Prawo i strategia torują drogę globalnym operacjom wojskowym

Wolfgang Effenberger apolut/recht-und-strategie-ebnen-den-weg-zu-globalen-militareinsatzen

[chyba dobre, choć rozwlekłe (Niemcy w ogóle lubią krążyć wokół ronda, bo brak im jaj by przejść do sedna) ]

Prawo i strategia torują drogę globalnym operacjom wojskowym | Autor: Wolfgang Effenberger

1994: Karlsruhe i Force XXI (TRADOC 525-5)

Opinia Wolfganga Effenbergera .

Obowiązująca obecnie niemiecka Ustawa Zasadnicza nie zawiera ogólnego zakazu misji zagranicznych , lecz ustanawia ścisłe ograniczenia konstytucyjne. Odpowiednie przepisy to przede wszystkim artykuły 24, 26, 87a i 115a Ustawy Zasadniczej, a także orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego.

Ustawa zasadnicza z 1949 r. zawierała już artykuł 24, ale konkretna formuła pokoju i bezpieczeństwa zbiorowego zawarta w ustępie 2 została wprowadzona w „Ustawie uzupełniającej Ustawę zasadniczą” w kontekście przystąpienia do NATO, którą przyjęto 19 marca 1956 r. (1)

Prawie rok wcześniej, 6 maja 1955 r., przystąpienie Republiki Federalnej Niemiec do NATO stało się prawnie skuteczne na mocy prawa międzynarodowego wraz ze złożeniem dokumentu przystąpienia w Waszyngtonie – Niemcy stały się w ten sposób oficjalnie 15. członkiem sojuszu. (2)

Artykuł 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej stanowi podstawę dzisiejszych działań zagranicznych. Artykuł ten został ostatnio zmieniony w kontekście integracji europejskiej 22 grudnia 1992 r. Nowelizacja ta stworzyła podstawę konstytucyjną dla udziału Republiki Federalnej Niemiec w systemach bezpieczeństwa zbiorowego (później ONZ, NATO itd.) i ograniczenia jej suwerennych praw w tym celu – wyraźnie „dla zachowania pokoju”. (3)

Decydujący moment zwrotny nastąpił wraz z tzw. orzeczeniem o nieistnieniu kraju z 12 lipca 1994 r .

Zgodnie z tą zasadą, rozmieszczenie niemieckich sił zbrojnych poza granicami Niemiec jest generalnie dopuszczalne, jeżeli odbywa się w ramach i zgodnie z zasadami systemu bezpieczeństwa zbiorowego oraz za uprzednią zgodą Bundestagu. Dało to początek obowiązkowi rezerwacji parlamentarnej .

Każde zbrojne użycie siły za granicą wymaga zazwyczaj zgody Bundestagu (niemieckiego parlamentu federalnego). Zostało to później uregulowane bardziej szczegółowo w ustawie o udziale w parlamencie (2005). Użycie siły w kontekście „bezpieczeństwa zbiorowego”

Otwarcie konstytucji na „systemy bezpieczeństwa zbiorowego” dotyka również przeciwnego bieguna w Ustawie Zasadniczej: podczas gdy artykuł 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej wyraźnie zezwala na integrację Republiki Federalnej z ONZ i NATO „dla zachowania pokoju”, artykuł 26 Ustawy Zasadniczej wyznacza czerwoną linię, po przekroczeniu której taka integracja staje się użyciem siły z naruszeniem prawa międzynarodowego – mianowicie gdy działania zakłócają „pokojowe współistnienie narodów” i „w szczególności przygotowują do prowadzenia wojny agresywnej”.

Niesprowokowane bombardowanie pozostałej części Jugosławii, przeprowadzone bez mandatu ONZ przez 78 dni i nocy, niewątpliwie stanowiło zwykłą wojnę agresywną, według Willy’ego Wimmera, ówczesnego wiceprzewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego OBWE. Oświadczenie Wimmera popiera większość ekspertów prawa międzynarodowego, którzy uważają, że atak nie jest objęty obowiązującym prawem międzynarodowym. (4)

Ponieważ wojny agresywne są w Niemczech przestępstwami karalnymi, między innymi, emerytowany admirał Friedrich R. Schmäling złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Prokuratura Federalna nie wniosła jednak oskarżenia, argumentując, że zdaniem prokuratury nie było wystarczającego podejrzenia popełnienia przestępstwa „przygotowania wojny agresywnej” w rozumieniu obowiązującego wówczas artykułu 80 niemieckiego Kodeksu karnego. Niemcy nie brały udziału w „przygotowaniach wojny agresywnej” lub uczestniczyły w nich „tylko” w ramach operacji sojuszniczej. To skutecznie otworzyło drogę do dopuszczenia udziału, o ile przygotowania formalnie odbywały się gdzie indziej. (5)

Niemcy aktywnie uczestniczyły w tym przedsięwzięciu, m.in. poprzez użycie myśliwców Tornado, które wykonały setki lotów bojowych i wystrzeliły ponad 200 pocisków na terytorium Jugosławii. (6)

W 1999 roku Jugosławia wniosła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości sprawę przeciwko dziesięciu państwom NATO – w tym Niemcom – za naruszenie zakazu użycia siły zawartego w artykule 2, ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych (atak bez uprzedniej agresji ze strony Republiki Federalnej Jugosławii). (7)

Liczne niezależne raporty ekspertów oraz „Trybunał Międzynarodowy” (bez formalnego upoważnienia ONZ) jednoznacznie zakwalifikowały to rozmieszczenie jako nielegalną wojnę agresywną w świetle prawa międzynarodowego, również w odniesieniu do udziału Niemiec. (8)

Podjęta przez Jugosławię próba prawnego zakwestionowania ataku NATO z 1999 r. przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (MTS) okazała się nieskuteczna, jednak politycznie operacja ta nadal stanowi ważny dowód na to, że naruszała ona zakaz użycia siły zawarty w Karcie Narodów Zjednoczonych.

Co dokładnie zrobiła Jugosławia w 1999 roku?

29 kwietnia 1999 r. Republika Federalna Jugosławii wniosła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze pozew przeciwko dziesięciu państwom NATO: Belgii, Niemcom, Francji, Wielkiej Brytanii, Włochom, Kanadzie, Holandii, Portugalii, Hiszpanii i Stanom Zjednoczonym. (9)

Jugosławia oskarżyła te państwa o naruszenie zakazu użycia siły zawartego w artykule 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych (atak militarny bez uprzedniej agresji ze strony Jugosławii i bez mandatu ONZ), a także o naruszenie zakazu interwencji, zasady suwerenności i norm międzynarodowego prawa humanitarnego (ataki na cele cywilne, oskarżenia o ludobójstwo). (10)

Wynik w MTS

MTS rozpatrywał równolegle dziesięć odrębnych spraw – co było pierwszym tego typu przypadkiem w historii – i miał rozstrzygnąć o legalności użycia siły.

Jednakże w swoim wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. MTS uznał się za niewłaściwy:

Uzasadnienie: W momencie interwencji NATO Jugosławia nie była członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych i nie uznała skutecznie jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości; w związku z tym nie miała podstaw prawnych do wniesienia pozwu.

W rezultacie nie zapadł żaden wyrok merytoryczny – to znaczy nie wydano żadnego oficjalnego orzeczenia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie tego, czy operacja NATO była sprzeczna z prawem międzynarodowym, czy też nie. (11)

Ocena w świetle prawa międzynarodowego pomimo braku orzeczenia MTS

Niezależnie od MTS wielu ekspertów prawa międzynarodowego (Simma, Cassese, Hilpold i inni) uważa, że rozmieszczenie sił stanowiło naruszenie artykułu 2(4) Karty Narodów Zjednoczonych, ponieważ nie było ono samoobroną ani nie opierało się na rezolucji Rady Bezpieczeństwa. (12)

Grupy badawcze zajmujące się pokojem, Unia Humanistyczna i Trybunał Berliński jednoznacznie określiły tę wojnę jako nielegalną wojnę agresywną w świetle prawa międzynarodowego, naruszającą bezwzględny zakaz użycia siły. (13)

MTS oddalił sprawę z przyczyn formalnych (brak jurysdykcji), a nie dlatego, że uznał atak za zgodny z prawem.

Eksperci nadal powszechnie uważają, że użycie tej broni stanowi naruszenie prawa międzynarodowego, mimo że w samej sprawie nie zapadł żaden wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. (14)

Równolegle w jurysprudencji niemieckiej można zaobserwować następującą linię:

W 2006 roku niemiecki Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) wydał orzeczenie w sprawie ataku NATO na most, stwierdzając, że niemieckie samoloty nie brały bezpośredniego udziału w tym konkretnym ataku; naruszenia prawa międzynarodowego przez inne państwa NATO można było przypisać Niemcom tylko wtedy, gdyby niemieckie władze zostały poinformowane o szczegółach operacji. (15)

Linia polityczna rządu federalnego

Rząd niemiecki do dziś oficjalnie utrzymuje stanowisko, że operacja ta nie była sprzeczna z prawem międzynarodowym, lecz stanowiła raczej rodzaj „interwencji humanitarnej” mającej na celu ochronę Albańczyków z Kosowa; wyraźnie zaprzecza, że stanowiła ona wojnę agresywną w rozumieniu artykułu 26 Ustawy Zasadniczej. (16)

Uniemożliwia to państwu i władzy sądowniczej zakwalifikowanie tej operacji jako wojny agresywnej – a tym samym stwarza podstawę do odstąpienia od wszczęcia postępowania karnego przeciwko odpowiedzialnym.

Konsekwencja: „Udział jest dozwolony”

Zgodnie z prawem międzynarodowym użycie siły jest powszechnie uznawane za naruszenie zakazu stosowania siły.

Zgodnie z prawem karnym i konstytucyjnym odpowiedzialność Niemiec interpretuje się w ten sposób, że nie były one „organizatorami” wojny agresywnej, lecz uczestnikami operacji sojuszniczej, która jest politycznie uzasadniona jako akcja humanitarna.

Praktyczną konsekwencją tego jest to, że dopóki inicjatywa, planowanie i „przygotowanie” operacji wojskowej naruszającej prawo międzynarodowe leży po stronie partnerów sojuszu, a Niemcy mogą powoływać się na udział w ramach systemu bezpieczeństwa zbiorowego (art. 24 ust. 2 GG), udział ten nie będzie ścigany jako wojna napastnicza.

Zgodnie z artykułem 87a ust. 1 Ustawy Zasadniczej Rząd Federalny tworzy siły zbrojne w celu obrony.

Pierwotna zasada przewodnia Ustawy Zasadniczej z 1949 r. miała wyraźnie charakter defensywny: dlatego też Bundeswehrę po jej utworzeniu w 1955 r. można było postrzegać jedynie jako armię obronną.

Pierwotne stwierdzenie konstytucyjne, iż „Siły zbrojne mogą być użyte w celach obronnych jedynie w zakresie wyraźnie dozwolonym przez niniejszą Ustawę Zasadniczą”, nie dopuszczało, aby użycie sił zagranicznych zostało objęte wyjątkiem do czasu zjednoczenia.

Termin „wyraźnie” jest tu kluczowy. Ustawa Zasadnicza rzeczywiście zawiera wyraźne upoważnienia do rozmieszczania Bundeswehry na terenie Niemiec, na przykład:

Artykuł 35 Ustawy Zasadniczej (Pomoc administracyjna w przypadku klęsk żywiołowych i szczególnie poważnych awarii),
Artykuł 87a ust. 3 i 4 Ustawy Zasadniczej (ochrona obiektów cywilnych),
Artykuł 91 Ustawy Zasadniczej (stan wyjątkowy).

W przeciwieństwie do tego, żaden przepis Ustawy Zasadniczej nie stanowi wprost, że Bundeswehra może prowadzić misje zbrojne poza granicami kraju.

Z tej obserwacji liczni prawnicy konstytucyjni i krytycy dochodzą do wniosku, że artykuł 87a ust. 2 Ustawy Zasadniczej pierwotnie miał obejmować jedynie wyjątkowe przypadki wyraźnie uregulowane w Ustawie Zasadniczej – zwłaszcza te dotyczące spraw wewnętrznych.

Przeciwny pogląd Federalnego Trybunału Konstytucyjnego

Federalny Trybunał Konstytucyjny w tzw. orzeczeniu Out-of-Area z 1994 r. przedstawił odmienne stanowisko.

Otworzyło to drogę do rozmieszczania sił zbrojnych za granicą na mocy artykułu 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej.

„Federacja może, w celu

zachowania pokoju,przystąpić do systemu wzajemnego

bezpieczeństwa zbiorowego…”

Zdaniem sądu, taka klasyfikacja obejmuje również gotowość do wypełniania zobowiązań wojskowych w ramach tego systemu. Z tego wynika konstytucyjna podstawa do zbrojnego rozmieszczania sił poza granicami kraju w ramach tych systemów.

Krytycy twierdzą jednak:

Artykuł 24 Ustawy Zasadniczej nie wspomina o siłach zbrojnych ani operacjach militarnych .
Mówi tylko o zintegrowaniu się z systemem bezpieczeństwa zbiorowego.
Gdyby twórcy konstytucji zamierzali zezwolić na zbrojne rozmieszczanie sił poza granicami kraju, wyraźnie by to uregulowali – zgodnie z brzmieniem artykułu 87a, ustęp 2 .
Odnosiło się to wyraźnie do działań krajowych, takich jak reagowanie na wszelkiego rodzaju katastrofy: powodzie, pożary, śnieżyce. Działania policyjne zostały włączone dopiero później.

Tło historyczne

Wojny agresywne przeciwko Polsce (1939) i Związkowi Radzieckiemu (1941) doprowadziły do powstania Bundeswehry w 1955 roku, która stała się siłą obronną. Podczas rozważań nad konstytucją wojskową priorytetem była obrona narodu i sojuszu; interwencje militarne na całym świecie nie były wówczas brane pod uwagę.

Kilku ekspertów prawa konstytucyjnego i międzynarodowego – w tym Norman Paech, Dieter Deiseroth, Erhard Denninger i Martin Kutscha – argumentuje, że możliwość zbrojnego rozmieszczenia Bundeswehry poza granicami kraju nie wynika bezpośrednio z brzmienia Ustawy Zasadniczej, lecz została dopuszczona konstytucyjnie dopiero poprzez daleko idącą interpretację artykułu 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej w wyroku Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 12 lipca 1994 r. w sprawie „poza obszarem działania”. Inni eksperci prawa konstytucyjnego nie zgadzają się z tą interpretacją i postrzegają orzeczenie jako doprecyzowanie uprawnienia już zapisanego w Ustawie Zasadniczej.

Ważne jest zatem rozróżnienie dwóch poziomów:

Brzmienie Ustawy Zasadniczej stanowi istotną część krytyki konstytucyjnej działań zagranicznych.
Jednakże obecny stan prawny jest determinowany przez orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z tym orzecznictwem, zbrojne rozmieszczenie wojsk za granicą jest zgodne z konstytucją w warunkach ustalonych przez Trybunał.

Argument przedstawiony przez Normana Paecha i in. jest interpretacją konstytucyjną, którą można obronić , ale nie odpowiada ona obecnie dominującej interpretacji Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Właśnie z tego powodu pozostaje przedmiotem debaty konstytucyjnej.

W tym momencie należy krytycznie ocenić rezultaty dotychczasowych działań zagranicznych podjętych na podstawie artykułu 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej (GG) – „Federacja może w celu utrzymania pokoju przystąpić do systemu wzajemnego bezpieczeństwa zbiorowego …”.

Zagraniczne rozmieszczenie niemieckich sił zbrojnych po wydaniu decyzji o wyłączeniu ich z obszaru działań wojennych

Po orzeczeniu Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 12 lipca 1994 r. Bundestag zatwierdził pierwsze zbrojne rozmieszczenie wojsk za granicą 22 lipca 1994 r. Od tego czasu Bundeswehra brała udział w licznych misjach ONZ, NATO, UE lub koalicji międzynarodowych. (17)

Do najważniejszych misji należą:

Ponadto prowadzono liczne mniejsze misje, na przykład w Sudanie, Sudanie Południowym, Saharze Zachodniej, Gruzji, na Rogu Afryki i na Morzu Śródziemnym. (18)

Niezależnie od dopuszczalności prawnej ustanowionej w artykule 24 ust. 2 Ustawy Zasadniczej, w niniejszym rozdziale dokonano krytycznej analizy politycznej i praktycznej oceny rozmieszczeń :

Po ponad trzech dekadach niemieckiej obecności za granicą, rezultaty są otrzeźwiające. Ani w byłej Jugosławii, ani w Afganistanie, ani w Mali, nie da się zaprowadzić trwałego pokoju. Zamiast tego, spuścizną są rozległe zniszczenia infrastruktury, szkody w środowisku, wysokie ofiary wśród ludności cywilnej i niestabilna sytuacja polityczna. Ta ocena nasuwa fundamentalne pytanie, czy zbrojne rozmieszczenie wojsk za granicą jest rzeczywiście odpowiednim sposobem na zapewnienie pokoju, czy też często staje się elementem eskalacji napięcia.

Czy operacje te służyły pokojowi na świecie?

Pogląd ten podzielają Rząd Federalny Niemiec, NATO i Organizacja Narodów Zjednoczonych. (19)

Siły KFOR odegrały znaczącą rolę w zapobieżeniu nawrotowi szeroko zakrojonej przemocy po wojnie w Kosowie.
UNIFIL przyczynił się do stabilizacji granicy między Izraelem a Libanem.
Operacje antypirackie u wybrzeży Somalii chronią międzynarodową żeglugę.
Misje szkoleniowe wzmocniły struktury bezpieczeństwa państwa.

Krytycy twierdzą:

Wiele operacji nie osiągnęło zamierzonych celów politycznych, a nawet wywołało nowe konflikty.

Afganistan (2001–2021): Po dwudziestu latach wojny talibowie ponownie przejęli władzę.
Mali: Mimo wieloletniej obecności sił międzynarodowych sytuacja bezpieczeństwa uległa znacznemu pogorszeniu; niemieckie siły zbrojne się wycofały.
Somalia: Misja ONZ nie była w stanie zapobiec upadkowi państwa.
Kosowo: Mimo że przemoc została osłabiona, konflikt polityczny między Serbią a Kosowem trwa do dziś.

Z tej perspektywy wiele misji zagranicznych postrzega się raczej jako działania mające na celu zarządzanie konfliktami , a nie trwałe budowanie pokoju .

Kosowo (od 1999 r.): Zwolennicy argumentowali, że interwencja zapobiegła dalszym przesiedleniom. Krytycy wskazują, że interwencja odbyła się bez mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ, ustanawiając tym samym precedens dla interwencji wojskowych poza systemem bezpieczeństwa zbiorowego. Co więcej, konsekwencje dla środowiska i zdrowia – takie jak użycie amunicji ze zubożonym uranem przez państwa NATO – są nadal przedmiotem debaty.
Afganistan (2001–2021): Pierwotnym celem była walka z Al-Kaidą i stabilizacja kraju. Po dwudziestu latach misja zakończyła się dojściem talibów do władzy. Nawet wielu ich byłych zwolenników mówi teraz o otrzeźwiającym lub nieudanym wyniku. Zbudowano infrastrukturę, ale jednocześnie wojna spowodowała ogromne straty ludzkie i środowiskowe.
Mali (2013–2024): Niemcy uczestniczyły w misjach MINUSMA i EUTM Mali. Pomimo wieloletniej obecności, sytuacja bezpieczeństwa uległa pogorszeniu, krajem wstrząsnęło kilka wojskowych zamachów stanu, a misje międzynarodowe zostały ostatecznie przerwane. Wielu obserwatorów uważa, że pożądanej stabilizacji nie udało się osiągnąć.

W tym kontekście krytycy stawiają zasadnicze pytanie, czy tego typu operacje rzeczywiście służyły „zachowaniu pokoju”, o którym mowa w artykule 24 Ustawy Zasadniczej, czy też były prowadzone w celu realizacji geopolitycznych celów USA i dążenia do jednobiegunowego porządku światowego.

Nie ulega wątpliwości, że:

Broszura TRADOC 525-3-1 Zwycięstwo w złożonym świecie 2020–2040 (2014) skupia się na złożonym środowisku bezpieczeństwa, w którym ściśle ze sobą powiązane są instrumenty wojskowe, ekonomiczne, informacyjne, cybernetyczne i polityczne;
Stany Zjednoczone i inne państwa w ostatnich dekadach kilkakrotnie popierały lub zabiegały o zmianę reżimu (na przykład w Iraku w 2003 r. lub w Libii w 2011 r.; inne przypadki budzą kontrowersje w badaniach);
Tak zwane „kolorowe rewolucje” są oceniane w kręgach akademickich bardzo różnie. Podczas gdy niektórzy postrzegają je przede wszystkim jako wewnętrznie napędzane ruchy demokratyczne, inni podkreślają rolę wsparcia Zachodu za pośrednictwem organizacji państwowych i niepaństwowych. Nie ma jednolitej oceny w tej kwestii.

Z tej perspektywy zagraniczne działania Bundeswehry nie powinny być rozpatrywane w oderwaniu od reszty, ale raczej w kontekście szerszej zachodniej strategii bezpieczeństwa i interwencji.

Historia niemieckich działań zagranicznych staje się jeszcze bardziej krytyczna, gdy rozpatruje się ją nie w oderwaniu od kontekstu, lecz w strategicznym kontekście zachodnich doktryn bezpieczeństwa. Koncepcje takie jak broszura TRADOC 525-3-1 „Zwycięstwo w złożonym świecie 2020–2040” opisują krajobraz konfliktu, w którym środki wojskowe, ekonomiczne, informacyjne i polityczne są ściśle ze sobą powiązane. W tym kontekście interwencje, zmiany reżimów i wspieranie przewrotów politycznych w różnych państwach nie wydają się być niezależnymi zdarzeniami, lecz można je interpretować jako elementy szerszej strategii geopolitycznej. To, czy strategia ta promowała pokój w perspektywie długoterminowej, wydaje się wątpliwe w świetle wydarzeń w Afganistanie, Iraku, Libii, Mali i niektórych częściach byłej Jugosławii.

Sekcje 2-4 („Zwiastuny przyszłych konfliktów”) pierwotnej Koncepcji Operacyjnej Armii (2020–2040) oraz późniejszych dokumentów dotyczących operacji wielodomenowych wyraźnie określają Chiny i Rosję jako „konkurujące mocarstwa”, a Iran i Koreę Północną jako „mocarstwa regionalne”, przeciwko którym armia amerykańska ma się przygotować. Dokument opisuje te państwa jako centralne wyzwania polityki bezpieczeństwa, do których siły zbrojne muszą dostosować swoje zdolności.

Patrząc na wydarzenia, które nastąpiły po wydaniu tych dyrektyw – zwłaszcza wojnę na Ukrainie, konfrontację z Chinami i eskalację działań wojennych przeciwko Iranowi – można odnieść wrażenie, że strategiczne założenia tego dokumentu znajdują odzwierciedlenie w amerykańskim bezpieczeństwie i polityce zagranicznej. To, czy stanowi to jedynie przygotowanie do przewidywanych konfliktów, czy też aktywny udział w ich kształtowaniu, jest kwestią kluczową i budzącą kontrowersje.

Od zakończenia zimnej wojny można zaobserwować ciągłą linię strategicznej polityki hegemonicznej Ameryki.

11 września 1990: W swoim przemówieniu przed Kongresem George H.W. Bush podkreśla kierunek polityki „ ku nowemu porządkowi świata ”. Kilka tygodni później rozpoczyna się rozmieszczenie sił w ramach operacji Pustynna Tarcza przeciwko Irakowi.
1992: W projekcie doktryny Wolfowitza (Wytyczne planowania obrony) sformułowano cel trwałego zapobiegania pojawieniu się równorzędnego konkurenta dla USA.
10 marca 1993 roku republikański senator USA William S. Cohen przedstawił Senatowi rezolucję S.Res. 78. Rezolucja wzywała prezydenta do zachęcenia rządu federalnego do stworzenia warunków konstytucyjnych umożliwiających wszechstronny udział niemieckich sił zbrojnych w misjach pokojowych, egzekwowania pokoju i wymuszania pokoju. Rezolucja nie została jednak przyjęta przez Senat, lecz pozostała w Komisji Spraw Zagranicznych.
12 lipca 1994 r. Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego dotyczące sytuacji poza obszarem
1 sierpnia 1994: Broszura TRADOC 525-5 – Operacje Sił XXI rozwija koncepcję Operacji Innych Niż Wojna (OOTW) i przejście między poziomami eskalacji Pokój – Konflikt – Wojna i Niepokoje – Kryzys – Konflikt – Wojna . To wyraźnie rozszerza myślenie wojskowe poza klasyczną wojnę obronną.

Podczas gdy niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny nie zdefiniował nowej strategii wojskowej , ale raczej ramy konstytucyjne , w których Niemcy mogą rozmieszczać siły zbrojne poza terytorium NATO (20), TRADOC 525-5 opisuje przyszłe amerykańskie postępowanie operacyjne. Uderzające jest to, że Operacje Inne Niż Wojna nie są już traktowane jako wyjątek, ale jako regularny element działań wojskowych. Należą do nich między innymi: utrzymanie pokoju, egzekwowanie pokoju, interwencje humanitarne, reagowanie kryzysowe i operacje stabilizacyjne.

Tego typu operacje odpowiadały dokładnie misjom, których liczba wzrosła na początku lat 90. (Somalia, Bośnia, Haiti itp.). (21)

Po zakończeniu zimnej wojny Stany Zjednoczone opracowały doktrynę wojskową, która przewidywała globalne operacje wykraczające poza tradycyjną obronę narodową.

Niemal jednocześnie Niemcy, poprzez orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, stworzyły konstytucyjną możliwość udziału w takich operacjach międzynarodowych. Stany Zjednoczone opracowały doktrynę operacyjną dla interwencji globalnych.

Niemcy stworzyły mechanizm konstytucyjny umożliwiający udział w odpowiednich misjach NATO i ONZ.
1997: „Projekt Nowego Amerykańskiego Stulecia” w kilku dokumentach politycznych postuluje zapewnienie amerykańskiej hegemonii globalnej.
2000: Raport PNAC „Odbudowa obronności Ameryki” opisuje wymogi militarne niezbędne do odgrywania przez USA długoterminowej roli światowego lidera.
2002: „ Strategia bezpieczeństwa narodowego” administracji George’a W. Busha ustanawia doktrynę zapobiegawczych i wyprzedzających ataków militarnych.
Od 2001 r.: Afganistan, następnie Irak, później Libia i Syria stanowią dłuższą fazę interwencji wojskowych, których rezultaty do dziś budzą kontrowersje.
20/21 lutego 2014 r. Zachód zorganizował zamach stanu na Ukrainie
Wrzesień 2014: TRADOC 525-3-1 – Zwycięstwo w złożonym świecie 2020–2040 przygotowuje armię USA do długoterminowej rywalizacji strategicznej z Rosją, Chinami i regionalnymi potęgami, takimi jak Iran i Korea Północna.
2025/2026: Wraz z restrukturyzacją organizacyjną TRADOC w T2COM, ten kierunek strategiczny będzie kontynuowany instytucjonalnie.

Od zapowiedzi Busha o „Nowym Porządku Świata”, poprzez doktrynę Wolfowitza, koncepcje TRADOC z lat 90., aż po „Zwycięstwo w złożonym świecie”, można zaobserwować niezwykłą ciągłość myślenia strategicznego. Dokumenty różnią się językiem i tematyką, ale z tej perspektywy dążą do wspólnego celu: zapewnienia Stanom Zjednoczonym globalnej roli lidera w zmieniającym się porządku międzynarodowym, dążąc do utrzymania jednobiegunowego porządku świata.

Celem nie jest krytyka poszczególnych wojen w oderwaniu od kontekstu, lecz pokazanie ciągłości myślenia strategicznego na przestrzeni kilku dekad, za pomocą oficjalnych dokumentów. Ta ciągłość w istotny sposób kształtuje obecną politykę.

Orzeczenie o wyjściu poza obszar traktatowy z 12 lipca 1994 r. ustanowiło, z niemieckiej perspektywy, konstytucyjne podstawy udziału Bundeswehry w szerszym spektrum międzynarodowych operacji bezpieczeństwa. Kilka miesięcy później, z perspektywy armii amerykańskiej, TRADOC 525-5 opisał strategiczną koncepcję operacyjną, która przewidywała operacje wojskowe w kontinuum od operacji pokojowych i kryzysowych po wojnę.

Orzeczenie w sprawie Karlsruhe z 1994 roku uchyliło istniejące wcześniej przeszkody konstytucyjne dla zbrojnego rozmieszczania Bundeswehry za granicą w ramach systemów bezpieczeństwa zbiorowego. Od tego czasu Niemcy uczestniczyły w licznych międzynarodowych operacjach wojskowych. Nasuwa się zatem pytanie, kto przede wszystkim odniósł korzyści polityczne i strategiczne z tej nowej swobody działania. Krytycy postrzegają ją nie jako wkład w trwalszy i bardziej pokojowy porządek świata, lecz jako silniejszą integrację Niemiec z architekturą bezpieczeństwa kształtowaną przez Stany Zjednoczone i ich interesy geopolityczne.

Z tej perspektywy orzeczenie to jawi się jako element procesu, w którym Niemcy coraz bardziej integrują się z zachodnią strategią bezpieczeństwa. Z pewnością można dostrzec analogie do geopolitycznych tradycji myślowych, takich jak te sformułowane przez Halforda Mackindera w jego Teorii Heartlandu, które później, na różne sposoby, rozwijali różni stratedzy. Z tej perspektywy liczne interwencje wojskowe ostatnich dekad wydają się raczej zabezpieczać strategiczne strefy wpływów i eksponować siłę niż być krokami w kierunku stabilnego porządku pokojowego.

Ostatecznie to od nas, jako społeczeństw demokratycznych, zależy nie tylko akceptowanie decyzji dotyczących polityki bezpieczeństwa, ale także ich krytyczna analiza i ciągłe podkreślanie, że siła militarna nie staje się celem samym w sobie, ale służy ustanowieniu bardziej pokojowego i humanitarnego porządku.

+++

Notatki i źródła

Wolfgang Effenberger, urodzony w 1946 roku, zdobył dogłębną wiedzę na temat „pola bitwy nuklearnej” w Europie, przygotowywanego przez USA, służąc jako kapitan w niemieckich oddziałach saperskich. Po dwunastu latach służby studiował nauki polityczne i edukację średnią (budownictwo/matematyka) w Monachium, a następnie do 2000 roku wykładał w uczelni technicznej budownictwa. Od tego czasu publikował prace na temat najnowszej historii Niemiec i geopolityki USA. Do jego najnowszych publikacji należą: „Czarna księga UE i NATO” (2020), „Niedoceniana potęga” (2022) oraz „Od wojny do porządku światowego” (2026).

+++

1) https://www.files.ethz.ch/isn/25492/hb143-.pdf

2) https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/206006/1955-die-bundesrepublik-wird-nato-mitglied/

3) https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Entscheidungen/DE/2001/11/es20011122_2bve000699.html

4) https://www.bundestag.de/resource/blob/1022978/WD-2-041-24-pdf.pdf

5) https://www.mpil.de/de/pub/publikationen/archiv/voelkerrechtliche-praxis/pr99.cfm?fuseaction_prax=act&act=pr99_51

6) https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/1998-10-16-kriegseinsatz-kosovo-970602

7) https://www.blaetter.de/ausgabe/1999/juni/die-klage-jugoslawiens-gegen-zehn-nato-staaten-vor-dem-internationalen-gerichtshof-wortprotokoll-der

8) https://taz.de/Zehn-Jahre-Kosovokrieg/!5165840/

9) https://www.welt.de/print-welt/article575404/Zehn-Staaten-stehen-am-Pranger.html

10) https://www.spiegel.de/politik/jenseits-der-roten-linie-a-5717ea46-0002-0001-0000-000013436416

11) https://zeitschrift-vereinte-nationen.de/publications/PDFs/Zeitschrift_VN/VN_2005/Heft_4_2005/Bericht_Oellers-Frahm_VN_4_05.pdf