Trump inscenizuje kruche porozumienie z Iranem

Autor: Wolfgang Effenberger, 22 czerwca 2026 r. apolut/trumps-inszenierung-einer-bruchigen-iran-einigung

Wersal jako scena: symbolika zamiast stabilności

Opinia Wolfganga Effenbergera .

Wersal to miejsce, w którym porządek świata może zostać zainscenizowany – i gdzie już poniósł spektakularną porażkę. To, że Donald Trump wybrał właśnie to miejsce do podpisania nowego Memorandum o Porozumieniu (1) z Iranem, jest zatem czymś więcej niż historycznym zbiegiem okoliczności: Wersal to celowo wybrana scena dla obrazów wielkości, zwycięstwa i „pokoju”, które mają być sprzedawane głównie na rynku krajowym.

Za kamerami jednak pozostaje porozumienie, które jedynie zamraża przemoc, odracza kluczowe ryzyka i pozostawia nietkniętą strukturalną niestabilność na Bliskim Wschodzie. Podczas gdy Trump kreuje narrację wielkiego negocjatora w Sali Zwierciadlanej, pozostaje pytanie, czy Wersal w 2026 roku ponownie stanie się symbolem pokoju, który nawet w momencie podpisania opiera się na chwiejnych fundamentach.

Zdjęcia z Sali Zwierciadlanej z 17 czerwca 2026 roku są duże – ale papier cienki: 14-punktowe memorandum symbolizuje bliskie podobieństwo do 14-punktowego programu Woodrowa Wilsona z 8 stycznia 1918 roku, mającego na celu zakończenie I wojny światowej, obiecującego zawieszenie broni, otwarte szlaki morskie i setki miliardów dolarów pomocy gospodarczej, bez solidnych mechanizmów monitorowania i egzekwowania. Podczas gdy twardogłowi w Waszyngtonie i Teheranie już się mobilizują, Europie ponownie grozi uwięzienie między symboliczną retoryką pokojową a bardzo realnymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa i energii.

Stany Zjednoczone w praktyce skapitulowały w nieudanej wojnie z Iranem i zgodziły się na bardzo korzystne dla Republiki Islamskiej porozumienie. Zgodnie z nim Iran ma otrzymać 300 miliardów dolarów z „funduszu odbudowy”. (2)

Stany Zjednoczone nie otrzymują w zamian niczego poza obietnicą, że „Iran nie zdobędzie broni jądrowej” – stanowisko, które Iran zajmuje od dawna; ponadto zacieśnienie stosunków między Katarem a Iranem zwiastuje początek tektonicznej zmiany w regionie Zatoki Perskiej.

Izraelska agencja informacyjna Hayom twierdziła nawet, że Trump potajemnie zatwierdził umowę finansową między Katarem a Iranem, która umożliwiała katarskim statkom tajny przemyt ropy naftowej przez Cieśninę Ormuz. (3)

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że Iran zdobył ostatecznego asa [w rękawie?? md] , być może nawet ważniejszego niż zdobycie broni jądrowej: możliwość kontrolowania Cieśniny Ormuz według własnej woli od teraz. (4)

Ostatecznie Iran wychodzi z tego konfliktu wzmocniony, podczas gdy Stany Zjednoczone są ogromnie osłabione. Teraz Iranowi udało się osiągnąć jeszcze coś: rozłam między USA a Izraelem jeszcze bardziej się pogłębił. Trump był ostatecznie zmuszony wielokrotnie upominać Netanjahu w sprawie Libanu, po czym notowania Trumpa w Izraelu spadły podobno o 23 punkty procentowe w ciągu nocy. (5)

Czy to nowe Memorandum o Porozumieniu zostanie utrzymane? Raczej nie, jeśli rząd Izraela postawi na swoim. Netanjahu i jego zaufani ludzie już ogłosili, że Izrael nie wycofa się z Libanu i zasugerowali, że odrzucą włączenie Hezbollahu i Libanu do porozumienia.

Fragmenty z „Khorasanu”, konserwatywnego dziennika regionalnego z północno-wschodniego Iranu, bliskiego Gwardii Rewolucyjnej, doskonale odzwierciedlają pogląd irańskich radykałów: Dla nich porozumienie nie jest rozwiązaniem, lecz jedynie taktyczną odskocznią przed większą, nieuniknioną walką o władzę – militarną i ideologiczną. (6)

To jedynie chwila wytchnienia, pozwalająca na odbudowę przyszłych zdolności bojowych i obronnych oraz przygotowanie się do kompleksowej lub większej bitwy: Porozumienie jedynie odracza zbliżającą się apokaliptyczną „ostateczną bitwę”.

Takie media często działają jako „tubylcy” reprezentujący części aparatu bezpieczeństwa: testują narracje, które kierownictwo następnie przyjmuje lub od których się dystansuje, zależnie od sytuacji.

To właśnie sprawia, że takie komentarze są ważne: pokazują, jak wpływowe kręgi w systemie chcą „ukształtować” porozumienie wewnętrznie w Iranie. (7)

Dla USA, Izraela i ich sąsiadów jest to sygnał ostrzegawczy: nawet jeśli formalnie porozumienie zostanie utrzymane, Iran może je zinterpretować jako etap reorganizacji swojej władzy, a nie krok w kierunku deeskalacji.

Politycznie rzecz biorąc, taka retoryka osłabia zaufanie do trwałości porozumienia i wzmacnia tych, którzy uważają je za „sztuczkę” ze strony Iranu – w Waszyngtonie i Jerozolimie.

Oczywiście nie każde stwierdzenie gazety jest częścią doktryny państwowej; „Khorasan” przemawia przede wszystkim w imieniu tych, którzy swoją legitymizację znajdują w konflikcie i ideologii. (8)

Ale nawet poza sprawą „Chorasan” istnieje długa lista argumentów krytyków porozumienia:

Żaden z punktów Porozumienia, które byłyby korzystne dla Iranu, nie zawiera jednoznacznej gwarancji z precyzyjnymi warunkami i terminami. W każdym razie nikt nie zamierza ich wdrażać; pozostaną one pustymi obietnicami.
Irańscy przywódcy zostali zabici, ale Trump, Hegzet i Netanjahu żyją.
Gwardia Rewolucyjna nie zatopiła żadnego amerykańskiego statku, dzięki czemu ani masakry ludności cywilnej, jak w Minab, ani zdradzieckie zatopienie irańskiego statku w pobliżu Indii nie zostały pomszczone.
Irańska Gwardia Rewolucyjna jedynie „reaguje”, nie wprowadzając wyraźnego środka odstraszającego.
Stany Zjednoczone mają teraz sześć miesięcy na restrukturyzację i wznowią wojnę po wyborach uzupełniających. W międzyczasie doskonalą już techniki przechwytywania rosyjskich systemów obrony przeciwrakietowej za pomocą dronów Starlink i kamikaze. Oznacza to, że następnym razem nie będą już polegać na drogich dronach MALE i będą w stanie znacznie skuteczniej zakłócać irańskie wystrzeliwanie rakiet.

Jednocześnie jednak w Teheranie pojawiają się głosy, że umowa ta postrzegana jest jako szansa na otwarcie gospodarcze i względną stabilizację.

Rzeczywistość prawdopodobnie będzie leżeć gdzieś pośrodku: części systemu chcą prawdziwego odprężenia, podczas gdy inne widzą w nim jedynie użyteczną z operacyjnego punktu widzenia pauzę – a te dwie frakcje obecnie ścierają się w obrębie reżimu. (9)

Po obu stronach – w części irańskiego establishmentu oraz w niektórych kręgach religijno-ideologicznych w Izraelu/USA – krążą apokaliptyczne narracje, które postrzegają konflikt nie jako kryzys do rozwiązania, lecz raczej jako preludium do „ostatecznej bitwy”. Narracje te wzmacniają się wzajemnie i utrudniają polityczne kompromisy. (10)

Iran: oczekiwanie na Mahdiego i „ostateczna bitwa”

W niektórych nurtach szyickiej ideologii rewolucyjnej konflikt pomiędzy USA („Wielkim Szatanem”) i Izraelem („Małym Szatanem”) jest interpretowany jako część kosmicznej walki dobra ze złem.

Prądy apokaliptyczne wiążą to z oczekiwaniem ukrytego 12. imama (Mahdiego): poważny kryzys lub bitwa na Bliskim Wschodzie przyspieszy jego powrót. (11)

Komentarze takie jak ten dotyczący „Khorasanu” („chwila wytchnienia przed ostateczną bitwą”) pasują do tego schematu: porozumienie nie jest rozwiązaniem, lecz taktyczną przerwą, mającą na celu przygotowanie się do wielkiej, ostatecznie nacechowanej religijnie, decydującej bitwy. (12)

Pogląd ten nie odzwierciedla całego spektrum opinii na temat Iranu, ale jest wyraźnie obecny w kręgach Gwardii Rewolucyjnej i niektórych ortodoksyjnych mediów.

USA: Ewangelickie i chrześcijańsko-syjonistyczne interpretacje czasów ostatecznych

Niektórzy ewangelikanie w USA wyznają teologię czasów ostatecznych (dyspensacjonalizm), w której Izrael, konflikt na Bliskim Wschodzie i wojna z „Persją” (Iranem) są uważane za podstawowe elementy biblijnych proroctw o czasach ostatecznych. (13)

Wielu chrześcijańskich syjonistów wierzy, że zgromadzenie Żydów w Ziemi Izraela, poważna wojna w regionie i bitwa (Armagedon) są warunkami wstępnymi Drugiego Przyjścia Jezusa, a badania pokazują, że takie idee odgrywają rolę w niektórych kręgach wojskowych i republikańskich: Iran jest postrzegany jako mocarstwo „satanistyczne”, a wojna jako możliwy czynnik wywołujący koniec czasów. (14)

Politycznie rzecz biorąc, oznacza to silne poparcie dla twardej linii wobec Iranu i jak największej współpracy z Izraelem – jako misji o podłożu religijnym.

Izrael: Ruchy mesjańskie i „Wielki Izrael”

W dyskursie izraelskim obrazy apokaliptyczne nie odgrywają tak istotnej roli jak w ewangelikalizmie amerykańskim, istnieją jednak ruchy mesjańskie i narodowo-religijne, które łączą obecne konflikty z biblijnymi bitwami i proroctwami. (15)

Niektórzy aktorzy odwołują się do obietnic biblijnych („od Nilu do Eufratu”) lub do idei „Wielkiego Izraela”, w którym sukcesy militarne rozumiane są jako część boskiego planu. (16)

Nurty te często postrzegają Iran nie tylko jako przeciwnika w polityce bezpieczeństwa, ale jako wroga egzystencjalnego, ideologiczno-religijnego – przez co kompromisy postrzegane są jako „zdrada”.

Nie stanowią większości w Izraelu, ale mają wpływ na retorykę i politykę, zwłaszcza w kręgach prawicowych i religijnych.

Jak narracje wzajemnie się wzmacniają

Irańscy radykałowie mówią o „ostatecznej bitwie” przeciwko USA/Izraelowi; potwierdza to amerykańską ewangelicką wizję złego, apokaliptycznego wroga, z którym trzeba walczyć „do końca”. (17)

Z kolei irańskie media podchwytują wypowiedzi chrześcijańskich syjonistów (Armageddon, „biblijne prawo” do lądowania, Trump jako „namaszczony”), twierdząc, że Zachód w rzeczywistości chce prowadzić świętą wojnę. (18)

Konflikty geopolityczne stają się zatem „wojną narracji”, w której każda ze stron cytuje najbardziej skrajne głosy drugiej, aby zmobilizować własną ludność i podważyć wszelką chęć pójścia na kompromis. (19)

Wzajemny ładunek religijno-apokaliptyczny zwiększa ryzyko eskalacji: incydent szybko zostaje zinterpretowany jako „znak”, a nie jako problem podlegający negocjacjom.

Dopóki narracje o „ostatecznej bitwie” będą miały wpływ, umowa ramowa będzie postrzegana przez obie strony jedynie jako taktyczny krok tymczasowy – okazja do ponownego uzbrojenia na drodze do nieuniknionej klęski drugiej strony. (20)

Wyjaśnia to, dlaczego zarówno irańscy radykałowie, jak i pewne kręgi w Izraelu/USA nie ufają tej umowie lub chcą ją otwarcie sabotować: nie pasuje ona do świata zmierzającego ku wielkiej, decydującej bitwie. (21)

15 czerwca 2026 roku amerykański moderator Larry C. Johnson zadał pytanie: „Co skłoniło Trumpa do zawarcia umowy z Iranem?” (22) Dla Johnsona odpowiedź była jasna:

Trump zawarł tę umowę przede wszystkim z obawy przed załamaniem gospodarczym z powodu niedoborów ropy naftowej. Jednak takie jedno-przyczynowe wyjaśnienie jest zbyt dużym uproszczeniem. Polityka zagraniczna tej skali niemal zawsze ma wiele motywów (sytuacja militarna, sojusznicy, presja polityczna w kraju, rynki, dyplomacja).

Prognoza Johnsona dotycząca przedłużającej się normalizacji Cieśniny Ormuz jest z pewnością realistyczna: opóźnienia spowodowane czasem transportu (kilka tygodni) i rozminowywaniem są prawdopodobne i często niedoszacowane. Dodając do tego ryzyko ubezpieczeniowe i klasyfikację stref wojennych, ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz nie przyniesie natychmiastowej ulgi w niedoborach na światowym rynku ropy naftowej. Ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz jest warunkiem koniecznym, ale w żadnym wypadku niewystarczającym do normalizacji globalnych dostaw ropy. Kilka czynników opóźni znaczną ulgę dla rynków światowych, prawdopodobnie o tygodnie, a nawet miesiące.

Pod koniec kwietnia „Washington Post” poinformował , że Pentagon poinformował Kongres, iż całkowite oczyszczenie Cieśniny Ormuz z irańskich min wojskowych może zająć sześć miesięcy.

Otwarcie cieśniny jest warunkiem wstępnym normalizacji rynku ropy naftowej, a nie samą normalizacją. Realistyczna sekwencja działań jest następująca: ostrożne, początkowe wznowienie przewozów przez operatorów najbardziej tolerancyjnych na ryzyko, następnie stopniowe certyfikowanie rozminowania niektórych kanałów, a następnie powolny powrót głównego nurtu żeglugi handlowej, w miarę jak ubezpieczyciele stopniowo obniżają składki za ryzyko wojenne, a dopiero kilka tygodni później faktyczne dotarcie tej ropy do rafinerii i jej przekształcenie w produkt nadający się do użytku.

Rozsądne szacunki wskazują, że w wyniku dzisiejszego porozumienia rynki światowe mogą odnotować znaczny wzrost podaży za co najmniej sześć do dziesięciu tygodni, zakładając brak incydentów, strajków minowych, zmian politycznych i współpracę Iranu w zakresie usuwania min. Wszystko to może pójść nie tak, a każdy błąd resetuje zegar.

Ponadto po otwarciu Ormuzu można się spodziewać problemów logistycznych, ryzyk ubezpieczeniowych i opóźnień.

Trwałe zawieszenie broni wymaga przede wszystkim minimum wspólnych interesów i wiarygodnych zabezpieczeń; samo zaprzestanie działań wojennych nie wystarczy. Z tych minimalnych warunków musi wyłonić się proces polityczny, który stopniowo przekształci się w trwały porządek pokojowy. (23)

Niezbędne warunki zawieszenia broni

Po pierwsze, obie strony – choćby ze względu na własny interes – muszą zaakceptować, że nie osiągną decydującego zwycięstwa militarnego w krótkim okresie i że zaprzestanie walk będzie dla nich stosunkowo korzystne (np. ze względu na stabilizację lub konsolidację).

Nie da się tego zrobić bez neutralnych lub przynajmniej wzajemnie akceptowanych obserwatorów (np. ONZ, OBWE, państwa trzecie), którzy dokumentują naruszenia i publikują raporty; bez przejrzystości każda strona natychmiast oskarży drugą o kłamstwo.

Konsekwencje (polityczne, ekonomiczne i militarne) muszą zostać ustalone z góry, jeśli jedna ze stron systematycznie narusza zawieszenie broni; w przeciwnym razie tekst porozumienia pozostanie bezwartościowy.

Zawieszenie broni może być trwałe tylko wtedy, gdy nie załamie się przy pierwszym kryzysie; dlatego musi zawierać jasne i szczegółowe ustalenia: im bardziej konkretnie zostaną uregulowane czas, miejsca, kanały komunikacji, procedury na wypadek incydentów i role obserwatorów, tym mniej miejsca na interpretacje, które mogą posłużyć do oszustwa. (24)

Aby z tego wyniknął „trwały pokój”, obok deeskalacji militarnej potrzebna jest druga, polityczna droga, a także jasno określony format negocjacji (np. konferencja, plan działania, „proces pokojowy”), który zostanie zaakceptowany przez wszystkich zainteresowanych aktorów, a nie będzie jedynie figowym listkiem, a także długoterminowe porozumienia dotyczące granic, rozmieszczenia sił i zobowiązań sojuszniczych. (25)

Warunki konieczne i wystarczające dla pokoju

Konieczna jest wola polityczna po obu stronach, aby zaprzestać walk i dokonać konkretnych, kontrolowanych ustaleń militarnych (linie, wycofanie, nadzór, sankcje), a także proces polityczny, który przynajmniej otworzy perspektywę dalszych negocjacji.

Wystarczająca dla zawieszenia broni, które może z niebłahym prawdopodobieństwem doprowadzić do trwałego pokoju, byłaby sytuacja, w której koszty jego zerwania byłyby wystarczająco wysokie dla obu stron (ze względu na gwarancje zewnętrzne oraz konsekwencje gospodarcze i polityczne), a główne punkty sporne podlegałyby negocjacjom i byłyby rozwiązywane krok po kroku w ramach jasno ustrukturyzowanego, międzynarodowego procesu (terytorium, bezpieczeństwo, prawo). (26)

Dopiero gdy wszystkie te warunki zostaną spełnione jednocześnie, badacze pokoju będą mogli mówić o realnej szansie, że zawieszenie broni stanie się nie tylko nową „przestrzenią wytchnienia” przed kolejną ofensywą, ale przejściem do trwałego pokoju. (27)

„Brak otwartej przemocy” nie oznacza koniecznie prawdziwego pokoju; potrzeba „sprawiedliwości i struktur pokojowych”.

Historyczne procesy pokojowe za każdym razem kończyły się niepowodzeniem z powodu tych samych wzorców: upokarzania przegranych, pomijania głównych konfliktów, braku egzekwowania przepisów oraz obecności silnych podmiotów destrukcyjnych zarówno wewnątrz kraju, jak i poza nim. (28)

Klasyczny „przypadek porażki”: Wersal i Liga Narodów

Traktat wersalski był typowym zwycięskim pokojem, który wiązał się z poważnym upokorzeniem przegranego, ale nie włączył się trwale do akceptowanego porządku. (30)

Niemcy i państwa, z którymi byli sojusznicy, postrzegały traktaty pokojowe z Paryża jako narzucony, niesprawiedliwy porządek.

Liga Narodów, która powstała po I wojnie światowej w duchu zwycięzców, musiała zarządzać tym „niepokojącym porządkiem”, dlatego też od samego początku została zdyskredytowana przez wielu i utraciła autorytet właśnie wśród państw, które miała rzekomo obejmować. (31)

Pokój postrzegany jako zwycięski pokój, osiągnięty bez prawdziwych negocjacji i bez żadnych oczekiwań co do późniejszej rewizji, stwarza silne siły rewizjonistyczne i długoterminową niestabilność. (32)

Procesy krok po kroku (Bliski Wschód): przykład z Oslo

Porozumienie z Oslo celowo pominęło kluczowe kwestie statusu końcowego (Jerozolima, osiedla, granice, uchodźcy) i odłożyło je na przyszłość – fakt, że właśnie te główne konflikty zostały odroczone, uważa się za „wadę projektową” (33).

Środki budowy zaufania były systematycznie sabotowane przez zwolenników twardego kursu: z jednej strony ekspansja izraelskich osiedli, a z drugiej ataki grup takich jak Hamas.

Brakowało skutecznych mechanizmów sankcji za naruszenie umowy, zasady przyznawania nagród były niejasne, a kary za nieprzestrzeganie umowy praktycznie nie istniały, co powodowało, że bodźce do poważnego traktowania umów były niewielkie. (34)

Punkty zwrotne w polityce (zabójstwo Rabina, zmiana rządu na Netanjahu, druga intifada) spowodowały, że większość odeszła od obozów nastawionych na kompromis; proces ten uległ stagnacji i w efekcie rozpadł się.

Lekcja, jaką z tego płynie, jest taka, że jeśli kluczowe kwestie zostaną odłożone, ekstremiści mogą sabotować proces bez kontroli. Bez wiarygodnego egzekwowania prawa proces staje się kruchy i może się załamać nawet pod wpływem jednego wstrząsu. (35)

Czego potrzeba do udanych pokojów

Pokojowe porozumienia oparte na wzajemnym kompromisie i ograniczonej karze (Westfalia, Wiedeń) zazwyczaj trwają dłużej niż te, które koncentrują się głównie na upokorzeniu (Wersal). (36)

Wiele procesów pokojowych i porozumień zakończyło się niepowodzeniem, ponieważ nie zaangażowały się w nie ważne strony walczące lub potężne strony trzecie (milicje, państwa sąsiednie) i nie miały one zabezpieczenia ani militarnego, ani politycznego, ani ekonomicznego, co oznaczało, że naruszenia nie zostały ukarane. (37)

Traktaty pokojowe podpisywane wyłącznie przez elity, ale pozbawione solidnej podstawy wśród społeczeństwa lub struktur władzy, łatwo rozpadają się, gdy zmieniają się rządy lub mobilizują się radykałowie. (38)

Długoterminowe, skuteczne porozumienia pokojowe łączą równowagę sił, akceptowalne kompromisy i mechanizmy kontroli, aby faktycznie egzekwować porozumienia. (39)

Teza centralna Nate’a Swansona („Świat po wojnie irańskiej”)

Już pod koniec marca 2026 r. Nate Swanson w artykule w czasopiśmie Foreign Affairs pt. „The World After the Iran War” (40) argumentował, że Iran nie wygrał wojny z USA i Izraelem militarnie, lecz politycznie: Reżim przetrwał, a irańscy przywódcy mogą pomóc w ustaleniu warunków powojennego porządku.

Kluczowym pytaniem jest teraz, czy Teheran „wygra pokój” w nadchodzących negocjacjach, czy też odizoluje się, wysuwając maksymalistyczne żądania.

Kluczową kwestią jest Cieśnina Ormuz: przez ten wąski przesmyk przepływa około jedna piąta światowej ropy naftowej; wojna pokazała, że Iran może poważnie zakłócić żeglugę, a tym samym dysponuje ogromną siłą nacisku ekonomicznego. (41)

Swanson przedstawia dylemat: Iran może wykorzystać Ormuz albo jako model biznesowy (tranzyt, opłaty, pośredni wpływ), albo jako dźwignię bezpieczeństwa (groźba blokad, asymetryczne odstraszanie) – równoczesne wykorzystywanie obu jest mało prawdopodobne, ponieważ stałe zagrożenie kryzysem zniechęca do inwestycji i handlu.

Z irańskiej perspektywy „zwycięstwo” oznacza: brak zmiany reżimu, brak upadku i ciągłą możliwość szkodzenia Stanom Zjednoczonym i ich sojusznikom. (42)

Z globalnej perspektywy to zwycięstwo oznacza, że dawne założenie, iż amerykańska supremacja jest w stanie politycznie złamać każdego przeciwnika, nie jest już prawdą – opór i sama wytrwałość mogą wystarczyć, aby zmienić układ sił.

Swanson odwołuje się do Iana Bremmera i Firasa Masad, którzy opisują wojnę jako „największą porażkę polityki zagranicznej” obu prezydentur Trumpa. (43)

Odnosi się to do kilku poziomów awarii:

USA chciały osłabić Iran militarnie, odstraszyć go lub zmienić jego reżim; zamiast tego Teheran przetrwał, dostosował swoją strategię i zainscenizował całe wydarzenie jako triumf nad supermocarstwem.

Sojusznicy widzą, że Waszyngton może wyrządzić ogromne szkody, ale nie jest w stanie wiarygodnie wyegzekwować stabilnych rezultatów politycznych; przeciwnicy zaś widzą, że wytrwałość i asymetryczny opór wpływają na wynik polityczny.

Nasila się wrażenie zmiany układu sił na rzecz systemu „post-amerykańskiego” lub wielobiegunowego – zwłaszcza dlatego, że wojna pokazuje, iż przewaga militarna USA nie przekłada się automatycznie na kontrolę polityczną w regionie. (44)

Chociaż Stanom Zjednoczonym udało się zadać Iranowi poważne straty militarne, w tym wyeliminować kluczowy personel i cele w powietrzu i na morzu, nie udało im się doprowadzić do upadku reżimu ani trwałej eliminacji irańskiego potencjału militarnego. (45)

Iran pokazał, że pomimo swojej militarnej słabszej pozycji, dysponuje wystarczającymi możliwościami, aby zagrozić siłom zbrojnym USA i ich sojusznikom na wielu frontach (rakiety, drony, broń proxy, cyberprzestrzeń, Ormuz). (46)

Dla Waszyngtonu ujawniło to klasyczny problem zaprzeczania: można wiele zniszczyć, ale nie da się uniemożliwić przeciwnikowi przetrwania politycznego i dalszego siania zamętu. (47)

Jeśli chodzi o Iran, kraj ten jest osłabiony militarnie i częściowo instytucjonalnie wydrążony, ale jego reżim umocnił się w kraju wokół jeszcze silniejszego rdzenia i nadal stanowi zagrożenie na arenie międzynarodowej, właśnie dlatego, że opiera się na dźwigni ekonomicznej (energia, transport morski). (48)

Swanson powołuje się na artykuły i podcasty, które rzucają światło na dalsze konsekwencje.

Kluczowe aspekty podatności Zachodu

Rynki energii i ryzyko związane z Cieśniną Ormuz: (Częściowe) zamknięcie lub zagrożenie Cieśniny Ormuz wywołało ogromny szok cenowy w sektorze energii; wiele krajów na całym świecie (Chile, Korea Południowa, kraje afrykańskie) musiało podjąć środki nadzwyczajne, co uwydatniło globalną podatność na konflikty regionalne. (49)

Erozja wpływów USA: Obserwatorzy uważają, że wojna z Iranem przyspiesza tendencję do słabnięcia normatywnej i realnej dominacji USA. Inne mocarstwa, takie jak Chiny, wykorzystują to do zdobycia wpływów gospodarczych i politycznych.

Państwa Zatoki Perskiej zaczynają dywersyfikować swoje strategie bezpieczeństwa, zamiast polegać wyłącznie na ochronie ze strony Stanów Zjednoczonych.

Polityka bezpieczeństwa Izraela coraz częściej jawi się wielu partnerom jako źródło eskalacji.

Iran próbuje mocniej zakorzenić się w porządku zdominowanym przez „wschodnią” stronę, a nie przez stronę zachodnią (np. Szanghajską Organizację Współpracy, współpracę z Chinami i Rosją), aby zwiększyć stabilność swojego reżimu i odporność na sankcje. (50)

Wynik i konsekwencje

W rezultacie widzimy niejednoznaczną sytuację, „ani wojny, ani pokoju”: formalne zawieszenia broni, ale ciągła przemoc o niskiej intensywności, przedłużające się negocjacje, zwłaszcza w sprawie programu nuklearnego i gwarancji bezpieczeństwa. (51)

W newsletterze Swanson odwołuje się do podcastu z Narges Bajoghli i Valim Nasrem, w którym poruszana jest kwestia nowych konstelacji przywódczych i dostosowania irańskiej polityki wewnętrznej i zagranicznej.

Mimo zabójstwa czołowych postaci, irański system zachował swoją istotę, na przykład poprzez sukcesję dynastyczną i mobilizację narracji nacjonalistycznych; siły umiarkowane uległy dalszej marginalizacji.

Iran w coraz większym stopniu koncentruje swoją strategię przetrwania na instrumentach ekonomicznych konfliktu (energia, tranzyt, obejście sankcji), wspieranych asymetrycznymi środkami bezpieczeństwa zamiast klasycznego uzbrojenia konwencjonalnego. (52)

Konsekwencje wojny, trudności gospodarcze i aparat represji pogłębiają przepaść między społeczeństwem a reżimem; wojna pokazuje jednak, że nie prowadzi to automatycznie do powstania, dopóki organy bezpieczeństwa funkcjonują prawidłowo, a reżim kontroluje dyskurs. (53)

Ta złożona sytuacja wyjaśnia, dlaczego Swanson mówi o „kruchym zwycięstwie”: Iran przetrwał i wygrał – ale za cenę głębokich słabości strukturalnych, które w przyszłości sprawią, że reżim będzie podatny na kryzysy wewnętrzne i presję zewnętrzną.

Wniosek

Porozumienie o porozumieniu między USA a Iranem nie jest zatem punktem końcowym, lecz kruchym początkiem dłuższego okresu walk o władzę i renegocjacji: otwiera ono drogę do zawieszenia broni, złagodzenia sankcji i stworzenia ram dla porozumień nuklearnych i dotyczących Ormuzu – jednak jego przyszłość zależy od tego, czy obie strony wykorzystają te ramy jako szansę na trwały porządek, czy też potraktują je jedynie jako taktyczną przerwę przed kolejną eskalacją. (54)

Nadchodzące miesiące rozstrzygną, czy memorandum stanie się prawnie wiążącym porozumieniem pokojowym i nuklearnym, czy też pozostanie w pamięci jako symboliczny moment w Wersalu – imponująco wyreżyserowany, ale podważony politycznie przez nieufność, ograniczenia wewnętrzne i próby obu stron maksymalizacji krótkoterminowych zysków władzy. (55)

+++

Notatki i źródła

Wolfgang Effenberger, urodzony w 1946 roku, zdobył dogłębną wiedzę na temat „pola bitwy nuklearnej” w Europie, przygotowywanego przez USA, służąc jako kapitan w niemieckich oddziałach saperskich. Po dwunastu latach służby studiował nauki polityczne i edukację średnią (budownictwo/matematyka) w Monachium, a następnie do 2000 roku wykładał w uczelni technicznej budownictwa. Od tego czasu publikował prace na temat najnowszej historii Niemiec i geopolityki USA. Do jego najnowszych publikacji należą: „Czarna księga UE i NATO” (2020), „Niedoceniana potęga” (2022) oraz „Od wojny do porządku światowego” (2026).

+++

1) Tekst Porozumienia z Islamabadu pomiędzy Islamską Republiką Iranu a Stanami Zjednoczonymi Ameryki.

Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki (skrócony tekst Porozumienia z Islamabadu) wspólnie i w dobrej wierze uzgodniły następujące postanowienia w dniu 18 czerwca 2026 r.:

1. … niniejsza Deklaracja Intencji wzywa do natychmiastowego i trwałego zaprzestania działań wojennych na wszystkich frontach, w tym w Libanie, i zobowiązuje się do nierozpoczynania odtąd żadnych wojen ani działań wojennych przeciwko sobie, do powstrzymania się od gróźb i przemocy wobec siebie nawzajem oraz do zagwarantowania integralności terytorialnej i suwerenności Libanu. Ostateczne porozumienie potwierdzi trwałe zakończenie działań wojennych na wszystkich frontach, w tym w Libanie, oraz pozostałe postanowienia niniejszej klauzuli.

2. … zobowiązują się do poszanowania suwerenności i integralności terytorialnej drugiej strony oraz do nieingerowania w jej sprawy wewnętrzne.

3. … zobowiązują się do przeprowadzenia negocjacji i osiągnięcia porozumienia końcowego w terminie nie dłuższym niż 60 dni, z możliwością przedłużenia za obopólną zgodą.

4. Niezwłocznie po podpisaniu niniejszego Porozumienia Stany Zjednoczone Ameryki rozpoczną znoszenie blokady morskiej i wszelkich form nękania lub utrudniania działalności Islamskiej Republiki Iranu, a blokadę morską całkowicie zniosą w ciągu 30 dni. W tym okresie natężenie ruchu statków będzie proporcjonalne do natężenia ruchu ustalonego przez Islamską Republikę Iranu przed wojną.

Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązały się do wycofania swoich sił zbrojnych z regionu przygranicznego z Islamską Republiką Iranu w ciągu 30 dni od zawarcia ostatecznego porozumienia.

5. Po podpisaniu niniejszego Porozumienia, Islamska Republika Iranu dołoży wszelkich starań, aby zapewnić bezpieczny, bezpłatny przepływ statków handlowych między Zatoką Perską a Morzem Omańskim przez 60 dni. Ruch handlowy zostanie uruchomiony natychmiast i będzie w pełni operacyjny w ciągu 30 dni, z uwzględnieniem konieczności usunięcia przeszkód technicznych i wojskowych oraz oczyszczenia z min.

Republika Islamska Iranu podejmie negocjacje z Sułtanatem Omanu w celu ustalenia przyszłej administracji i usług morskich w Cieśninie Ormuz zgodnie z obowiązującym prawem międzynarodowym i suwerennymi prawami państw nadbrzeżnych Cieśniny Ormuz, a także przeprowadzi konsultacje z innymi państwami nadbrzeżnymi Zatoki Perskiej.

6. Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązują się wspólnie ze swoimi partnerami regionalnymi do opracowania ostatecznego programu, uzgodnionego przez obie strony, na rzecz odbudowy i rozwoju gospodarczego Republiki Islamskiej Iranu, zapewniającego co najmniej 300 miliardów dolarów.

Mechanizm wdrożenia tego programu zostanie sfinalizowany w ciągu 60 dni w ramach umowy końcowej. Wszystkie niezbędne zgody, zwolnienia i licencje na powiązane transakcje finansowe zostaną udzielone przez Stany Zjednoczone Ameryki.

7. Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązują się do zniesienia wszelkiego rodzaju sankcji wobec Islamskiej Republiki Iranu, w tym rezolucji Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, rezolucji Rady Gubernatorów Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej oraz wszystkich jednostronnych sankcji USA, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych, zgodnie z harmonogramem uzgodnionym w ramach ostatecznego porozumienia.

Republika Islamska Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki uznają fundamentalne znaczenie wspomnianej kwestii zniesienia sankcji i wyrażają zamiar niezwłocznego podjęcia negocjacji w celu osiągnięcia wzajemnego porozumienia w tej sprawie.

8. Islamska Republika Iranu potwierdza, że nie będzie produkować ani nabywać broni jądrowej. Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki uzgodniły, że status zgromadzonych materiałów wzbogaconych zostanie ustalony w drodze mechanizmu uzgodnionego przez obie strony i zgodnie z harmonogramem określonym w klauzuli 7, co najmniej poprzez rozcieńczanie na miejscu, pod nadzorem Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.

Obie strony zgadzają się również na omówienie kwestii wzbogacania i innych wspólnie uzgodnionych tematów związanych z potrzebami nuklearnymi Islamskiej Republiki Iranu w oparciu o satysfakcjonujące ramy, które zostaną uzgodnione w umowie końcowej. Umowa końcowa potwierdzi postanowienia niniejszej klauzuli. Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki uznają fundamentalne znaczenie wyżej wymienionych kwestii nuklearnych i wyrażają zamiar niezwłocznego podjęcia negocjacji w celu osiągnięcia wzajemnego porozumienia.

9. Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki zgadzają się utrzymać status quo do czasu osiągnięcia ostatecznego porozumienia. Islamska Republika Iranu utrzyma status quo w swoim programie nuklearnym, a Stany Zjednoczone Ameryki nie nałożą nowych sankcji na Iran ani nie rozmieszczą dodatkowych sił w regionie.

10. Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązują się, po podpisaniu niniejszego Porozumienia i do czasu zniesienia sankcji, do niezwłocznego wydania Departamentowi Skarbu zezwoleń na eksport irańskiej ropy naftowej, produktów petrochemicznych i ich pochodnych, a także wszystkich powiązanych usług, takich jak bankowość, ubezpieczenia, transport itp.

11. Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązują się do całkowitego uwolnienia ograniczonych lub zamrożonych funduszy i aktywów Islamskiej Republiki Iranu po wdrożeniu niniejszego Porozumienia.

Stany Zjednoczone Ameryki i Islamska Republika Iranu uzgodnią procedurę wypłaty tych środków w trakcie negocjacji. Środki te, niezależnie od tego, czy znajdują się na rachunku głównym, czy zostały przelane, muszą być w pełni dostępne do wypłaty każdemu beneficjentowi końcowemu wyznaczonemu przez Bank Centralny Islamskiej Republiki Iranu.

Stany Zjednoczone Ameryki zobowiązują się udzielić wszelkich niezbędnych zezwoleń i licencji w tym zakresie.

12. Republika Islamska Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki zgadzają się na utworzenie mechanizmu wykonawczego, który będzie monitorował pomyślne wdrożenie niniejszego Porozumienia i przyszłe przestrzeganie umowy końcowej.

13. Po podpisaniu niniejszego Porozumienia i pod warunkiem rozpoczęcia wdrażania postanowień klauzul 1, 4, 5, 10 i 11 niniejszego Porozumienia oraz kontynuacji tych środków, Republika Islamska Iranu i Stany Zjednoczone Ameryki rozpoczną negocjacje wyłącznie w sprawie pozostałych postanowień umowy końcowej.

14. Ostateczne porozumienie zostanie potwierdzone wiążącą rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ.

https://sonar21.com/co-skłoniło-Trumpa-do-zawarcia-umowy-z-Iranem

2) https://www.reuters.com/business/finance/iran-deal-includes-300-billion-fund-more-than-half-which-already-committed-2026-06-16/

3) https://www.israelhayom.com/2026/06/15/trump-secretly-approved-qatar-iran-cash-deal/

4) https://edition.cnn.com/2026/06/16/politics/us-intel-assessment-iran-shut-strait-hormuz

5) https://www.nytimes.com/2026/01/11/us/politics/trump-interview-transcript.html

6) https://www.dw.com/de/iran-usa-abkommen-vorw%C3%BCrfe-israel-beirut-pakistan/a-77546211

7) https://de.euronews.com/2026/06/17/vom-regimewechsel-zum-regime-deal-wie-teheran-auf-das-geleakte-usa-iran-abkommen-reagiert

8) https://www.dw.com/de/iran-usa-abkommen-vorw%C3%BCrfe-israel-beirut-pakistan/a-77546211

9) https://de.euronews.com/2026/06/17/vom-regimewechsel-zum-regime-deal-wie-teheran-auf-das-geleakte-usa-iran-abkommen-reagiert

10) https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-israel-religion-trump-b2775107.html

11) https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-israel-religion-trump-b2775107.html