Przełomowy moment Unii Europejskiej

Przełomowy moment Unii Europejskiej

Przełomowy moment Unii Europejskiej

Bycie „pro-Brukselskim” stało się raczej kultem ideologicznym niż projektem politycznym – pisze Alastair Crooke

Alastair Crooke 17 XI 2026 forumgeopolitica/the-european-union-watershed-moment

Rozpoczęcie przez USA rozmów w Abu Zabi z przedstawicielami Rosji i Ukrainy ostatecznie stawia UE przed egzystencjalną sprzecznością – taką, której nie może dłużej odkładać. Konstrukcja UE zawsze była amerykańską koncepcją z konkretnym celem. 

Ale jeśli USA odwróciły się teraz od swojego pełnomocnika, gdy ten balansuje na krawędzi kinetycznej wymiany z Rosją, jaka jest zatem strategia UE wobec Ukrainy? Nie może niczego zaoferować. Czy zawsze będzie po prostu w pełni popierać maksymalistyczne stanowisko Zełenskiego?

UE nie zaproponowała żadnego rozwiązania, poza naleganiem, aby Rosja ustąpiła i zgodziła się na zawieszenie broni wzdłuż linii kontaktu.

To przełomowy moment, ponieważ dysfunkcjonalność UE nie może być bardziej oczywista. Nawet ich amerykański „sugar daddy” jest w rozpaczy, a Rosja stała się pełna pogardy, co minister spraw zagranicznych Ławrow  jasno dał do zrozumienia  zaledwie kilka dni temu:

„Negocjacje, zgodnie z sugestią mediatorów amerykańskich, koncentrują się na omówieniu parametrów przyszłej architektury bezpieczeństwa dla Ukrainy, Rosji i całego naszego regionu. Lub, można by rzec, bezpieczeństwa europejskiego. To fundamentalna kwestia, ponieważ wszystko, co słyszymy teraz z Brukseli i innych stolic UE, sprowadza się do żądania natychmiastowego zawieszenia broni… Von der Leyen powiedziała, że ​​nie będzie dyskusji o parametrach architektury bezpieczeństwa, dopóki nie zostanie osiągnięty trwały rozejm. To ta sama stara logika. Uważają, że absolutnie konieczne jest „kupienie czasu” dla swoich „klientów”, reżimu kijowskiego, i wykorzystanie go do odbudowy sił zbrojnych. Nie zgodzimy się na to… [Ona] powiedziała, że ​​najpierw musi być rozejm, a potem architektura bezpieczeństwa. Tymczasem inny przedstawiciel brukselskiej biurokracji stwierdził, że UE nie pozwoli na rozwiązanie uwzględniające interesy Federacji Rosyjskiej. To w zasadzie wszystko, co można powiedzieć na ten temat”.

Projekt Unii Europejskiej „Wspólny świat atlantycki” nigdy nie był millenarystycznym ideałem wspólnego mitu cywilizacji zachodniej, który go uosabiał; od początku miał on swoje korzenie w Realpolitik.

Unijne ramy instytucjonalne miały jasno określony cel dla manewrów Waszyngtonu „za kulisami”. Ich celem było utrzymanie dominacji USA nad powojenną przestrzenią europejską; utrzymanie politycznego centrum jako trwałego europejskiego  status quo ; trzymanie Sowietów „na dystans”; oraz zapewnienie, że europejskie nadwyżki handlowe zostaną przetworzone na finansowanie amerykańskiego deficytu. Innymi słowy, europejskie nadwyżki handlowe miały na celu „przetworzenie nadwyżek” w amerykańskim systemie finansowym i utrzymanie hegemonii dolara.

Krótko mówiąc, był to projekt czysto merkantylny, opakowany w ozdobniki liberalizmu – rekwizyt służący rywalizacji mocarstw USA w celu utrzymania prymatu. „Finansowa hydraulika” była prosta: rządząca elita europejska i jej sojusznicy korzystali z
oszustw kartelu UE (pierwotnie „Wspólnoty Węgla i Stali”  -)  oraz dobrze płatnych stanowisk elitarnych, które się z tym wiązały, pod warunkiem, że beneficjenci będą posłuszni Stanom Zjednoczonym i ich polityce zagranicznej.

Jednak amerykański paradygmat obronny zmienił się za rządów Trumpa, a trójstronne negocjacje w Abu Zabi w tym tygodniu dobitnie pokazują, jak bardzo Unia Europejska stała się zbędna dla interesów USA. Czy kierownictwo UE ma strategię na tę zmianę w amerykańskim myśleniu o bezpieczeństwie, zmierzającą w kierunku twierdzy zachodniej półkuli? Nie.

Zmiana w doktrynie bezpieczeństwa USA nie obejmuje jednak w pełni momentu przełomowego dla UE. UE może osiągać punkt krytyczny, a może, co bardziej prawdopodobne, początek rozpadu. Nie jest już użytecznym wasalem. Raczej stoi na przeszkodzie. Stany Zjednoczone (głównie z powodu ograniczeń w zakresie amunicji) zaczęły postrzegać świat w kategoriach rywalizacji mocarstw, a „średnie mocarstwa” stały się jedynie „przyczepkami”. To naprawdę nieistotne.

Jak doszliśmy do tego etapu?  Archiwa  administracji Busha (1990–1992) pokazują, że amerykańscy urzędnicy przyjęli ekspansję na wschód jako Realpolitik, aby utrzymać dominację USA i zdławić konkurentów, nie tylko radzieckich, ale także potencjalnych konkurentów z Europy Zachodniej (tj. filar bezpieczeństwa europejskiego, którego siłą napędową jest Francja/Niemcy). Jednak do 1997 roku UE skapitulowała i zgodziła się na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych z pierwszą falą kandydatów z Europy Środkowej i Wschodniej.

Niemniej jednak, standardowa narracja pozostaje taka, że ​​rozszerzenie UE było technokratycznym procesem kierowanym przez Komisję, z którego Stany Zjednoczone po prostu skorzystały. Z perspektywy ówczesnego członka zespołu Wysokiego Przedstawiciela UE Javiera Solany, widziałem, że Waszyngton aktywnie dostrzegał polityczne korzyści płynące z akcesji Europy Wschodniej i wykorzystywał dwustronne naciski, aby ją przyspieszyć. W rezultacie aparat polityki zagranicznej UE obserwował, jak jego znaczenie jest podważane przez rozszerzenie, którym miał zarządzać.

Uwaga sekretarza obrony USA Donalda Rumsfelda z 2003 roku skierowana do dziennikarza podkreśla zmianę nastawienia USA:  „Myślisz o Europie jak o Niemczech i Francji. Ja nie. Myślę, że to stara Europa… Jest nowa Europa”.  Kontekstem była odmowa ówczesnego prezydenta Chiraca, by przystać na dążenia prezydenta Busha do wojny w Iraku.

Sekretarz stanu Colin Powell wyraźnie ostrzegł, że Francja poniesie „konsekwencje” za swój sprzeciw wobec wojny. W późniejszym kontekście dyplomatycznym ówczesna sekretarz stanu Condoleza Rice rzekomo powiedziała francuskim urzędnikom:  „Zapłaciliśmy za zwycięstwo naszą krwią i pieniędzmi… nie potrzebujemy was”,  odrzucając oferty francuskiej współpracy w Iraku po inwazji.

Wydaje się, że Francja w 2004 r. przyznała rację, a prezydent Chirac wyraźnie złagodził swoje stanowisko, uznając  inwazję za fakt  dokonany i opisując odsunięcie Saddama Husseina od władzy jako „pozytywny krok”.

W istocie, ten „moment wojny w Iraku” z 2003 roku skutecznie położył kres UE jako spójnemu projektowi politycznemu – a wydarzenia minionego tygodnia w Abu Zabi, gdzie Europejczycy walczyli o nieproszony wtargnięcie na szczyt trójstronny, sprawiły, że twierdzenia UE o byciu poważnym aktorem geopolitycznym stały się farsą. „Owoce” kryzysu z 2003 roku są zbierane dzisiaj.

UE nie jest już użytecznym wasalem (poza wystawianiem czeków na rzecz Zełenskiego),

Waszyngton może  zaczynać rozumieć  , że nie da się rozwiązać problemu Ukrainy bez  zajęcia się najpierw  architekturą bezpieczeństwa Eurazji. Ostatecznie może to zostać rozwiązane tylko przez trzy wielkie mocarstwa – USA, Rosję i Chiny; mocarstwa średnie będą musiały dostosować się do sytuacji.

Dawny model proatlantycki po prostu przestał działać. Wysiłki Europy, by zdystansować się od Trumpa w sprawie Ukrainy poprzez „granie na dudach” przed jastrzębiami wojennymi w Kongresie USA i głęboką rusofobią w warstwach finansowych, nie emancypują Europy od Ameryki. Służą raczej jej interesom. Europa ponosi bowiem koszty i ryzyko polityczne, działając jako zastępca, który ma osłabiać Rosję. Z jakiej korzyści dla Europy? Ukryte koszty ekonomiczne są oczywiste. Korzyści nie.

Ale to nie koniec konsekwencji tego, że UE dała się w 2003 roku wymanewrować bilateralnym naciskom USA. UE stała się wówczas nieistotna, ponieważ Stany Zjednoczone działały w Iraku w oparciu o  strategiczne ramy  (oparte na dyrektywach Netanjahu), których UE jako całość ani nie rozumiała, ani nie akceptowała.

Jeśli chodzi o projekt dla Europy, Stany Zjednoczone działały w oparciu o strategiczne ramy ekonomiczne, a także geostrategiczne – Europa miała przyjąć amerykański neoliberalny model technokratyczny. Model ten był przede wszystkim teorią przebudowy państwa, aby zagwarantować sukces rynku i jego najważniejszych uczestników – nowoczesnych korporacji.

Teoria ta opierała się na przekonaniu, że wszystko, co musiał zrobić rząd, to stworzyć odpowiednie środowisko (niskie podatki, niewiele regulacji), a „duch” przedsiębiorców spontanicznie zrobiłby resztę, dzięki „niewidzialnej ręce” rynku.

Zachód jest dziś w kryzysie, choć nie w takim sensie, jak sądzą niektórzy, w tym biurokratyczni technokraci. Jego problemem nie jest „skrajna prawica”, ani populizm, ani polaryzacja. Głębsze, leżące u podstaw problemy mają charakter strukturalny – władza jest tak rozproszona i rozbita, że ​​żadna sensowna reforma nie jest możliwa.

Było to widoczne nawet wtedy, gdy UE składała się z 12 państw członkowskich. Na zeszłotygodniowym  szczycie Europejskiej Wspólnoty Politycznej (EPC)  w Dublinie gościło ponad pięćdziesiąt delegacji, w których uczestniczyło około 500 osób. To ewidentnie dysfunkcjonalne. Każde państwo członkowskie ma określone uprawnienia, ale żaden przywódca nie jest w stanie narzucić spójnego „przywództwa” całej UE.

Protesty, zamieszki i rozpad tkanki społecznej w całej Europie odzwierciedlają  kryzys intelektualnego paradygmatu globalnego liberalizmu . Złudzenia tego ostatniego, wraz z towarzyszącą mu oligarchiczną i autokratyczną strukturą rządów, uwypuklają brak rdzenia tego projektu. Bycie „pro-Brukselskim” stało się ideologicznym kultem, a nie projektem politycznym.

Co Bruksela o tym wszystkim sądzi? Absolutnie nic. Technokracja UE wciąż jest zauroczona Ameryką czasów Obamy – krajem miękkiej siły, polityki tożsamości i kosmopolitycznego neoliberalnego kapitalizmu.

Czy przywódcy UE mają jakieś odpowiedzi dla Ukrainy? Nie.

Czy ma jakąś sensowną dalszą strategię dla Ukrainy? Nie.

Czy przemyślało na nowo swoje stosunki z USA na przyszłość? Nie.

Czy ma odpowiedź na kryzys intelektualnego paradygmatu globalnego liberalizmu? Nie.

Czy przetrwa w obecnej formie? Nie.

Niepokoje społeczne i polityczne oraz ból nadchodzącej polityki oszczędnościowej wymuszą zmiany.