Nawet nie szklanka wody
Napisane przez Larry’ego C. Johnsona
Rosjanie słyną z gościnności. Jeśli usiądziesz na pięć minut z rosyjskimi urzędnikami, ktoś zaproponuje ci herbatę, wodę, talerz czegoś do jedzenia, a jeśli spotkanie przebiega dobrze, butelkę czegoś mocniejszego. Kiedy więc Steve Witkoff i Jared Kushner siedzieli w czwartek naprzeciwko Władimira Putina w Pałacu Senackim na Kremlu, zauważyłem, co było na stole. Nic. Ani wody, ani kawy, ani herbaty. Ani miętówki.
W dyplomacji to żaden przeoczenie. Kremlowski urząd protokołu nie zapomina o wodzie. Pusty stół wysyła sygnał, a ten brzmiał: To spotkanie robocze, a nie wizyta towarzyska i nie będziemy udawać, że jest inaczej.
Następnie Kreml upewnił się, że reszta z nas zrozumiała przesłanie. Na każdym poprzednim spotkaniu z Vitkovem i Kushnerem Kreml publikował jedynie uściski dłoni i wstępne uprzejmości. Merytoryczne dyskusje odbywały się za zamkniętymi drzwiami. Nie tym razem. Tym razem Kreml nagrał materiał na wideo. To, co powiedział Putin, nie było jedynie pogawędką dla fotoreporterów. To była seria stanowisk przedstawionych do protokołu, z udziałem amerykańskich wysłanników jako publiczności i resztą świata zaglądającą im przez ramię. Kiedy Kreml odchodzi od swojej rutyny, chce, żeby ludzie to zauważyli.
Co powiedział Putin
Wysłannicy przybyli bezpośrednio z dwudniowych rozmów trójstronnych w Abu Zabi, które przyniosły znaczącą wymianę więźniów i niewiele więcej. Putin zaczął uprzejmie. Poprosił ich o podziękowanie Donaldowi Trumpowi za pomoc w ułatwieniu kontaktów między Moskwą a Kijowem i wskazał na postępy w kwestiach humanitarnych. Powiedział, że chce, aby pokój na Ukrainie trwał „na zawsze”.
Potem przeszedł do konkretów, w trzech punktach. Po pierwsze, powiedział, że kwestia terytorialna była wielokrotnie podnoszona przez różne strony, ale dla Rosji ważniejsi są ludzie. Mówiąc grzecznie, oznacza to, że kwestia ziemi nie podlega negocjacjom. Po drugie, zaproponował misję humanitarną do Kostyantyniwki, do której wrócę później. Po trzecie, powtórzył, że obce wojska na Ukrainie są niedopuszczalne i staną się „uzasadnionymi celami”.
Spotkanie trwało około dwóch godzin. Po nim nie odbyła się konferencja prasowa. Jurij Uszakow opisał rozmowy jako „merytoryczne, konstruktywne, otwarte i pożyteczne”, co w kremlowskim żargonie oznacza, że nikt nie ustąpił.
Wyzwanie Kostyantyniwki
Propozycja dotycząca Kostantynówki to najmądrzejsza rzecz, jaką Putin położył na stole od miesięcy – nawet na pustym stole. „W Donbasie jest osiedle Konstantynówka, gdzie również przebywa około 400-500 cywilów” – powiedział. „Zróbmy to tak, jak w Aloszkach: zaprośmy przedstawicieli prasy zagranicznej, w tym amerykańskiej, i rosyjskich mediów”. Dodał, że Rosja kontroluje miasto, potrzebuje pięciu dni na oczyszczenie okolic z min i zagwarantuje bezpieczeństwo misji. Potem padło kluczowe zdanie: „Skoro ukraińskie władze kontrolują miasto, jak twierdzą, to powinny zadbać o jego bezpieczeństwo”.
Przeczytaj to jeszcze raz. Kijów upiera się, że Kostyantyniwka nadal jest w rękach ukraińskich. Putin twierdzi, że to Rosja. Zamiast się kłócić, zaprosił amerykańskich dziennikarzy, żeby tam pojechali i sami zobaczyli. To nie jest propozycja pokojowa. To wyzwanie. Kiedy prasa przyjedzie pod rosyjską eskortą drogami oczyszczonymi przez Rosję, spór o to, kto kontroluje miasto, dobiegnie końca, a zachodnie mapy przedstawiające je jako ukraińskie trafią do kosza.
Odpowiedź Kijowa była przewidywalna. Biuro Zełenskiego oświadczyło, że wszystkie szczegóły wymagają wyjaśnienia i oskarżyło Rosję o wykorzystanie misji w Oleszkach do redystrybucji wojsk. Być może to prawda. Ale zwróćmy uwagę, czego Kijów nie zrobił: nie podjął wyzwania udowodnienia, że kontroluje miasto. Kiedy jedna strona mówi: „Przyjedźcie i zobaczcie sami”, a druga: „Uporządkujmy szczegóły”, wiem, na którą stronę bym postawił.
Europa chce miejsca przy stole
Amerykanie przybyli z konkretną prośbą. Kushner powiedział Putinowi, że Europejczycy chcą uczestniczyć w negocjacjach i że Waszyngton rozpoczął już z nimi rozmowy na temat nowej architektury bezpieczeństwa kontynentu. Kushner powiedział, że jednym z celów podróży było uzyskanie zgody Putina. Przed spotkaniem Axios poinformował, że wysłannicy zaproszą Rosję do przedstawienia jej wizji bezpieczeństwa europejskiego – wzorowanej na gwarancjach bezpieczeństwa, o które Moskwa wnioskowała w grudniu 2021 roku, zaktualizowanej w kontekście „drastycznie zmienionego świata”.
Zatrzymajmy się na chwilę i pozwólmy, by to do nas dotarło. W grudniu 2021 roku Rosja przedstawiła NATO dwa projekty traktatów: zakaz dalszego rozszerzenia i zakaz broni ofensywnej na granicach. Zachód je wyśmiał. Cztery lata i kilkaset tysięcy ofiar później Waszyngton prosi Moskwę o ponowne złożenie dokumentów. Witkoff twierdzi, że Europa weźmie udział w kolejnej rundzie.
Putin odpowiedział na pytanie europejskie, zanim jeszcze zostało zadane. Wojska zagraniczne na Ukrainie są uzasadnionym celem. Każdy plan utworzenia „sił reasekuracyjnych” opracowany w Londynie i Paryżu zakłada, że brytyjscy i francuscy żołnierze mogą stacjonować na Ukrainie na mocy porozumienia. Putin właśnie powiedział amerykańskim wysłannikom, że tacy żołnierze będą celem. Europa może sobie pozwolić na udział w tym przedsięwzięciu. Jej armia nie może tego zrobić.
Co widział Aleksander Mercouris
Mój przyjaciel Alexander Mercouris z The Duran obejrzał ten sam materiał filmowy i doszedł do tego samego wniosku, tylko bardziej precyzyjnego. Według jego relacji, wysłannicy nie zatrzymali się rutynowo w Moskwie. Udali się tam, ponieważ obawiali się, że Rosja odciągnęła rozmowę od preferowanego przez Waszyngton celu – linii zawieszenia broni i terytoriów. Głównym argumentem Alexandra jest to, że Moskwa uzależniła pokój od jednego z dwóch rezultatów: całkowitego zwycięstwa militarnego Rosji lub nowej europejskiej architektury bezpieczeństwa. Terytorium, granice i zawieszenie broni były drugorzędne. Władimir Medinski przedstawił to stanowisko w Abu Zabi, zauważa Alexander, a przed nim Siergiej Ławrow.
Aleksander zauważył również inscenizowany charakter spotkania. Jeszcze zanim wysłannicy zbliżyli się do Putina, Jurij Uszakow posadził ich, aby dowiedzieć się, co przywożą. Zwrócił uwagę, że na zdjęciach z głównego spotkania na Kremlu nikt się nie uśmiechał. Rosjanie wydawali się zdeterminowani, Amerykanie skrępowani – daleko im było do bardziej przyjaznych spotkań na początku roku. W pokoju był również Miedinski. Aleksander zinterpretował jego obecność jako celowy sygnał twardszego stanowiska i bez ogródek podsumował stanowisko Miedinskiego: całe terytorium Rosji zostanie zwrócone, a Europa pozostanie wykluczona z rozmów.
Według Aleksandra, Putin odrzucił wszelkie ustalenia w „szarej strefie” na rzecz granicy państwowej, zaproponował ewakuację Kostyantyniwki i oświadczył, że wojska obce nigdy nie powinny wkraczać na Ukrainę. Jego „wieczny pokój” obejmuje Europę – na warunkach Rosji.
Ciągle wracam do konkluzji Alexandra. Europa jest w pułapce. Powołuje się on na artykuł w Financial Times, w którym stwierdza, że europejscy urzędnicy obawiają się wpadnięcia w pułapkę architektury bezpieczeństwa, i zauważa, że Europa wciąż nie zdecydowała, kto będzie negocjował w jej imieniu. Według niego Moskwa odrzuciła brytyjskie wsparcie wojskowe. Jego zdaniem Zachód stoi w obliczu najpoważniejszego geopolitycznego kryzysu od 1945 roku i przy podejściu „wszystko albo nic” nie ma żadnych opcji.
Przeczytaj tabelę
Poskładajmy wszystko do kupy. Stół był pusty. Kamery kręciły. Putin podziękował Trumpowi, zaproponował misję, która rozstrzygnęłaby spór na polu bitwy na korzyść Rosji, zbagatelizował kwestię terytorialną i postawił czerwoną linię na każdym europejskim planie wojsk. Następnie wysłał wysłanników do Dublina, aby wyjaśnili to wszystko Zełenskiemu.
Waszyngton uzna spotkanie za konstruktywne, bo każde spotkanie Waszyngton uważa za konstruktywne. Rosjanie nazwali je otwartym, ale tym razem, moim zdaniem, zaniżyli to. Przesłanie z Pałacu Senackiego było proste: Rosja wygrywa, Rosja o tym wie i nie ma już żadnego interesu w udawaniu, że Amerykanie przychodzą na te spotkania z jakiegokolwiek innego powodu niż po to, by wysłuchać warunków. Nie serwuje się poczęstunku ludziom, którzy przyszli po to, by dyktować warunki.