Archiwa tagu: Kurierzy Tatrzańscy

Józef Krzeptowski – Ujek (kurier)

Opublikowany przez

Józef Krzeptowski (kurier)

wikipedia/Jozef/Krzeptowski_(kurier)

Józef Krzeptowski (ur. 9 kwietnia 1904 w Krzeptówkach koło Zakopanego, zm. 13 kwietnia 1971) – polski przewodnik górski, ratownik GOPR, kurier tatrzański. Zyskał miano „króla kurierów tatrzańskich„. Przyjaciele i rodzina nazywali go Ujkiem.

Życiorys

Kurierzy tatrzańscy – od prawej: Józef Krzeptowski, Władysław Roj-Gąsienica, Jan Bobowski, Jan Kula, Józef Uznański, Stanisław Kula.

W 1923 został przewodnikiem, a w 1931 przewodnikiem II klasy Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (PTT). Był ratownikiem Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (GOPR).

W latach 1934–1938 utrzymywał nielegalne kontakty z byłym premierem RP Wincentym Witosem, któremu pomógł przedostać się do Czechosłowacji, kiedy groziło mu uwięzienie przez sanacyjne władze[1]. Przeprowadzał przez Tatry działaczy Stronnictwa Ludowego. Pełnił tę misję do wiosny 1939 roku[2].

W lipcu 1939 wstąpił do konspiracyjnej grupy sabotażowo-dywersyjnej, zorganizowanej przez Sztab Główny Wojska Polskiego na terenie Podhala. Po napaści Niemiec na Polskę, od listopada 1939 był kurierem i przeprowadzał przez Tatry na Węgry z Polaków kierujących się do Armii Polskiej na Zachodzie. W 1941 odmówił przeprowadzenia przez tatry marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, uznając go za winnego porażki w pierwszych miesiącach wojny[3]. Utrzymywał kontakt kurierski na trasie Zakopane–Budapeszt–Zakopane. W marcu 1944 po wkroczeniu wojsk niemieckich na Węgry wrócił na Podhale i ukrywał się do zakończenia wojny.

W 1945 roku został aresztowany przez NKWD i trafił na trzy lata do sowieckiego łagru w górach Ałtaj. Dzięki interwencji kardynała Augusta Hlonda został wypuszczony z łagru[4]. Po zwolnieniu powrócił do zawodu przewodnika PTTK oraz nadal był ratownikiem GOPR, a od 1948 został przewodnikiem I klasy. W 1958 roku rozpoczął pracę jako instruktor narciarski. Zmarł 13 kwietnia 1971. Pochowany na Pęksowym Brzysku[5].

Odznaczenia

Za udział w walce z hitlerowskim okupantem dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. W 1966 roku otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi oraz Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[4]. 16 maja 1978 w Londynie pośmiertnie przyznano mu Krzyż Armii Krajowej.

Przypisy

  1. D. Jaroń, Skoczkowie: przerwany lot, Wydanie pierwsze, Warszawa: Marginesy, 2020, s. 230, ISBN 978-83-66335-92-9.
  2. Józef Krzeptowski – kurier z Podhala
  3. Bartłomiej Kuraś, Paweł Smoleński, Krzyżyk niespodziany: czas Goralenvolk, Wydanie I, Wołowiec: Wydawnictwo „Czarne”, 2017, s. 83, ISBN 978-83-8049-458-9.
  4. Bartłomiej Kuraś, Paweł Smoleński, Krzyżyk niespodziany: czas Goralenvolk, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2017, s. 85, ISBN 978-83-8049-458-9.
  5. Król kurierów tatrzańskich – Józef Krzeptowski „Ujek” [online], wolnadroga.pl.

Bibliografia

  • Alfons Filar: Opowieści tatrzańskich kurierów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1977.
  • Bartłomiej Kuraś, Paweł Smoleński, Krzyżyk niespodziany: czas Goralenvolk, Wołowiec, Wydawnictwo Czarne, 2017.

85 lat temu Niemcy rozstrzelali Helenę Marusarzównę – kurierkę tatrzańską i siedmiokrotną mistrzynię Polski w narciarstwie

Opublikowany przez

85 lat temu Niemcy rozstrzelali Helenę Marusarzównę – kurierkę tatrzańską i siedmiokrotną mistrzynię Polski w narciarstwie

12 września 2026 pch24/85-lat-temu-niemcy-rozstrzelali-helene-marusarzowne-kurierke-tatrzanska-i-mistrzynie-polski-w-narciarstwie

Helena Marusarzówna.png
Helena Marusarzówna, fot. IKC 1938,

85 lat temu Niemcy zamordowali Helenę Marusarzównę, która miała zaledwie 23 lata. Była jedną z najlepszych polskich narciarek swojej epoki, siedmiokrotną mistrzynią Polski, a w czasie II wojny światowej działała jako kurierka tatrzańska i żołnierz Związku Walki Zbrojnej. Jej historię przypomniał Instytut Pamięci Narodowej.

Helena Marusarzówna urodziła się 17 stycznia 1918 r. w Zakopanem. Pochodziła z niezamożnej rodziny góralskiej. Ze sportem związana była od najmłodszych lat. Jako dziecko brała udział w zawodach narciarskich organizowanych dla młodych zawodników przez Kornela Makuszyńskiego. Z czasem rozpoczęła treningi w sekcji narciarskiej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem.

Szybko zaczęła odnosić sukcesy. W swojej karierze aż siedem razy zdobyła mistrzostwo Polski w narciarstwie alpejskim. W 1939 r. miała wystąpić w mistrzostwach świata w narciarstwie klasycznym, ale kontuzja pokrzyżowała jej plany. Niedługo później wybuchła wojna, która na zawsze zmieniła jej życie.

Helena wraz ze starszym bratem Stanisławem włączyła się w działalność konspiracyjną. Została kurierką tatrzańską i żołnierzem Związku Walki Zbrojnej. Wielokrotnie przemierzała niebezpieczną trasę między Zakopanem a Budapesztem. Przenosiła m.in. meldunki, dokumenty i pieniądze. Nie wiadomo dokładnie, ile razy pokonała tę trasę w ramach działalności kurierskiej.

25 marca 1940 r. została zatrzymana przez słowacką żandarmerię, która przekazała ją gestapo. Marusarzówna była przetrzymywana w kilku miejscach, m.in. w Muszynie, Nowym Sączu, zakopiańskiej siedzibie gestapo w willi „Palace”, Tarnowie oraz w więzieniu na Montelupich w Krakowie. W czasie brutalnych przesłuchań była torturowana. Mimo tego nie zdradziła informacji o działalności konspiracyjnej ani nie wydała swoich współpracowników.

12 września 1941 r. rano Helena została wyprowadzona z tarnowskiego więzienia razem z pięcioma innymi kobietami. Wszystkie przewieziono ciężarówką do Pogórskiej Woli. W znajdującym się tam lesie Niemcy wykonywali wyroki śmierci.

Egzekucję kobiet z ukrycia obserwowała Emilia Zając, która mieszkała w pobliżu. Według jej późniejszej relacji skazane przed śmiercią śpiewały pieśń do Matki Boskiej. Chwilę później padły dwie salwy z karabinu maszynowego. Wieczorem matka Emilii Zając udała się w miejsce egzekucji i oznaczyła mogiłę.

Szczątki zamordowanych kobiet zostały odnalezione podczas ekshumacji w 1958 r. W pracach uczestniczył Stanisław Marusarz, brat Heleny. 27 listopada tego samego roku jej szczątki spoczęły na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.

Helena Marusarzówna została pośmiertnie uhonorowana najwyższymi odznaczeniami za męstwo i zasługi. Otrzymała m.in. Krzyż Walecznych, Order Virtuti Militari oraz Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski.

Kim byli Kurierzy Tatrzańscy?

Jak oceniają historycy, w czasie II wojny światowej przez Tatry przemieszczało się co najmniej 37 kurierów, w tym 5 kobiet. Drużyną kierował Wacław Felczak, który sam wielokrotnie udawał się z Zakopanego do Budapesztu i z powrotem.

Przewożone tajne dokumenty ukrywane były w przedmiotach codziennego użytku i zaszywane w ubraniach. Szlakiem tatrzańskim przeprowadzono również na Węgry aż kilkanaście tysięcy osób, w tym żołnierzy walczących później m.in. w bitwie o Anglię.

Jednym z najwybitniejszych kurierów był Józef Krzeptowski z Zakopanego, zwany „królem kurierów tatrzańskich”. Choć Niemcy wyznaczyli za niego wysoką nagrodę, to jednak nigdy nie udało się im go schwytać w czasie ponad 50 jego podróży do Budapesztu i z powrotem. Dopiero po wojnie aresztowało go NKWD i został wywieziony na Syberię, jednak po latach wrócił do Polski.

Inne znane postaci to Stanisław Marusarz, Wincenty Galica, Andrzej Frączysty oraz Helena Marusarzówna. Niestety wielu z nich za działalność konspiracyjną zapłaciło życiem.