Nie, wojna z Iranem nie dotyczy Chin. Europa powinna być o wiele bardziej zaniepokojona.
Arnaud Bertrand
Obecnie na Zachodzie głównym argumentem uzasadniającym nielegalną wojnę agresywną przeciwko Iranowi jest to, że tak naprawdę chodzi o Chiny – jest to część strategii mającej na celu otoczenie Chin i pozbawienie ich geopolitycznego partnera.
Ta narracja posunęła się już do absurdalnych skrajności. Były ambasador USA w Chinach, Nicholas Burns, publicznie wyśmiał Chiny, nazywając je „bezsilnym przyjacielem” za to, że nie wspierają Iranu w walce z USA. To wiele mówi o cynizmie części amerykańskich elit, że wysoko postawiony amerykański polityk wyśmiewa supermocarstwo posiadające broń jądrową za to, że nie rozpoczęło wojny ze Stanami Zjednoczonymi. Można by się z tego śmiać, gdyby sprawa nie była tak poważna.
Ta narracja płynie nie tylko z Waszyngtonu, ale także z Europy – i to z zaskakujących (i rozczarowujących) kierunków. Przykładem jest Jean-Luc Mélenchon, lider La France Insoumise , głównej lewicowej partii opozycyjnej we Francji. Powtarza on argumenty Waszyngtonu, twierdząc, że wojna z Iranem dotyczy w rzeczywistości Chin, ponieważ „ogranicza możliwości Chin w zakresie dostaw ropy naftowej”.
Nie można by oczekiwać, że Mélenchon powtórzy niemal słowo w słowo to, co mówią Lindsey Graham i Hudson Institute (prawicowy, neokonserwatywny think tank w USA) w Fox News – ale właśnie tak się dzieje.
Zasadniczo: jeśli Stany Zjednoczone – a zwłaszcza amerykańscy neokonserwatyści – propagują jakąś konkretną narrację wojenną, należy podchodzić do niej z dużym sceptycyzmem. Nie są oni znani z tego, że przedkładają prawdę nad dobrą narrację.
Naturalnie, powiedzieliby, że ich strategia jest częścią wielkiego planu, którego ostatecznym celem jest przekształcenie porządku globalnego i okiełznanie głównego rywala. To właśnie ta krzepiąca narracja rezonuje w Waszyngtonie.
Może to nawet prawda – może to rzeczywiście ich plan. Kto wie? Ale nawet gdyby tak było, byłoby to całkowicie nierealne. Zresztą, stare powiedzenie ma zastosowanie: „Żaden plan nie przetrwa pierwszego kontaktu z wrogiem”. Albo, jak to ujął Mike Tyson: „Każdy ma plan, dopóki nie dostanie w twarz”.
Stany Zjednoczone również miały plan „demokratyzacji” Bliskiego Wschodu poprzez wojnę w Iraku. Wszyscy wiemy, jak się to skończyło.
Prawda jest taka: niezależnie od tego, jak potoczy się wojna z Iranem – a wciąż jesteśmy na samym początku; doniesienia wskazują już, że Pentagon planuje wojnę do września – Chiny prawdopodobnie odczują jej skutki znacznie mniej niż inni. Dotyczy to zwłaszcza Europy.
Oznacza to również, że pan Mélenchon powinien bardziej martwić się konsekwencjami dla swojego kraju – Francji – zamiast powtarzać argumenty Waszyngtonu o kraju, który właściwie nie potrzebuje Iranu. Francja i Europa są natomiast o wiele bardziej zależne właśnie od rynków energetycznych, które ta wojna w ogromnym stopniu destabilizuje.
Przyjrzyjmy się liczbom i załóżmy idealny scenariusz z amerykańskiej perspektywy: Iran kapituluje, następuje zmiana reżimu i władzę przejmuje nowy, przyjazny Waszyngtonowi rząd – być może pod przywództwem Pahlawiego lub podobnej postaci.
Żeby było jasne: to jest niezwykle mało prawdopodobne. Ale przyjmijmy na chwilę tę neokonserwatywną mrzonkę.
Czy dałoby to Stanom Zjednoczonym większy wpływ na Chiny? Do pewnego stopnia tak – ale ten wpływ byłby niewielki i krótkotrwały.
Iran jest rzeczywiście znaczącym dostawcą ropy naftowej dla Chin – drugim co do wielkości po Arabii Saudyjskiej. Jednak ogólnie rzecz biorąc, Chiny są zadziwiająco samowystarczalne energetycznie: wskaźnik samowystarczalności energetycznej w zeszłym roku wyniósł 84,6% .
Jeśli przeliczyć, jak bardzo Chiny są zależne od Iranu, to stanowi to zaledwie około 1,5% ich całkowitego zapotrzebowania na energię . Dla kraju, którego własna produkcja energii pierwotnej rośnie o około 4,6% rocznie , jest to wartość niemal nieistotna.
Chiny mogłyby teoretycznie całkowicie zastąpić Iran w ciągu czterech miesięcy, po prostu zwiększając własną produkcję. W rzeczywistości przygotowania zostały już poczynione: chiński import ropy naftowej wzrósł o 15,8% w styczniu i lutym w porównaniu z rokiem poprzednim, ponieważ Pekin celowo zgromadził rezerwy.
Według analityka Chima Lee z Economist Intelligence Unit, Chiny dysponują obecnie rezerwami importowymi wystarczającymi na około 120 dni . Oznacza to, że teoretycznie kraj ten mógłby przetrwać nawet całkowite wstrzymanie importu ropy przez cztery miesiące – nie mówiąc już o zakłóceniu dostaw ropy irańskiej.
Co więcej, same Chiny są znaczącym producentem ropy naftowej: zajmują piąte miejsce na świecie , wyprzedzając Iran i Wenezuelę. W Chinach produkują mniej więcej tyle samo ropy, co Iran i Wenezuela razem wzięte.
Co więcej, Chiny – w przeciwieństwie do Europy – są sąsiadem Rosji, drugiego co do wielkości producenta ropy naftowej na świecie. I w przeciwieństwie do Europy utrzymują z tym krajem doskonałe stosunki.
Chiny zawarły z Rosją długoterminowe kontrakty energetyczne, które w dużej mierze chronią je przed wahaniami cen.
Nawet założenie, że Stany Zjednoczone wstrzymałyby dostawy do Chin, gdyby przejęły kontrolę nad irańską ropą, jest wątpliwe. Bardziej prawdopodobne jest, że zrobiłyby dokładnie to samo, co już zrobiły w Wenezueli: pobierałyby pieniądze ze sprzedaży, podczas gdy ropa nadal byłaby sprzedawana Chinom – tylko bez zniżki, którą Chiny otrzymały wcześniej.
Najbardziej prawdopodobnym rezultatem gdyby Iran znajdował się pod kontrolą USA byłoby po prostu to, że Chiny w przyszłości pozyskiwałyby te same 1,5% swojej energii z Iranu kontrolowanego przez USA.
Chiny mogłyby sobie z tym poradzić.
W rzeczywistości niektóre skutki wojny miały dotychczas pozytywny wpływ na Chiny .
Stany Zjednoczone musiały wycofać swój system obrony przeciwrakietowej THAAD z Korei Południowej – jedynej stałej amerykańskiej instalacji THAAD poza granicami kraju – aby zastąpić systemy uszkodzone na Bliskim Wschodzie.
System ten wywołał ogromne napięcia w stosunkach z Chinami w 2017 roku. Chiny wstrzymały turystykę do Korei Południowej, Grupa Lotte musiała wycofać się w dużej mierze z rynku chińskiego, Hyundai i Kia zamknęły fabryki, a K-Pop zniknął z chińskich mediów.
A teraz Stany Zjednoczone po prostu demontują ten system i wysyłają go na Bliski Wschód. Korea Południowa poniosła w ten sposób ogromne straty gospodarcze – tylko po to, by Waszyngton wycofał system, gdy tylko będzie mu to odpowiadało.
Lekcja, jaką można z tego wyciągnąć, jest oczywista.
Oprócz braku wiarygodności USA jako gwaranta bezpieczeństwa, można z tego wyciągnąć jeszcze dwie inne lekcje.
Pierwsza kwestia dotyczy ograniczeń amerykańskiej projekcji siły: Iran , państwo średniej wielkości objęte od dziesięcioleci sankcjami, w ciągu tygodnia był w stanie tak poważnie nadwyrężyć amerykańską obronę powietrzną na całym Bliskim Wschodzie, że Waszyngton musiał wycofać systemy z Azji.
Druga kwestia dotyczy jakości amerykańskiego sprzętu. THAAD jest uważany za jeden z najnowocześniejszych systemów obrony przeciwrakietowej w USA, a mimo to Iranowi udało się uszkodzić lub zniszczyć dwa systemy w pierwszych dniach wojny – właśnie tymi pociskami, które THAAD ma przechwytywać.
Jeżeli zdarzy się to w przypadku Iranu – co to mówi o jego zdolności do rywalizacji z takim przeciwnikiem jak Chiny?
Innym skutkiem wojny może być wzmocnienie chińskiej energetyki odnawialnej w perspektywie długoterminowej .
Każdy dzień, w którym Cieśnina Ormuz staje się niebezpieczna, każdy szok cenowy na rynku ropy naftowej, każda panika na rynkach energetycznych pokazuje światu, dlaczego uzależnienie od paliw kopalnych jest ryzykiem strategicznym.
Podczas gdy Stany Zjednoczone pozycjonują się jako „stacja benzynowa świata”, Chiny masowo inwestują w odnawialne źródła energii. Ta wojna potwierdza słuszność chińskiej strategii.
Chiny dominują obecnie w dużej części łańcuchów dostaw zielonej energii – od modułów słonecznych po baterie i samochody elektryczne – a światowy popyt na te technologie rośnie.
Krótko mówiąc: nawet w najlepszym dla Waszyngtonu scenariuszu Chiny po prostu tracą taniego dostawcę ropy naftowej, którego właściwie nie potrzebują – podczas gdy w tym samym czasie rośnie popyt na technologie, w których Chiny są światowym liderem.
Jeśli „wielka strategia” polega na delikatnym zakłócaniu gry przeciwnika i w ten sposób uczynieniu go silniejszym w dłuższej perspektywie, warto rozważyć jej ponowne rozważenie.
Europa jest dotknięta znacznie mocniej
Dla Europy konsekwencje tej wojny są o wiele bardziej niebezpieczne.
UE jest silnie uzależniona od importu energii. Według Eurostatu zależność od importu wynosi 58,4% – co oznacza, że samowystarczalność wynosi zaledwie około 41% , czyli mniej więcej połowę tego, co w Chinach.
A od kogo zależy Europa? Przede wszystkim od USA.
Od czasu wojny na Ukrainie zależność energetyczna Europy od USA wzrosła czterokrotnie: z 4% w 2018 r. do około 22% obecnie .
Mimo że Iran nie jest bezpośrednim dostawcą energii do Europy, wojna ta ma już dramatyczny wpływ na rynki energetyczne.
De facto blokada Cieśniny Ormuz eliminuje z rynku około 20% światowych dostaw ropy naftowej . Jednocześnie katarska produkcja LNG – również stanowiąca około 20% światowego rynku LNG – jest poważnie zagrożona.
Europa jest szczególnie narażona, ponieważ jest w ogromnym stopniu uzależniona od importu energii.
A kto na tym zyskuje?
USA są krajem, który rozpoczął wojnę i największym producentem ropy naftowej i gazu na świecie.
Europa w rzeczywistości płaci Stanom Zjednoczonym premię wojenną za energię – premię stworzoną przez wojnę, którą same Stany Zjednoczone prowadzą.
Wojna mogłaby mieć podobny wynik jak wojna na Ukrainie: wówczas Europa zastąpiła rosyjski gaz rurociągowy amerykańskim LNG.
Jeśli cała Zatoka Perska zostanie zdestabilizowana, alternatyw pozostanie jeszcze mniej, a Europa stanie się jeszcze bardziej zależna od amerykańskiej energii.
Istnieje alternatywa: Europa mogłaby przyspieszyć transformację energetyczną i w większym stopniu polegać na chińskiej technologii solarnej, akumulatorowej i elektrycznej.
Ale to tworzy błędne koło: im bardziej Europa uzależnia się od amerykańskiej energii, tym większa jest presja polityczna ze strony Waszyngtonu, by blokować chińskie alternatywy.
To już się dzieje: Europa nakłada cła na chińskie samochody elektryczne i prowadzi dochodzenia w sprawie chińskich firm produkujących energię słoneczną – często działając pod presją Waszyngtonu.
To jeszcze bardziej wzmocni zależność energetyczną Europy.
Świat, w którym liczy się władza
Wojna z Iranem stanowi również niebezpieczny precedens: supermocarstwo atakuje suwerenne państwo, zabija jego przywódców i podejmuje próbę zmiany reżimu – bez poważnego powodu do wojny.
Tworzy to świat, w którym „siła ma pierwszeństwo” .
A w takim świecie jedno liczy się najbardziej: władza.
Chiny je mają. Europa nie.
Chiny mają największą na świecie marynarkę wojenną, ogromną bazę przemysłową i dominującą pozycję technologiczną w wielu kluczowych gałęziach przemysłu.
Europa jest z kolei rozdrobniona pod względem militarnym, uzależniona energetycznie i politycznie oraz podzielona.
Europa jest potęgą, która może prawdziwie istnieć tylko w świecie, gdzie panują pewne zasady. Ale to właśnie te zasady są obecnie podważane.
Dlatego z perspektywy Europejczyków obawy dotyczące Chin są właściwie irracjonalne.
Chiny prawdopodobnie poradzą sobie dobrze z tą wojną.
Europa z kolei może popaść w strategiczną zależność, z której trudno będzie się wydostać.
I właśnie dlatego Europa powinna zadać sobie pytanie:
Kto właściwie broni interesów Europy?