Broń – Złoty cielec podżegaczy wojennych

Uwe Froschauer apolut/waffen-das-goldene-kalb-der-bellizisten

Punkt widzenia Uwe Froschauera .

https://tube4.apolut.net/w/qzfVeq9dCNdRGQR5Tis19f

Kiedy politycy promienieją przed myśliwcami, pieszczą rakiety, a technologia wojskowa staje się doświadczeniem

Są obrazy, które mówią głośniej niż tysiąc przemówień rządowych. 18 września 2026 roku niemiecki minister obrony Boris Pistorius stanął w Fort Worth w Teksasie przed pierwszym niemieckim F-35A – najnowocześniejszym, wszechstronnym myśliwcem zaprojektowanym do misji wojskowych, które ostatecznie kończą się zniszczeniem i śmiercią. Lockheed Martin wystosował zaproszenie, niemieckie siły zbrojne otrzymały swój nowy samolot – a Pistorius promieniał.

Siedziałem przed telewizorem i nie mogłem się powstrzymać od myśli o jednej z najsłynniejszych historii Starego Testamentu: tańcu wokół Złotego Cielca. Mojżesz schodzi z góry Synaj, niosąc dwie tablice przymierza. Na dole widzi swój lud, który stworzył złotego cielca i tańczy wokół niego. Własnoręcznie wykonany przedmiot stał się obiektem ich kultu. Jak wiadomo, Mojżesz reaguje raczej niedyplomatycznie: rzuca tablice o ziemię i rozbija je.

Oczywiście, Boris Pistorius nie jest Izraelitą na Górze Synaj, a F-35 nie jest złotym cielcem. Paralela leży na innym poziomie: w gloryfikacji obiektu stworzonego przez człowieka, któremu przypisuje się bezpieczeństwo, siłę i ostatecznie zbawienie. Złoty cielec naszych czasów nie jest ze złota. Składa się z tytanu, aluminium, materiałów kompozytowych, elektroniki, czujników i materiałów wybuchowych. I kosztuje miliardy.

Pistorius i jego latające cielę

Pierwszy niemiecki myśliwiec F-35A został oficjalnie zaprezentowany 18 września w siedzibie Lockheed Martin w Fort Worth. Pistorius wyjaśnił:

„To oznacza początek nowej ery dla Sił Powietrznych”.

Samolot jest „najnowocześniejszym myśliwcem na świecie”.

Można by zaprotestować: Co innego ma robić minister obrony? Oczywiście, musi zajmować się sprzętem wojskowym. Oczywiście, państwo musi odpowiednio wyposażyć swoich żołnierzy. I, naturalnie, biorąc pod uwagę liczne wojny na świecie, które naruszają prawo międzynarodowe, można argumentować, że odstraszanie wymaga siły militarnej. Sam Pistorius wyraźnie uzasadnia swoje podejście, mówiąc, że chce zapobiec wojnie. W Bundestagu w 2024 roku wyjaśnił:

„Musimy być gotowi na wojnę do 2029 roku” –dodał, mówiąc, że Niemcy muszą odstraszać, „aby zapobiec najgorszemu”.

Samo słowo „war-ready” (gotowy do wojny) przykuwa moją uwagę. Nie jest to bynajmniej współczesny wynalazek językowy. Termin ten jest udokumentowany od 1826 roku, doświadczył znaczącego rozkwitu w militarystycznym Cesarstwie Niemieckim i osiągnął swój historyczny szczyt w kontekście I wojny światowej. A jednak to właśnie to słowo ponownie zyskuje rangę kluczowego terminu politycznego w Niemczech XXI wieku.

Uważam tę retorykę za niezwykle niebezpieczną. Język nie tylko opisuje rzeczywistość społeczną, ale może ją również zmieniać. Każdy, kto latami wmawia społeczeństwu, że Niemcy muszą być „gotowe do wojny”, przesuwa granice tego, co uważa się za normalne. Wojna nie jawi się już jako ostateczne naruszenie cywilizacji, któremu należy zapobiegać wszelkimi rozsądnymi środkami, ale coraz częściej jako scenariusz, na który państwo i społeczeństwo powinny być przygotowane. Czołgi, pociski rakietowe, myśliwce, schrony przeciwlotnicze, ewakuacje rannych i infrastruktura wojskowa stają się w ten sposób stopniowo częścią codziennego życia politycznego.

Dlaczego minister obrony nie mówi z takim samym zapałem o tym, by Niemcy stały się zdolne do pokoju? Dlaczego nie prowadzi się co najmniej równie ożywionej dyskusji o rozszerzeniu kanałów dyplomatycznych, pogodzeniu sprzecznych interesów, zrozumieniu interesów bezpieczeństwa drugiej strony, przywróceniu kontroli zbrojeń i stworzeniu europejskiego porządku bezpieczeństwa, który zredukuje prawdopodobieństwo wojny? Zdolność do pokoju nie oznacza bezbronności. Oznacza traktowanie siły militarnej jako ostateczności i uprzednie wyczerpanie wszystkich możliwości dyplomatycznych.

Chcę przyzwyczaić się do języka pokoju – a nie języka wojny. Bo za niemal technicznie brzmiącym terminem „gotowość wojenna” nie kryje się nic abstrakcyjnego w prawdziwym kryzysie. Wojna to zmasakrowane ciała, poparzeni ludzie, martwi żołnierze i cywile, traumatyzowane dzieci, zniszczone miasta i rodziny, które muszą chować swoich bliskich. Każdy, kto na nowo wprowadza słowo „wojna” do codziennego dyskursu politycznego, powinien również jasno określić, co wojna naprawdę oznacza.

Moim zdaniem Niemcy nie potrzebują szkolenia społeczeństwa w zakresie sztuki wojennej. Niemcy potrzebują renesansu umiejętności pokojowych.

F-35 to nie smartfon, samochód elektryczny ani nowy model kolejki. Sam Lockheed Martin promuje ten typ samolotu jako szczególnie śmiercionośny myśliwiec. Niemiecki F-35 ma również zapewnić udział Niemiec w porozumieniach NATO o współużytkowaniu broni jądrowej. To broń. Jego celem nie jest transport ludzi z punktu A do punktu B. Jego celem militarnym jest rozpoznanie celów, użycie broni, a w razie kryzysu – niszczenie i zabijanie. Państwo może uznać to za konieczne ze względów bezpieczeństwa. Ale od kiedy to trzeba wyglądać jak dziecko w poranek Bożego Narodzenia, żeby to zrobić?

Nie przeszkadza mi, że minister obrony ogląda F-35. Martwi mnie natomiast estetyzacja wojska, entuzjazm i błysk w ich oczach, gdy stają w obliczu systemu uzbrojenia, którego prawdziwym celem w realnym świecie jest zniszczenie i śmierć.

Markus Söder i jego miłość do gór Taurus

Drugi obraz utkwił mi w pamięci: Markus Söder z firmy zbrojeniowej MBDA w Schrobenhausen. Przed nim: Taurus KEPD 350. Pocisk manewrujący o zasięgu ponad 500 kilometrów. Według producenta Taurus może być używany przeciwko bunkrom, mostom, lotniskom i innym celom wojskowym.

Zdjęcia z wizyty pokazują Södera stojącego tuż obok broni, oglądającego ją i dotykającego. Scena wydaje się niemal czuła. Jak na mój gust, brakuje tylko, żeby nadał Taurusowi przezwisko. Mogłoby to być zabawne, gdyby to był zabytkowy samochód. Ale to pocisk manewrujący.

Towarzyszące temu oświadczenie Södera było jednoznaczne:

„Ta broń musi zostać użyta.”

Niech to zdanie zapadnie wam w pamięć na chwilę. Nie: Ta broń musi być dostępna. Nie: Ta broń służy jako środek odstraszający. Nie: Miejmy nadzieję, że nigdy nie będzie trzeba jej użyć. „Ta broń musi zostać użyta”. Właśnie wtedy termin „broń obronna” nabiera osobliwego brzmienia.

Söder określił również Taurusa jako „najpotężniejszą broń odstraszającą Niemiec” i zażądał wówczas jego dostarczenia na Ukrainę. Bawarski rząd następnie szczegółowo udokumentował to pojawienie się. Dla mnie wizerunek polityka z pociskiem manewrującym i towarzyszące mu oświadczenie stanowią jedną całość. Broń nie jest już przedstawiana jako zło konieczne. Staje się symbolem politycznym, demonstracją determinacji, dowodem przywództwa – złotym cielcem.

Annalena Baerbock: zasiada w myśliwcu

A potem jest Annalena Baerbock. Słynne zdjęcie zostało zrobione, gdy ówczesna minister spraw zagranicznych odwiedziła Euro-NATO Joint Jet Pilot Training w bazie sił powietrznych Sheppard w Teksasie 13 września 2023 roku i zapoznała się z samolotem szkoleniowym T-6. Na zdjęciach widać ją uśmiechniętą – eufemistycznie rzecz ujmując – w kokpicie.

Ówczesny minister spraw zagranicznych chwalił szkolenie niemieckich pilotów myśliwców w Teksasie jako wkład w bezpieczeństwo Niemiec, Europy i NATO. Można to uzasadnić z perspektywy polityki bezpieczeństwa. Zastanawiam się jednak, dlaczego zachodni politycy tak chętnie eksponują teraz potęgę militarną. Dlaczego technologia wojskowa musi wyglądać cool? Dlaczego politycy muszą siedzieć w czołgach, wsiadać do myśliwców lub obsługiwać pociski? Dlaczego otwarcia fabryk amunicji stają się politycznymi sesjami zdjęciowymi?

Friedrich Merz: „Cudowna przygoda”

Friedrich Merz podaje kolejny przykład z podręcznika. 20 czerwca 2024 roku ówczesny przewodniczący CDU wsiadł do Eurofightera w bazie lotniczej Laage i leciał przez około godzinę. Pozwolono mu nawet przez jakiś czas samemu pilotować samolot.

Po wylądowaniu Merz wyszedł z myśliwca – według dpa „z uśmiechem” – i oświadczył:

„Wspaniała przygoda. Było fajnie.”

Oczywiście, polityk może cieszyć się lotem. Ja też bym się cieszył. Ale i tutaj warto się mu bliżej przyjrzeć. Eurofighter to nie przejażdżka na Oktoberfeście. To wysoce zaawansowany system uzbrojenia. A kiedy czołowi politycy wsiadają do myśliwców, a potem publicznie mówią o „przygodzie” i „zabawie”, tworzy to obraz wojska, który ma niewiele wspólnego z rzeczywistym wynikiem wojny.

Na drugim końcu rakiety nie ma przygód. Są eksplozje, okaleczone ciała, amputowane kończyny, poparzeni ludzie, martwi żołnierze, martwi cywile, traumatyzowane dzieci i rozbite rodziny. To jest wojna. Nie Top Gun.

Macron i „gospodarka wojenna”

Prezydent Francji Emmanuel Macron również przyczynił się do ukształtowania tej nowej terminologii. Już w 2022 roku mówił o francuskiej „économie de guerre”, czyli gospodarce wojennej. W kwietniu 2024 roku odwiedził nową linię produkcyjną prochu amunicyjnego w Bergerac, w południowo-zachodniej Francji. Bronił tam gospodarki wojennej z perspektywy polityki gospodarczej, powołując się na produkcję, miejsca pracy i wartość dodaną.

Tutaj rozbudowa sił zbrojnych dotyka kwestii, która niepokoi mnie jeszcze bardziej. Broń tworzy miejsca pracy. Amunicja tworzy miejsca pracy. Czołgi tworzą miejsca pracy. Pociski tworzą miejsca pracy. Myśliwce tworzą miejsca pracy. I w pewnym momencie prowadzi to do niemal perwersyjnej logiki ekonomicznej: im większe zagrożenie, tym większy popyt. Im większy popyt, tym pełniejsze portfele zamówień. Im pełniejsze portfele zamówień, tym bardziej rozwija się przemysł zbrojeniowy.

Im bardziej gospodarka staje się zależna od tej branży, tym bardziej niewygodne staje się proste pytanie: Co się stanie z tym modelem biznesowym, jeśli faktycznie zapanuje pokój?

Przemysł zbrojeniowy w Europie rośnie

To nie jest z mojej strony sprytny zabieg retoryczny. Europejski przemysł zbrojeniowy masowo zwiększa swoje moce produkcyjne. Analiza „Financial Times” dotycząca około 150 zakładów produkcyjnych w 2025 roku wykazała, że ​​od początku wielkiej ofensywy rosyjskiej na Ukrainę europejskie fabryki zbrojeniowe zwiększyły swoje powierzchnie produkcyjne mniej więcej trzykrotnie w porównaniu z poprzednim tempem. Dodano ponad siedem milionów metrów kwadratowych nowej powierzchni przemysłowej.

W sierpniu 2025 r. Ursula von der Leyen odwiedziła również dużą bułgarską fabrykę amunicji VMZ w Sopocie i powiązała rozwój europejskiej produkcji zbrojeniowej z bezpieczeństwem Europy i wsparciem dla Ukrainy.

Zwolennicy tej polityki argumentują, że Europa przez dziesięciolecia zaniedbywała swoje zdolności militarne i musi skutecznie odstraszać zagraniczne inwazje w obliczu agresywnej wojny Rosji. To jedna perspektywa. Drugie pytanie brzmi: kiedy niezbędny potencjał obronny staje się militaryzacją społeczeństwa? Ta granica zasługuje na znacznie więcej uwagi, niż się jej obecnie poświęca. Możliwe, że już ją przekroczyliśmy w Europie.

Od koniecznego zła do fetyszu

Społeczeństwo demokratyczne może potrzebować sił zbrojnych, a mimo to brzydzić się wojną. Może szanować żołnierzy, a jednocześnie postrzegać broń jako narzędzie zorganizowanej przemocy. Może być w stanie bronić się bez czynienia z wojskowej sprawności ideału społecznego. Może odstraszać, nie fetyszyzując broni.

O to mi chodzi. Problem nie zaczyna się wraz z istnieniem armii. Zaczyna się tam, gdzie broń nabiera ładunku emocjonalnego, gdzie politycy pozują przed nią, gdzie myśliwce obiecują przygody, gdzie pociski manewrujące są traktowane niemal z miłością, gdzie fabryki broni stają się latarniami nadziei gospodarczej, gdzie miliardy na systemy uzbrojenia są omawiane z rzeczowością, która byłaby niewyobrażalna w przypadku szkół, szpitali, emerytur czy opieki pielęgniarskiej – i gdzie język wojny stopniowo przenika do codziennego życia społecznego.

Złoty cielec obiecuje bezpieczeństwo

Być może dlatego metafora złotego cielca działa tak dobrze. Bożek nie musi być ze złota. Bożek pojawia się tam, gdzie przedmiotowi przypisuje się niemal magiczną moc: Więcej broni oznacza większe bezpieczeństwo. Więcej pocisków oznacza większe bezpieczeństwo. Więcej myśliwców oznacza większe bezpieczeństwo. Więcej amunicji oznacza większe bezpieczeństwo. Więcej odstraszania oznacza pokój.

Do pewnego stopnia może to być logiczna logika polityki bezpieczeństwa. Historycznie rzecz biorąc, odstraszanie rzeczywiście zapobiegało wojnom lub je ograniczało. Jego zwolennicy wskazują w szczególności, że potencjalny agresor powstrzyma się od ataku, jeśli jego koszty okażą się nieobliczalnie wysokie. Nie stanowi to jednak prawa natury.

Uzbrojenie rodzi również kontr-zagrożenia. Percepcja zagrożenia generuje kontr-zagrożenia. Planowanie militarne jednej strony nie jest automatycznie postrzegane jako defensywne przez drugą. Odstraszanie może stworzyć dylemat bezpieczeństwa: każdy twierdzi, że uzbraja się dla własnego bezpieczeństwa – a ostatecznie wszyscy czują się mniej bezpieczni. To jest temat, który należy omówić, panie Merz, panie Macron, panie Burnham i pani von der Leyen!

Gdzie są obrazy dyplomacji?

Chciałbym zobaczyć inne obrazy: niemieckiego ministra spraw zagranicznych promieniejącego z powodu osiągnięcia zawieszenia broni po miesiącach negocjacji. Kanclerza z entuzjazmem trzymającego w dłoniach traktat o kontroli zbrojeń. Prezydenta Francji z dumą ogłaszającego, że nowa europejska architektura bezpieczeństwa zmniejsza prawdopodobieństwo wojny. Polityków przygotowujących negocjacje pokojowe z taką samą energią, z jaką otwiera się fabryki broni. Dyplomatów wychwalanych za negocjacje tak samo, jak generałów za potęgę militarną.

Dlaczego takie obrazy wydają się teraz niemal naiwne? Być może to właśnie jest naprawdę niepokojące: nie to, że Europa posiada broń, ale to, że broń znów staje się obiektem fascynacji.

Co się stało ze społeczeństwem?

I to prowadzi mnie do pytania, które wciąż mnie dręczy, gdy widzę zdjęcia Pistoriusa, Södera, Baerbocka i Merza: Co się stało ze społeczeństwem, gdy obywatele coraz bardziej nieostrożnie obchodzą się z bronią?

Niemcy znają konsekwencje militarnej pychy lepiej niż niemal każdy inny kraj. „Nigdy więcej wojny” nie było kiedyś sentymentalnym hasłem. Było lekcją wyciągniętą z milionów ofiar, zniszczonych miast, okaleczonych ludzi i moralnej katastrofy.

Zdolność obronna i zdolność do pokoju nie wykluczają się wzajemnie. Państwo ma prawo do samoobrony. Należy o tym dyskutować obiektywnie. Ale obiektywizm to co innego niż entuzjazm. Pocisk manewrujący nie zasługuje na czułość. Myśliwiec to nie zabawka. Fabryka amunicji to nie park rozrywki. A wojna to nie przygoda.

Może Europa dobrze by zrobiła, gdyby od czasu do czasu zstąpiła z góry i zobaczyła, za czym tak tańczy. Złoty cielec jest już pośród nas. Nosi nazwy takie jak Taurus, F-35, Eurofighter, Storm Shadow i SCALP.

Podczas gdy politycy się uśmiechają, a aparaty fotograficzne pstrykają, łatwo przeoczyć prosty fakt: broń została zaprojektowana, by zagrażać ludziom, niszczyć mienie i zabijać na wojnie. Ci, którzy uważają jej posiadanie za niezbędne do samoobrony, mogą mieć uzasadnione argumenty.

Ale cywilizowane społeczeństwo nigdy nie powinno ich kochać.