Przyznanie się do eskalacji: Jeśli Iran został pokonany, a „Ormuz należy do nas”, to po co te „bezprecedensowe” sankcje?
- Larry C. Johnson uncutnews-chdas-eingestaendnis-in-der-eskalation-wenn-iran-besiegt-ist-und-hormus-uns-gehoert-warum-dann-die-beispiellosen-sanktionen
Larry C. Johnson
W moim poprzednim wpisie „Mury mają teraz drzwi” argumentowałem, że „środki, jakich nigdy nie widziano w historii izolacji gospodarczej kraju”, obiecane przez sekretarza skarbu Scotta Bessenta, napotkają na otwartą granicę: Iran z lądowymi połączeniami z Pakistanem, wojskowymi i wywiadowczymi liniami wsparcia dla Rosji i Chin, a co najważniejsze – handel ropą naftową, który całkowicie porzucił dolara i jest prowadzony w juanach chińskich za pośrednictwem chińskiej sieci rozliczeniowej CIPS, poza zasięgiem amerykańskiej infrastruktury finansowej. Ten argument nadal jest aktualny. Ale kryje się za nim jeszcze prostszy problem, który leży w słowach samej administracji.
Trump jednocześnie wysuwa trzy deklaracje zwycięstwa. Iran, jak twierdzi, zostanie „bardzo dotkliwie pobity”. Cieśnina Ormuz, jak twierdzi, jest w istocie amerykańska – „należy do nas”, Stany Zjednoczone mają „całkowitą kontrolę”, szlak wodny jest otwarty, a miny zostały usunięte. A blokada morska, jak twierdzi, jest całkowita i skuteczna, dławiąc gospodarkę Teheranu. Gdy te trzy deklaracje zestawi się z czwartym faktem – że jego własny Departament Skarbu gorączkowo próbuje wynaleźć broń finansową, „jakiej nigdy dotąd nie widziano”, i że ponownie grozi „nowym, silnym atakiem”, jeśli cieśnina nie zostanie „wkrótce” ponownie otwarta – wzajemnie się one znoszą. Nie potrzeba bezprecedensowej kampanii sankcji, aby pokonać kraj, który już się pokonało. Nie trzeba grozić nowymi nalotami bombowymi, aby otworzyć cieśninę, którą już się posiada. Eskalacja jest przyznaniem się. Każde nowe żądanie większej presji jest przyznaniem się, że poprzednie deklaracje zwycięstwa były nieprawdziwe.
Retoryka zwycięstwa była nieustająca. „Gdy w końcu pokonamy Iran, który właśnie teraz jest w bardzo dotkliwej porażce” – powiedział Trump publiczności w akademii policyjnej w Nowym Jorku 14 sierpnia – „wkrótce ogłoszę Cieśninę Ormuz terytorium Stanów Zjednoczonych”. Kilka dni wcześniej powiedział reporterom, że Stany Zjednoczone mają „całkowitą kontrolę” nad tym szlakiem wodnym: „To nasze i w pewnym momencie mogą coś zrobić, a wtedy zostaną zmieceni z powierzchni ziemi”. 18 sierpnia opublikował zdjęcie, na którym nazwał cieśninę „Nowym Terytorium USA”. 19 sierpnia upierał się, że cieśnina jest otwarta, a miny usunięte – jednocześnie potwierdzając, że blokada morska „nadal obowiązuje”.
Ta ostatnia kombinacja przedstawia całą historię w miniaturze. Cieśnina, która jest rzeczywiście otwarta, nie potrzebuje ciągłej blokady. Blokada, która „nadal obowiązuje”, z definicji oznacza, że cieśnina jest zamknięta. Oba twierdzenia są wysuwane jednocześnie, ponieważ każde z nich służy innemu celowi retorycznemu: „Cieśnina jest otwarta” odpowiada na zarzut, że Trump zniszczył globalny handel energetyczny, a „blokada jest całkowita” odpowiada na zarzut, że Iran nie ucierpiał. Żadne z twierdzeń nie wytrzymuje krytyki.
Retoryka reaguje na przemówienia kampanijne. Ceny ropy reagują na tankowce. A tankowce nie ruszają, pomimo zapewnień CENTCOM-u.
Ruch statków przez Cieśninę Ormuz wynosi około 17 procent średniej sprzed konfliktu, według Centrum Operacji Handlu Morskiego Zjednoczonego Królestwa. Wywiad morski ocenia, że szlak wodny jest w dużej mierze zablokowany, bez całkowicie bezpiecznej drogi. Od początku wojny 28 lutego pojawiły się dziesiątki doniesień o uszkodzonych statkach w cieśninie i jej okolicach, w tym osiem ataków na jednostki w tym miesiącu, niektóre powiązane z ZEA i Arabią Saudyjską. Jeszcze 19 sierpnia trzy supertankowce powiązane z Chinami zawróciły w trakcie tranzytu. To nie jest profil ruchu otwartego, kontrolowanego przez USA szlaku morskiego. To profil spornego, w dużej mierze zamkniętego wąskiego gardła.
Akcja cenowa przedstawia tę samą historię w innym języku. Cena ropy Brent zbliżała się do 92 dolarów za baryłkę w połowie sierpnia, czyli o około jedną czwartą więcej niż przed wojną – i rosła z sesji na sesję właśnie dlatego, że rynki nie widzą ani porozumienia, ani wznowienia wydobycia. Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) nie spodziewa się powrotu produkcji na Bliskim Wschodzie do poziomów sprzed wojny przed początkiem 2027 roku i przewiduje dalsze przerwy w wydobyciu na poziomie około 0,6 miliona baryłek dziennie aż do przyszłego roku. Gdyby Ormuz rzeczywiście został otwarty, a Iran faktycznie pokonany, cena ropy spadłaby do poziomu sprzed wojny, wynoszącego około 70 dolarów. Zamiast tego dzieje się odwrotnie. Rynek wycenia zamknięcie cieśniny i niedokończoną wojnę, a nie wystawia przedstawienia dla krajowej publiczności.
Należy również zwrócić uwagę na wewnętrzną sprzeczność w twierdzeniu dotyczącym samej blokady. Dane dotyczące nawigacji morskiej pokazują, że pomimo blokady niektóre statki nadal przepływają przez cieśninę – co oznacza, że blokada nie jest hermetyczną uszczelką, jaką opisuje ją administracja. Cieśnina jest zatem jednocześnie „otwarta” (słowa Trumpa) i w 83 procentach zamknięta (dane), a blokada jest jednocześnie „całkowita” (wizerunek Trumpa) i przepuszczalna (dane nawigacyjne). Oficjalna narracja jest jednocześnie niespójna w obu kierunkach. To oszałamiające!
Dlaczego nie karze się zwłok
Oto logiczny rdzeń, jasno określony. Sankcje są narzędziem przymusu. Ich jedynym celem jest wyrządzenie wystarczająco dotkliwych strat ekonomicznych, aby zmienić zachowanie przeciwnika – zmusić pokonany, ale jeszcze nieuległy rząd do negocjacji. Gdyby irańska armia została rzeczywiście zniszczona, jej cieśniny rzeczywiście zajęte, a gospodarka rzeczywiście zdławiona całkowitą blokadą, nie byłoby już nic do osiągnięcia za pomocą „podwójnego uderzenia” sankcji. Reżim zostałby już pokonany tymi samymi środkami, które według Trumpa już zadziałały.
Fakt, że Bessent musi teraz uciekać się do „środków, jakich nigdy wcześniej nie widziano”, nie jest zatem oznaką siły. Wskazuje raczej, że deklaracje o sukcesach militarnych i blokada nie przyniosły rezultatu, który miały gwarantować. Sam Departament Skarbu nałożył na Iran kolejne sankcje w 2026 roku – przeciwko „nielegalnym przepływom pieniędzy”, tankowcom floty cieni, giełdom aktywów cyfrowych, chińskim rafineriom „czajniczków” i giełdom walutowym pod hasłem „Gospodarczej Furii” – a Teheran nadal sprzedaje ropę, utrzymuje cieśninę zamkniętą i walczy dalej. Obietnica czegoś bezprecedensowego to ukryte przyznanie, że wszystko, co było wcześniej, zawiodło. Gdyby obecna presja działała, nie byłoby potrzeby wymyślania nowej jej kategorii.
Tutaj nowy argument przeplata się ze starym. Jeśli zapytasz, co właściwie może oznaczać „bezprecedensowy”, eksperci ds. sankcji dochodzą do jednej odpowiedzi: jedynym pozostałym narzędziem nacisku jest atakowanie chińskich banków i kanałów płatności denominowanych w juanach, którymi handluje się irańską ropą naftową. Chiny kupują zdecydowaną większość irańskiej ropy naftowej – ponad 80 procent według większości szacunków, ponad 90 procent według innych – i płacą w renminbi, przetwarzanym w systemie CIPS poza systemem dolarowym. Właśnie dlatego są celem i właśnie dlatego tak trudno je trafić.
Sankcje wtórne oparte na dolarze nie mogą być nakładane na transakcje, które nigdy nie dotyczą dolara. Aby presja była skuteczna, Waszyngton musiałby objąć sankcjami duże chińskie instytucje finansowe – nie małych pośredników, lecz duże banki – i odciąć je od globalnego systemu finansowego. Ocena Scotiabanku, podzielana przez klientów, jest jednoznaczna: Stany Zjednoczone „nie mogą bombardować się po drodze do zwycięstwa”, a młot ekonomiczny opisany przez Bessenta oznacza likwidację całej sieci finansowej stojącej za irańskim eksportem ropy naftowej. Jednak użycie tego młota wiąże się z kosztami, których administracja może nie być gotowa ponieść. Odcięcie dużych chińskich banków od rozliczeń w dolarach oznaczałoby bezpośrednie zerwanie relacji finansowych z Pekinem – i to w czasie, gdy Trump przygotowuje się do spotkania z Xi Jinpingiem. Wycofanie z rynku przecenionej irańskiej ropy naftowej jeszcze bardziej podniosłoby i tak już wysokie ceny ropy naftowej i podniosłoby ceny benzyny, których akceptacji Trump żąda od Amerykanów. Jak ujął to magazyn „Fortune”, pozostałe opcje niosą ze sobą ryzyko załamania się samej gospodarki USA.
Poza problemem zdolności, istnieje problem z wiarygodnością. W czerwcu 2025 roku Trump publicznie oświadczył: „Chiny mogą teraz nadal kupować ropę z Iranu” – deklaracja ta była w bezpośredniej sprzeczności z memorandum prezydenckim w sprawie bezpieczeństwa narodowego jego własnej administracji, którego celem było ograniczenie eksportu irańskiej ropy „do zera”. Było to tak wyraźne, że członkowie Kongresu zwrócili się do Departamentu Skarbu i Departamentu Stanu z protestem. Administracja, która w jednym roku mówi Pekinowi, że może nadal kupować irańską ropę naftową, będzie miała trudności z przekonaniem rynków – lub Teheranu – w kolejnym roku, że Pekin zrezygnuje z dostaw. Groźba zastosowania sankcji w celu zmuszenia Chin do rezygnacji z irańskiej ropy jest podważana przez wcześniejszy sygnał administracji, że tego po prostu nie zrobi.
Węzeł pakistański: drzwi, których sankcje nie mogą zamknąć – i na których zamknięcie ich nie stać.
Lądowy szlak, który najwyraźniej ujawnia zarzut „całkowitej blokady”, przebiega przez Pakistan, i w tym miejscu sprzeczność sankcji przestaje być abstrakcyjna.
25 kwietnia 2026 roku – dwanaście dni po rozpoczęciu blokady przez Marynarkę Wojenną USA – Ministerstwo Handlu w Islamabadzie wydało rozporządzenie SRO 691(I)/2026, „Zarządzenie w sprawie tranzytu towarów przez terytorium Pakistanu”, aktywizujące umowę o transporcie drogowym z Teheranem z 2008 roku, która pozostawała niewykorzystana przez osiemnaście lat. Wyznaczono sześć korytarzy lądowych, łączących Karaczi, Port Qasim i zbudowany przez Chińczyków port Gwadar z irańskimi przejściami granicznymi Gabd i Taftan.
Umożliwiło to bezcłowy wwóz towarów z krajów trzecich – głównie z Chin – do Iranu, całkowicie poza zasięgiem blokady morskiej. Trasa Gwadar–Gabd ma długość około 89 kilometrów i zajmuje od dwóch do trzech godzin, w porównaniu z szesnastoma do osiemnastu godzinami z Karaczi. To nie tylko teoria: w samym kwietniu 2026 roku Gwadar obsłużył około 11 000 kontenerów – więcej niż port przeładował w całym 2025 roku – a ładunki testowe już dotarły na północ przez Iran, w kierunku Azji Środkowej.
Blokada nie jest w stanie zatrzymać ciężarówki w Beludżystanie, a ciężarówki wciąż się poruszają. Wzrost ruchu kontenerowego w Gwadarze to równowartość ceny ropy naftowej w transporcie towarowym: tak jak cena ropy Brent wynosząca 92 dolary przeczy twierdzeniu, że „cieśnina jest otwarta”, tak kontenery przeczą twierdzeniu, że „blokada jest całkowita”.
Po pierwsze, szczere zastrzeżenie: analitycy zgadzają się w raportach, że korytarz łagodzi presję na peryferie Iranu, a nie ratuje jego gospodarkę – główny ciężar spoczywa na kanale Yuan i CIPS, a także na wsparciu Rosji i Chin. Pakistan nie ma tu na celu bycia kołem ratunkowym Iranu. Chodzi o to, by być najwyraźniejszym przykładem drzwi, których Waszyngton nie może zamknąć, nie zaprzeczając samemu sobie.
Aby „bezprecedensowa” izolacja miała realny wpływ, musi w końcu dotrzeć do sieci – portów, banków, spedytorów – które utrzymują przepływ handlu z Iranem, a które obecnie przebiegają przez terytorium Pakistanu i banki pakistańskie. Pakistan nie został ukarany za otwarcie korytarza; amerykańskie sankcje wtórne nie wchodzą w życie automatycznie, a OFAC nie podjął takiej decyzji. Ryzyko jest jednak realne i strukturalne: kontrole zgodności ładunków związanych z Iranem mogłyby wpłynąć na pakistańskie banki i zwiększyć koszty, a analitycy wskazują, że Islamabad ma jedynie „ograniczone możliwości obejścia” amerykańskich kar, a wyjątki są „prawie nieistniejące”. Kraj ten jest objęty programem MFW i w żadnym wypadku nie jest w stanie wytrzymać konfrontacji z Departamentem Skarbu USA. Jego własni komentatorzy określają korytarz jako skalkulowane ryzyko na legalnej linie.
W tym przypadku Pakistan wzmacnia sprzeczność, zamiast ją jedynie ilustrować. Ta sama administracja, która obiecuje zamknąć wszystkie kanały do Iranu, jednocześnie zabiega o względy rządu, który utrzymuje jeden z najszerszych kanałów otwarty. Trump wielokrotnie chwalił feldmarszałka Asima Munira i premiera Szehbaza Sharifa, gościł Munira w Białym Domu, sugerował amerykańskie inwestycje w pakistańskie sektory wydobywcze i kryptowalut oraz wzywał Islamabad do pośredniczenia w czerwcowym „Memorandum Islamabad” – wynegocjowanym przez Pakistan amerykańsko-irańskim zawieszeniu broni, które od tamtej pory ponownie przerodziło się w blokadę i groźby. Zapytany wprost o korytarz irański, Trump po prostu powiedział, że „wie o nim wszystko” i nie zgłosił sprzeciwu. To, co Middle East Institute nazywa „milczącą zgodą” Waszyngtonu, nie oznacza poparcia dla irańskiego mostu lądowego w celu obejścia blokady, ale zależność od kraju, który go obsługuje.
Sankcje uderzają zatem w mur, który sam Waszyngton wzniósł. Aby zachować spójność, presja musiałaby zostać wymierzona w pakistański korytarz i jego brzegi. Jednak nałożenie sankcji na mediatora – generała, o którego Trump zabiegał przez rok – zniweczyłoby dyplomację, którą administracja wciąż twierdzi, że jest na skraju sukcesu, i jeszcze bardziej popchnęłoby państwo posiadające broń jądrową i sprzymierzone z Chinami w kierunku Pekinu. Po wykluczeniu korytarza „całkowita izolacja” okazuje się jedynie retoryką. Nie ma takiej wersji tej polityki, która mogłaby zamknąć pakistańskie drzwi, nie zaprzeczając jednocześnie czemuś, co administracja twierdzi jako prawdę.
Pakistan ma również kartę, która odwraca presję na Waszyngton. Munir podobno ostrzegał Trumpa, że sparaliżowany Iran otworzy 560-milowy „korytarz terroru” przez Beludżystan – tę samą prowincję, w której znajduje się Gwadar i do której Chiny wpompowały miliardy dolarów z CPEC – zagrażając tym samym zarówno interesom USA, jak i chińskiej infrastrukturze. Innymi słowy, im bardziej USA naciskają na Iran, tym bardziej ryzykują destabilizację kruchego, ogarniętego rebelią regionu przygranicznego, kontrolowanego przez swojego preferowanego partnera i finansowanego przez rywala. Ironia jest głęboka: przez ponad dekadę Waszyngton groził sankcjami, aby powstrzymać Pakistan przed budową choćby gazociągu do Iranu; dziś Pakistan prowadzi otwarty korytarz handlowy, a Waszyngton milczy.
Dla samego Pakistanu sytuacja przypomina balansowanie na linie. Korzyści są realne – dochody z tranzytu, realne zadanie gospodarcze dla Gwadaru, rola łącznika między Chinami, Iranem i Azją Środkową oraz wpływy jako niezastąpionego pośrednika. Równie realne są wady – ryzyko sankcji wtórnych, na które Pakistan nie może sobie pozwolić, ewentualna konieczność wyboru między relacjami ze Stanami Zjednoczonymi i korytarzem irańskim a obciążeniem bezpieczeństwa związanym z transportem tego handlu przez Beludżystan, przy jednoczesnym równoważeniu Iranu z Arabią Saudyjską, państwami Zatoki Perskiej i Waszyngtonem. Korzyści zależą wyłącznie od kontynuacji amerykańskiej uległości, której właśnie „bezprecedensowe środki” Bessenta mają położyć kres. Oto dylemat w pigułce: jeśli sankcje są realne, Pakistan będzie jedną z pierwszych ofiar; jeśli Pakistan zostanie oszczędzony, sankcje nie będą tym, za co się podają.
Iran nie znajduje się w komfortowej sytuacji. Blokada jest realna i kosztowna – pochłonęła miliardy dolarów z dochodów z ropy naftowej – a irańska gospodarka rzeczywiście cierpi. Nowe sankcje finansowe nie są nieskuteczne; jeśli Waszyngton jest gotów zaakceptować reperkusje i bezpośrednio nałożyć sankcje na duże chińskie banki, rzeczywiście spowodowałoby to znaczne dodatkowe straty. Luka w juanie i CIPS to realna możliwość obejścia przepisów, ale nie pole siłowe: CIPS nadal opiera się na zachodnich systemach przesyłania wiadomości w dużej części swojego ruchu, a renminbi nadal odpowiada za jedynie niewielką część globalnych płatności. Prawdziwym stwierdzeniem jest to, że Iran, jako zdeterminowany użytkownik z chętnym chińskim partnerem handlowym, może ominąć dolara – a nie to, że dolar się załamuje. A irańska armia jest poobijana, a nie unicestwiona; twierdzenie Trumpa, że Iran został „całkowicie pokonany”, jest obalone przez Iran, który nadal jest w stanie utrzymać Ormuz na poziomie 17% normalnego ruchu, podczas gdy jego siły rakietowe są nienaruszone i rosną.
Zatem uczciwy wniosek nie jest taki, że sankcje będą nieskuteczne. Chodzi o to, że napotkają one ograniczenia strukturalne, które przeczą retoryce samego rządu – i że presja doprowadzi do tego, że Iran stanie się biedniejszy, bardziej wściekły i jeszcze bardziej zorientowany na wschód, który ucierpi, ale się nie załamie. To zupełnie inny rezultat niż ten, który obiecuje kapitulacja Bessent.
Odrzućmy wszelką teatralność, a sekwencja wydarzeń sama się sobie przeczy. Gdyby irańska armia została pokonana, nie byłoby potrzeby „uderzenia” bezprecedensowymi sankcjami. Gdyby cieśnina była rzeczywiście otwarta i znajdowała się pod amerykańską kontrolą, ropa nie kosztowałaby prawie 92 dolarów, podczas gdy ruch wynosiłby 17 procent, a supertankowce zawracałyby.
Gdyby blokada była całkowita, dochody Iranu z ropy wyniosłyby zero – zamiast tego Iran sprzedaje ją Chinom w juanach, poza zasięgiem blokady i dolara, i właśnie dlatego Bessent musi uciec się do finansowej broni, której Waszyngton nie posiada. A szlak lądowy przez Pakistan przewozi prawdziwe ładunki przez Gwadar, podczas gdy Waszyngton, który potrzebuje Islamabadu jako mediatora, patrzy w inną stronę – ten sam rząd, który przysięga zamknąć Iranowi wszystkie drzwi, zabiega o względy rządu, który utrzymuje jedne z najszerszych drzwi otwartych. Każde twierdzenie o zwycięstwie zostaje obalone przez kolejną eskalację, a eskalacja trwa. Kiedy rząd, który twierdzi, że już wygrał, stale domaga się nowych i bardziej radykalnych środków, by wygrać, samo to żądanie jest dowodem. Wojna się nie skończyła, cieśnina nie jest nasza, a sankcje są wymierzone w żelazny uścisk, z którego Iran już się wyrwał.