Ukraina przeliczyła się ze swoją wojną dronową…
… i płaci za to teraz wysoką cenę
Ukraińska wojna powietrzna wymierzona w rosyjską gospodarkę okazała się fiaskiem. Tymczasem rosyjskie uderzenia odwetowe przynoszą ostatnio skutki, których Kijów najwyraźniej nie przewidział.
Gdy pod koniec czerwca Ukraina rozpoczęła zaplanowaną na 40 dni ofensywę dronową przeciwko rosyjskiej infrastrukturze energetycznej i logistycznej, w obozie proukraińskim panowała zgoda: wojna powietrzna wymierzona w rosyjskie zaplecze miała być dobrym sposobem na wywołanie w Rosji poważnego kryzysu gospodarczego, a tym samym na zmuszenie jej do zawieszenia broni na warunkach ukraińskich – czy też zachodnich.
Najwyraźniej nikt jednak nie brał poważnie pod uwagę, że Moskwa może zareagować znacznie bardziej zaciekłą wojną powietrzną i wyrządzić Ukrainie szkody gospodarcze na skalę dotąd niespotykaną. I właśnie na tym polega problem kijowskich władz: prawdopodobnie liczyły one na to, że Kreml okaże słabość, przystąpi do rozmów o zawieszeniu broni i w żadnym wypadku nie zrealizuje groźby doprowadzenia ukraińskiej gospodarki na skraj załamania poprzez bombardowania. Kalkulacja ta jednak zawiodła. Ukraińskie działania wojenne nie zdołały rzucić Rosjan na kolana; zamiast tego skłoniły ich do rozszerzenia ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną oraz do przeprowadzenia zmasowanych uderzeń powietrznych na te obiekty infrastruktury, które wcześniej pozostawały nietknięte.
W rezultacie jeszcze więcej kluczowych obiektów logistycznych i przemysłowych ucierpiało w wyniku ataków dronów i rakiet, co pociągnęło za sobą katastrofalne skutki dla ukraińskiej gospodarki i ludności. Jak wskazują eksperci wojskowi i gospodarczy, rosyjskie ataki odwetowe spowodowały już na Ukrainie szkody o wartości wielu miliardów dolarów.
Należy jednak przypuszczać, że rzeczywiste straty będą znacznie wyższe; z jednej strony Ukraina nie jest już w stanie militarnie przeciwstawić się (wysoce precyzyjnym) uderzeniom powietrznym. Z drugiej strony, większość rosyjskich ataków ma charakter kumulatywny, co oznacza, że już i tak poważne zniszczenia pociągną za sobą kolejne straty dla ukraińskiej gospodarki.
Straty wynikające z blokady eksportu
Przykładem mogą być ataki na infrastrukturę ukraińskich portów czarnomorskich oraz na transport morski, do których doszło już w połowie lipca i które były wyjątkowo dotkliwe. Strona rosyjska uzasadnia te działania odwetem za ukraińskie ataki dronowe na rosyjskie statki handlowe na Morzu Azowskim i Czarnym, przewożące rosyjskie produkty rolne oraz inne towary na rynki światowe. Dzięki systematycznym atakom Moskwa już na początku sierpnia doprowadziła do zablokowania ukraińskiego ruchu statków na Morzu Czarnym oraz sparaliżowania tamtejszych portów, przez które wcześniej realizowano ponad 80 procent ukraińskiego eksportu. Produkty rolne stanowiły około 60 procent wywozu, a blisko 90 procent tego wolumenu opuszczało Ukrainę przez porty w Odessie, Jużnym i Czarnomorsku.
Do tego dochodzi wstrzymanie eksportu stali – kolejnego niezwykle ważnego źródła dochodów kraju. Tym samym, jedynie poprzez tę blokadę, Rosja zamroziła ponad połowę ukraińskiego eksportu, którego roczna wartość szacowana jest na około 30 miliardów dolarów. Jednocześnie zagrożona jest również druga połowa eksportu, realizowana obecnie europejskimi szlakami kolejowymi, drogowymi i śródlądowymi drogami wodnymi. Moskwa już w lipcu dała bowiem jasno do zrozumienia, że może wyłączyć z eksploatacji kluczowe porty naddunajskie – Izmaił i Reni – za pomocą ataków dronów i rakiet. Przeprowadzono wówczas liczne ataki na tamtejszą infrastrukturę portową i statki, nie spowodowały one jednak poważnego uszczerbku dla funkcjonowania tych portów.
Tak czy inaczej, długotrwałe utrzymywanie się blokady na Morzu Czarnym oznaczałoby jeszcze większe straty dla ukraińskiej gospodarki jako całości, a w szczególności dla sektora rolnego. Jeśli bowiem pod koniec roku rolnikom nie uda się wprowadzić na rynek światowy produktów rolnych przeznaczonych na eksport, w przyszłym roku może im zabraknąć środków na zasiewy roślin ozimych. Ukraińskie Ministerstwo Polityki Rolnej i Żywności ostrzega zatem przed spadkiem powierzchni upraw nawet o 40 procent, o ile sytuacja nie ulegnie zmianie do wiosny.
Innymi słowy: jeśli zebrane zboża i rośliny oleiste nie zostaną wyeksportowane w pożądanych ilościach, sektor rolniczy może do 2027 roku skurczyć się dwukrotnie. W tej kwestii Ukraina nie może liczyć na pomoc sąsiadów z UE – Polski i Rumunii – ponieważ – jak twierdzą – brakuje im infrastruktury umożliwiającej zwiększenie przepustowości transportu i pojemności magazynowej. Co więcej, oba te kraje dały Kijowowi do zrozumienia, że priorytetem pozostają dla nich interesy własnych rolników.
Z kolei w przypadku eksportu stali i innych wyrobów metalowych przywrócenie transportu morskiego prawdopodobnie nie będzie już miało większego znaczenia, gdyż niemal cały ukraiński przemysł metalurgiczny został – przynajmniej tymczasowo – wyłączony z eksploatacji.
Brytyjski dziennik ‚Financial Times’ doniósł, że we wrześniu trzy największe ukraińskie huty stali wstrzymały działalność w wyniku rosyjskich ataków rakietowych. Zagrożonych jest nie tylko 15 tysięcy miejsc pracy, ale także 90 procent całkowitych mocy produkcyjnych tej branży. Nie można również zapominać o wpływach podatkowych, których brakuje teraz w ukraińskim budżecie państwa.
Zniszczenie ukraińskiej logistyki
Ukraina poniosła kolejne straty w wyniku rosyjskich ataków na infrastrukturę paliwową i energetyczną oraz logistyczną, których nasilenie przypadło na sierpień i wrzesień. Celem tych ataków były m.in. stacje paliw, lokomotywy, infrastruktura kolejowa, mosty i inne szlaki transportowe. Po raz pierwszy Rosjanie zaatakowali również liczne magazyny oraz centra logistyczne i dystrybucyjne, co zmusiło wiele przedsiębiorstw, supermarketów i sprzedawców detalicznych do ograniczenia lub nawet całkowitego zawieszenia działalności.
Według danych branżowych, na początku września ukraińska infrastruktura magazynowa skurczyła się o około połowę: z 4,2 miliona metrów kwadratowych na początku 2022 roku zniszczeniu uległo 2,1 miliona metrów kwadratowych powierzchni magazynowej. W rezultacie koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa – a tym samym również przez konsumentów – drastycznie wzrosły.
W wyniku uderzenia uszkodzony został w Odessie wielopiętrowy budynek mieszkalny, 12 września 2026 r.
W dalszej kolejności rosyjskie siły powietrzne wzięły na cel kluczowe szlaki komunikacyjne Kijowa. Znajduje się tam dziewięć głównych mostów na Dnieprze oraz kilka mniejszych przepraw przez jego dopływy. Na początku października dwa z tych mostów – Północny i Południowy – zostały zaatakowane przez drony i czasowo zamknięte z powodu powstałych uszkodzeń. Doprowadziło to do poważnego kryzysu komunikacyjnego w Kijowie: w mieście tworzyły się liczne korki, a transport publiczny korzystający z tych przepraw został wstrzymany i musiał zostać skierowany na trasy alternatywne.
W tym kontekście Moskwa podkreśla, że most Północny ma kluczowe znaczenie dla przemieszczania ukraińskich sił zbrojnych i zapewnienia logistyki wojskowej, a także wzywa obywateli państw obcych oraz personel placówek dyplomatycznych do opuszczenia Kijowa.
Tymczasem ataki na miejską infrastrukturę energetyczną i logistyczną przybierają na sile, co każe spodziewać się długotrwałych przerw w dostawie prądu i innych sytuacji kryzysowych w nadchodzącym sezonie zimowym. Wielu mieszkańców Kijowa dostrzega, dokąd ostatecznie prowadzi polityka ich rządu, i w związku z tym opuszcza miasto. Inni, przygotowując się na ciężką zimę, od tygodni masowo wykupują podstawowe produkty żywnościowe oraz zaopatrują się w awaryjne agregaty prądotwórcze, których sprzedaż w tym roku ponownie wzrosła.
Mimo to sytuacja nie jest jeszcze krytyczna i wciąż istnieje nadzieja, że Kreml odstąpi od zamiaru doprowadzenia do upadku Kijowa. Świadczy o tym chociażby fakt, że jak dotąd w zasadzie nie dążono do całkowitego zniszczenia wszystkich kluczowych obiektów energetycznych czy logistycznych ukraińskiej stolicy. Rosyjskim władzom wciąż chodzi bowiem jedynie o wywieranie maksymalnej presji, a bynajmniej nie o doprowadzenie do całkowitego paraliżu; dlatego też część szkód jest niewielka i teoretycznie mogłaby zostać stosunkowo szybko usunięta – pod warunkiem jednak, że ataki powietrzne zostaną wstrzymane. Kwestia ta zależy jednak całkowicie od ukraińskich władz oraz od tego, czy nie zaczną one mieć dość eskalacji, która ostatecznie szkodzi samej Ukrainie bardziej niż Rosji.
alexmaenner/ukraine-verspekulierte-sich-mit-ihrem
Napisał: Alex Männer
Opracował: Zygmunt Białas