowego helu
Katar, dzięki ogromnym złożom gazu ziemnego, odpowiada za około 30–33% globalnej produkcji helu. Surowiec ten jest produktem ubocznym wydobycia gazu i pozyskiwany jest w procesie kriogenicznej separacji.
Kluczowym punktem na mapie światowej produkcji jest kompleks w Ras Laffan – największy na świecie zakład LNG. To właśnie tam dochodziło do ataków, które zmusiły państwowego operatora do wstrzymania produkcji już na początku marca.
Sytuację dodatkowo pogorszyły kolejne uderzenia, które – według operatora – spowodowały „rozległe zniszczenia”. W efekcie eksport helu ma zostać trwale ograniczony o około 14%, a pełna odbudowa infrastruktury może potrwać lata.
Ceny helu rosną – i to dopiero początek
Już teraz ceny spotowe helu podwoiły się od początku konfliktu. To jednak dopiero wstęp do potencjalnych podwyżek.
Rynek helu jest specyficzny – większość dostaw odbywa się w ramach długoterminowych kontraktów, a handel spotowy stanowi zaledwie kilka procent rynku. To oznacza, że prawdziwe skutki kryzysu dopiero nadejdą, gdy nowe ceny zaczną obowiązywać w kontraktach.
Eksperci przewidują, że największe problemy pojawią się z kilkutygodniowym opóźnieniem – dokładnie wtedy, gdy wyczerpią się zapasy wysłane jeszcze przed eskalacją konfliktu.
Bez helu nie ma chipów ani AI
Hel odgrywa kluczową rolę w produkcji półprzewodników, które napędzają współczesną gospodarkę – od smartfonów, przez centra danych, aż po modele sztucznej inteligencji.
Jest wykorzystywany m.in. do chłodzenia wafli krzemowych w trakcie ich obróbki. Dzięki wyjątkowym właściwościom przewodzenia ciepła pozwala utrzymać stabilną temperaturę w trakcie niezwykle precyzyjnych procesów technologicznych.
Co istotne – obecnie nie istnieje realny zamiennik helu w tym zastosowaniu.
Uderzenie w medycynę i sektor kosmiczny
Problemy z dostępnością helu mogą uderzyć także w ochronę zdrowia. Gaz ten jest niezbędny do chłodzenia nadprzewodzących magnesów w urządzeniach do rezonansu magnetycznego (MRI).
Jednocześnie hel jest kluczowy dla przemysłu kosmicznego – służy m.in. do oczyszczania zbiorników paliwowych w rakietach. Rosnąca liczba startów realizowanych przez firmy takie jak SpaceX czy Blue Origin tylko zwiększa zapotrzebowanie.
portaltechnologiczny.pl/swiat-bez-chipow-jedna-ciesnina-moze-zatrzymac-cala-branze-tech
Globalny łańcuch dostaw w kryzysie
Sytuację komplikuje fakt, że hel jest niezwykle trudny w przechowywaniu i transporcie. W postaci gazowej łatwo ucieka nawet przez mikroskopijne nieszczelności, dlatego musi być skraplany i transportowany w specjalnych, bardzo drogich kontenerach.
Obecnie około 200 takich zbiorników utknęło na Bliskim Wschodzie. Każdy z nich kosztuje około milion dolarów, co dodatkowo ogranicza możliwości szybkiego przeorganizowania dostaw.
Azja najbardziej narażona
Najbardziej zagrożone są kraje Azji, które odpowiadają za znaczną część globalnej produkcji półprzewodników.
Szczególnie wrażliwa jest Korea Południowa – firmy takie jak Samsung Electronics i SK Hynix importują [importowali... md] nawet około 65% helu z Kataru.