Bezpieczna przystań, którą opuszczają Niemcy – część 2: Konsekwencje | Autor: Michael Hollister

Jakie możliwości otwiera ruch niemiecki dla innych – i dlaczego nikt nie zadaje tego pytania

Artykuł opiniotwórczy autorstwa Michaela Hollistera . apolut/der-schutzraum-den-deutschland-verlasst-teil-2-die-konsequenzen

3 czerwca 2026 roku Niemcy przegrały głosowanie, którego nie przegrały od zjednoczenia. W wyborach niestałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ Republika Federalna Niemiec uzyskała 104 głosy – mniej niż Austria (131) i Portugalia (134). W głosowaniu wzięło udział łącznie 191 państw; wymagana większość dwóch trzecich głosów wyniosła 127. Niemcy zasiadały wcześniej w Radzie sześć razy, ostatnio w 2019 i 2020 roku, i ubiegały się o reelekcję co osiem lat, nigdy nie tracąc mandatu. Tym razem przegrały już w pierwszej turze głosowania, jak ogłosiła Annalena Baerbock, Przewodnicząca Zgromadzenia Ogólnego.

Jak na ironię, drugi co do wielkości płatnik składek w systemie ONZ, który przez dekady uważał się za multi-lateralistę, nie uzyskał większości. Skalę tego spadku można zmierzyć: w poprzedniej próbie Niemcy uzyskały 184 ze 190 oddanych głosów i weszły do Rady z przytłaczającą przewagą. Osiem lat później pozostało 104. Rząd federalny ogłosił, że nie będzie on ponownie obowiązywał przed okresami 2035/36 i 2043/44.

Powody są sporne i stanowią część oceny. Minister spraw zagranicznych Johann Wadephul obwinił przede wszystkim późne przystąpienie do procesu przetargowego – Niemcy złożyły wniosek dopiero w 2024 roku, podczas gdy Wiedeń i Lizbona zabiegały o niego od lat – i jednocześnie obwinił Moskwę, która, jak twierdził, działała za kulisami, aby udaremnić kandydaturę. Inni wskazywali na oskarżenia o podwójne standardy: przewodniczący Niemieckiego Stowarzyszenia Narodów Zjednoczonych przytoczył krytykę wielu państw, że Niemcy stanowczo nalegają na przestrzeganie prawa międzynarodowego w stosunkach z Hamasem, ale znacznie rzadziej, jeśli chodzi o prowadzenie wojny przez Izrael. Do tego doszedł fakt, że sam kanclerz określił wojnę z Iranem na szczycie G7 w czerwcu 2025 roku jako „brudną robotę, którą Izrael wykonuje dla nas wszystkich” – stanowisko daleko wykraczające poza powściągliwość – oraz działania USA w Wenezueli. Nie można odizolować jednej przyczyny. Ale jeden wątek przewija się przez te wyjaśnienia i prowadzi nie do Wiednia czy Lizbony, ale do tych regionów świata, na których głosy Niemcy liczyły: Globalnego Południa. To, co wydaje się porażką dyplomatyczną, jest prawdopodobnie pierwszym widocznym symptomem cichszego ruchu – takiego, którego ślady można odnaleźć nie w sali plenarnej Nowego Jorku, lecz w halach fabrycznych Gauting, Schrobenhausen i Ludwigsfelde.

Pytanie w trybie łączącym

Część 1 tej analizy przedstawia następujący wniosek: Niemcy wycofują się w czterech etapach – partyjniactwo polityczne, pomoc finansowa i wojskowa, produkcja zbrojeniowa na terytorium niemieckim oraz reorganizacja przemysłu cywilnego – ze strefy chronionej prawem międzynarodowym, której dokładne granice nie są określone przez samo prawo międzynarodowe. Trzeci etap opiera się na milczącym założeniu: niemieckie lokalizacje są uważane za bezpieczne przed atakami rosyjskimi, podczas gdy fabryki na Ukrainie nie są objęte wojną. Część 2 podejmuje właśnie to założenie bezpieczeństwa.

Pytanie nie brzmi, czy Rosja byłaby uzasadniona w ataku na niemieckie bazy wojskowe. Pytanie brzmi: jakie opcje oferuje ruch Niemiec przeciwnikowi, którego wcześniej mu brakowało – i czy Republika Federalna jest tego świadoma? To, czy Rosja skorzysta z tych opcji, jest przedmiotem debaty, która rzadko jest podejmowana w głównym nurcie polityki – ale z pewnością jest podejmowana w szerszej sferze publicznej. Jednak ci, którzy czynią to, co możliwe, bardziej prawdopodobnym i milczą na temat celu własnego ruchu, powinni zadać sobie pytanie o konsekwencje. Jest to bardziej niewygodna kontynuacja pytania z Części 1: tam pytanie dotyczyło tego, czy Niemcy się poruszają; tutaj chodzi o to, co ten ruch umożliwia. Można rozważyć trzy scenariusze. Wszystkie trzy są hipotetyczne, wszystkie trzy odzwierciedlają rosyjskie argumenty, a nie niemieckie oskarżenia. I wszystkie trzy kończą się w tym samym punkcie: tam, gdzie kończy się argumentacja, a zaczyna decyzja.

Scenariusz pierwszy: Fabryka jako miejsce docelowe

Pierwszy scenariusz dotyczy prawa wojennego. Prawo konfliktów zbrojnych wyróżnia jasną kategorię obiektów, które mogą być przedmiotem ataku. Zgodnie z definicją prawa zwyczajowego, zawartą w artykule 52, ust. 2 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Konwencji Genewskich oraz w Regule 8 studium Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża dotyczącego prawa zwyczajowego, celami wojskowymi są obiekty, które ze względu na swój charakter, lokalizację, cel lub zastosowanie skutecznie przyczyniają się do działań wojskowych i których zniszczenie daje wyraźną przewagę militarną. Czerwony Krzyż wyraźnie podaje fabrykę amunicji jako podręcznikowy przykład – i zauważa, że cywile tam pracujący dzielą ryzyko ataku na ten obiekt, nie będąc jednocześnie kombatantami.

Na ziemi niemieckiej budowane są właśnie takie obiekty. Zakład Quantum Frontline Industries pod Monachium produkuje drony bojowe wyłącznie dla państwa aktywnie zaangażowanego w działania wojenne; spółka joint venture Auterion Airlogix ma produkować tysiące autonomicznych dronów o zasięgu do około 1500 kilometrów, przeznaczonych do ataków głęboko w Rosji; a w Schrobenhausen z linii montażowej zjeżdżają pociski kierowane Patriot. Według badań niemieckiego wywiadu „German Foreign Policy”, deklarowanym powodem przeniesienia części tej produkcji do Niemiec jest wyraźnie to, że niemieckie lokalizacje są uważane za bezpieczne przed atakami rosyjskimi – podczas gdy fabryki na Ukrainie, z powodu wojny, takie nie są. To właśnie to założenie bezpieczeństwa jest tu kwestionowane. Zgodnie ze standardami, które każde państwo walczące stosuje do celów wojskowych, fabryki te można by zakwalifikować jako cele wojskowe. Nie jest to ustalenie niemieckie ani rosyjskie – to logika samego międzynarodowego prawa humanitarnego, która ma zastosowanie niezależnie od tego, kto ją formułuje.

To, że strona konfliktu jest gotowa wdrożyć tę logikę na obcej ziemi, nie jest jedynie teorią. 23 czerwca 2025 roku, podczas dwunastu dni wojny, Iran, w odwecie za amerykańskie ataki na jego obiekty nuklearne, ostrzelał amerykańską bazę lotniczą Al Udeid w Katarze – największą amerykańską bazę na Bliskim Wschodzie.

Różnica była znacząca: Iran obrał sobie za cel bazę, a nie Katar. Teheran wyraźnie podkreślił, że atak nie był skierowany przeciwko „przyjaznemu i braterskiemu” Katarowi, a rzecznik MSZ Kataru, Majid al-Ansari, potwierdził, że Iran oświadczył kilka miesięcy wcześniej, iż amerykańskie bazy na obcej ziemi staną się legalnymi celami w przypadku amerykańskiego ataku na terytorium Iranu. Był to drugi atak Iranu na bazę amerykańską, po ataku na Ain al-Assad w Iraku w 2020 roku; schemat ten powtórzył się w walkach w 2026 roku. W ten sposób strona konfliktu dokonała rozróżnienia między państwem przyjmującym a bazą wojskową na swoim terytorium – i zaatakowała tę bazę. Na uwagę zasługuje również kalibracja: Iran zapowiedział atak z wyprzedzeniem, aby zachować kontrolę nad sytuacją – dowód, że strona walcząca może zaatakować cel militarny na obcym terytorium i jednocześnie próbować kontrolować eskalację konfliktu.

Zastosowane do sytuacji w Niemczech, doprowadziłoby to do scenariusza, którego oficjalne założenie bezpieczeństwa nie uwzględnia. W tym miejscu należy jednak postawić pierwszą barierę, i to wyraźną. Klasyfikacja obiektu jako celu wojskowego podlega prawu wojny, które reguluje sposób użycia siły w trwającym konflikcie zbrojnym. Nie tworzy to prawa do wojny, czyli prawa do otwarcia nowego frontu przeciwko państwu niebędącemu stroną konfliktu. Przeskok od stwierdzenia „fabryka jest celem wojskowym” do stwierdzenia „Rosja miałaby prawo zaatakować terytorium niemieckie” zakłada, że Niemcy są już stroną konfliktu – a dokładniej progu, którego przekroczenie w części 1 zostało określone jako niezdefiniowane i zaprzeczone przez oficjalne stanowisko. Należy jednak dokonać rozróżnienia. Klasyfikacja obiektu jako celu wojskowego podlega prawu wojny – reguluje ono, co może zostać zaatakowane w konflikcie zbrojnym. Nie jest to to samo, co prawo do wojny, czyli kwestia, czy państwo jest w ogóle upoważnione do użycia siły przeciwko innemu państwu. Przejście od stwierdzenia „fabryka jest celem wojskowym” do stwierdzenia „dlatego może zostać zaatakowana” zakłada odpowiedź na drugie pytanie – i to właśnie ta odpowiedź jest przedmiotem sporu. Scenariusz go nie rozstrzyga. Pokazuje on, że założenie bezpieczeństwa opiera się na progu, który same Niemcy przesuwają.

Do tego dochodzi druga, w dużej mierze pomijana bariera – ta, która według oficjalnego Berlina będzie amortyzowała wszystko. Gdyby Rosja faktycznie zaatakowała niemiecką bazę, Niemcy wpadłyby w pułapkę, którą można by nazwać pułapką NATO. Artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego jest przez wielu uważany za automatyczny mechanizm odstraszający każdego agresora. Brzmienie tego artykułu mówi co innego. Każdy sojusznik jest zobowiązany do udzielenia pomocy atakowanemu partnerowi „takimi środkami, jakie uzna za konieczne” – środkami, które mogą obejmować siłę militarną, ale nie muszą. Każde państwo decyduje samodzielnie; nawet powołanie się na Artykuł 5 wymaga konsensusu w sojuszu. To ogranicza obie strony. Niemcy nie mogłyby polegać na automatycznej pomocy wojskowej, a ograniczony atak nie wywołałby automatycznie pożaru , którego się obawiają. To właśnie ta polityczna swoboda pozwoliłaby Niemcom na samodzielne zaabsorbowanie wyważonego ataku – wystarczająco silnego, by trafić w cel, wystarczająco ograniczonego, by nie uruchomić Artykułu 5. Oba wygodne założenia – bezpieczne schronienie i automatyzm odstraszania – byłyby jednocześnie kruche.

Scenariusz drugi: Klauzula, której nikt nie usunął.

Drugi scenariusz dotyczy tekstu, który pozostaje niezmieniony w Karcie Narodów Zjednoczonych od ośmiu dekad. Artykuły 53 i 107 Karty zawierają tzw. klauzulę o państwach wrogich. Zgodnie z tą klauzulą, środki przymusu mogą być stosowane wobec „państw wrogich” z czasów II wojny światowej – przede wszystkim Niemiec i Japonii – bez wyraźnego upoważnienia Rady Bezpieczeństwa, gdyby ponownie podjęły agresywną politykę. Zgromadzenie Ogólne ONZ wielokrotnie uznawało tę klauzulę za nieaktualną, ostatnio jednomyślnie w rezolucji 50/52 z 11 grudnia 1995 r.: „stała się nieaktualna”. Nigdy nie została ona usunięta. Powód jest proceduralny: usunięcie wymaga formalnej zmiany Karty zgodnie z ustaloną procedurą, która jeszcze nie została zainicjowana.

Dokładność jest tu kluczowa, jak już wielokrotnie podkreślano. Zadaniem analizy nie jest ocena, czy postanowienie zawarte w traktacie, którego nigdy nie usunięto, jest nieaktualne, ponieważ nigdy nie zostało zastosowane. To kwestia opinii i prerogatywa czytelnika. Ustalenia muszą zostać odnotowane. Ustalenie pierwsze: Tekst istnieje i, jak trzeźwo stwierdza Służba Badawcza Niemieckiego Bundestagu w swoim raporcie z 2017 roku, „nigdy nie został formalnie zmieniony od czasu jego przyjęcia w 1945 roku”. Ustalenie drugie: Ten sam raport nie stwierdza nieaktualności jako faktu, lecz raczej w trybie łączącym – artykuł 107 „można by omówić jako przykład tego, jak postanowienie traktatu może utracić swoją moc prawną w wyniku konsekwentnego niestosowania”. To sam establishment, a nie głos powiązany z Kremlem, waha się w tej sprawie.

O tym, że klauzula ta nie jest martwą literą, lecz instrumentem, który był już wykorzystywany dyplomatycznie, świadczą protokoły z posiedzeń rządu federalnego. W 1968 roku, w kontekście inwazji na Czechosłowację i negocjacji w sprawie Traktatu o Nierozprzestrzenianiu Broni Jądrowej, Moskwa przypomniała Bonn o klauzuli w aide-mémoire. Trzy mocarstwa zachodnie zapewniły następnie Republikę Federalną – w deklaracjach z 16 i 17 września 1968 roku – że klauzule dotyczące państwa wrogiego nie uprawniają Związku Radzieckiego do jednostronnego użycia siły w Republice Federalnej; 23 września 1968 roku Bonn przekazało aliantom własną interpretację prawną. Klauzula ta była zatem niegdyś prawdziwą kartą przetargową, a nie zabytkiem. Ci, którzy dziś uznają ją za martwą, wypowiadają się na temat jej skutków, a nie jej dalszego istnienia; litera prawa pozostaje, ale jej skutki są kwestionowane. Scenariusz jest następujący: państwo mogłoby jednostronnie powołać się na tekst, który nigdy nie został uchylony – jako na argument legitymizujący, jako podstawę prawną, jako uzasadnienie dla środków, które w innym przypadku wymagałyby autoryzacji Rady Bezpieczeństwa.

Przeciwny pogląd zasługuje na rzetelne i pełne przedstawienie. Od momentu przystąpienia obu państw niemieckich do Organizacji Narodów Zjednoczonych we wrześniu 1973 r. rząd niemiecki utrzymywał, że klauzula ta jest przestarzała; fakt, że Niemcy wielokrotnie zasiadały w Radzie Bezpieczeństwa i mianowały Przewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego, dowodzi, że korzystają z pełni praw równoprawnego członka. Argument ten utrzymuje, że umowa „dwa plus cztery” z 1990 r., zawarta z Niemcami, skutecznie wyeliminowała podstawę tej klauzuli. I w tym tkwi sedno sprawy: argument o niezastosowaniu, leżący u podstaw zapewnienia, jest błędny po obu stronach. Ci, którzy twierdzą, że klauzula wygasła z powodu konsekwentnego niestosowania, powołują się właśnie na zasadę desuetudo, która jednocześnie ujawnia kruchość zapewnienia: jest to zasada bez ustalonej daty końcowej, która obowiązuje tylko tak długo, jak długo wszystkie strony jej przestrzegają. Co więcej, zapewnienie to jest kruche, ponieważ opiera się na porozumieniu Dwa Plus Cztery – tym samym traktacie, którego ducha Niemcy obecnie zmieniają poprzez własne działania, jak pokazuje trzeci scenariusz.

Bardziej rygorystyczne ograniczenie tkwi jednak w innym traktacie. 12 sierpnia 1970 roku Republika Federalna Niemiec i Związek Radziecki podpisały Traktat Moskiewski, którego sednem było wzajemne wyrzeczenie się użycia siły: oba państwa zobowiązały się, zgodnie z artykułem 2 Karty Narodów Zjednoczonych, do powstrzymania się w swoich stosunkach od groźby lub użycia siły. Rosja, jako sukcesor Związku Radzieckiego, jest związana tym zobowiązaniem – zobowiązaniem potwierdzonym przez Układ Dwa Plus Cztery z 1990 roku, w którym sam Związek Radziecki uczestniczył jako jedno z czterech mocarstw. Każdy, kto chciałby powołać się na klauzulę państwa wrogiego wobec Niemiec, musiałby jednocześnie odnieść się do własnego, zapisanego w umowie wyrzeczenia się siły w Traktacie Moskiewskim – dwóch dokumentów, które idą w przeciwnych kierunkach. Który z nich ma większą wagę, nie jest kwestią akademicką. To pytanie pojawia się w dniu, w którym państwo decyduje się nadać priorytet jednemu dokumentowi nad drugim – i działa odpowiednio.

Scenariusz trzeci: Duch umowy

Trzeci scenariusz nie obejmuje strzału, lecz deklaracji – i nie złamania litery prawa, lecz erozji ducha. U podstaw tego wszystkiego leży fakt rzadko wspominany w codziennej polityce: dla Niemiec II wojna światowa nigdy nie zakończyła się klasycznym traktatem pokojowym. Zamiast tego, w 1990 roku, podpisano porozumienie „dwa plus cztery”, w pełnym brzmieniu „Traktat o ostatecznym uregulowaniu stosunków z Niemcami” – prawnie porozumienie, a nie traktat pokojowy w tradycyjnym znaczeniu, podpisane przez dwa państwa niemieckie i cztery zwycięskie mocarstwa, w tym Związek Radziecki. Artykuł 2 zobowiązuje Republikę Federalną do oświadczenia, że z terytorium Niemiec będzie emanował jedynie pokój; działania, które mogą zakłócić pokojowe współistnienie narodów i są podejmowane z takim zamiarem, w szczególności przygotowania do wojny agresywnej, są zatem niekonstytucyjne i podlegają karze. W artykule 3 Niemcy zrzekają się broni jądrowej, biologicznej i chemicznej oraz liczebności wojsk przekraczającej 370 000 żołnierzy. Traktat ten stanowi podstawę stosunków handlowych, na których opiera się założenie, że Niemcy są i pozostaną bezpieczne.

Dziś, w kontraście do tego ducha, dominuje inny ton. W swoim oświadczeniu rządowym z 14 maja 2025 roku kanclerz Friedrich Merz zapowiedział, że rząd niemiecki zapewni wszystkie środki finansowe, „których Bundeswehra potrzebuje, aby stać się najsilniejszą armią konwencjonalną w Europie”. Argumentował, że jest to właściwe dla najludniejszego i najpotężniejszego gospodarczo kraju w Europie, którego domagają się jego partnerzy. Kontrast z językiem z początków zjednoczenia Niemiec jest wymierny: dostawa ciężkiego uzbrojenia, o której dyskutowano tygodniami w 2022 roku, w 2026 roku zostaje zepchnięta do przypisu; zapowiedź wspólnej produkcji broni pojawia się jako informacja biznesowa. Powstaje napięcie między traktatem, który zakładał „tylko pokój” na terytorium niemieckim, a deklarowanym celem najsilniejszej armii konwencjonalnej kontynentu – powiązanej z terytorium niemieckim, która produkuje broń dalekiego zasięgu do walki czynnej. Nie jest to naruszenie prawa; Niemcy nie prowadzą wojny agresywnej i żaden szanowany ekspert prawny nie twierdzi inaczej. Jest to rozbieżność między literą traktatu a jego duchem, która zasługuje na omówienie.

Nawet gdyby podążać za rosyjskim tokiem rozumowania i założyć naruszenie tej fundamentalnej zasady, droga ta nie prowadziłaby tam, gdzie powinna. Prawo umów przewiduje zasadę exceptio non adimpleti contractus – obronę przed niewykonaniem zobowiązania – w przypadkach naruszenia zobowiązań przez jedną ze stron, a także, skodyfikowane w artykule 60 Konwencji Wiedeńskiej o prawie umów, prawo do zawieszenia własnych zobowiązań lub rozwiązania umowy w przypadku istotnego naruszenia. Konsekwencją prawną naruszenia umowy jest zatem zawieszenie zobowiązań, a nie przyznanie prawa do użycia siły. Strona umowy, która zakwestionowałaby fundamentalną zasadę, mogłaby uwolnić się od własnych zobowiązań – krok o istotnych konsekwencjach politycznych, ale nie dający pozwolenia na użycie siły. Ta ścieżka również kończy się na tym samym poziomie, co dwie pozostałe.

W tym obrazie mieści się historyczny element układanki, który należy traktować z należytą ostrożnością. W grudniu 2022 roku była kanclerz Angela Merkel stwierdziła w wywiadzie dla „Die Zeit”, że porozumienia mińskie z 2014 roku były „próbą dania Ukrainie czasu”; Ukraina „wykorzystała ten czas, aby się wzmocnić”. Sformułowanie to nie podlega dyskusji – można je również znaleźć w odpowiedzi rządu niemieckiego w dokumencie Bundestagu 20/6861. Kilka tygodni później były prezydent Francji François Hollande potwierdził w „Kyiv Independent”, że Merkel miała „rację w tej kwestii”; to zasługa porozumień mińskich, że armia ukraińska otrzymała „tę szansę” na lepsze szkolenie i wyposażenie. Hollande odniósł się do formatu normandzkiego, w którym Poroszenko, Merkel, Putin i on omawiali postępy w realizacji protokołów mińskich w długich, comiesięcznych rozmowach telefonicznych – prawdziwy, choć żmudny, proces, a nie zwykły manewr. Dowodzi to, że porozumienia zyskały czas, a Ukraina wykorzystała go na wzmocnienie swoich sił zbrojnych. Merkel i Hollande opisali traktat, którego deklarowanym celem nie była jego główna treść, ale raczej zyskanie czasu dla jednej ze stron na wzmocnienie sił zbrojnych. Rosja nazywa to oszustwem. Serwis UE EUvsDisinfo klasyfikuje tę interpretację jako prorosyjskie zniekształcenie. Każdy, kto czyta słowa sygnatariuszy, może wyciągnąć wnioski w obie strony – i właśnie to sprawia, że ten element układanki jest tak wybuchowy: problemem nie jest sama interpretacja, ale fakt, że słowa obu sygnatariuszy na nią pozwalają. To, co jawi się jako element układanki w rosyjskiej argumentacji, opiera się na cytatach wypowiedzianych w Berlinie i Paryżu.

Logika władzy: Kto korzysta na milczeniu?

Kwestia cui bono również tutaj nie prowadzi do spisku, lecz do pewnej struktury. Niemiecki ruch generuje interesy, które utrudniają kwestionowanie założenia bezpieczeństwa. Ministerstwo Obrony planuje zamówienia rzędu 400 miliardów euro; borykający się z problemami przemysł motoryzacyjny, który według prognoz Niemieckiego Stowarzyszenia Przemysłu Motoryzacyjnego straci do 225 000 miejsc pracy do 2035 roku, stara się wykorzystać potencjał zakładów, których cywilna przyszłość dobiega końca; producenci uzbrojenia poszukują mocy produkcyjnych, aby wypełnić portfele zamówień. Dla branży, która zmaga się jednocześnie z wysokimi kosztami energii i słabnącą gospodarką, zbrojenia nie są przede wszystkim decyzją polityczną, lecz biznesową – i właśnie to sprawia, że tak trudno odwrócić tę zmianę: napędza ją nie ideologia, lecz portfele zamówień. Co więcej, gdy państwo staje się głównym udziałowcem producenta czołgów za pośrednictwem państwowego banku rozwoju KfW, granica między regulatorem a interesariuszami zaciera się. W tej złożonej sytuacji prawie żaden istotny podmiot nie ma interesu w otwartym kwestionowaniu skuteczności niemieckiej bezpiecznej przystani.

W tym kontekście na uwagę zasługuje klimat otaczający tę konwersję. W Osnabrücku państwowe służby bezpieczeństwa badały inicjatywę antymilitarystyczną, która krytykowała ministra obrony; na zebraniu zakładowym załoga otrzymała polecenie, aby nie rozmawiać z aktywistami ani prasą. Samo miasto pokoju westfalskiego, które nazywa siebie „miastem pokoju”, mogłoby stać się miejscem zwiększonej produkcji zbrojeniowej. To obserwacja, a nie osąd – ale wpisuje się w obraz debaty, która jest bardziej zamknięta niż otwarta wewnętrznie, podczas gdy na zewnątrz każdy krok wydaje się jedyną opcją.

Tutaj należy unikać tego samego błędu logicznego, co w Części 1: fakt, że pytanie jest niewygodne i wiąże się z interesami partykularnymi, nie oznacza, że zapewnienia są błędne. Oficjalne stanowisko może być słuszne i żaden scenariusz nie musi się ziścić. Logika władzy nie wyjaśnia, dlaczego założenie o bezpieczeństwie jest nietrafne – wyjaśnia, dlaczego pytanie to zadawane jest tak rzadko. Ponad logiką zarządzania biznesem kryje się jednak logika polityki zagranicznej i tutaj zataczamy koło. Remilitaryzacja, która wydaje się nie mieć alternatywy w kraju, jest interpretowana inaczej w dużej części Globalnego Południa – jako odejście od Niemiec, które postrzegały siebie jako orędownika porządku opartego na zasadach. Milczenie jednych jest wstrzymaniem się od głosu innych. Porażka w Nowym Jorku, która zbiegła się z oskarżeniami o podwójne standardy i malejące poparcie, nie jest dowodem – przyczyny są wielorakie, a konkurenci mieli przewagę. Jest jednak zwiastunem. Ruch obiecujący bezpieczeństwo wewnętrzne może prowadzić do izolacji zewnętrznej. To, co ma być siłą, może przynieść odwrotny skutek: im wyraźniej Niemcy stają się wiodącą potęgą militarną w Europie, tym mniej dostrzegają to ci, którzy uważają je za bezstronnego multi-lateralistę, jakim chciały być.

Zakończenie

Trzy scenariusze, jeden wniosek. W każdym z tych trzech przypadków Rosja może dojść do wniosku, którego Niemcy nie mogą chcieć – z uznania fabryki za cel wojskowy, z klauzuli, która nigdy nie została usunięta, z erozji kontraktu. To, czy Rosja wyciągnie te wnioski, jest kwestią otwartą. To, czy istnieją ku temu podstawy, nie istnieje. Trzy scenariusze, jeden wniosek. W każdym z tych trzech przypadków Rosja może dojść do wniosku, którego Niemcy nie mogą chcieć – z uznania fabryki za cel wojskowy, z klauzuli, która nigdy nie została usunięta, z erozji kontraktu. To, czy Rosja wyciągnie te wnioski, jest kwestią otwartą. To, czy istnieją ku temu podstawy, nie istnieje. Działania Niemiec stwarzają okazje, podstawy i drogi do odwołania – i przesuwają próg, powyżej którego ich własne bezpieczeństwo jest uznawane za pewnik, o krok dalej każdego miesiąca, nawet nie próbując tego zrobić. Tego ruchu nie da się odwrócić. Linia produkcyjna, w którą zainwestowano miliard euro i od której zależą tysiące miejsc pracy, rozwija siłę bezwładności, która wymyka się kontroli politycznej. To, co wydawało się politycznie odwracalne, jest mocno zakorzenione w zasadach biznesowych.

Nikt nie twierdzi, że Rosja będzie rozważać te opcje. Pytanie nie dotyczy Moskwy, lecz Berlina. Społeczeństwo, które produkuje broń na wojnę i jednocześnie wierzy, że wojna ta go nie dotknie, powinno przynajmniej umieć nazwać, na czym opiera się to zaufanie. Nie potrafi. Akceptuje drony, celebruje błyskawiczną prędkość produkcji, szacuje koszty na miliardy – i pozostawia kwestię ceny w milczeniu. To jest prawdziwa anomalia: nie sam ruch, ale milczenie na temat jego celu. Quo vadis, Niemcy? Niepokojące nie jest to, że odpowiedź byłaby niewygodna. Niepokojące jest to, że kraj opuszcza swoją bezpieczną przystań, nawet nie patrząc na drzwi za sobą.

+++

Notatki i źródła

Michael Hollister służył sześć lat w niemieckich siłach zbrojnych (SFOR, KFOR) i posiada wiedzę na temat wewnętrznych mechanizmów strategii wojskowych. Po 14 latach pracy w dziedzinie bezpieczeństwa IT analizuje militaryzację Europy, politykę interwencjonizmu Zachodu oraz geopolityczne zmiany sił, korzystając ze źródeł pierwotnych. Jego praca koncentruje się na Azji, a zwłaszcza na Azji Południowo-Wschodniej, gdzie bada zależności strategiczne, strefy wpływów i architekturę bezpieczeństwa. Hollister łączy wiedzę operacyjną z bezkompromisową krytyką systemową – daleką od dziennikarstwa opiniotwórczego. Jego prace są publikowane dwujęzycznie na stronie www.michael-hollister.com oraz w krytycznych mediach w krajach niemiecko- i anglojęzycznych.

+++

Niemcy ponoszą porażkę w wyborach do Rady Bezpieczeństwa ONZ, UNRIC (Regionalne Centrum Informacji ONZ): https://unric.org/de/deutschland-scheitert-bei-wahl-in-un-sicherheitsrat/
Oświadczenie Niemieckiego Stowarzyszenia Narodów Zjednoczonych (DGVN) w sprawie wyborów do Rady Bezpieczeństwa 2027-28: https://dgvn.de/meldung/erklaerung-der-deutschen-gesellschaft-fuer-die-vereinten-nationen-ev-dgvn-zur-wahl-in-den-sicherheitsrat-2027-28
Rada Bezpieczeństwa ONZ: Co było przyczyną porażki Niemiec, Euronews: https://de.euronews.com/my-europe/2026/06/05/un-sicherheitsrat-was-deutschland-zum-scheitern-brachte
Zwyczajowe prawo międzynarodowe humanitarne, Reguła 8 (Definicja celów wojskowych), Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża: https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule8
Artykuł 52 – Ogólna ochrona obiektów cywilnych (Protokół dodatkowy I, 1977), Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża: https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/article-52
Drony dalekiego zasięgu dla Ukrainy (przeniesienie produkcji do Niemiec; rosyjskie sygnały przeciwko zakładom produkcyjnym), Niemiecka Polityka Zagraniczna: https://www.german-foreign-policy.com/news/detail/10370
Iran atakuje amerykańską bazę lotniczą w Katarze: Co wiemy do tej pory, Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2025/6/23/iran-attacks-us-air-base-in-qatar-what-we-know-so-far
Jak Katar zażegnał irański atak na największą bazę USA w regionie, CNN: https://www.cnn.com/2025/06/28/middleeast/qatar-iran-attack-israel-latam-intl
Obrona zbiorowa i artykuł 5 NATO: https://www.nato.int/en/what-we-do/introduction-to-nato/collective-defence-and-article-5
W odniesieniu do tzw. klauzuli państwa wrogiego (artykuł 107 Karty Narodów Zjednoczonych), Służba Badawcza Niemieckiego Bundestagu, WD 2 – 3000 – 115/17: https://www.bundestag.de/resource/blob/543080/5d83eccc3d9c7d9bfa933a39af5c3e60/WD-2-115-17-pdf.pdf
Protokół z posiedzeń gabinetu rządu federalnego, tom 21/1968 (klauzule dotyczące państwa wrogiego, zapewnienia mocarstw zachodnich), Archiwum Federalne: https://kabinettsprotokolle.bundesarchiv.de/resources/pdf/be838305-a253-4b69-8e3c-b527aec3639a.pdf
1. Sierpień 1970: Podpisanie Układu Moskiewskiego, Federalna Agencja Edukacji Obywatelskiej: https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/210710/12-august-1970-unterzeichnung-des-moskauer-vertrags/
Two Plus Four Agreement, Article 2, bpb: https://www.bpb.de/themen/deutsche-einheit/zwei-plus-vier-vertrag/44114/artikel-2/
Two Plus Four Agreement, Article 3, bpb: https://www.bpb.de/themen/deutsche-einheit/zwei-plus-vier-vertrag/44115/artikel-3/
Oświadczenie rządu federalnego kanclerza Friedricha Merza z 14 maja 2025 r. (pełny rękopis), rząd federalny: https://www.bundesregierung.de/breg-de/suche/regierungserklaerung-von-bundeskanzler-friedrich-merz-2347888
Odpowiedź rządu federalnego, druk Bundestagu 20/6861 (oświadczenie Merkel w sprawie Mińska): https://dserver.bundestag.de/btd/20/068/2006861.pdf
Hollande: „Wyjście z konfliktu będzie możliwe tylko wtedy, gdy Rosja zawiedzie na miejscu”, The Kyiv Independent, 28 grudnia 2022 r.: https://kyivindependent.com/hollande-there-will-only-be-a-way-out-of-the-conflict-when-russia-fails-on-the-ground/
Dezinformacja: Merkel i Hollande przyznali, że porozumienia mińskie miały na celu przygotowanie Ukrainy do wojny, EUvsDisinfo: https://euvsdisinfo.eu/report/merkel-and-hollande-admitted-that-the-minsk-agreements-were-to-prepare-ukraine-for-war/