Palantir – wielki zwycięzca wojny na Ukrainie. Tymczasem ludność cierpi z powodu najstraszniejszych skutków konfliktu. Jako firma działająca w branży technologii zbrojeniowych, Palantir może dalej rozwijać swoje rozwiązania w zakresie autonomicznych systemów uzbrojenia w rzeczywistych warunkach wojennych, a następnie wprowadzać je na rynek.
Na swoim blogu Palantir pisze: „Przemysł jest gotowy i chętny. NATO musi nadal stwarzać możliwości – zarówno w ramach ćwiczeń, jak i „formatów wydarzeń”…”. Program ten pokazuje, jak w tej wojnie nie tylko testuje się nowe systemy uzbrojenia, ale także wprowadza się państwo cyfrowe, a tym samym technokrację, i to nie tylko na Ukrainie… Źródło.
Czy ta dziwna wojna na Ukrainie trwająca już ponad cztery lata nie jest prowadzona jedynie po to, żeby trwała? Stanowi doskonałą i praktycznie nie do zastąpienia żadnymi symulatorami platformę testowania wszelkich technologii i taktyk militarnych. Z technologią wojskową jest jak z wyścigiem zbrojeń – także przeciwnik się rozwija i nie ma możliwości zdobycia druzgocącej przewagi. Jednak technokraci tkwią w paranoicznej wierze w Wunderwaffe – w cudowną broń. Ta wiara pozwoliła Hitlerowi mieć do końca nadzieję na zwycięstwo.
18 kwietnia Alex Karp, szef koncernu Palantir zajmującego się danymi i oprogramowaniem opublikował na X 22 tezy, które są podsumowaniem jego i Nicholas Zamiska książki „The Technological Republic” – Republika Technologiczna.
Ponieważ często nas o to pytają. Republika Technologiczna w skrócie.
Dolina Krzemowa ma moralny dług wobec kraju, który umożliwił jej rozwój. Elita inżynierska Doliny Krzemowej ma obowiązek uczestniczyć w obronie kraju.
Musimy zbuntować się przeciwko tyranii aplikacji. Czy iPhone jest naszym największym osiągnięciem twórczym, a może nawet szczytowym osiągnięciem naszej cywilizacji? To urządzenie zmieniło nasze życie, ale obecnie może również ograniczać i krępować nasze poczucie tego, co jest możliwe.
Bezpłatna poczta elektroniczna to za mało. Upadek kultury lub cywilizacji, a także jej klasy rządzącej, zostanie wybaczony tylko wtedy, gdy kultura ta będzie w stanie zapewnić społeczeństwu wzrost gospodarczy i bezpieczeństwo.
Ograniczono możliwości „miękkiej siły”, czyli samej tylko wzniosłej retoryki. Aby wolne i demokratyczne społeczeństwa mogły odnieść zwycięstwo, potrzeba czegoś więcej niż tylko apelu moralnego. Potrzebna jest „twarda siła”, a w tym stuleciu „twarda siła” będzie opierać się na oprogramowaniu.
Pytanie nie brzmi, czy broń oparta na sztucznej inteligencji powstanie, ale kto ją stworzy i w jakim celu. Nasi przeciwnicy nie będą się wahać, by wdawać się w teatralne debaty o zaletach rozwoju technologii o krytycznym znaczeniu dla wojska i bezpieczeństwa narodowego. Będą kontynuować.
Służba wojskowa powinna być obowiązkiem powszechnym. Jako społeczeństwo powinniśmy poważnie rozważyć odejście od modelu armii opartej wyłącznie na ochotnikach i stoczyć kolejną wojnę tylko wtedy, gdy wszyscy będą dzielić ryzyko i koszty.
Jeśli żołnierz piechoty morskiej USA prosi o lepszy karabin, powinniśmy go skonstruować; to samo dotyczy oprogramowania. Jako kraj powinniśmy być w stanie kontynuować debatę na temat zasadności działań wojskowych za granicą, pozostając jednocześnie niezachwiani w naszym zaangażowaniu wobec tych, których poprosiliśmy o narażenie się na niebezpieczeństwo.
Urzędnicy państwowi nie muszą być naszymi kapłanami. Każda firma, która wynagradzałaby swoich pracowników w taki sam sposób, w jaki rząd federalny wynagradza urzędników państwowych, miałaby trudności z przetrwaniem.
Powinniśmy okazywać znacznie więcej wyrozumiałości wobec osób, które zdecydowały się poświęcić się życiu publicznemu. Wyeliminowanie jakiejkolwiek przestrzeni na przebaczenie – odrzucenie wszelkiej tolerancji dla złożoności i sprzeczności ludzkiej psychiki – może sprawić, że u steru znajdą się osoby, których obecności z czasem będziemy żałować.
Psychologizacja współczesnej polityki prowadzi nas na manowce. Ci, którzy szukają w polityce pożywienia dla duszy i poczucia własnej wartości, którzy zbyt mocno polegają na życiu wewnętrznym, wyrażając je w ludziach, których być może nigdy nie spotkają, poniosą rozczarowanie.
Nasze społeczeństwo stało się zbyt skłonne do pośpiechu i często czerpie radość z upadku swoich wrogów. Pokonanie przeciwnika to chwila, w której należy się zatrzymać, a nie cieszyć się.
Era atomowa dobiega końca. Jedna z er odstraszania, era atomowa, dobiega końca, a nastaje nowa era odstraszania oparta na sztucznej inteligencji.
Żaden inny kraj w historii świata nie promował wartości postępowych w większym stopniu niż ten. Stany Zjednoczone są dalekie od ideału. Łatwo jednak zapomnieć, o ile więcej możliwości oferuje ten kraj osobom, które nie należą do dziedzicznych elit, niż jakikolwiek inny naród na świecie.
Amerykańska potęga umożliwiła niezwykle długi pokój. Zbyt wielu zapomniało lub wręcz przyjmuje za pewnik, że na świecie przez prawie stulecie panował pokój bez konfliktu zbrojnego między mocarstwami. Co najmniej trzy pokolenia – miliardy ludzi, ich dzieci, a teraz i wnuki – nigdy nie zaznały wojny światowej.
Powojenne wykastrowanie Niemiec i Japonii musi zostać cofnięte. Pozbawienie kłów Niemiec było nadmierną korektą, za którą Europa płaci teraz wysoką cenę. Podobne, bardzo teatralne zaangażowanie w japoński pacyfizm, jeśli zostanie utrzymane, również zagrozi przesunięciem równowagi sił w Azji.
Powinniśmy bić brawo tym, którzy próbują budować tam, gdzie rynek zawiódł. Kultura niemal drwi z zainteresowania Muska wielką narracją, jakby miliarderzy powinni po prostu trzymać się swojej ścieżki bogacenia się… Jakakolwiek ciekawość lub autentyczne zainteresowanie wartością tego, co stworzył, jest zasadniczo ignorowane, a może wręcz kryje się pod ledwie skrywaną pogardą.
Dolina Krzemowa musi odegrać rolę w walce z przestępczością z użyciem przemocy. Wielu polityków w Stanach Zjednoczonych praktycznie wzruszyło ramionami, gdy mowa o przestępczości z użyciem przemocy, rezygnując z jakichkolwiek poważnych wysiłków na rzecz rozwiązania tego problemu lub podejmując jakiekolwiek ryzyko w kontaktach ze swoimi wyborcami, lub darczyńcami, szukając rozwiązań i eksperymentując w ramach tego, co powinno być desperacką próbą ratowania życia.
Bezwzględne ujawnianie życia prywatnego osób publicznych odstrasza zbyt wielu utalentowanych ludzi od pracy w służbie publicznej. Sfera publiczna – wraz z płytkimi i małostkowymi atakami na tych, którzy odważają się robić coś innego niż tylko wzbogacać się – stała się tak bezlitosna, że w republice pozostała znaczna grupa nieefektywnych, pustych osób, których ambicje można by wybaczyć, gdyby kryła się za nimi jakakolwiek autentyczna struktura przekonań.
Ostrożność w życiu publicznym, którą nieświadomie promujemy, jest destrukcyjna. Ci, którzy nie mówią nic złego, często nie mówią nic.
Należy przeciwstawić się powszechnej nietolerancji wobec przekonań religijnych w niektórych kręgach. Nietolerancja elit wobec przekonań religijnych jest prawdopodobnie jednym z najbardziej wymownych dowodów na to, że ich projekt polityczny stanowi mniej otwarty ruch intelektualny, niż twierdzi wielu jego członków.
Niektóre kultury dokonały istotnego postępu; inne pozostają dysfunkcyjne i regresywne. Wszystkie kultury są teraz równe. Krytyka i osądy wartościujące są zabronione. Jednak ten nowy dogmat pomija fakt, że niektóre kultury, a wręcz subkultury… dokonały cudów. Inne okazały się przeciętne, a co gorsza, regresywne i szkodliwe.
Musimy oprzeć się płytkiej pokusie pustego i pustego pluralizmu. My, w Ameryce i szerzej, na Zachodzie, przez ostatnie półwiecze opieraliśmy się definiowaniu kultur narodowych w imię inkluzywności. Ale inkluzywności do czego?
Fragmenty bestsellera nr 1 na liście New York Times „Republika technologiczna: twarda siła, miękkie przekonania i przyszłość Zachodu” autorstwa Alexandra C. Karpa i Nicholasa W. Zamiski.
Co tak naprawdę zobaczył Saruman w palantirze?
Także strach przed niekontrolowanym usamodzielnieniem się SI jest celowo rozpowszechniany. Odwraca uwagę od autentycznych zagrożeń w tym największego: przejęcie pełnej kontroli nad ludźmi przez kontrolujących tę bardzo sztuczną technologię. Sceny apokalipsy, gdzie roboty opanowują świat, pozostaną na zawsze domeną literatury science fiction. Kontrola nad całym światem to cel człowieka, nie maszyny. Dlatego, jeśli dojdzie do ataku robotów na ludzi, będzie to efektem celowych działań osób kontrolujących te roboty, nawet jeśli wyposaży się je w autonomiczne systemy sterowania. Twórcy SI po prostu do tego nie dopuszczą, ponieważ utraciliby to, na czym im najbardziej zależy – kontrolę.
Takie firmy jak Palantir w USA, Gosuslugi w Rosji lub chiński Xunce mają największy potencjał mogący zagrozić populacji na naszej planecie. Tak, wszystkie trzy mocarstwa bez wyjątku pracują pełną parą nad wdrożeniem technologicznej kontroli nad swoimi poddanymi. Każde z tych państw ma taką samą wymówkę: jeśli zaniedbamy inwestowania w sztuczną inteligencję, nasi konkurenci zdobędą przewagę. Dodajmy do tego czwartą ponadnarodową siłę, która także odgrywa swoją rolę w procesie kontrolowania świata – globalistów i wtedy dopiero zagmatwany obraz dzisiejszego świata stanie się nie tyle przejrzysty, ile bardziej autentyczny.
Palantir i Dataroom mogą sprawić, że istniejące ukraińskie systemy będą działały szybciej, dokładniej i wydajniej. Nie są one jednak ani „systemem Terminatora”, ani substytutem broni, żołnierzy czy przemysłowych zdolności produkcyjnych. Ich znaczenie polega przede wszystkim na tym, że stanowią dodatkowy cyfrowy multiplikator istniejących już zdolności wojskowych. Źródło.
Przy sztucznej inteligencji powinna być jak w ruchu drogowym stosowana zasada ograniczonego zaufania.
Autor artykułu Marek Wójcik Mail: worldscam3@gmail.com
Tekst zdigitalizowany i opublikowany został w ramach projektu „Cyfrowa Biblioteka Myśli Narodowej”.
======================================== Tekst opracowany na podstawie: Feliks Koneczny, O ład w historii, Towarzystwo im. Romana Dmowskiego, Londyn 1977 Tekst znajduje się w Domenie Publicznej i może być dowolnie rozpowszechniany i powielany. Autorzy publikacji cyfrowej zrzekają się wszelkich praw autorskich związanych z digitalizacją i obróbką tekstu na zasadzie licencji Creative Commons Zero
Odrębność ducha ………………………………………………………………. 4 Quincunx i cywilizacja ……….…………………………………………………. 7 Pogląd biologiczny ……………………………………………………………… 10 Kolejność rozwojowa ………………………………………………………….. 14 Dwa szeregi pojęć naczelnych ………………………………………………… 17 Nierówność …………………………..…………………………………………… 20 Cechy siedmiu cywilizacji ………………………………………………………… 25 Syntezy religii ……………………………………………………………………….. 29 Syntezy cywilizacji ………………………………………………………………… 33 Mieszanki …………………………………………………………………………… 36 Niższość górą ……………………………………………………………………… 41 Rozwój moralności ……………………………………………………………….. 45 Prawa dziejowe a problem opatrzności ………………………………………….. 50
============================
Odrębność ducha Rozwój nauk zmierza do wiedzy integralnej, która jest sumą związków zachodzących między naukami. Otwierają się niezmierzone przestworza przed myślą ludzką. W twórczości wielkich uczonych humaniora i nauki przyrodnicze nie tylko przestają się odcinać, lecz wzajemnie sobie usługują. Coraz częściej jakieś odkrycie z jednego działu powoływane bywa na świadectwo w drugim dziale wiedzy.
Wykryto już dawno ład w przyrodzie; czyż nie wykryjemy go w historii? Podejmować zabiegi w tym kierunku zechcą tylko tacy, którzy w wielkim nauk zrzeszeniu są zwolennikami dualizmu; monizm przyrodniczy wyklucza bowiem samą potrzebę tych dociekań: jeżeli bowiem wszystko jest przyrodą, a duch ludzki tylko wyższym piętrem porządku materialnego, wystarczy znać prawa przyrody. Przyjmując monizm, uznaje się tym samym, że sprawy ducha ludzkiego podlegają prawom przyrody; te zaś są wiadome. Jest to najdonioślejszy spór w nauce. Monizm i dualizm przyrodniczy przelewają się w filozofię i (na co nie zwracano uwagi) w naukę prawa. Nowa fizyka uważa materię i energię za identyczne. Teza wyszła od dociekań około elektronów, lecz nie są one nigdy jednocześnie i materią, i energią. Są materią w ruchu okrężnym, a w promieniowaniu energią. Cała ta kwestia tyczy tylko świata materialnego. Nie istnieje bowiem jedna tylko energia w ogóle, okazująca się już to materialną, już to duchową, lecz istnieją energie dwie odrębne i z osobnych źródeł. Życiu duchowemu nieznane jest prawo zachowania energii. Duchowa może się zwiększać lub pomniejszać ilościowo: gdyby nie to, pewna stała jej ilość byłaby jednakowa od troglodytów aż do dni naszych. Zmiany ilościowe energii duchowej są nieograniczone. Z drugiej atoli strony, w przeciwieństwie do niezniszczalnej energii materialnej może myśl ludzka przepaść i zaginąć bezpłodnie; niestety, energia duchowa może być zniszczona do cna (choćby przez zanik tradycji). Nowa ilość duchowej energii może powstać zawsze, a bez związku z ilością jej już istniejącą. Powstaje wszystko z „niczego”. Ten rodzaj wytwarzania nazywamy twórczością. Energia duchowa jest twórcza, materialna – nie. Tworzenie nowej energii duchowej stanowi główny rodzaj pracy duchowej, która od fizycznej różni się twórczością. Za pomocą roboty mięśni przetwarzamy formy energii materialnej i cała przyroda czyni to samo; rozmaitość promieniowania wywołuje bowiem rozmaite siły w przyrodzie i wszelkie objawy fizyczne pochodzą z przenoszenia energii na różne pola, lecz z pomocą duchowych własności tworzymy coś nowego, pomnażamy ilość przejawów ducha, przydając nieraz nawet nowe jakości. Przenosić się z jednego pola na inne może energia w obu zakresach, materialnym i duchowym. Duchowa energia nie posiada jednak żadnej formy uprzywilejowanej, ni ostatecznej. Zachodzi tedy znowu różnica zasadnicza. Nadto zachodzą prawa przeciwne. Przykładem chyżość ciała w ruchu obrotowym, wzrastająca z długością promienia; największa na obwodzie, a w centrum najmniejsza. W ludzkich zrzeszeniach umysłowych przeciwnie: największa w centrach, zmniejsza się ku obwodowi; maleje tedy w długości promienia. Dalsze dociekania mogą przymnożyć argumentacji ilościowo. Jakościowo górować będzie zawsze pewien fakt, dotychczas nie rozważany, a rozstrzygający; ciało musi ulegać każdej napotkanej sile, lecz duch wcale nie. Zachodzi tu jaskrawe przeciwieństwo z materią w ogóle. Przywilej ten decyduje o możliwości rozwoju naszych władz umysłowych. Niemożliwym byłby jakikolwiek ład w umyśle; nieustanne podleganie mnogości sił napotykanych na każdym kroku, musiałoby sprowadzić rozstrój umysłu. W jakiejże cieśni znalazłby się duch ludzki! Czyż zdołałby się rozwinąć! Gdyby był ograniczony granicą praw przyrody, w ciasnocie zeszczuplonej tą zawisłością? Mielibyśmy rozum in potentia, nie mając możności używać go. Całe nasze człowieczeństwo rodzi się z tego, że przechodzimy obok mnóstwa sił, nietknięci przez nie, podlegając tylko niektórym. Gdybyśmy mieli podlegać każdemu wpływowi, nie doszlibyśmy nigdy do zrównoważenia naszych władz umysłowych, co stanowi warunek życia ponad-cielesnego. Jednakże świat ducha posiada widoczne prawo do popełniania błędów. Życie duchowe korzysta często z fikcji, które miewają atoli skutki wielce realne. Przyroda nie wykazuje nic analogicznego. Szczytem mechanizmu jest maszyna, lecz błąd wywołuje w mechanizmie maszyny od razu katastrofę. Maszyna jest nieomylna albo zepsuta, niemożliwa do użytku. Gdybyż człowiek posiadał ten przywilej, iżby przestawał działać, gdy grozi mu popełnienie błędu! Nie zmieści się duch w mechanizmie. W maszynie postęp polega na uproszczeniach, w ten sposób opanowujemy coraz mocniej siły przyrody. Przeciwnie w świecie ducha: postęp jest zarazem komplikacją. Nawet życie prywatne staje się coraz bardziej skomplikowane, a cóż dopiero zbiorowe? Coraz trudniej orientować się w życiu, w coraz bardziej zawiłym organizmie. Duch nie da się zmechanizować, bo nie powstał z rozwoju przyrody! Istnieją więc dwie odrębne energie, fizyczna i duchowa; panuje tedy na ziemi ład dualistyczny. Monizm przeciwny jest rzeczywistości, a człowiek składa się z ciała i duszy. Odrębności świata duchowego, zdatności jego do czynów, celowości działań na szereg pokoleń, nie wyjaśnimy inaczej, jak stwierdzając istnienie duszy ludzkiej. W duszy każdego z nas rozstrzyga się, jakim siłom pragniemy ulegać, a które będziemy zwalczać. Posiadamy tedy wolną wolę. Ponieważ dusza nie podlega prawom przyrody, nie dotyczy jej prawo śmierci. Stanowi czynnik wyższy od cielesnych i nie jest bynajmniej ich wykwitem. Wnosimy z tego, że byt duszy nie jest zawisły od bytu ciała i nie kończy się ze zgonem ciała, czyli że dusza jest nieśmiertelna. Kto zechce zastanawiać się nad genezą duszy i jej istotą, dojdzie do wiary w Boga. Od tego pozornie drobny krok do załatwienia się z problemem ładu w historii: zgonić wszystko na Boga, na przejawiającą się w dziejach Opatrzność Boską. Sprawa nie jest atoli taką prostą łatwizną. Trzeba zadać sobie pytanie, czy istnieje w ogóle jakiś ład w historii. Wyroki Boskie są dla nas z reguły niedocieczone; czyż można wiedzieć za każdym razem z góry, co mieści się w zamierzeniach Opatrzności? Robiono próby, żeby zbadać jej ścieżki w historii; wszystkie atoli polegały na metodzie medytacyjnej, apriorycznej, a wyłącznie dedukcyjnej i stanowią przykłady naciągania rzeczywistości do osobistego poglądu na rzeczy, wymedytowanego, czyli wymyślonego, a niestety w najlepszej wierze zmyślonego. Bywają urojenia wielce szlachetne, lecz z nauk musi się usuwać wszelkie urojenia. Powierzmy się więc metodzie indukcyjnej.
Quincunx i cywilizacja Próżna byłaby wszelka praca nad problemem ładu w historii, gdybyśmy przedtem nie zdołali go wykryć w tym, co mają wspólnego wszyscy ludzie wszystkich krajów, czasów i szczebli rozwojowych. Ale nawet nie wszyscy umieją ogień niecić, ani nawet hodowla zwierząt domowych powszechną nie jest! Przy olbrzymich różnicach jak wyłuskać jednak to, co jest ogólnoludzkie, bez czego nie byłoby bytu ludzkiego? Jak wyliczyć i jak objąć wszystko, co ludzkie? W jakim skrócie uzmysłowić tysiąclecia bytu materialnego i moralnego? Trzeba nam formuły, w którą dałyby się wcielić wszelkie możliwości życia zbiorowego kiedykolwiek i gdziekolwiek; są to wielotysięczne sprawy i wielotysięczne ich powikłania, skomplikowane coraz bardziej w miarę rozwoju zrzeszeń ludzkich. Z ciała i duszy składa się człowiek, a wszystko cokolwiek jest ludzkiego, musi posiadać formę i treść, stronę zewnętrzną i wewnętrzną. Pełnia życia wymaga obydwóch, gdyż niedomaganie jednej z nich sprowadza wykolejenie całości. Istnieje pięć kategorii bytu człowieczego.
Na stronę wewnętrzną, duchową składają się pojęcia dobra (moralności) i prawdy (przyrodzonej i nadprzyrodzonej). Na stronę cielesną, zewnętrzną przypadają sprawy zdrowia i dobrobytu; nadto istnieje pomost od zewnątrz do wewnątrz, pojęcie piękna, wspólne ciału i duszy.
Jest to quincunx [pięciokształt] człowieczy, obejmujący wszelkie przejawy bytu, wszelkie możliwości życia ludzkiego. Nie ma takiego faktu, ni myśli takiej, które by nie stawały w jakimś stosunku do którejś z tych pięciu kategorii, często równocześnie do dwóch, a nawet więcej. Należy tu każdy fakt i myśl wszelka. Nie zdoła nikt wymyślić niczego ludzkiego, co nie mieściłoby się w tym pięciokształcie życia. Znać stan danego zrzeszenia – od rodziny poczynając, aż do państwa i narodu –jest to znać stan jego quincunxa. Pierwiastki quincunxa okazują się od razu w pierwotnych ustrojach rodowych, które nie są jednostajne. Ilość rodzajów i odmian ustrojów rodowych jest nieograniczona, lecz niewiele z nich staje się historycznymi. Zdołałem naukowo określić dotychczas siedem. Ród musi trzymać się jakichś norm. Od początku wytwarza się trójprawo, bardzo rozmaite, tj. pewien zespół prawa familijnego (małżeńskiego), majątkowego i spadkowego. Zawisłym jest ono od tego, co gdzie uważa się za godziwe, a co za niegodziwe. Od tego zależy gospodarstwo społeczne, co znać dokładnie już na prehistorycznej ekonomii. Od samego bowiem zarania zrzeszeń nie dadzą się żadną miarą rozdzielić w życiu kultury materialna i duchowa. Sama też walka o byt staje się już na niskich szczeblach zrzeszeń prymitywnych trojaką: materialną, intelektualną i moralną. Wszystkie zrzeszenia zaczynają od ustroju rodowego i trwa w nim dotychczas cztery piąte kuli ziemskiej (w Europie istnieje jeszcze na Bałkanach). Mogą się wytwarzać duże państwa, a nawet całe cywilizacje, nie dochodząc w swym rozwoju do emancypacji rodziny, jak np. cywilizacja chińska. Zrzeszenia znaczniejsze powstają przez łączenie się rodów pokrewnych w plemię, a plemion w ludy. Znamy rozległe kraje, w których ani nawet do powstania plemion nie doszło. Ród przy rodzie zwalczają się bez ustanku, pełne nienawiści i wzajemnej pogardy. Łączyć się mogą bowiem takie tylko rody, które posiadają podobne trójprawo; albo też któryś ród musi zgnębić sąsiednie i swoje trójprawo im narzucić. Analogie w quincunxie stanowią nieodzowny warunek coraz rozleglejszego zrzeszenia się. Ludy, mające się zrzeszać w jeszcze większe całości, muszą być cywilizowane jednakowo, a przynajmniej analogicznie. Zachodzi tu niewzruszone prawo współmierności. Co nie jest współmierne, zwalcza się i tępi wzajemnie, a przynajmniej dąży do tego, by się rozejść. Zgodność zaś we współmierności i w konsekwencji jest po prostu metodą. Metoda stanowi podstawę zrzeszenia, a szczebel rozwoju zawisł od trafności i ścisłości metody. Wielkie zróżniczkowanie życia na ziemi to nic innego, jak tylko rozmaitość metod w ustrojach życia zbiorowego, z czego też wynika rozmaitość struktur społecznych. Wiara w metodę jedyną, wspólną całemu rodzajowi ludzkiemu, może się pojawiać tylko w głowach ściśle ahistorycznych, pozbawionych znajomości historii. Metody życia zbiorowego i struktur społecznych były i są rozmaite, a każda z nich wytwarza osobną cywilizację.
Cywilizacja jest to metoda ustroju życia zbiorowego.
Cywilizacja jakaś istnieje wszędzie, gdziekolwiek istnieje życie zbiorowe, choćby najprymitywniejsze. Przeciwstawienie „cywilizacji” i „kultury” (z ruchomą ciągle interpretacją tych pojęć) jest dla historyka niepotrzebną fikcją. W historii cywilizacja materialna lub duchowa nie rozwijają się nigdy w jakimś wyodrębnieniu. Natomiast wyrażenie „kultura” przyda się na oznaczenie poddziałów i odmian cywilizacji. Np. kultura polska w cywilizacji łacińskiej; niemiecko-bizantyńska, serbska, rumuńska w cywilizacji bizantyńskiej; ujgurska, afgańska, turecka w cywilizacji turańskiej; japońska, koreańska w chińskiej; mauretańska, bagdadzka kultura w cywilizacji arabskiej; tuniska kultura, litwacka i socjalizm w cywilizacji żydowskiej itd. Tak cywilizacja cała, jak też część jej, kultura, mogą być również duchowe i również materialne, bo i całość, i część zawierają i te, i tamte pierwiastki. Rozwój zaś normalny wymaga jednakowego uwzględnienia obu dziedzin życia, fizycznej i duchowej. Pomiędzy wszystkimi działami quincunxa winna panować współmierność. Trafne działanie jednej kategorii bytu poznaje się po tym, iż nie zachodzą przeciwieństwa pomiędzy nimi, a innymi kategoriami. O ile życie naniesie w tym sprzeczności, decydować ma dobro moralne; kategorii etycznej należy się bowiem hegemonia. Najsurowszemu atoli moraliście nie wolno lekceważyć spraw dobrobytu. Zamożność nie jest bynajmniej niższa moralnie od ubóstwa. Chińska filozofia uważa za niegodne siebie, żeby się zajmować cielesną stroną bytu, a w rezultacie… nie ma ludów bardziej bezdusznych, jak chińskie. Podobnie bramini chełpią się, że są zajęci samą prawdą nadprzyrodzoną; lecz Hindus ugrzązł w najbardziej barbarzyńskim politeizmie. Inny pouczający objaw spotykamy w Bizancjum. Z teorii o poskramianiu grzesznego ciała wysnuto wnioski przeciwko pięknu cielesnemu. Skurczono i okrojono kategorię piękna, a skutek był taki, że doskonalenie duchowe pozostawiono mnichom, zwalniając od tego ogół. Wszelkie zrzeszenie musi doskonalić się w obu działach bytu, duchowym i cielesnym, albo też w obu upadać. Nader rzadko występuje którakolwiek z kategorii quincunxa w jakiejś wyłączności, lecz wszystkie wikłają się z sobą bez końca, nieustannie, zawisłe wciąż wzajemnie od siebie tak dalece, iż nie sposób roztrząsać jednej z nich, żeby nie zetknąć się z innymi. Gmach życia tak jest ustawiony, iż widzi się wszystkie jego części, patrząc skądkolwiek, a uważnie. Rozmaite uderzające związki kategorii stwierdzono od dawna. Najdosadniejszego przykładu dostarczyła medycyna, gdy ustalono, że należy leczyć równocześnie i ciało, i duszę; wyrażono nawet pogląd, że zachodzi współpraca między lekarzem i spowiednikiem. Z drugiej strony frazesem jest cała teoria o „nadbudowie” duchowej dziedziny życia na fundamentach materialnego zrębu bytu i jako jego wierzchołku. Równym prawem można by głosić, że rzeczy mają się wręcz przeciwnie; czyż bowiem dobrobyt i zdrowie nie stanowią nadbudowy odpowiedniej pracy umysłowej? Np. wpierw musi być autor, ażeby mogli istnieć wydawcy, księgarze, drukarze itd. Cała ergologia, cała technika nie mają nic do rodzajów cywilizacji. Nigdy homo faber cywilizacji nie wytwarzał. Technika może zmienić tryb życia ludzkiego na zewnątrz, około człowieka, lecz nie dokonuje zmian w człowieku. Quincunx uzupełniają pojęcia przestrzeni i czasu, pojawiające się i kształtujące równocześnie. Od najdawniejszych czasów mierzono przestrzeń ilością czasu potrzebnego do jej przebycia. W miarę rozwoju łączność obydwóch pojęć zacieśnia się coraz mocniej. Stosunek człowieka do czasu jest atoli bardziej oderwany, bardziej natury duchowej. Zwraca uwagę fakt, że im wyższy szczebel cywilizacyjny, tym więcej w samym języku wyrazów na wyrażenie czasu.
Pogląd biologiczny Gdyby cywilizacja stanowiła sprawę przyrodniczą, byłaby zawisła od rasy, lecz tak wcale nie jest. W tej samej rasie może być cywilizacji więcej; np. rasa semicka mieści w sobie cywilizacje żydowską, arabską i turańską; w tej samej zaś cywilizacji może się mieścić ras kilka, jak np. w łacińskiej rasie: nordycka, śródziemnomorska, dynarska, nadwiślańska, a nawet laponoidalna.
O hierarchii ras przy tym nie ma co mówić; z licznych pomyłek naukowych była to podobno najmniej rozumna. Również wichrowate linie stanowią język a cywilizacja. Ten sam język może służyć dwom cywilizacjom (np. w Niemczech i Jugosławii). Z pidgin english nie wysnuwamy wniosku o przynależności Chińczyków do kultury anglosaskiej, ani też nie wyśledzimy najmniejszego związku z cywilizacją łacińską u brazylijskich kaboklów, mówiących po portugalsku. Istnieje atoli hierarchia języków; nie wszystkie podołają postępom kultury rozwoju, pojęć, rozmnożeniu abstraktów. Bez porównania bardziej zależna jest cywilizacja od religii. Religie emanatyczne zawierają w sobie przymus despotycznej formy rządu; stanowi to prostą konsekwencję uznawania władzy za emanację bóstwa. Z kreatycznych religii przystosowuje się do cywilizacji islam i chrześcijaństwo wschodnie, gdy tymczasem katolicyzm żąda, żeby cywilizacje przystosowywały się do niego, do jego zasadniczych postulatów w ustroju życia zbiorowego.
Religia żydowska i bramińska wytworzyły dwie cywilizacje sakralne. Czy tybetańska należy także do sakralnych, nie da się orzec według dzisiejszego stanu nauki. Poza sakralizmem odrębność religijna nie decyduje o odrębności cywilizacji. Np. żaden misjonarz nie żąda od Chińczyka, by porzucił swą cywilizację chińską. Maluje się już Madonny ze skośnymi oczyma i wytwarza się styl dla kościołów chińskich. Co innego jedność, a co innego jednostajność. Jedność katolicka rozwija się w rozmaitości.
Gdyby który z tych trzech czynników był identyczny z odrębnością cywilizacji, natenczas musiałoby być ich tyle, ile jest ras, języków, religii. Wielkie różnicowanie duchowe rodzaju ludzkiego zawisło bardziej od różnic trójprawa. Np. wśród Hellenów panował istny chaos w samej dziedzinie prawa prywatnego i w każdej niemal krainie trzymano się innej metody ustroju życia zbiorowego. Toteż ani nie wytworzyli wspólnego państwa, ni narodu, ani żadnej wspólnej cywilizacji helleńskiej. Przeciwnie Rzymianie. Imperium ich powstało z niesłychanej siły atrakcyjnej ich trójprawa, jedynego i stałego; oni też stali się twórcami idei narodu i ojczyzny (które u Hellenów ledwie migały w niektórych umysłach). Wobec zupełnej odmienności metody rzymskiej od metod helleńskich, trzeba odstąpić od mniemania jakoby istniała jakaś wspólna cywilizacja helleńsko-rzymska, tzw. klasyczna. Nie może powstać cywilizacja na większą skalę, historyczna, gdzie każde drobniejsze zrzeszenie ma swą własną, daleką od współmierności z cywilizacjami plemion pokrewnych. Wspólność obejmowała tylko naukę i sztukę. Można zajmować się bliżej tylko cywilizacjami historycznymi, które trwały dość długo, żeby być obserwowanymi, a zaważyły na biegu dziejów. Takich wykazuje historia powszechna dwadzieścia. Z tej liczby wytworzyła epoka starożytna cywilizacji siedemnaście, wieki zaś średnie zaledwie trzy. Oto ich rejestr: chińska, egipska, bramińska, żydowska, babilońska, irańska, syryjska, tybetańska, punicka, sumeryjska, egejska, numidyjska, turańska, spartańska, attycka, hellenistyczna, rzymska – i trzy średniowieczne: bizantyńska, łacińska, arabska. Historycznymi były również indiańskie cywilizacje Inkasów i Azteków, których powstania nie umiemy oznaczyć chronologicznie. Razem tedy 22. Zginęła przeszło połowa, mianowicie 13: egipska, babilońska, sumeryjska, egejska, irańska, syryjska, punicka, spartańska, attycka, hellenistyczna, rzymska, inkaska, aztecka. Pozostało od starożytności cywilizacji sześć i trzy średniowieczne. Cywilizacje są więc nader nierówne w długości swego życia. Załatwiono się z tym zagadnieniem twierdząc, że każda cywilizacja musi umrzeć, skoro powstała w czasie. Czyż nie jest śmiertelnym wszystko, co ludzkie? Sięgnięto do biologii i ujawniono, że każda cywilizacja ma swoją młodość, następnie wiek dojrzały, i wreszcie starość, zwiastunkę śmierci. Historyk wie atoli, że wiele społeczności nie dojrzewało nigdy; a znane są wypadki, że społeczność jakaś gnije, zanim dojrzała i wiekami całymi wlecze swój stan gnilny. Są też ludy, pogrążone jakby w wieczystej prymitywności i żyjące dłużej od niejednej wysokiej cywilizacji, już zaginionej. Można się jednak spotkać często ze światłym twierdzeniem, że „cywilizacje giną, spełniwszy swe zadanie”. Istne curiosum. Jakież zadania mają przed sobą owe wielkie zrzeszenia, wiecznie ginące?! Ubite przez Hiszpanów cywilizacje indiańskie „spełniły swe zadanie”! Zabawnym zaś wprost jest zapomnienie, że trzy arcystarożytne cywilizacje – chińska, bramińska i żydowska istnieją dotychczas i kwitną, i u żadnej z nich nie zanosi się na zgon ze starości. Żydowska jest właśnie obecnie najsilniejsza ze wszystkich. Biologiczny pogląd na historię nie da się niczym uzasadnić. Żadne społeczeństwo, żaden naród, żadne państwo, żadna cywilizacja nie są śmiertelnymi z natury rzeczy, tj. przez to samo, że istnieją, że są i ponieważ są. Zanik jakiejkolwiek cywilizacji nie jest bynajmniej koniecznością dziejową. Upadają twory historyczne, lecz nigdy dlatego, że istniały zbyt długo. Przyczyny każdego upadku muszą być badane osobno. Z biologizmu, mylnie stosowanego do historii, wyniknęły teorie nawrotów historycznych. Wszczął je św. Bonawentura (1221-1274) pragnąc wykazać pewną paralelność epok przed Chrystusem i po Chrystusie, pokrewnych sobie jakąś cechą istotną. Przyjmuje w Starym i Nowym Zakonie po siedem okresów, według siedmiu dni stworzenia, i zestawia je jako analogiczne; następują więc po Chrystusie nawroty z okresów z czasów przed Chrystusem (powstała potem z tego Historia judeocentryczna Bossueta). Daleko później, bo aż z początkiem XVIII w. podjął Giambattista Vico swą koncepcję „historii idealnej, wiecznej”, czyli „plan idealnej historii wiecznej”. Pragnął wykryć schemat dziejów, obowiązujący raz na zawsze. Pozostała po nim „tablica chronologiczna, ułożona podług trzech epok czasu”, okresów wyobraźni, woli i intelektu, tworzących historyczne corso, po którego wyczerpaniu poczyna się na nowo ricorso. Potem Hoene-Wroński, wielki kapitalista pierwszej połowy XIX w., w swej Philosophie absolue de l’histoire opublikował dwie tablice: jedną ma być tabela genetyczna filozofii historii, a druga przedstawia kolejność prądów dziejowych. Melchizedech jako „Préparation sociale”. W dalszym ciągu przedstawiają reformę socjalną Gustaw Adolf i Fryderyk Wielki (o historii Wroński nie miał w ogóle pojęcia). Podobnież zabawiał się Hegel dowolnym rozmieszczeniem nazwisk. Czasy Karola W. stanowią u niego nawrót państwa perskiego, Sokrates jest wznowiony w Lutrze itp. Potem Lamprecht na przełomie XIX i XX w. wywodził kolejność stałych okresów, których cechami: animizm, symbolizm, typizm, konwencjonalizm, indywidualizm i subiektywizm, po czym zaczyna znów od początku, od animizmu; obok tego staje jeszcze sześć nawrotów ekonomicznych; wreszcie wystąpił Spengler ze swymi tablicami „morfologii porównawczej dziejów powszechnych”, np. plastyka grecka i północna muzyka instrumentalna, czasy Plotyna i Dantego itp. Szczególnie zaś podobieństwo upatruje Spengler w rozwoju kultury antycznej i meksykańskiej. Prusy obejmują hegemonię świata, a w chrześcijaństwie zapanuje duch Dostojewskiego. O ile u Vica znać na każdym kroku (nawet w błędach) wielkość umysłu, o tyle później naśladowcy jego nie przyczyniali sobie sławy wcale tym, że zajmowali się historią. Teorie nawrotów historycznych należą do lamusa historycznego, gdzie ich miejsce obok „stadności” pierwotnej, obok matriarchatu, totemizmu i innych pomyłek. Problem ładu dziejowego wymaga nie pomysłów medytacyjnych, lecz mozolnych studiów indukcyjnych około zrzeszeń ludzkich – od rodziny aż do cywilizacji. Czemu nie dalej, czemu nie aż do ludzkości całej? „Ludzkość” nie istnieje ani historycznie, ani socjologicznie; ona istnieć może tylko w chrześcijańskiej miłości bliźniego i w misjach. Poza tym jest to tylko wyrażenie literackie, piękne, lecz fantazyjne. Stanowczo nie istnieje nic takiego, co by mogło stopić wszystkie cywilizacje. Jakiekolwiek zrzeszenie „wszechludzkie” (a więc z Czukczami, Papuasami itp.) jest utopią absurdalną. Nigdy nie było i nie ma wspólnej drogi cywilizacyjnej dla całego rodu ludzkiego, bo nie ma żadnej ogólnoludzkiej metody ustroju życia zbiorowego. Cywilizacje nie łączą ludów Ziemi, lecz dzielą je i nigdy dzielić nie przestaną. Historia powszechna składa się z dziejów cywilizacji i ich wzajemnych stosunków. Nie zwraca się uwagi na doniosły fakt, że można być pożytecznym tylko w granicach własnej cywilizacji. Jedyny wyjątek stanowi misjonarstwo religijne. Jeżeli jednak np. lekarz biały chce być pożytecznym wśród kolorowych, musi zapewnić sobie pomoc jakichś czynników zewnętrznych. Nie trzeba zresztą uciekać się po przykład aż do „kolorów”, nad średnią Wołgą zdarzało się, że wrzucano do rzeki lekarzy, którzy przybyli zwalczać epidemię cholery. Społeczność, mająca urządzone życie zbiorowe według innej metody, ma też swoiste poglądy na to, co pożyteczne a co szkodliwe, potrzebne a co zbędne. Działać pożytecznie można tylko wśród zrzeszenia mającego takie same pojęcia o pożyteczności. Nie wystarczy chcieć być pożytecznym, nie wystarczy największe nawet poświęcenie, trzeba, żeby ci, którym pragniemy się przysłużyć, gotowi byli przyjąć naszą ochotę. Jeżeli jednak sądzą odmiennie, a może nawet odwrotnie, o pożytku i szkodzie, o dobrze i złu? Trzeba pewnej współmierności pomiędzy świadczącymi a przyjmującymi świadczenia. Pożyteczność ułatwiona jest w zrzeszeniu, którego działacz pożyteczny sam jest członkiem. Trudności powstają przy odmienności warstwy społecznej; tym znaczniejsze wobec różnic państwowych i narodowych, a cóż dopiero w odmiennych cywilizacjach? Kolejność rozwojowa Jakże rozwija się zrzeszenie, żeby od prymitywów dojść aż do szczebla… bomby atomowej? Zawsze, od najdalszej starożytności bywały równocześnie zrzeszenia wysoko cywilizowane i prymitywne; zawsze byli tacy, którzy zatrzymawszy się na pewnym szczeblu, nie brali udziału w dalszym rozwoju. Na szczeblu najprymitywniejszym ugrzęzły ludy, u których ogień nie stał się jeszcze własnością powszechną. Zachowały się też do dni naszych plemiona koczownicze, podążające za wędrówkami zwierząt (ażeby ssać bezpośrednio samice). Koczownicy wyjątkowo kiedy przemieniają się w osiadłych; są natomiast zrzeszenia osiadłe od samego początku, których przodkowie nigdy nie koczowali. Wśród osiadłych kwiatem ludzkości byli troglodyci, tj. mieszkańcy pieczar. Osadnictwo pieczaro we rozwijało się w Azji dalej w wiekach średnich, a w Indiach istnieje jeszcze dotychczas. Równocześnie rozwijało się osadnictwo naziemne i podziemne. Ogniska przynęcały ludzi i w tym zawiązek najstarszej władzy. Przynęcały również niektóre zwierzęta, w czym zawiązek hodowli zwierząt domowych. Nieposiadający ich pozostali w tyle; nie uczestniczyli w dalszym rozwoju. Od zwierząt uczy się człowiek użytku mleka, soli (pramacierz kapitalizmu) i traw mącznych. Zanim jednak doszło się do mąki, minęły tysiące lat. Nie zachodzi też wcale jakiś stały i nieuchronny związek pomiędzy hodowlą bydła rogatego a rolnictwem. Pomyłką również okazała się tzw. trychotomia ekonomiczna, jakoby wszędzie następowały po sobie łowiectwo, pasterstwo, a w końcu rolnictwo. Są ludy, które dotychczas nie porzuciły łowów, jako wyłącznego swego zajęcia; i są takie, u których one od początku miały znaczenie tylko dodatkowe. Nie było nigdzie „stadności”, ani też matriarchatu, ni najmniejszego śladu komunizmu. Wykluczonym było wypieranie się ojcostwa, gdyż dzieci stanowiły największy majątek. Początkiem własności jest własność na własnych dzieciach. Musiała atoli z początku istnieć rodzina swoista. Ażeby z nią zerwać, obmyślono specjalne organizacje (nazwałem je „odrębnymi”), którym nie przysługuje ius connubii pomiędzy sobą. U wielu ludów istnieją one również obecnie. Ludy, które nie zwalczały rodziny swoistej, istnieją zaledwie w szczupłych resztkach, a zadziwiają swą ogólną najprymitywniejszą niezdatnością. Pierwotnie musiała być monogamia, bo przyroda nie daje nadmiaru niewiast. Niektóre ludy stały się następnie poligamicznymi, inne zaś nie przestały nigdy być monogamistyczne (np. poligamista nie mógł być nigdy obywatelem rzymskim). Wielożeństwo możliwe stało się dopiero z nastaniem egzogamii, gdy zaczęto pojmować żony z obcych rodów, gdy tedy wytwarzały się już plemiona. W stosunkach pokojowych kupowało się żonę w ościennym rodzie; w razie wojny porywało się brankę, którą można było uczynić małżonką lub tylko nałożnicą. Każda pomyślna wyprawa wojenna zwiększała egzogamię. Ustrój plemienny stanowi początek społeczności. Społeczność jest to zrzeszenie, uznające interesy ponadrodowe. Z wodzów wojennych wytwarzają się książęta plemienni; wytwarzają się zawiązki państwa. Na dalsze szczeble rozwoju posunęły się tylko plemiona jednożenne. Następnym, a jak najtrudniejszym warunkiem rozwoju jest porzucenie ustroju rodowego, a zamienianie go w rodzinowy, co zwiemy emancypacją rodziny. Na to nie zdobyło się dotychczas żadne zrzeszenie poligamiczne. Jest to ciężki przewrót społeczny, choćby tylko z powodu ustanowienia pełnoletności i pełnoprawności syna za życia ojca. Łączą się z tym gruntowne zmiany w prawie majątkowym i spadkowym. Walka o emancypację rodziny zamienia się nieraz w krwawą rewolucję. Równocześnie zwiększała się rozmaitość sposobów walki o byt (zajęć warstw społecznych) w tych społecznościach, które zdołały rozradzać się bardziej i zajmować znaczniejsze przestrzenie. Zamieniały się w społeczeństwa. Społeczeństwo jest to społeczność zróżniczkowana rozmaitością warstw społecznych. „Jednoklasowość” można obserwować tylko u jak najprymitywniejszych. Im więcej warstw, tym łatwiejszy i bezpieczniejszy rozwój społeczeństwa. Zazwyczaj towarzyszył temu rozwojowi rozrost urządzeń państwowych. Związki państwa tkwią atoli jeszcze w społecznościach. Państwo jest tedy starsze od społeczeństwa. Szczeble dalsze wymagają dwukierunkowości rozwoju równocześnie w państwie i w społeczeństwie. Wszystko zależy od stosunku tych dwojakich zrzeszeń. Różnicowanie według odmian trójprawa starczy na różnicowanie cywilizacyjne tylko na szczeblach niższych, osiągnięcie zaś wyższych zależy od tego, czy zrzeszenie rozwinęło się na tyle, iż mu prawo prywatne samo już nie wystarcza, lecz dalszy rozwój życia zbiorowego wymaga prawa publicznego. Nie zawsze bywa ono odrębnym od prywatnego. U większości ludów ziemi prawo publiczne opiera się na prywatnym, w ten sposób mianowicie, że prawo prywatne panującego rozrasta się tak dalece, iż uznaje go się właścicielem wszystkich i wszystkiego w państwie. Wyolbrzymia się państwowe stosowanie prawa prywatnego; publiczne staje się jakościowo tylko szczególnym rodzajem prywatnego. Jest to monizm prawa prywatnego. Istnieje drugi rodzaj monizmu prawnego, wręcz przeciwny. Życie prywatne stosuje się do wymagań życia publicznego, o którym decyduje głowa państwa. Społeczeństwo posiada tyle tylko wolności, ile mu jej udzieli państwo, tj. władca jako reprezentant prawa publicznego. Jest to monizm prawa publicznego. Skutki obu monizmów takie same: niewola i niedorozwój społeczeństwa, a despocja głowy państwa. Odrębność prawa publicznego i prywatnego pojawiła się najpierw w cywilizacji attyckiej, lecz dopiero Rzymianie rozwinęli je wszechstronnie i zrobili kamieniem węgielnym swych urządzeń. Jest to dualizm prawa, trwający przez cały okres republikański i pierwszy okres cesarstwa; w późniejszym atoli cesarstwie, przejąwszy się wpływami orientalnymi, przejęto również orientalny monizm prawny, przeważnie monizm prawa publicznego. Prawo prywatne bywało w późniejszym cesarstwie coraz bardziej utrącane przez publiczne; państwo wkraczało coraz bardziej w życie prywatne obywateli. Monizm czy dualizm prawny – oto formuła zagadnień cywilizacyjnych w zrzeszeniach, które przeprowadziły emancypację rodziny i wytworzyły społeczeństwa zróżnicowane. Największym zagadnieniem dalszego rozwoju stało się przyjęcie chrześcijaństwa. Wyłącznie tylko same ludy chrześcijańskie osiągnęły najwyższe szczeble w rozwoju wszystkich kategorii bytu, najwyższy rozkwit całego quincunxa. Kościół wytwarzał nową cywilizację łacińską do której wcielał te pierwiastki cywilizacji rzymskiej, które dały się pogodzić z chrześcijaństwem. Oświadczył się zaś za dualizmem prawnym i za autonomią społeczeństwa wobec państwa. Nauka katolicka wymagała, żeby prawo państwowe stosowało się do religii, tj. do etyki. Papiestwo domagało się jednakowej moralności w życiu prywatnym i publicznym. Legistom nasunęły się pierwsze wątpliwości, czy moralność da się stosować zawsze w życiu publicznym; potem zaś protestantyzm obwieścił, że to niewykonalne, że państwo i polityka zwolnione są od moralności. Tymi drogami wprowadzono na nowo monizm prawa publicznego. O ten problem walczy się dotychczas. Taki jest zrąb historii w stosunku do. państwa i społeczeństwa. Obecnie zwolennicy cywilizacji łacińskiej mają obowiązek sięgający w głębiny bytu ludzkiego, żeby bronić prawa prywatnego przed pożarciem go przez prawo publiczne, żeby przywracać dualizm prawny w całej rozciągłości, zdobywając z powrotem pozycje, zagarnięte przez monizm. Dwa szeregi pojęć naczelnych Rozmaitość urządzeń ludzkich pochodzi z różnic myśli ludzkiej. W sprawach życia zbiorowego grupują się one według pewnych stałych cech występujących dwoisto, jakby w dwóch szeregach, przeciwstawiających się sobie. Każda metoda ustroju życia zbiorowego powstaje z ustosunkowania się do tej dwoistości naczelnych pojęć. Historią rządzą abstrakty. Na pierwszym miejscu staje problem stosunku człowieka do Boga. Bywa osobisty lub gromadny. Aż do XVI wieku całe chrześcijaństwo uznawało stosunek osobisty. Każdy chrześcijanin jest osobiście przed Panem odpowiedzialny, osobiście doznaje Jego łask lub kar, jako pewna jednostka, bez względu na swe stanowisko, pochodzenie etniczne, przynależność stanową itp., co obciąża specjalnymi obowiązkami, lecz nie stanowi istoty jego duszy. W tym pojmowaniu stosunku człowieka do Boga geneza personalizmu. Wręcz przeciwnie sądzili o tym Żydzi. Żyd ściśle prawowierny, nie modli się do Jehowy jako odrębna jednostka ludzka, lecz jako Żyd; jako członek zrzeszenia mającego kontrakt z Jehową jako członek narodu wybranego. Jest to stosunek gromadny, w przeciwieństwie do personalizmu występuje gromadność. Gdy nastała rejudaizacja w protestantyzmie, wtargnęła też do Europy gromadność. Najdobitniej zaznaczyło się to w kalwinizmie, głoszącym gromadną predestynację. W genewskim państwie Kalwina nie było miejsca dla personalizmu wobec surowych strychulców jednostajności. Każde zjawisko życia zbiorowego pojmuje się i odczuwa albo personalistycznie, albo gromadnościowo. Wyłaniają się obok tego dwie metody myślenia: aposterioryczna lub aprioryczna. Tamta snuje wnioski indukcyjne, zaczynając od krytycznego roztrząsania doświadczeń przeszłości, ta zaś o doświadczenie i fakty się nie troszczy, lecz metodą medytacyjną dochodzi do formuł, do których nagina następnie życie rzeczywiste, choćby wypadło je złamać. Aposterioryzm jest indukcyjny, aprioryzm wyłącznie dedukcyjny. Aprioryzm lubi eksperymentować na wielkich zrzeszeniach, chcąc wytworzyć wszystko według powziętych z góry pojęć, gdy tymczasem aposterioryzm wytwarza pojęcie według doświadczenia. Stosownie do tego działalność publiczna włącza się w szereg personalistyczny lub gromadnościowy. Nie byłby człowiek prymitywny doszedł do żadnego rozwoju, gdyby każde pokolenie zaczynało ab ovo. Rozwój możliwym jest tylko przez korzystanie z doświadczenia poprzedników. Tradycja jest kością pacierzową wszelkiej cywilizacji. Nie brak jej nigdy i nigdzie w naturalnym rozwoju zrzeszeń. O zarzuceniu jej pomyślano dopiero na wysokim szczeblu rozwoju, gdy postanowiono wyprodukować homunkulusa, wywołując sztucznie nowotwory na życiu zbiorowym. Trudno! Człowiek obdarzony jest wolną wolą, może więc psuć do woli wszystko koło siebie. Szczytem tradycji wykształconej jest historyzm. Zawiązki jego są wrodzone zrzeszeniom ludzkim. Im bardziej podnosi się jakieś plemię, tym więcej uwagi poświęca genealogiom. Chińczycy uprawiają kult przodków jakby religijny, chociaż nie mają jeszcze pojęcia o historii i historyczności. Historyzm jest zarazem szczytem pożytku, jaki człowiek robi z pojęcia czasu. Nie ma historyzmu publicznego bez chronologii i ery. Pomostem od historyzmu prywatnego do publicznego są nazwiska dziedziczne. Olbrzymia większość ludów Ziemi nie zna nazwisk dotychczas. Personalizm może doprowadzić do historyzmu i również wzajemnie: gdziekolwiek powstaje skłonność do opierania się na historyzmie, wytwarza się podłoże personalistyczne. Gromadność nie zna historyzmu; tak przynajmniej poucza indukcja historyczna. Zrzeszenia oparte na personalizmie stanowią organizm, oparte na gromadności są mechanizmami. Cechą ich jest jednostajność, organizm zaś żyje rozmaitością. Organizm składa się z rozmaitych odrębności, które atoli przejęte są poczuciem jedności. Organizm tworzy się ze świadomej woli zrzeszonych dobrowolnie do celów, wynikających z zapatrywań i dążności ogółu, z porozumienia się. Z klęsk podnosi się organizm własnymi siłami, sam leczy się z usterek i własną siłą doskonali się. Lecz mechanizm wymaga pomocy z zewnątrz i dlatego w razie klęsk staje się nieuleczalnym. Gromadność zmierza do jednostajności, toteż członkowie takiego zrzeszenia pragną jak najmniej różnić się między sobą. Nie przypuszczają, żeby jedność mogła istnieć bez jednostajności, rozmaitość wydaje im się rozłamem. Wobec tego gromadność nie sprzyja rozwojowi inicjatywy. Z jednostajnością łączy się po pewnym czasie bierność, obojętność na sprawy publiczne, w końcu wytwarza się stagnacja. Zrzeszenia ujednostajnione pozbawione są pędu wzwyż, do doskonalenia się. Jednostajność przeciwna jest naturze ludzkiej, toteż zrzeszenia takie oparte są na przymusie. Stosunki życia ludzkiego nie układają się same z siebie w mechanizm; to wymaga działań sztucznych, apriorycznie „planowych”. Gdyby jednak cały świat zamienić na mechanizm, musiałby z czasem nastąpić powszechny zastój, w końcu rozkład. Groziłby zanik wszelkiej zdolności twórczej. Twórczość jest przymiotem stanowczo personalistycznym. Zwolenników mechanizowanego życia oburza irracjonalizm. Rozpościera się on po świecie, począwszy od poprzedników Platona, a zajmuje w stosunkach człowieka do człowieka bez porównania więcej miejsca niż technika. W wiekach średnich istniał kierunek filozoficzny, wierzący w jedną tylko realność: idei. Obecnie, od dłuższego czasu mnożą się oznaki, że irracjonalizm zrywa się do nowego lotu i to nader śmiałego. Widać, jak abstrakty rządzą historią, a na czele kroczą ludy posiadające więcej abstraktów i pozostawiają daleko za sobą innych, w abstrakty uboższych. Abstrakty wiodą nas w górę. Ci, którzy pragną ograniczyć ich wolę w umysłowości ludzkiej, kroczą ku przepaści. Czyż nawet przybytek dóbr materialnych nie poczyna się często od abstraktów? Ponieważ zaś abstrakty mnożą się łatwiej w organizmie, więc organizm posiada więcej żywotności. Formowanie się zrzeszeń ludzkich dokonuje się tedy na tle walk pomiędzy organizmem a mechanizmem, pomiędzy aposterioryzmem a aprioryzmem, historyzmem a medytacyjną improwizacją, pomiędzy jednostajnością a jednością w rozmaitości. Ostatecznie dochodząc do samej głębi rzeczy, powiedzmy: pomiędzy personalizmem a gromadnością. Konsekwencją zaś personalizmu jest dualizm prawny, monizm zaś stanowi następstwo gromadności. Nowoczesny zaś monizm prawa publicznego to nic innego, jak państwo totalne; przeciwnie, dualizm wyraża się w dążeniach samorządowych. Cała historia mieści się w oscylacji pomiędzy dwoma szeregami pojęć zasadniczych, jakie tu roztrząsaliśmy. W personalistycznym szeregu mieści się wolność, a w gromadnościowym przymus przemocy. W tym drugim jest też mniej miejsca na rozwój etyki. Ostatecznie rozgrywa się w tej oscylacji walka o najwyższą supremację w sprawach rodzaju ludzkiego; o supremację sił fizycznych, czy też duchowych. Rodzaj cywilizacji zależy tedy od norm trójprawa, od stosunku do pięciu kategorii bytu, od stosunku prawa prywatnego a publicznego (tudzież społeczeństwa a państwa), od poddawania życia publicznego etyce lub od zwolnienia go od etyki, wreszcie od tego, któremu rodzajowi sił przyznaje się supremację, siłom materii czy ducha – a co wszystko zawiera się w jednym z dwóch naczelnych szeregów pojęć. Na tym rusztowaniu osadzone są cywilizacje. Te dwa naczelne szeregi dostarczają dowodu, że współmierność stanowi zasadnicze prawo dziejowe, albowiem każdy z nich stanowi jak najściślejszy przykład współmierności we wszystkich swych członkach. Drugim, najogólniejszym prawem dziejowym jest nierówność. Obydwa te prawa są integralnymi, gdyż znajdują się również w przyrodzie. Nierówność Równość, to jednakowość w jednostajności. Tylko utwory sztuczne mogą być tak dalece jednakowe, iżby mogły być aż równymi. Do równości można zmierzać tylko przymusem i gwałtem, a to obniżając poziom u wszystkich i we wszystkim, i pod każdym względem. W ten sposób mechanizuje się zrzeszenia ludzkie bardziej, co sprowadza często istne degeneracje. Pomiędzy mechanizowaniem a przymusowym zaprowadzaniem równości zachodzi stosunek prosty kwadratowy. Równych w nędzy i tępocie umysłowej najłatwiej urządzać w mechanizmy. Równość byłaby największą niesprawiedliwością. Sprawiedliwość polega na sprawiedliwym rozdziale nierówności. Wielką nierówność wprowadziło odkrycie ognia i utrzymuje ją ciągle na znacznej części powierzchni Ziemi. Dotychczas u niektórych plemion tylko starostowie rodowi mają prawo posiadać ognisko; u wielu prymitywnych obowiązują rozmaite zastrzeżenia i przywileje co do użycia ognia. Innym czynnikiem nierówności był stan liczby rodów, a powodzenie zawisło przede wszystkim od stopnia rozrodzenia, od nierównej płodności i różnej śmiertelności. Zasadnicze zaś nierówności powstały wszędzie ze starszeństwa lub młodości linii po wspólnym przodku. U niektórych ludów wytworzył się postulat równości majątkowej. Znać to dotychczas u Eskimosów, u Murzynów afrykańskich tudzież u wschodnich Turańców (niedawno jeszcze u Jakutów). Jednostce godzi się posiadać tylko tyle, ile „potrzebuje”, a nie wolno pracować ponad konieczną potrzebę. Wszędzie tam nawet najbogatszy jest ubogim, a żadna osada nie zdoła przetrzymać klęski ekonomicznej. Łatwo stwierdzić, że tych wszystkich, którzy sprzeciwiają się gromadzeniu dostatków w jednym ręku, dotknął zastój. Wolność produkcji i pełna własność owoców własnej pracy umożliwiają indywidualne bogacenie się. Nie ma zaś i nie może być innej drogi do rozwoju, jak naśladowanie jednostki wybitnej przez jednostki następne. A zatem nierówność stanowi konieczny warunek postępu. Następnie zróżnicowanie się społeczeństw wywołało nowe nierówności, lecz im większe zróżnicowanie, tym lepiej dla rozwoju społeczeństw i państw. Postęp zmierza ku rozmaitości, a wcale nie ku jednostajności. Wszelkie próby wprowadzenia równości w którejkolwiek z cywilizacji historycznych zawiodły; mogły cywilizacje nabrać mocy tylko przy nierówności. Zwolennikom równości nie pozostaje nic innego, jak zaczynać historię powszechną od samych siebie. Najgorliwsi bojownicy równości zwykli atoli zaczynać od tego, że wprowadzają nową szlachtę, nową warstwę uprzywilejowaną. Najgorliwszym nie wystarcza jednak równość majątkowa, lecz domagają się powszechnej wspólności majątkowej. Komunizm jest wnioskiem najprymitywniejszym, nasuwającym się metodzie medytacyjnej. Zapanował w Chinach około r. 1065 przed Chrystusem i przez lat 18 świat wypadał z zawiasów. W Helladzie pomysłom komunistycznym dawano cięte odprawy w literaturze, układano parodie, ale w Pergamonie w II w. po Chrystusie tłum wziął parodię na serio i próbował stosować do niej życie zbiorowe. W Europie pojawia się praktyka komunizmu po raz pierwszy u Albigensów, w pierwszej połowie XIII w., powtórnie w spokojnym skrzydle taborytów husyckich w XV w. (Adamici). Po raz trzeci z początkiem dziejów protestantyzmu niemieckiego w wojnie chłopskiej i u anabaptystów w Turyngii (1524 r.), w dziesięć lat potem w Monasterze. Za każdym razem łączyła się z komunizmem konfiskata dóbr, zarazem wspólność kobiet. Wznowił agitację komunistyczną Babeuf w Paryżu w r. 1795, a uczniowie jego założyli w r. 1837 na nowo partię komunistyczną, oświadczając się przeciw instytucji rodziny. Nie mieli powodzenia. Bezowocna była też agitacja Roberta Owena, który już od r. 1812 żądał proletaryzowania wszystkich. Komunistyczno-nihilistyczny kierunek pochodzi od Bakunina, wydał on epizod komuny paryskiej w r. 1871. Przeszedłszy następnie przez pewne odmiany, doszedł do szczytu w bolszewizmie. Przepastne zaiste przeciwieństwa w zapatrywaniach na majątek i pracę możliwe są dlatego, ponieważ poglądy na genezę i przyczyny ubóstwi wywodzą się z dwóch przeciwnych mniemań co do zmienności lub niezmienności dóbr ziemskich. Niektórzy sądzą, że ilość ta jest stała, a dostateczna aż nadto do zaspokojenia potrzeb „ludzkości”. Nie liczą się z faktem, że od prehistorii aż do naszych czasów, plemiona prymitywne giną często z głodu. Przyroda w ogóle dostarcza niezmiernie mało środków żywności, lecz tylko sposobności do wypracowania sobie pożytków. Głody usuwa się pracą i wysiłkiem zabiegów, nauką i ulepszaniem komunikacji. Skoro zaś wystarczalność środków do życia zależy od wysiłków człowieka, tym samym trzeba ilość dóbr uznać za zmienną. Ilość dóbr jest niestała, a zależy od produkcji. Popularnością cieszy się pogląd, jakoby przyczyną ubóstwa jednych była zamożność innych. Od św. Bazylego, w IV w. po Chrystusie, aż po dzień dzisiejszy pokutuje to złudzenie, że „bogacze” mogliby usunąć ubóstwo, gdyby chcieli, podczas gdy indukcja poucza, że gdyby nie było zamożniejszych, wszyscy byliby nędzarzami. Mylność mniemania, jakoby podział dostatków pomiędzy ubogich mógł zapobiegać ubóstwu, stwierdzona jest przykładem z dziejów apostolskich. Gminy chrześcijańskie posiadały już wówczas swoje kasy zapomogowe, do których zamożniejsi wnosili ofiary (niektórzy nawet oddając cały mają tek) na „wspólny pożytek” ubogich według dyspozycji diakona. Jedynie gmina jerozolimska urządziła się komunistycznie, ale też znajdowała się w ciągłych opałach pieniężnych, a św. Paweł kwestował na nie bez ustanku w swych podróżach. Komunizm „apostolski” mógł łatwo istnieć między dwunastu osobami, lecz trwał niedługo, gdyż apostołowie rozjechali się na cztery strony świata. Powoływanie się na Ojców Kościoła jest argumentacją niefortunną. Z ich pism da się przytoczyć wprawdzie to i owo na pochwałę wspólnego posiadania, lecz dziesięć razy więcej cytat zebrano na obronę własności indywidualnej. O św. zaś Bazylim, jako najstarszym, trzeba pamiętać, że pracował w Azji Mniejszej, w najbogatszym ciągle jeszcze (w drugiej połowie IV w.) kraju świata, lecz jeszcze jakże zacofanym! Około r. 370 własność ojca na dzieciach była uznawana przez państwo tak dalece, iż za zaległe podatki urząd skarbowy konfiskował ojcu dzieci i sprzedawał je na publicznym targu. Zresztą św. Bazyli żąda jałmużny wyraźnie z tego, co zbywa, uznaje dziedziczenie i uważa średnią zamożność za stan najlepszy. Nie istniał zaś, ani nie istnieje nigdzie rzekomy komunizm łowiecki, ani też „murzyński”. Cała historia powszechna i cała etnologia nie dostarczają przykładu komunizmu w jakimkolwiek znaczniejszym zrzeszeniu. Komunizm rodzinny był i jest bardzo względny, gdyż istnieje tylko z woli głowy rodziny, prawego i jedynego właściciela całego mienia. W ostatnich latach, przeżywszy renesans naiwności ekonomicznej Ojców Kościoła, mnożą się programy polegające na tezie, że nie byłoby ubóstwa, gdyby nie było bogaczy. Wysilają się na rozmaite koncepty, jakby przeszkodzić bogaceniu się. Uznają np. własność osobistą (boć Stolica Apostolska uznała ją wyraźnie tyle razy), ale radzą ograniczyć jej używalność przez właściciela do minimum tego, co mu „potrzeba” (zupełnie jak Murzyni), a wszystko co posiada ponadto, ma być zabrane dla ubogich. Reformatorzy ci powinni się nareszcie zdecydować, czego właściwie chcą, grubej jałmużny, czy grubego podatku na ubogich? Jałmużna jest zawsze czymś dobrowolnym, a co do drugiej ewentualności, warto przestudiować dzieje i urządzenia odpowiedniego podatku angielskiego. Jeżeli jednak ma być zamożnemu odebrany cały dochód ponad niezbędne koszty utrzymania, któż zechce gromadzić dostatki, skoro wie, że zostaną mu odebrane? Któż więc będzie następnie udzielać jałmużny lub płacić wysokie podatki? Kwestia zbożnego lub bezbożnego zarządzania własnym majątkiem jest ściśle etyczna, lecz nie ekonomiczna. W starożytnej Helladzie tyle razy zabierano dobra majętnym i nadawano je ubogim! I co z tego wynikło? Historia dostarcza aż nadto przykładów pomyłek w miłości bliźniego. Taką pomyłką były i są doktryny wszystkie, zwrócone przeciw dostatkom. Do tegoż szeregu należą wymysły o zniesieniu procentów, o stanowieniu z urzędu iustum pretium. O „taksach maksymalnych” na towary (od Dioklecjana po dzień dzisiejszy), merkantylizm, fizjokratyzm, a w końcu socjalizm, z którego najkonsekwentniej wynika komunizm. Zalecają przemianę wstecz społeczeństwa na społeczność jednoklasową i całkowite sproletaryzowanie społeczności. Można być zdania wręcz przeciwnego, że w społeczeństwie zdrowym proletariatu być nie powinno, że tedy należy dążyć do tego, by jak najwięcej bliźnich wyrwać z proletariackiej grzędzieli. Na razie zastrzega socjalizm dla proletariatu stanowisko uprzywilejowane, lecz można być tego zdania, że żadna warstwa społeczna nie powinna być uprzywilejowana przed innymi. Socjalizm głosi, jakoby był przeciwnikiem kapitalizmu. Ale nigdy go tępić nie zamierzał, tylko prywatny zamienia na państwowy. Socjalizm opiera się na kapitalizmie bardziej niż jakiekolwiek inne doktryny, lecz państwowym. Kapitalizm państwowy nie przestaje jednak być kapitalizmem. „Przeobrażenie państwa w proste zarządzanie produkcją” wpisane jest już na postulaty „manifestu komunistycznego” w r. 1848. Socjalizm wydrwiwany jest tam przez Marksa i Engelsa jako jakieś nijactwo, dobre na razie o tyle, że rewolucyjne; lecz celem tylko komunizm. Spełniają się kolejno postulaty marksizmu. Czekamy już tylko na zniesienie prawa dziedziczenia, w owym manifeście również zapowiedziane. Komunizm przybrał zaś formę spółki, do której nie trzeba robić żadnych wkładów, a można z niej wszystko czerpać. Wszelkie dążenie do równości jako przeciwne naturze rzeczy, wiedzie do wyników ujemnych. Hasło równości podobne jest do roli ciepła w świecie materii. Gdyby wszyscy stali się naprawdę równymi, ustałby wszelki ruch umysłowy i gospodarczy, nastałby koniec człowieczeństwa w danym zrzeszeniu: martwota całkowita. O ile chodzi o równość majątkową, my chrześcijanie niepotrzebnie się sprzeczamy o sprawy, określone przed wiekami przez samego Zbawiciela. Słynny werset z Ewangelii św. Mateusza (VI 26-34), zakończony słowy: „Nie troszczcie się więc o jutro”, pragnie tylko i poleca żeby nie oddawać się wyłącznie gromadzeniu dostatków, a dbać bardziej o łaskę i pomoc Bożą przy pracach doczesnych! Gdy pięć tysięcy słuchaczy słowa Bożego poczęło odczuwać głód, nie sprawia Pan cudu, by głód przestał się odzywać, lecz rozmnaża cudownie żywność i nakarmia ich. Gdy zaś Judasz gorszy się, że Maria z Betanii wydała trzysta denarów, by Zbawiciela namaścić wonnościami, padły z ust Boskich wyrazy, które wszyscy umiemy na pamięć: „Ubogich zawsze macie wśród siebie (z sobą), mnie zaś nie zawsze macie”. Zwraca się tu Chrystus Pan najwidoczniej do osób, których znaczna większość nie jest uboga. Ubogim jest ten, kto potrzebuje jałmużny. Niema zaś jałmużny bez zamożności z drugiej strony, a zatem zamożność jest potrzebna. Zbawienie nie może być bliższym tych, którzy potrzebują wsparcia, boć w takim razie obowiązkiem naszym byłoby dążyć do powszechnego, jak największego zubożenia. Nie można zaś określać ubóstwa w taki sposób, jako ubogim jest każdy, kto zarobkuje własną pracą. Niektórzy dodają jeszcze: „pracą rąk własnych”. W takim razie wirtuoz jest uboższy od ulicznego przekupnia zapałek, który „rękoma własnymi” nie robi nic. Wiadomo zaś, jak pracowitymi są miliarderzy amerykańscy. Użycie przysłowia o wielbłądzie i uchu igielnym świadczy, że bogacz żyjący zbożnie ma zasługę większą niż ubogi. Bogacz powinien być „ubogim duchem”, umieć odczuwać ubogiego. Nawet najbogatszy winien posiadać wartości osobiste, które nadawałyby mu wartość w razie straty majątku. Zbieraliśmy co do tego dużo doświadczenia z dwóch wojen powszechnych; czy przyznać wyższość moralną zubożałym „bogaczom”, czy ubogim wzbogaconym? W całej Ewangelii nie ma nigdzie błogosławieństwa ubóstwu, jako antytezy zamożności; błogosławieni są tylko ubodzy w duchu. Ten obowiązek ciąży również na ubogich. Ubogi szemrający całe życie i myślący wciąż o tym, jakby przymusowo zubożyć majętnych – nie jest oczywiście ubogim w duchu. Zamożność nie jest moralnie niższa od ubóstwa. Cechy siedmiu cywilizacji Obecnie istnieje zaledwie siedem cywilizacji historycznych, cztery starożytne: bramińska, żydowska, chińska i turańska; trzy średniowieczne: – bizantyńska, łacińska i arabska; numidyjska (berberska) tudzież tybetańska przestały być historycznymi, nieliczne i już tylko lokalne. Z tych siedmiu cywilizacji należy aż sześć do szeregu gromadnościowego, a tylko sama jedna cywilizacja łacińska do personalistycznego. Ona też tylko zmierza czynnie do supremacji sił duchowych. Dwie z tych cywilizacji są sakralne: bramińska i żydowska. Areligijna jest cywilizacja chińska, tudzież w bizantyńskiej – bułgarska. Bramińska jest politeistyczna najbardziej na całym świecie. Niejasne filozofowanie o najwyższym „brahmie” ograniczone jest do nielicznych, wyjątkowych jednostek, u ogółu zaś wielobóstwo rozbudowuje się coraz bardziej, a tak przejmuje umysły hinduskie na wskroś, iż nawet zarządzenia zdrowotne musiały być doczepione do kultu jakiegoś bożka, żeby się Hindusi in poddali. U Żydów obowiązują tylko w Palestynie wszystkie przepisy tory: w golusie uległy po większej części dyspensom. Niegdyś okazywali w Palestynie duże skłonności do politeizmu. Religii własnych mają cztery: kreatyczny monoteizm wyznawały zawsze tylko wyjątkowe jednostki, religią ogółu była i jest monolatria. W Talmudzie kreatyzm poczyna się mieszać z emanatyzmem. Emanatyczne są kabała i pilpul, a nowoczesny chasydyzm stanowi jakby syntezę rozmaitych systemów kabalistycznych. Znamienna jest wiara, że cadyk może podporządkować swej woli nawet wolę Boską. Jehowa nie może być życzliwym dla żadnego innego ludu, jak tylko dla Izraela. Stanowi naród wybrany, a Jehowa jest obowiązany sprawić, żeby Żydzi zapanowali nad całym światem, i żeby „wszystkie ludy ziemi” były ich „podnóżkiem”. Taki mają z Jehową kontrakt, a religia żydowska jest kontraktowa. Zdaniem najwybitniejszych uczonych żydowskich (Majmonides, Majmon Salomon, Mendelsohn, Lazarus, Philippson i wielu innych), Tora nie jest objawioną religią, lecz objawionym prawem. Braminizm nie dba o ekspansję poza Indiami, żydowska cywilizacja wykazała natomiast ekspansję tak potężną, jak nigdy żadna cywilizacja w całej historii powszechnej. W jednej tylko cywilizacji chińskiej brak wpływów żydowskich, a osadnictwo żydowskie w Chinach zawsze marniało. Braminizm ma wspólną z buddyzmem wiarę w reinkarnację jako karę za grzechy popełnione w poprzednim istnieniu. Chrześcijańskie pojęcie żywota wiecznego budzi u nich grozę i odrazę; nie przywiązują też wagi do poprawy zdrowotności w swym zrzeszeniu. Kto ma nirwanę za ideał, temu właściwe cywilizacji łacińskiej ruchliwość życia, zapobiegliwość, wszechstronność zabiegów wydają się czymś nierozsądnym. Cała nadzieja odrodzenia Chin w tym, że buddyzm zaciera się tam coraz bardziej. Monogamia istnieje obecnie bezwzględnie tylko u chrześcijan. W Chinach panuje wielożeństwo, u Hindusów dopuszczalna jest bigamia. Przymusowa monogamia, wprowadzona niedawno w Turcji, znajduje wprawdzie poparcie w stosunkach ekonomicznych, lecz przekonania ogółu nic zdobyła i kto może, chętnie przepisy obejdzie. Muzułmanie pozostali wielożeńcami w obu cywilizacjach swoich w arabskiej i turańskiej. Starożytne wielożeństwo turańsko-żydowskie nigdy nie zostało zmienione. Wtłoczeni w kraje cywilizacji łacińskiej przeszli na monogamię od XIII wieku skutkiem tzw. „rady rabinackiej”, a przeprowadzono to na tej podstawie formalnej, że Tora nigdzie monogamii nie zakazuje. Światopoglądy różnych cywilizacji wykazują jak największe przeciwieństwa. Braminizm i znaczna część islamu wykluczają możliwość, by człowiek mógł zbliżać się do Boga w stanie swym normalnym. Zdaniem braminów zwycięstwa duchowe dają się osiągnąć jedynie przez wyrzeczenie cielesne. Każda cywilizacja ma swoją etykę. Ludy, które przeszły przez szkołę buddyjską, wyznaczają szczebel moralności stosownie do stanowiska społecznego, a do całkowitej moralności wyznaczają tylko mnichów. Braminizm zna tylko etykę rodowo-kastową. Chińczykowi wolno własne dzieci kaleczyć, nawet zabijać. Żydzi posiadają etyk cztery: inne w Palestynie, inne w golusie, a tu i tam inne dla współwyznawców, a inne dla gojów. Bliźnim jest u nich tylko współwyznawca. Cywilizacja łacińska przyjęła za swoją etykę katolicką i dzięki temu, przyjąwszy dualizm prawny, rozciąga moralność także na życie publiczne. Zasada ta zaczęła się jednak załamywać od czasu legalizmu, aż legła w gruzach dzięki wpływom kultury bizantyńsko-niemieckiej. Monizm prawny prowadzi do despocji; papiestwo zaś oświadczało się stale za autonomią zrzeszeń i za oparciem państwa o społeczeństwo. Najbardziej wgłębił się monizm w cywilizację chińską; każda dynastia oznaczała, jaki ma być w Chinach kalendarz, barwa państwowa i muzyka. W opanowaniu czasu zachodzą różnice olbrzymie. W cywilizacji bramińskiej i w znacznej części turańskiej czasomiernictwo opiera się jeszcze wyłącznie na zjawiskach przyrody. Kalendarz i cykl obmyślili pierwsi Chińczycy. W chronologii Chińczycy szwankują, a Hindusi nie mają o niej pojęcia. Żydzi, niezmiernie dbali co do kalendarza, nie okazali żadnej dbałości o chronologię. Nie przyjęły się u nich cykle, ani nawet sakralne 10-letnie. „Erę” od stworzenia świata wymyślono dopiero za cesarstwa rzymskiego, żeby pokazać, o ile są starsi od tych, którym wystarcza era od założenia miasta. Historyzmu atoli nie wyrobili w sobie dotychczas. Podobnie pozbawiona jest historyzmu cywilizacja arabska, chociaż posiada erę; podobnie Turcja. Opanowanie czasu przyczynia się wielce do rozwoju moralności. Zdatność do wyznaczania terminu i dotrzymania go wyrabia wolę, zapładnia intelekt i pomnaża siłę twórczą. Postęp czynią możliwym tylko ludzie patrzący poza własny zgon, układający użytek czasu swym dzieciom. To i tamto rozpowszechnione jest tylko w cywilizacji łacińskiej. Różnice cywilizacji sięgają tak głęboko, iż nawet przemienność sil duchowych nie jest w nich jednakowa. Czyż zamienia się dobrobyt w oświatę w cywilizacji turańskiej? W bramińskiej cywilizacji można przemienić się w każdej chwili z mistrza w dobrowolnego żebraka, lecz przenigdy w przemysłowca lub profesora. W chińskiej – zamiłowania literackie nie przechodzą nigdy w naukowe. W cywilizacji łacińskiej siła społeczna przemienia się łatwo w polityczną, lecz nigdy odwrotnie. Cywilizacja bizantyńska wydaje się siłą polityczną bezpośrednio, gdy tymczasem w łacińskiej nie ma innego sposobu na wytworzenie siły politycznej, jak popierać rozwój społeczeństwa i rozrost jego funkcji. Zbierzemy jeszcze pewne szczególne cechy siedmiu cywilizacji naszej epoki: cywilizacja turańska posiada obozową metodę ustroju życia zbiorowego. Ludy tej cywilizacji gniją, gdy nie wojują. Są to społeczności, zamieniające się czasem w armie, lecz nigdy w społeczeństwa. Cywilizacja ta zaś sięgnęła do wschodniej Słowiańszczyzny i w zupełnej zgodzie z bizantyńskim chrześcijaństwem wytworzyła tam dwie kultury turańsko-słowiańskie: moskiewską i kozacką. Mimo wpływów innych cywilizacji nie przeprowadzono też nigdzie tak ściśle zasady gromadności, jak w Rosji. Doszło się tam do zapatrywania, że nawet poczucie mistyczne winno być zbiorowe, a nie indywidualne. Gromadnościowa również cywilizacja bizantyńska przyjąwszy monizm prawa publicznego i zwolniwszy władze od etyki, miażdżyła społeczeństwo. Tam najstarszy w Europie etatyzm i początki państwa totalnego. Geneza omnipotencji państwowej tkwi w cezaropapizmie, skoro cesarz włada sumieniami, tym bardziej wszystkim innym. Trzeba było oczywiście przemocy, żeby zmuszać ludność do danej sekty; toteż z Bizancjum pochodzi teza, że godzi się nawracać mieczem. Arabska cywilizacja wysnuwa prawo publiczne z prywatnego, gdyż Koran zawiera tylko prywatne (np. podatki wywodzi się z obowiązku udzielania jałmużny). Społeczeństwo nie posiada samodzielności, tylko w kulturze mauretańskiej w Hiszpanii dopuszczono je do głosu. W chińskiej cywilizacji państwo opiera się na biurokracji. Więzią pośród niepoliczonych dotychczas ludów i języków jest pismo. Niedołężne pismo i język ułomny nie zdołają podnieść cywilizacji chińskiej ponad osiągnięty już szczebel, najwyższy, jaki był dla niej możliwy. Nie posiadają zdatności do wyrażania abstraktów. Abecadło łacińskie i przyjmowanie języka angielskiego przez warstwy wyższe odcięło je od ogółu ludności. Łacińska cywilizacja odznacza się szacunkiem dla pracy fizycznej i pożądaniem prawdy. Te dwie cechy, innym cywilizacjom nieznane, doprowadziły do wszechstronnego rozwoju nauk i techniki. Z naukowych dociekań zrodziła się obfitość abstraktów. Wyłączność cywilizacji łacińskiej stanowi poczucie narodowe. Było ono w cywilizacji rzymskiej, lecz łacińska długo go nie przyjmowała, uważając je za sprzeczne z uniwersalizmem chrześcijańskim. Narodowość nie jest bynajmniej jakąś siłą wrodzoną danemu żywiołowi etnicznemu, lecz wytwarza się historycznie. Nie ma narodu bez historyzmu. Naród może powstać dopiero z łączności ludów. Naród jest to zrzeszenie cywilizacyjne, posiadające ojczyznę i język ojczysty. Musi przeto należeć do jednej i tej samej cywilizacji. Ponieważ zagrożone były w dwoistości cywilizacyjnej, poczucie narodowe pojawiło się w Niemczech dopiero z początkiem XIX w., lecz nigdy się nie rozwinęło. Najwcześniej zrodziło się w Polsce, pod koniec XIII w., we Francji zbudziło się dopiero w XV w. Nie można identyfikować narodowości z językiem. Prowansalczycy np. nie chcą stanowić narodu odrębnego, a z drugiej strony Chorwaci i Serbowie stanowią dwa narody, jakkolwiek mają język wspólny. Ojczyzna jest to zwarty obszar, stanowiący stałą bez przerwy siedzibę i widownię dziejów narodowych; język ojczysty może być tylko jeden, ten sam od samego początku i bez przerw uprawiany. Nic można mieć ojczyzny wszędzie i gdziekolwiek, ani też mieć za ojczysty jakiegoś języka sztucznego, uniwersalnego. Toteż dla cywilizacji łacińskiej absurdem jest zrzeszenie ponadnarodowe a beznarodowe; tendencje takie godzą w samo istnienie cywilizacji łacińskiej. Przez narody dopiero osiąga cywilizacja łacińska swe szczyty i może zmierzać raźniej ku supremacji sił duchowych. Syntezy religii Nieprzyjaciele idei narodowej, kosmopolici najwyższych stopni „planują” jedność polityczną i socjologiczną rodzaju ludzkiego przy strychulcowej jednostajności. Rzecz znamienna, że reformatorzy ci należą zarazem do wyznawców trzech monizmów: przyrodniczego, filozoficznego i prawniczego, a w ogóle stosują się do gromadnościowego szeregu pojęć naczelnych. Część kosmopolitów działa z motywów szlachetnych. Przyświeca im idea syntezy religii i cywilizacji. Upatrując w różnicach cywilizacji religijnych przeszkodę do jedności i braterstwa ludzkości całej, postanowili wykrzesać religie powszechne, jako syntezę istniejących obecnie. Są przekonani, że obniżając największe zapory do jedności ogólnoludzkiej, działają na rzecz ogólnoludzkiego braterstwa. Nie wiedzą, że są już starej daty, bo pochodzą z okresu diadochów. Na próżno jednak próbowano przerobić Zeusa na Serapisa, żeby mieć sztuczne religie uniwersalne. Potem w cesarstwie bizantyńskim obmyślano syntezę muzułmańsko-chrześcijańską, która atoli nie zainteresowała muzułmanów, a wywołała obrazoburstwo. Najżyźniej sza jednak gleba dla syntez religijnych znalazła się w Indiach. Sam atoli umysł religijny wyrodził się już dawno w obłędy religijne, które stamtąd przenosiły się do Syrii i dalej na Zachód. Orient syryjski odznaczał się rzezańcami, korybantami, a kult ten dotarł do Grecji i do Rzymu aż na tron cesarski. W średnich wiekach tam też powstali derwisze „wyjący” i całe klasztory „tańczących”. Sam kult zboczeń umysłowych znany jest na obu półkulach, u kaboklów brazylijskich, w Azji centralnej, w Algierze. Z Azji turańskiej przedostał się do islamu, aż do Eurazji. W Rosji cieszy się wielkim poważaniem Jurodiwyj, tj. nawiedzony przez Boga wariat. Jeżeli nie obłędem innego rodzaju, w każdym razie absurdem jest mniemanie, że można sporządzić syntezę religijną. Trzeba nie pojmować samej natury religii, ażeby przypuszczać jako można kilka religii odpowiednio przykroić, ociosać, i z dobranych stosownie części utworzyć religię dla wszystkich. Takie przyciosywanie i dobieranie dokonuje się od tysiąca blisko lat pośród prostaczków w Eurazji. Niezdatni rozumieć religii, a mający koło siebie dwie, zawsze czerpali trochę stąd, trochę zowąd i nieświadomie zgoła wytwarzali mechaniczną mieszaninę religijną. Nazywa się to po rosyjsko „dwojewierje”. Przejawia się ono w Rosji nie tylko w samej religii: znane jest we wszystkich dziedzinach życia prywatnego i publicznego. Ciężkie to rozszczepienie ducha pochodzi z Indii, gdzie do „dwojewierja” wiedzie teoria „awatarów”. Personifikuje się pewien przymiot któregoś bożka, z czego powstaje szybko nowy bóg. Wytworzyło się to głównie przy kulcie Wisznu. Jednym z carów stał się nawet Chrystus, podobnież jak Budda. Z Indii pochodzą też dawne próby syntezy religijnej pomiędzy braminizmem a islamem. Żyjący w XIV czy XV w. w Benares muzułmański mistyk i poeta, Kabir, uważany przez obie strony za świętego, atakował Koran i Wedy, usiłując wprowadzić jakiś monoteizm. Następuje założenie sekty Sikhów przez Nanaka, na przełomie XV i XVI wieku. Chodziło (już wówczas) o zlanie się islamu indyjskiego z braminizmem. Po rozmaitych kolejach, sekta urządziła się w połowie wieku XVIII po wojskowemu i stanowi dotychczas największe oparcie sił wojennych angielskich w Indiach. Z chrześcijaństwem poszukiwał syntezy ostatni awatara Ramakriszna, w ostatniej ćwierci XIX wieku. Szerzył propagandę głównie wśród protestantów amerykańskich, katolików niemal całkiem nie tykając. Indie zmierzały nieraz ku „trojewierju”, pragnąc syntezy braminizmu, islamu i chrześcijaństwa. Na czele tych reformatorów kroczy cesarz Akbar (1542-1556), z dynastii „wielkiego mogoła”, dbały o jedność religijną swych poddanych. Takim „trójwiercą” był też Ram Mahum Roy, wprowadzający w r. 1814 religię eklektyczną. W pierwszej ćwierci XX w. Sahdi Sungar Singh ochrzcił się w anglikanizmie i głosił mieszaninę religijną, np. trzy nieba. Prób takich było więcej, a jedynym skutkiem powiększanie olbrzymiej ilości religii w Indiach. Chulas Ahmada twierdził, że od r. 1876 otrzymał objawienia. Zrazu bronił islam przeciw chrześcijaństwu, lecz około r. 1890 obwieszczał się nowym mesjaszem, jedynym przyobiecanym i przez Koran, i przez ewangelię. W roku 1907 ogłosił się wcielonym kriszną. Sekta jego „ahmadiya”, szerzyła się wielce za jego syna i rozporządzała około r. 1930 jedenastu pismami. Według tej nauki Mahomet nie zakończył szeregu Proroków, do którego należy wraz z Zoroastrem, Buddą, Kriszną, Ramą i Jezusem. Jezus żył jeszcze, gdy go składano do grobu; wyleczony przez uczniów, udał się do Kaszmiru i tam spokojnie dokonał żywota. Ghulam Ahmet był ciągiem dalszym ducha Jezusowego, mesjaszem chrześcijan i odnowicielem (mahdi) islamu. Ilość wyznawców ahmedyzmu doszła podobno do miliona. W Londynie mają meczet od r. 1924. Jakieś zamiłowanie do mieszanki religijnej wieje z tych Indii, gdzie czci się odciski w gruncie jako ślad stopy Bramy, Buddy lub Mahometa. Islam popadł bardziej pod wpływy hinduskie niż sam zmodyfikował pewne wyznania braministyczne. Na nic nie zdały się wysiłki muzułmanów, by Hindusów zrobić monoteistami: przybył tylko nowy bóg, Mahomet, u niektórych też bóg Ali. Antagonizm zaś sunnitów i szyitów jest w Indiach znacznie większy niż między braminizmem a islamem. Zachcianki syntezy udzieliły się Mongołom. Temudżyn obmyślił religię wspólną dla wszystkich swych poddanych, a więc rządową, a kultem „łani świetlanej”, amalgamat buddyzmu, braminizmu, lamaizmu i nestorianizmu. Eksperyment zawiódł. Eksperymenty „wielowierja” znajdą się i w Japonii. W r. 1918 Nusakodżeg, z garstką 150 uczniów założył na wyspie Kinsiu bractwo humanitarno-wegeteriańsko pacyficzne, obchodzące pięć świąt rocznie: Nowy Rok, Narodzenie Buddy, Chrystusa Pana, Rodina i Tołstoja. W Europie zagadnienie syntez religijnych pojawiło się dopiero w XVI w. skutkiem rozszczepienia się protestantyzmu. Siedemnaście dogmatyk dostarcza niemało pola do kombinowania syntez. Ani wojna 30-letnia nie zdołała ich zjednoczyć. Dopiero, gdy Hohenzollernom stawała się uciążliwa dwuwyznaniowość ich protestanckich poddanych, Fryderyk Wilhelm I rozkazał wyrzec się kalwińskiego dogmatu o predestynacji, wprowadzając natomiast kalwińskie urządzenia administracji kościelnej, z czego ostatecznie ulepiono w r. 1817 „Die Kirchenregimentliche Union”, a w r. 1826 „Unionskirche” religie rządowe niemieckich państw i państewek protestanckich. Syntezy protestantyzmu z prawosławiem próbowano na Rusi „Koronnej” pod koniec XVI w. Cerkiew jest autorytatywna, a protestantyzm głosi wolną interpretację Pisma Świętego. Pomysł był więc absurdalny. W sam raz na tej samej Rusi południowej zjawiło się nieco przedtem, pod wpływem polskim, poczucie narodowe (pierwsze we Wschodniej Słowiańszczyźnie), lecz skoro złączyło się z niefortunną syntezą religijną (Akademia Ostrogska), upadło wraz z nią, nie przetrwawszy ani połowy XVII w. Prób ze strony katolickiej do odzyskania protestantów nie można uważać za dążenia do syntezy. Trwały te zachody długo, aż do Leibnitza i Bossueta, lecz działacze katoliccy nie przypuszczali nigdy „ustępstw” z dziedziny dogmatycznej, a dyskusje ograniczały się z ich strony do kwestii eklezjologicznych. Nowy wylew zapatrywań starozakonnych stwierdzono z kilku stron równocześnie w kalwinizmie. Cromwell szukał porad politycznych w Starym Zakonie i rżnął przeciwników, jako „nowych Amalekitów”. Ze strony żydowskiej są wpływy Eurazji: sekta „żidowstwujuszczich” w XV w. (wikłająca się z bogomilstwem) i sabatyści w guberni permskiej. W Polsce szerzyła się tajemnicza sekta „birbaków”, którzy czczą Chrystusa Pana. Przed dwudziestu laty szerzyła się na Śląsku Cieszyńskim wśród ewangelików jakaś sekta, obchodząca szabasy. W ostatnim pokoleniu przedsięwzięto próbę syntezy buddyjsko- chrześcijańskiej. Jest to tzw. „antropozofia”, założona w Niemczech przez Rudolfa Steinera w r. 1913 jako secesja od teozofii. Sekta ta twierdziła (nie wiadomo, czy przetrwała wojny), że są chrześcijanami, lecz wierzą w inkarnacje powrotne i w wędrówkę dusz, ujętą nieco odmiennie. Antropozofia posiadała własne budownictwo, rzeźbę, tańce (eurytmie), dramat, swoją medycynę, astronomię, pedagogię, ekonomię, socjologię, swój własny system społeczny. Zabierano się do wytworzenia nowej cywilizacji! Steiner uznawał trzech filozofów jako wielkie filary cywilizacji: Arystotelesa, św. Tomasza z Akwinu i Hoene-Wrońskiego. Ten jest „szczytowym zjawiskiem”, ostatecznym dorobkiem filozofii i po nim dalszej filozofii w znaczeniu rozwojowym „być nie może”. Wiadomo zaś, że ideałem Wrońskiego była synteza religii, a czerpał obficie z kabały. Katolicy nigdy nie byli czynni przy tej robocie. Znają wybornie ideał jednej owczarni i jednego pasterza, lecz rozumieją to, jako powszechne nawrócenie się ludów na katolicyzm. Mogą się różnić tylko co do metod nawracania. Jeżeli czasem wezmą udział w jakim kongresie panreligijnym (kiedy on jest kompletny?!), pozostają obserwatorami. Przebieg wszystkich tych kongresów stwierdza, że są one chybione w samej zasadzie; żaden z nich nie wydał dotychczas najmniejszego owocu; a co uchwalono pięknego, pozostało na „papierze”. Pomiędzy religiami nie ma syntez i być nie może. A między cywilizacjami? Syntezy cywilizacji Cywilizacje są niezgodne w swych poczynaniach, bo różnice poglądów zachodzą we wszystkich pięciu kategoriach bytu; zapatrują się odmiennie na piękno i szpetność, na dobro i zło, na pożytek i szkodę, i często uważa# za prawdę całkiem co innego. Jakżeż wytwarzać z tego syntezę? Rozbieżność etyk w życiu prywatnym i publicznym zachodzi aż wpięciu cywilizacjach: chińskiej, bramińskiej, turańskiej, arabskiej i bizantyńskiej. Już tym samym nie da się żadnej z nich łączyć z cywilizacją łacińską. Jakąż obmyślić wspólność pomiędzy bramińską etyką a arabską, z których tamta kastowa, ta zaś typowo indywidualistyczna? Urojenia o jakiejś etyce wszechludzkiej muszą prysnąć pod pytaniem: według którego wzoru będzie ta etyka? Panuje istny harmider etyk, prawdziwy chaos. Kto wie, czy wszystko zło, trapiące Europę nie pochodzi z tego, że ogół nie wie, jakiej trzymać się etyki? Czyż może powstać synteza etyk niezgodnych?! Zastanówmy się, czy możliwa byłaby synteza pomiędzy cywilizacjami azjatyckimi. Chińska wielce uczona, z ustawicznym zdawaniem egzaminów i turańska, książek bynajmniej nie gromadząca? Ludy mongolsko-turańskie są dla Chińczyka uosobieniem barbarzyństwa; Bramin zaś patrzy na Chiny jako na zbiorowisko ludzi niskiego rzędu, gdyż areligijnych. Gdyby była możliwa synteza cywilizacji, byłaby musiała wytworzyć się w żydostwie lub przy żydostwie rozsiadłym już od starożytności wszędzie, pośród wszystkich cywilizacji. Rozpowszechniony jest przesąd o wielkich rzekomo wartościach tzw. krzyżowania cywilizacji. W takim razie na czele rodzaju ludzkiego kroczyłaby Rosja, gdyż w tym państwie krzyżuje się siedem cywilizacji: turańska, bizantyjska, łacińska, arabska, żydowska, bramińska i chińska. Na drugim miejscu stałyby Indie z sześciu cywilizacjami: bramińską, turańską, arabską, żydowską, łacińską i irańską (Persowie). Trzecie miejsce wśród cywilizacyjnej ludzkości przypadłoby Polsce z jej czterema cywilizacjami: łacińską, bizantyńską, turańską i żydowską. Syntezy cywilizacji próbował z całą świadomością, wielce planowo jeden z największych mężów historii powszechnej, Aleksander Wielki, otoczony ściśle zorganizowanym centralnym biurem planowania. Wielkim był, bo był twórcą nowej metody dla państwa uniwersalnego. Jego imperium miało polegać na tolerancji religijnej, na uznaniu samorządu podbitych i równouprawnieniu ich wobec państwa. Mieści się w tym postęp niesłychany, istna rewolucja moralna. Dużo z tych nabytków przeszło do cywilizacji hellenistycznej, lecz zasadnicze linie nie utrzymały się, ani też państwo uniwersalne, które Aleksander pragnął na nich oprzeć. Aleksander Wielki chciał ludy swego państwa stopić w jedną nową całość. Środki do tego mogły być tylko sztuczne, a więc musiały polegać na przymusie. Marzeniem jego była Azja pokryta miastami i urządzeniami na wzór grecki, złączonymi po kilka w okręgi, a z ludnością umyślnie mieszaną, ze stolicą w Babilonie. Był to pomysł apriorystyczny, urągający wszelkiej rzeczywistości. Toteż tradycja Aleksandra Wielkiego dostarcza przykładu wielkiego starcia pomiędzy abstraktami. Złudzenia się mściły. Przyczyną upadku tego państwa nie był nagły zgon jego twórcy; byłoby ono rozpadło się pod własną dłonią Aleksandra może tym rychlej, a w każdym razie gwałtowniej. W ostatnich dwóch latach jego wypraw armia straciła szacunek dla swego dowództwa. Zaczął się antagonizm, którego istotna przyczyna była w tym, że władza nie uwzględniała personalizmu greckiego żołnierza, a narzucono mu gromadność azjatycką. Grecy buntowali się o to, że ośmielono się stawiać ich w jednym rzędzie z Persami, z ludźmi, którym nigdy nie przyśniła się wolność lub godność obywatelska. Wtłaczano greckich żołnierzy w gromadność azjatycką, pozbawiając własnej woli nawet w sprawach małżeństwa. Opuszczali zwycięskiego wodza, zarzekali się dobrobytu azjatyckiego, byle tylko nie być poniżonymi do azjatyckiego poziomu. Ileż ciężkich kłopotów wywoływała deifikacja władcy! Attyckie pojęcia o życiu publicznym, o stosunku państwa do społeczeństwa, o swobodnym tych spraw roztrząsaniu krytycznym, naukowym – stanęły wobec zasady, że to wszystko stanowi przywilej samej tylko głowy państwa. Deifikując się, skłaniał się Aleksander tym samym ku monizmowi prawa publicznego i ku aprioryzmowi w kwestiach prawa państwowego. Kierunek ten utrzymał się następnie u diadochów i ich następców; toteż w Aleksandrii nie uprawiało się w Muzeum wcale nauk politycznych. Cały wielki dział abstraktów zaginął. W wiekach średnich papiestwo gotowe było do wszelkich ofiar w imię syntezy Zachodu i Wschodu w Europie i wszystkie te ofiary poszły na marne. Cesarstwo łacińskie nie okazało w niczym najmniejszej żywotności. Na Rusi były już w X wieku ogniska cywilizacji łacińskiej, potem nie brakło w Moskwie wpływów polskich, lecz tam nawet nie powstały nigdy dążenia do syntezy. Dużo natomiast marzyło się o syntezie w Polsce i podobno marzycieli jeszcze nie brak. Pomysł był wielki i pracownicy w tej dziedzinie godni szacunku; lecz prace ich musiały i muszą iść na marne, jako sprzeczne z prawami dziejowymi. Pierwszym objawem było wysunięcie kandydatury Iwana Groźnego podczas dwóch pierwszych bezkrólewi. Rozumowano, że Litwa była przed unią również despotyczną barbarią; może powiedzie się szerzyć dalej na wschód zasady unii? Okazało się, że umysłowość moskiewska jest wręcz niezdatną, żeby zrozumieć, co to jest „unia” i nastąpiło nieporozumienia przepastne. Od r. 1588 Moskwa stanęła na jednej linii politycznej z Turcje przeciw katolickiej Polsce. Wkrótce Moskwa i Stambuł porozumiały się szczegółowo. Fatalnym pomysłem było poszukiwanie syntezy za pomocą unii cerkiewnej brzeskiej 1596 r.; przepaść powiększyła się jeszcze bardziej. Na nic się nie zdały projekty związku prawnopaństwowego, wysuwane ze strony polskiej w r. 1600, a potem wysunięcie Samozwańca. W r. 1648 nowy zawód. Chmielnicki otrzymał od chana krymskiego obietnicę, że zostanie księciem panującym na Ukrainie pod sułtańskim zwierzchnictwem, jeżeli wznieci bunt kozacki. Wojny kozackie ubiły do reszty ruskie poczucie narodowe, a kozaczyzna stała się najczystszą turańszczyzną. Z całych tych polskich dążeń do syntezy ze Wschodem wytworzył się sarmatyzm… ciemnota i zastój, wśród którego omal nie zatonęła całkiem kultura polsko-łacińska. A jednak jeszcze Czartoryscy marzyli z początku by pozyskać i złączyć dwa trony: polski z rosyjskim. Fatalnie kończyły się wszelkie próby otrzymania syntez cywilizacyjnych. Narzuca się nieuchronny wniosek, że ich nie ma i być nie może. Indukcja dziejowa poucza, że synteza możliwa jest tylko pomiędzy kulturami tej samej cywilizacji, bo takie kultury są współmierne. Cywilizacje zaś są niewspółmierne. Zastanawiająca jest pewna okoliczność natury jak najogólniejszej. Prawo przemienności sił, ożywiające życie zbiorowe, ów istny rozmnożyciel życia duchowego, zatrzymuje się przed obcą religią lub cywilizacją. Obowiązuje ono tylko ściśle w granicach pewnej cywilizacji, zawsze tylko w jednej i póki ma do czynienia z jedną tylko. Obraca się natychmiast w niwecz, gdy schodzą się jakiekolwiek siły dwóch religii, lub dwóch cywilizacji, a tym bardziej przy większej ich ilości, gdzie przemienność przestaje obowiązywać, jakżeż przypuścić możliwość syntezy? Pomiędzy cywilizacjami nie ma syntez i być nie może; mogą być tylko trujące mieszanki. Jakżeż bowiem zapatrywać się dwojako, trojako (w Polsce nawet czworako) na dobro i zło, na piękno i szpetność, na szkodę i pożytek, na stosunek społeczeństwa i państwa, państwa i Kościoła; jakżeż można mieć równocześnie dwojaką a nawet czworaką etykę, czworaką pedagogię itd. Tą drogą popada się tylko w stan acywilizacji, a to równa się niezdatności do kultury czynu. Mieszanki Każda cywilizacja, póki jest żywotną, dąży do ekspansji, toteż gdziekolwiek zetkną się z sobą dwie cywilizacje żywotne, walczyć z sobą muszą. Wszelka cywilizacja żywotna, nie obumierająca, jest zaczepna. Walka trwa, póki jedna z walczących cywilizacji nie zostanie unicestwiona. Jeżeli cywilizacje mieszczą się obok siebie w obojętnym spokoju, widocznie obie pozbawione są sił żywotnych. Wypadek taki kończy się często kompromisem w jakiejś mieszance mechanicznej, w której nastaje obopólna stagnacja, a z niej wytworzy się z czasem istne bagnisko cywilizacyjności. Z reguły walka cywilizacji trwa długo. Sąsiadujące cywilizacje zachodzą jedna na drugą i pierwiastki tej mogą przechodzić w tamtą, wytwarzając mieszankę cywilizacyjną w stopniu mniejszym lub większym. Cywilizacja słabnąca przyjmuje coraz więcej składników cywilizacji o mocniejszym naporze. Jest to wprowadzenie ciała obcego we własny organizm, z czego muszą nastąpić schorzenia. Ani społeczeństwo nie może być urządzane równocześnie według rozmaitych struktur społecznych, ani państwo zaprowadzić u siebie rozmaitych państwowości. Gdy zabraknie współmierności, upaść musi wszelkie zrzeszenie, od najdrobniejszych do największych, od rodziny aż do cywilizacji. Musi zachodzić jednolitość metody zrzeszenia; mieszanka psuje strukturę. Świadczy o tym cała historia powszechna. Hellenistyczna cywilizacja narażona była od początku na szereg mieszanek, aż w końcu syryjskie wymysły usadowiły się w samym Muzeum Aleksandryjskim. W Rzymie zaczęły się mieszanki od drugiej wojny hannibalowej (wprowadzenie Cybeli), aż doszło do tego, że prawem miało być to, quod principi placuit, zupełnie jak w Oriencie. Imperium zamieniło się w despocję o programie… pretoriańskim. Walka pomiędzy rzymskim dualizmem prawniczym a monizmem orientalnym toczy się aż do IV w. po Chrystusie z wynikiem coraz gorszym dla Rzymian. Znać w pandektach i w „kodeksie” ścieranie się i mieszanie dwóch prądów. Nastąpiła rozbieżność państwa i społeczeństwa, co stanowi cechę Orientu. To właśnie zniszczyło cywilizację rzymską dotarłszy do Rzymu z bogami syryjskimi. Potem cesarstwo wschodnie poddało się najzupełniej wpływom wschodnim, podczas gdy papiestwo oczyszczało resztki cywilizacji rzymskiej z nalotów orientalnych. Silna była ekspansja cywilizacji bizantyjskiej ku Zachodowi, a najsilniejsza w Niemczech. Tam atoli nie powstają mieszanki, lecz duże cywilizacje, łacińska i bizantyńska, odcinające się od siebie stanowczo, zwalczając się wzajemnie. Obóz łaciński (papieski) broni autonomii księstw ludowych, bizantyjski zaś (cesarski) dąży do jednostajnej centralizacji. Gdy kultura bizantyńsko-niemiecka już podupadła, wzmocnił ją na nowo i podniósł wysoko Zakon Krzyżacki i wyłonione z niego księstwo, a następnie królestwo pruskie.
Mieszanka cywilizacyjna powstała we Francji, dzięki szkole legistów, w której mieszały się pojęcia prawnicze bizantyńskie z łacińskimi. Walka z autonomią prowincji czyniła we Francji zatrważające postępy i wytwarzało się stopniowo zaiste zamiłowanie do jednostajnej państwowości. Od Wielkiej Rewolucji Francuskiej szerzy się mieszanka po całej Europie i dokonuje się ogólny rozkład. Zalewa nas etatystyczny ustrój bizantyński, a olbrzymie są wpływy cywilizacji żydowskiej, w której prawo jest wszystkim. Formułki prawnicze zamiast sumienia, formułki zdane na samowolę każdorazowej władzy, toć wyraźny bizantynizm. W całej Europie zmieszały się trzy cywilizacje: łacińska, bizantyńska i żydowska. Wobec braku współmierności metoda zachodzi na metodę: jakżeż takie zrzeszenia mają wykształcić w sobie kulturę czynu, tj. zdobyć się na szereg czynów rozumnych? Każdy składnik takiej mieszanki ma odmienny kierunek, toteż zrzeszenie takie rzuca się to w tę stronę, to w ową, lecz ogólnego kierunku nie ma. Obija się o rozmaite kierunki, a jedyną skuteczną pracą w nim jest psucie tego wszystkiego, cokolwiek zrobił ktokolwiek inny. Ilekroć zatraci się kierunek, popada się w obłęd linii kołowej, w kołobłęd. Po wielu mozołach powraca się do punktu wyjścia. Tak dzieje się podczas zamieci śnieżnej. Człowiek ranny w serce, obróci się w kółko, zanim padnie. Oślepione ptactwo kołuje koło latami morskiej. Historia dostarcza aż nadto przykładów kołobłędów, wręcz przeraźliwych. Stary światopogląd syryjski, oparty na magii i dowolnościach wyobraźni, i nie pragnący nigdy niczego udowadniać, przystraja się w rozmaite pozory hellenistyczności i wtenczas niszczy cały „klasyczny” dorobek Azji Mniejszej.
Istnym wirem kołobłędów były czasy nazwane przez Horacego „magnum delirium” (122-30 przed Chrystusem). Kołowało się pośród frazesów o arystokracji, demokracji, o wolności republikańskiej itp., a w rzeczywistości chodziło o to, czy zachować jedność imperium z warunkiem, że Orient będzie mieć stanowisko panujące. Cezar chciał założyć dynastię, której stolicą miała być Aleksandria. Zamordowano go, a wywołano Antoniusza, który dążył do tego samego. Wergiliusz doskonale pojmował bitwę pod Akcjum jako rozprawę Zachodu ze Wschodem. Niebawem miano wyrzekać, że „Orontes wpada do Tybru”. Gdyby po upadku republiki imperium było się od razu rozdzieliło na zachodnie i wschodnie, nie byłaby upadła cywilizacja rzymska, a cesarstwo zachodnie byłoby się utrzymało. W okresie owym zastrzegano się przeciw samowładztwu, ale pułki zwerbowane służyły właśnie absolutyzmowi. Wszyscy zaś chcieli ratować włościan. Zwolniono chłopa od ciężarów wojskowych, ale konfiskowano mu majątek na osady „weteranów”. Potem nastała fikcja „nowego Rzymu”. Sam Konstantyn Wielki zawłaszczał sobie władzę absolutną także w sprawach religijnych, a potem Justynian doprowadził do szczytu statolatrię. Powstała wówczas ideologia bizantyńskiego katolicyzmu: patriarcha Manes przestrzega jedności dogmatycznej z Rzymem, lecz cezaropapizm jest dla niego niemal również dogmatem, a życie publiczne nie podlega żadnej etyce. Ale też, kiedy Justynian odzyskiwał orężem Italię, wielki Kasjodor oświadczył się przeciw Bizancjum, przenosząc nad nie władztwo ostrogockie. Gdy antagonizmy egipskie i syryjskie przeciwko Bizancjum kryły się pod maską religijną wielkiej herezji, dwór cesarski raz wraz zmieniał swe sympatie, jakby goniąc na ślepo od słupa do słupa. Potem próbowano zlepić chrześcijaństwo z islamem, z czego „synteza”: obrazoburstwo. Już to palono obrazy, już to malowano nowe. Z Rzymem już to zawierano unię, już to wytykano mu, że jest „najgorszą z herezji”. W typowym kołobłędzie doczekano się cesarstwa łacińskiego. Roztrząsanie spraw publicznych za pomocą dogmatyki stanowi cechę bizantyńską. Ta szkoła teologiczno-polityczna pozyskała Wiklefa w Anglii, następnie Husa w Czechach. Hus stał się przewodnikiem ruchu narodowego, antyniemieckiego; lecz co za kołobłęd! Ten sam Hus stanął na stanowisku skrajnie imperialistycznym, nie chcąc uznawać papieża, bo uważał papiestwo za dzieło cesarzy. Teza jego, że osoba piastująca urząd, a zwłaszcza kapłan popadłszy w grzech śmiertelny traci władzę, mieściła zarodek anarchii; toteż husytyzm wydał sektę adamitów. Niemcy narzuciły Czechom wojny religijne, a Czesi swoje wojny domowe przybrali też w szaty religijne. Cały czeski ruch narodowy zapadał się w bizantyńskich prądach, aż doszło się do najściślejszej łączności z kulturą bizantyńsko-niemiecką. W końcu w bitwie na Białej Górze poległy Czechy wcale nie za czeską sprawę, lecz za bizantyńsko-niemiecką. W Anglii zupełnie po bizantyńsku wyznawano, co rząd każę, za Henryka VIII, Edwarda VI, Marii katoliczki i Elżbiety anglikańskiej. W dwa pokolenia potem znaleziono punkt zaczepienia w Starym Testamencie i z największym terrorem jęto się urządzać Anglię po starozakonnemu. Przykry jest kołobłęd włoski. Przedsłannicy jedności idei narodowej włoskiej zjawiają się już od końca XIII w.; należał do nich także Dante. W XV w. powiązały i poplątały się w tym zawikłaniu sprawy ekonomiczne i nieodłączne od nich socjalne, tudzież najazdy i podboje cudzoziemskie, co pociągało za sobą chroniczną ex lex. Na tym tle wybujał kondotieryzm. Wmawiano w siebie, że ten lub ów ród kondotierski mógłby być powołany do zjednoczenia włoskich krajów i zezwalano mu na wszelkie zbrodnie w mniemaniu, że na zbójeckich rządach zyskuje przyszłe zjednoczenie Italii, gdy zbrodniarz będzie rozszerzać coraz bardziej granice swego panowania. Cezara Borgię opiewano jako męża opatrznościowego do wskrzeszenia cesarstwa rzymskiego. Książęta kondotierscy wyzyskiwali dla spraw własnych sprawę włoską pozostając dla niej całkiem obojętnymi. Po pewnym czasie oświadcza taki Ariosto, patriota najgorętszy: „Książęta nakładają na Włochów jarzmo równie ciężkie, jak obcy barbarzyńcy. Wszystko jedno zresztą, kto nas uciska”. Nowe najazdy odrąbały większą połowę Włoch – bez protestu ludności. Pojawia się zasada legitymizmu dynastów włoskich i nie włoskich, ubezpieczających się wzajemnie. Włochy stały się dla Europy pojęciem geograficznym, a w narodowość włoską nikt nic wierzył. Dzięki kondotierskiej państwowości Włochy utraciły niepodległość na całe wieki, rozdrapane przez władców obcych i „swoich”. Obok politycznych, objawiły się skutki moralne. Prawo publiczne oddziałało na prywatne. Zbyt długo rządzono we Włoszech zbrodniczo, iżby z terroru władców nie miał powstać terror zbirów prywatnych. Przez około sto lat plagą i hańbą Włoch był zorganizowany bandytyzm, istna kopia dziejów kondotierstwa; czyż pierwszymi bandytami nie byli panujący włoscy w dobie renesansu? Tysiące Włochów próbowało kondotierstwa na małą skalę, zrazu jako opryszki przydrożne, następnie jako władcy powiatowi, nakładający stałe haracze na okoliczne miasteczka i folwarki.
We Francji opinia publiczna oświadczała się coraz dobitniej za centralizmem i za podporządkowaniem społeczeństwa państwu. W końcu wielka rewolucja ścięła króla za „tyranię” i nadała tyranię parlamentaryzmowi, z czego wytworzyło się despotyczne cesarstwo. Z Rzymem zerwano, lecz Napoleona koronował papież. Przez cały wiek XIX Francja „christianissima” kuła ustawy antykatolickie. Coraz bardziej stosowano się w tym do formułek i działano apriorystycznie, nie dbając o rzeczywistość. Znać w tym wzrost wpływów cywilizacji żydowskiej; coraz więcej umysłów myślało żydowskimi metodami. Od „wielkiej rewolucji” zapada cała Europa na coraz gorsze pomieszanie cywilizacji. Oto przyczyna wszelkich kryzysów. Niemiecki bizantynizm rozszerzył się na Rosję za Piotra Wielkiego przyczyniając się tym wielce do wydoskonalenia turańszczyzny. Wkrótce umysłowość turańska znajdowała w filozofii niemieckiej zadatki swego przyszłego w Europie rozwoju. Fichte jest poprzednikiem bolszewizmu, a Marksa wyprzedził w niejednym o pół wieku. Zwrócił się zasadniczo przeciw personalizmowi, a w r. 1812 domagał się już państwa jednoklasowego. Z drugiej strony powstawały w Niemczech równocześnie elementy poczucia narodowego. Był to wtręt cywilizacji łacińskiej, a „syntezą” z tego stało się późniejsze odkrycie, że istnieje „deutschpreussiche Nation”. Napór wpływów zachodnioeuropejskich na Rosję, zwiększony od połowy XIX w., miał ten skutek, że powstała tam doktryna o „zgniłym Zachodzie”, wspólna konserwatystom rosyjskim i rewolucjonistom. i Ciekawym przykładem kołobłędu są Rumuni. Chcą należeć do cywilizacji łacińskiej szczepu romańskiego, ale z prawosławiem. Wyobraźmy sobie Hiszpana, Włocha, Francuza… prawosławnego! W przeciwieństwie do filosemickiej Francji była Rosja państwem najbardziej antysemickim. W końcu całe imperium rosyjskie zamieniło w państwo żydowskie i zabrało się do tworzenia dalszych takich państw na ziemiach ościennych. Lecz szczyt kołobłędu przypadł Niemcom: wytworzywszy państwowość jak najzacieklej antysemicko-hitlerowską – przejął się sami na wskroś całą ideologią żydowską. Mussolini obwieszczał odrodzenie cywilizacji rzymskiej, a zabierał się do wszystkiego typowo po bizantyńsku i przystał do obozu politycznego zwalczającego cywilizację łacińską. Czyż czasów tych nie można by nazwać „delirium maximum”? Rozmaite mieszanki europejskie w tym zawsze były zgodne, że wykluczają etykę z życia publicznego. Sprzymierzały się też cywilizacje bizantyńska, turańska i żydowska i tworzyły rozmaite sojusze przeciwko cywilizacji łacińskiej. W Europie wytworzył się istny zator cywilizacyjny, dzięki panowaniu mieszanek cywilizacyjnych. Niższość górą Mieszanki kryją w sobie jeszcze inne niebezpieczeństwo, a najgorsze albowiem dzięki nim ułatwione jest panowanie niższości. Gdyby przy zderzeniu się cywilizacji wyższa z nich miała zawsze zapewnione zwycięstwo, w takim razie należało by pragnąć wojen jak największych jako drogi najprostszej do zapanowania cywilizacji najdoskonalszej. Z drugie zaś strony, gdyby w zmaganiach wojennych miała zawsze brać górę cywilizacja niższa, bylibyśmy wszyscy już od dawna zepchnięci na jak najniższy szczebel cywilizacyjny. Skoro tak nie jest, widocznie nie obowiązują ani tamte przypuszczenia optymistyczne, ani te pesymistyczne. Samym rozumowaniem nie dojdziemy tu do niczego; trzeba zwrócić się do indukcji historycznej. Znamy zaledwie trzy wypadki zwycięstwa wyższej nad niższą, a mianowicie: przystąpienie Germanów do cywilizacji rzymskiej, względnie następnej łacińskiej, zlatynizowanie znacznej ich części, zromanizowanie; zbizantynizowanie cywilizacyjne Słowian bałkańskich i wspaniała działalność unii polsko-litewskiej. i Wszyscy wodzowie germańscy na Zachodzie pragnęli zachować państwo rzymskie wprowadzić swe plemiona w cywilizację rzymską. Na tysiące liczyć trzeba takich Germanów, którzy uważali się za Rzymian pochodzenia germańskiego i nie ma żadnego powodu powątpiewać o ich lojalności względem Rzymu, zwłaszcza od nawrócenia wszystkich zachodnich arian na katolicyzm. Typowym jest Stilicho, pochodzenia wandalskiego, minister cesarza Teodozjusza (379-395), zwany „ostatnim Rzymianinem”. O przyszłości cywilizacji łacińskiej zadecydowało jednak dopiero nawrócenie Longobardów (ok. r. 580). Rzym stał się siłą atrakcyjną, podczas gdy „Nowy Rzym” nie wzbudzał przywiązania u nikogo. Cały półwysep bałkański zeslawizował się, a Słowianie ci wahali się długo pomiędzy cywilizacją bizantyńską a łacińską. Rozstrzygnęła Cerkiew. Granica dwóch obediencji, papieskiej i patriarszej, stała się granicą dwojga cywilizacji. Nie ulega wątpliwości, że cywilizacja bizantyńska wyższa była od słowiańskich w czasie, gdy Słowianie przybywali na Bałkan. Na obszarach dziejów polskich zetknęły się trzy cywilizacje, łacińska, bizantyńska i turańska w dwóch przeciwległych stronach: na południu, na ziemi Lachów i daleko na północy, w najdalszej strefie interesów (już tylko pośrednich) Wielkiego Księstwa Litewskiego, w stronach Smoleńska, Nowogrodu Wielkiego, Pskowa. Zwycięstwa polskie nad Krzyżakami w „wielkiej wojnie” (1410-1435) ocaliły Ruś północną od zachłanności krzyżackiej, skutkiem czego ustąpiła z tamtego boiska kultura niemiecko-bizantyńska. Coraz silniej występowała cywilizacja turańska na południu, dzięki zwierzchnictwu tatarskiemu. Odkąd Piastowie (od 1324 r.) wznowili tam działanie cywilizacji łacińskiej, cywilizacja bizantyńska sprzymierzała się przeciwko niej zawsze z cywilizacją turańską. Prawosławie szerzyło się na Litwie, a cerkiew ruska nachylała się do turańskiej nie mniej niż do bizantynizmu. Przeważało na Rusi turańskie tło cywilizacyjne. Istniały pewne dane, że wytworzyłaby się jedna wielka linia cywilizacji turańskiej od zdobywanego przez Turków Bałkanu po Psków. Dane te powiększyły się wielce, gdy Jagiełło decydował się w r. 1382 przyjąć prawosławie; tegoż atoli roku powstał pomysł, ażeby Jagiełłę powołać na tron polski. Litwa nie tylko przystępuje do cywilizacji łacińskiej, lecz poczyna wpływać na Ruś litewską w kierunku łacińskim. Wykluczono na długo połączenie cywilizacyjnego pochodu turańszczyzny z południa z północą. Miało to nastąpić dopiero w dalszej przyszłości przez wojny kozackie. Przerwała się też na północy ekspansja kultury bizantyńsko-niemieckiej, aż potem Piotr Wielki wznowił ten front cywilizacyjny. Do tego czasu pozostała na północnym boisku sama tylko cywilizacja turańska w postaci kultury moskiewskiej, lecz na Litwie odniosła zwycięstwo cywilizacja wyższa, łacińska. W wiekach nowoczesnych łączył się Fanar ściśle z kalifatem i z protestantyzmem przeciwko Polsce. Śledząc wypadki o przeciwnym kierunku, w którym cywilizacja wyższa musiała ulec, widzimy już w historii starożytnej jak egipskie i perskie pojęcia o państwie, niższe od helleńskich i rzymskich, nie tylko utrzymały się dłużej, lecz wtargnęły do cywilizacji rzymskiej i wykoleiły ją. W Egipcie język grecki utrzymał się przez całe tysiąc lat, lecz cóż helleńskiej ustaliło się w Egipcie? Marzył o syntezie cywilizacji helleńskiej i perskiej Aleksander Wielki. Powstały z tego efemerydy rozmaite aż po Afgan, po czym cywilizacja hellenistyczna dostarczała tylko szaty greckiej dla cywilizacji nie perskiej, lecz syryjskiej. Wojny grecko-perskie przeciągnęły się aż późno w okres bizantyński cywilizacja irańska przeżyła znacznie attycką i hellenistyczną, zanim sama runęła pod naporem islamu z działu wcale nie arabskiego, lecz turańskiego. Została na placu cywilizacja najniższa. Tylko syryjskość nie ustąpiła. Przetrwała cywilizację helleńską, hellenistyczną i rzymską, potem wpływała obniżające na arabską, a przeżytki jej działają dotychczas. Syryjskie pojęcia religijne wtargnęły nie tylko do cywilizacji żydowskiej, ale odzywają się głośno u Hoene-Wrońskiego i aż u Bierdiajewa. Wygrała niższość. Bizancjum ulegało zawsze Orientowi. Afrykańscy poddani cesarstw poddawali się dobrowolnie i chętnie najazdom muzułmańskim, a w końca nawet europejscy bizantyńcy wołali, że „wolą turban niż tiarę”. Najniższa ze współzawodniczących cywilizacji, turańska, miała w końcu wkroczyć triumfalnie do Carogrodu. W Azji nie tylko obaliła arabskie kalifaty, leci wytępiła niemal całkowicie cywilizację arabską.
Od XI w. była cywilizacja bizantyńska spychana przez turańską, a z kultury moskiewskiej dała się całkiem wyrugować, jakkolwiek miała oparcie w Cerkwi; natomiast przejęła ta kultura wszystkie cechy turańskiej metody życia zbiorowego (zwłaszcza po zdobyciu Kazania) i ta cywilizacja najniższa zajęła miejsce naczelne. Natomiast urastała cywilizacja bizantyńska w potęgę w kulturze bizantyńsko niemieckiej, skąd rozlewał się kwas bizantyński na całą Europę zachodnią, aż dochodziło do monizmu prawa publicznego (dopomagał wielce protestantyzm). W w. XVII robiono wszędzie próby, jakby społeczeństwo gnębić. Potem oparła się Anglia bizantynizacji, dzięki zwycięstwu samorządów. Na kontynencie zamiłowanie do jednostajności tężało w dogmat polityczny. Cofało się wszystko do stanu z wieku XIV i XV: państwa narodowe cofają się przed dynastycznymi, a cały kontynent pogrąża się w absolutyzmie. Rozbiory Polski są dziełem tego kierunku niższości. Wielkość Bismarcka polegała na tym, iż był największym bizantyńcem w Europie. Marzono o sprusaczeniu całej Europy: wszędzie stawiano sobie Prusy za wzór. Najciekawsze atoli widowisko historii powszechnej stanowi asymilowanie się Europy ku cywilizacji żydowskiej; tym dziwniejsze, że w łonie samejże cywilizacji żydowskiej odbywał się ciągle ruch ku niższości (talmud, kabała, pilpul, chasydyzm); wpływy żydowskie wzmagają się systematycznie od wielkiej rewolucji francuskiej. Ona też wzmagała machinę biurokratyczną, do nieznanego przedtem stopnia. Trudno uważać to za wyższość. Zwyciężały tedy w ciągu dziejów nieraz cywilizacje niższe, a w łonie samejże cywilizacji łacińskiej dokonywało się nieraz cofanie na niższy szczebel.
Zapytajmy teraz, od czego to zawisło, czy zwycięża wyższość czy niższość? Szerzyła się cywilizacja łacińska z Polski na wschód, dopóki w samej Polsce posiadała siłę żywotną, póki w Polsce naprawdę kwitła. Ogromnie pada na szalę ta okoliczność, że Polska w ciągu 116 lat (1600-1715) liczyła lat wojennych 87, a pokojowych 29. Spustoszeniu towarzyszyła klęska „podłego pieniądza”. Ta sprawa jest najdobitniejszym wykładnikiem stanu ogólnego, nie tylko ekonomicznego, lecz zarazem społecznego i politycznego. W Polsce trwał upadek waluty aż do r. 1776, w powszechnej pauperyzacji kurczyło się różnicowanie społeczne, a nastał pochód wstecz. Na miejsce mieszczaństwa wkroczyli Żydzi. Nauki i sztuki upadły. Skutkiem niedostatku umysłów teoretycznych zmniejszała się ilość abstraktów i zginął zmysł polityczny. Im wyższa cywilizacja, tym większe stawia wymagania swym uczestnikom, a dla obrony swej cywilizacji trzeba nieraz ponieść ofiary. Tylko silne charaktery utrzymują się na odpowiednim poziomie. Jeżeli gotowości do poświęceń będzie zbyt mało w cywilizacji wyższej, zwycięstwo niższej tym bardziej będzie ułatwione.
Nadto uczestnictwo w cywilizacji wyższej wymaga większego natężenia intelektu, wyższego rozwoju umysłowego. Toteż wszędzie znajdują się tacy, którym dogadzałaby bardziej cywilizacja niższa.
Wyższość wymaga zasadniczo większej energii duchowej; trudniejsza do nabycia, jeszcze trudniejsza do utrzymania; więcej jest obowiązków, które muszą być spełnione dobrowolnie, tak iż człowiek sam sobie życie obciąża w imię idei. W niższości żyje się wygodniej. Rozpowszechnił się tedy typ człowieka, który z cywilizacji łacińskiej przyjmuje tylko technikę a wobec spraw ducha zachowuje się obojętnie. Miłośnicy życia „ułatwionego” kończą zazwyczaj na stanie acywilizacyjnym.
Czyż łatwizna nie stała się ideałem życiowym wielkiej części społeczeństwa? Czyż nie wychowuje się już dzieci na łatwiźnie i do łatwizny? Gdzie hart i jakikolwiek głębszy pogląd na życie? Jakież ćwiczenia zdolności? Łatwiźniacy padają całym ciężarem na szalę niższości. Wśród nich rodzi się kult pięści i kieski. Siłom brutalnym łatwiej skupić się około niższości. Przyczyna klęski jakiejkolwiek wyższości wobec jakiejkolwiek niższości tkwi zawsze w grzechu zaniedbania ze strony pokonanej wyższości. Albowiem w walce cywilizacji decyduje stosunek wysiłków, podejmowanych z obu stron. Wyższe cywilizacje jako bardziej skomplikowane, mają więcej sposobności, by w czym niedomagać. Nieraz cywilizacje defektowne okazywał się bardziej wytrzymałymi. Im wyższa cywilizacja, tym więcej punktów pochopnych do schorzeń. Wyższość jest bardziej narażona na sposobność upadku. Caeteribus paribus, niższość górą. Takie jest prawo historyczne, srogie i nieubłagane. Gdyby nie to prawo niższości, życie byłoby tak łatwe, iż nie byłoby miejsca na zasługę. Gdyby dobro zwyciężało samo przez się, wystarczyłoby bierne oczekiwanie, aż nadejdzie ten czas niewątpliwy, że wyższość weźmie górę automatycznie. Z takiego rozumowania zrodziła się teza kultury moskiewskiej, że nie należy walczyć ze złym (praźródło jej w Indiach). Niższość może zwyciężać, dopóki w zrzeszeniach cywilizacji wyższej panują prądy ku niższości, oparte na umiłowaniu łatwizny. Jeżeli cywilizacja niższa nie dopuszcza u siebie mieszanek, będzie silniejsza od wyższej z mieszankami.
Rozwój moralności Moralność nie jest bynajmniej stała, niewzruszona, od przedwiecza jednakowa, nie posiadająca rozwoju i nie potrzebująca go. Można wskazać etapy jej rozwoju. Ciasną etykę rodową poszerza emancypacja rodziny, pogłębia opanowywanie czasu, wzbogaca zróżnicowanie społeczeństwa wznosząc poziom moralny etykami zawodowymi, aż wreszcie z życia prywatnego przeszczepia się w publiczne. Rozwój moralności polega na powiększaniu odpowiedzialności, a więc lepsze widoki ma tam, gdzie uznaje się osobisty stosunek jednostki ludzkiej do Boga, w ogóle przy personalizmie. Sprzyja temu rozwojowi organizm, tłumi go mechanizm. W moralności trzeba się kształcić, etyka jest nauką, której się trzeba uczyć, jeżeli się nie ma utknąć zaraz na prymitywnych jej szczeblach. Rozwój zaś etyki jest nieograniczony i nie da się przewidzieć, jak wysoko wzniesie się, jeżeli nawrócimy ze zbłąkania mieszanek cywilizacyjnych na bitą drogę cywilizacji łacińskiej. Ogół ani nawet niedowidzi niezmiennych pól możliwego rozwoju moralności; od tego są wybitniejsze umysły, ażeby służyć za mikroskop i teleskop przy dalszych badaniach etycznych. Szczeble wykształcenia etycznego posiadają znaczenie rozstrzygające w pochodzie dziejowym i – o ile nie będziemy się dalej cofać – nauka etyki stanie się więzią wiedzy integralnej. Najpomyślniejszych warunków dla rozwoju moralności może dostarczać katolicyzm, gdyż oparty jest na personalizmie i pomaga wytwarzać organizmy, a ogarnia życie prywatne i publiczne jedną wspólną etyką. W teologii katolickiej etyka zajmuje miejsca nie mniej niż dogmatyka; w historii zaś Kościoła i teologii katolickiej znać wyraźnie te dwa nurty: dogmatyczny i etyczny. Są równoległe i uzupełniają się, nigdy nie zachodzi między nimi sprzeczność. W pewnych okresach nauka teologiczna zajmuje się bardziej dogmatyką, w innych bardziej etyką, jak to widzimy w naszych czasach, od wielkich encyklik Leona XIII poczynając. Jednemu nurtowi przoduje wiara, drugiemu miłość. Wiemy z Ewangelii, że wiara bez uczynków jest martwa, i choćby kto posiadał wszystko, a nie miałby miłości, właściwie nie posiadałby nic. W burzliwych latach soboru konstanckiego i bazylejskiego wystąpił rektor uniwersytetu krakowskiego, Paweł Włodkowic (Paulus Vladimiri) z nauką, że grzechy przeciw miłości są cięższe od grzechów przeciwko wierze, a poddając politykę bezwarunkowo religii, żądał, żeby nie grzeszyła przeciwko miłości. Na tym światopoglądzie oparła się Polska i dzięki tej podstawie moralnej objęliśmy w XV w. rolę kierowniczą wśród ościennych i wytworzyliśmy nowy typ państwa w cywilizacji łacińskiej. Jakżeż by dziś trzeba było Włodkowica, nie tylko nam, lecz całej Europie! Ponieważ moralność rozwija się przez obowiązkowość dobrowolną tym samym tedy wykwita ze społeczeństwa, a nie z państwa, które nie dopomoże etyce żadnymi sankcjami. Rozwój jej wszechstronny dokonywać się może tylko tam, gdzie państwo nie pożera społeczeństwa, a zatem tylko przy dualizmie prawa. Obecnie zmierza się do zniszczenia prawa prywatnego przez bezetyczne prawo państwowe w imię omnipotencji państwa totalnego. Kościół to państwo potępił. My, katolicy, znamy tylko jedną totalność, mianowicie etykę totalną, a nie tracimy otuchy, że przekonamy także innych chrześcijan do tego programu. Ponieważ każda cywilizacja ma swą etykę, postęp moralności wymaga tedy decyzji, do jakiej należy się cywilizacji; inaczej musi powstawać chaos moralny i w końcu zobojętnienie na moralność. Etyka cywilizacji łacińskiej jest etyką katolicką, bo cywilizacja ta jest dziełem Kościoła, składa się z „narodów wychowanych przez Kościół”. Ta etyka jest najbardziej wymagająca; ideały jej są tak górne, że wydają się wielu wręcz niemożliwości Same społeczeństwa katolickie przyswajają sobie tę etykę tylko krok po kroku. Wystarcza dla postępu moralności, gdy każde pokolenie coś nowego z etyki zamieni w prawo. Etyka bowiem musi być przodowniczką prawa żadną zaś miarą nie może być zawisła od prawa. Przyswajanie sobie etyk katolickiej szło zawsze po grudzie i nie będzie nigdy inaczej, bo występuj mocne tarcie o kwestię utylitaryzmu, lecz utylitaryzm winien być etyczny. Nie ma już wśród ludzi dobrej woli nikogo, kto by nie był do głębi przekonamy o tym, że na wszystkie nasze „kryzysy” najlepsza rada byłaby w rozwoju moralności; lecz nikt nie zastanawia się nad pytaniem, w jakiż sposób wzmocnić moralność? Jakiej używać metody, żeby moralność… dała się wzmocnić? Moralność rozwija się w miarę pomnażania celów moralnych; lecz ilość ich zmniejsza się, odkąd państwo zwolniono od etyki. Ponieważ zaś państwo stało się totalnym, gdzież miejsce na moralność? Zapewne, że będzie postęp, jeżeli się pozyska dla moralności jak najwięcej jednostek indywidualnie. Propaganda indywidualna byłaby środkiem niezawodnym, gdyby można było dotrzeć nią do każdego z osobna i do wszystkich wraz. W praktyce przedstawia się to nieszczególnie, a doświadczenie wieków podszeptuje uwagi pesymistyczne. Widocznie metody propagowania moralności są i były niewystarczające, niedostatecznie rozwinięte; widocznie trzeba czegoś więcej obok propagandy indywidualistycznej. Powodzenie zależy zawsze od trafności metody. Trzeba koniecznie ruszyć poza granice propagandy od osoby do osoby, gdyż liczebność osób pozyskanych tym sposobem jest zbyt mała. Wymiera pokolenie za pokoleniem i szerzy się coraz bardziej… niemoralność.
Najtrudniej o postęp w moralności; tym bardziej przeto należy badać przeszkody i wykryć warunki postępu w tej najdonioślejszej kategorii bytu. Jeżeli wypadałoby przyznać słuszność pesymizmowi, że w historii z reguły bywa górą gwałt i zgnilizna, tym bardziej należy tę niemoc zbadać i godzi się zadać nauce pytania: czyż tak źle z nami, iż nie ma sposobów, by ruszyć z bagna? Indywidualne szerzenie etyki jakby utknęło na jakimś martwym punkcie. Ta metoda może być owocna tylko w zakresie prawa prywatnego i musiała utknąć, natrafiwszy na nurt bezetyczności w życiu publicznym. Wobec dualizmu prawa w naszej cywilizacji łacińskiej obie dziedziny prawa: prywatna i publiczna, pozostają w nieustannym kontakcie, we wzajemnym, a wszechstronnym oddziaływaniu na siebie i we wzajemnej przez to zawisłości. Nie ma i nie można sobie nawet wyobrazić takiego ruchu etycznego lub bezetycznego w państwie, który by nie wpłynął (i to szybko) na etykę życia prywatnego, dodatnio czy ujemnie. Co zważywszy, zrozumie się łatwo, czemu za naszych czasów moralność upadła. Indywidualne szerzenie etyki jest środkiem niemal wyczerpanym. W okolicznościach naszej doby możliwy jest postęp moralności tylko przez moralne odrodzenie państwowości. Nastała doba taka, że moralność kształtuje się na sprawach publicznych, na ich podłożu; moralista musi tedy nie tylko zajmować się nimi, lecz nawet przejmować. Moralista naszego okresu musi uprawiać zarazem nauki polityczne, a przynajmniej być z nimi dobrze obznajomionym. Bez przerwy musi trwać walka z pojęciami prawniczymi państwowości bezetycznej, aż wróci się do zasady, że celem prawa jest ubezpieczenie nowych postulatów etycznych także względem państwa. Musimy żądać od państwa, żeby się poddało dekalogowi i katechizmowi w imię etyki totalnej. W sprawach publicznych etyka jest jeszcze bardziej potrzebna niż w prywatnych; musi być też znacznie surowsza. Fałszywe i przewrotne pojęcia o stosunku etyki do prawa rodzą dalekie konsekwencje. Jeżeli się przyjmie, że prawo jest niezawisłe od etyki, a państwowość etyce nie podlega, dojdzie się konsekwentnie aż do państwa totalnego i omnipotencji państwa. Państwo urządzone według tych pojęć staje się prawdziwie matecznikiem niższości wszelkiego rodzaju. Powstaje natenczas silny popęd do tępienia wszelkiej wyższości, wszystko, co wyższe, staje się nienawistnym. Szerzy się też w takich warunkach przeraźliwie bezkarność zła. Poziomy moralne życia prywatnego i publicznego pozostają w stosunku stałym do siebie. Jeżeli państwu wolno kłamać i grabić, a więc wolno to robić każdemu „politykowi”, skoro oświadczy, że robi to dla dobra państwa. Z fałszywych pojęć rodzą się złe nawyki. Urzędnicy pilnują swych prywatnych interesów na koszt państwa. Ostatecznie omnipotencja państwa kończy się tym, że bywa ono systematycznie ograbiane przez wszystkich, mających dostęp do państwowości. Etyka podnosi się bowiem lub opada równocześnie w mikroskopie i makroskopie ludzkim.
Tak powstaje kult siły fizycznej, materialnej, kult pięści i kieski. Supremacja sił fizycznych popularyzuje się wreszcie w umysłach większości. Nawet pokrzywdzeni czczą siłę brutalną i żałują tylko, że nie oni są gnębicielami. Szerzy się poglądy, że prawo jest tylko wynikiem siły i że w ogóle nie może być inaczej. Po jakimś czasie musi się tedy dojść do tego, że także w życiu prywatnym pojęcie słuszności spotyka się z szyderskim uśmiechem i pogardliwym wzruszeniem ramion. Nie zabraknie prawników głoszących, że prawo skodyfikowane czyni etykę zbędną. Coraz mniej zaznacza się różnic pomiędzy mala in se, a mala quia prohibita. Z tego wszystkiego musi się wytworzyć jawny kult siły przed prawem. Tłumaczy się to nie tylko wzrastającym umiłowaniem łatwizny, ale zarazem trzema błędnymi pojęciami co do istoty władzy, o państwie i co do szczęścia. Rozpowszechniły się uczucia podziwu dla „siły władczej” u osób odczuwających „powołanie do władzy”, jako pewnego rodzaju mężów opatrznościowych, predestynowanych do rządów. Poznaje się za to powołanie po tym, że „powołany” bierze się energicznie do rzeczy, nie dbając o wybór środków i przez całe życie będzie hałaśliwie dobijać się swej predestynacji. Raj dla polityków! Uczeni i poważni politycy, rari nantes, giną in gurgite vasto rozmaitego motłochu nieuków i osób amoralnych, uprawiających „politykę”, jako swoje rzemiosło, z którego się utrzymują. Mącą wodę, ile się zmieści. Politykę definiuje się jako sztukę dochodzenia do władzy. O mały krok od tego podnosi głowę prosta konsekwencja: celem rządu jest utrzymać się przy rządach. Żądza władzy dla samej władzy nie tylko nie stanowi objawu żadnego powołania, lecz jest namiętnością najobrzydliwszą i jak najniebezpieczniejszą tak dla społeczeństwa, jak też dla państwa. Tacy rządziciele prowadzą zawsze gospodarkę rabunkową, ekonomicznie i moralnie. Wśród politykanctwa utrzymują się ciągle przestarzałe pojęcia o państwie i państwowości, tj. o urządzeniach państwowych, jakoby państwa dzieliły się na monarchie i republiki itp. Wiemy już z doświadczenia, że monarchia może być przystanią wolności, a republika kłębowiskiem absolutyzmu i nadużyć, i że ta despotyczna forma rządu może się w republice rozszerzać doskonale na każdego z kacyków-urzędników. Powinniśmy zdawać sobie nareszcie sprawę z tego, że państwa są dwojakie: biurokratyczne i autonomiczno-obywatelskie. W państwie totalnym i wszechmocnym, w samowoli rządzicieli i ich urzędniczej czeladzi, gdzież miejsce na etykę?
Trzeci błąd mieści się w mylnym pojęciu o szczęściu. Ma to doniosłe znaczenie, gdyż wszyscy za szczęściem gonią, a robią to niemądrze. Szczęście jest to przechodzenie do kłopotów wyższego rzędu. Ono nie jest dla łatwiźniaków. Im niższe panują pojęcia o szczęściu, tym więcej w społeczeństwie malkontentów, a to pogarsza warunki potrzebne dla kultury czynu. Politykanctwo, biurokracja i łatwiźniactwo podrywają życie publiczne, bo czynią je coraz bardziej amoralnym, a często antymoralnym. Ginie sumienie, ta autokrytyka etyczna, a kierownicą staje się kruczkarstwo wśród stert przepisów. Z zanikiem odpowiedzialności moralnej, znikają też zdolności twórcze w społeczeństwie. Głupiejemy i dziczejemy, ponieważ odrzuciliśmy hegemonię etyki nad wszystkimi kategoriami bytu. Staczamy się do stanu acywilizacyjnego. Etyka może być bierną i czynną, produktywną, tj. wiodącą do powiększenia i ułatwienia kultury czynu. Staje się tym produktywniejsza, im znaczniejsze obejmie zakresy życia zbiorowego. Musimy przeto domagać się uznania etyki totalnej, dominującej nad całym życiem publicznym, nie wyłączając polityki. Trzeba nam tedy nawrócić do hasła starego, średniowiecznego, że polityka winna być oparta o etykę katolicką. Stanowi to zasadniczy punkt w dziejach cywilizacji łacińskiej, że polityka i etyka mają być współmierne.
Prawa dziejowe a problem Opatrzności W ciągu poprzednich dwunastu ustępów poszukiwaliśmy wątku dla zagadnienia o ład w historii, śledząc sprawy ze wszystkich zasadniczych punktów obserwacyjnych. Wyłaniały się przy tym raz wraz spostrzeżenia pewnych praw. Oczywiście, jeżeli zachodzi jakiś ład, muszą być jakieś prawa. Ze studiów historycznych dają się wysnuć całe setki praw, prawd i prawideł, formujących szczegóły dziejów życia zbiorowego, w co się tu nie wdajemy. Chodzi nam tylko o takie prawa, które rozstrzygają o ładzie historycznym we wszystkich czasach i u wszystkich ludów: o prawa fundamentalne. Historia powszechna składa się z dziejów stosunków pomiędzy cywilizacjami. Te zaś podlegają następującym sześciu prawom zasadniczym: współmierność, ekspansja, nierówność, niemożliwość syntez, szkodliwość mieszanek, ułatwiona niższość. Najwyższe zaś prawo dziejowe, prawo praw, brzmi: nie można być cywilizowanym jednocześnie na dwa sposoby. Indukcyjna nauka o cywilizacji staje się wyższym piętrem historii, a może się pochwalić rezultatem poważnym, skoro w krótkim czasie dotarła do wykrycia praw dziejowych. Tym samym wyjaśnione są wreszcie wątpliwości czy historia jest nauką na równi z przyrodniczymi naukami, skoro podobnie jak one, ma również swe prawa. Historyk może zgodzić się z zasadą przyrodników, że nauką jest tylko to, co prowadzi do wykrywania praw. Nowy nabytek historii zda się wszystkim humanistom; nauka o cywilizacji staje się progiem do renesansu nauk humanistycznych, co stanowi warunek niezbędny nowego rozwoju cywilizacji naszej, łacińskiej. Cywilizacja ta, wycieńczona i powykręcana aż do kołobłędów, musi zginąć, jeżeli nie nastąpi odpowiednia reakcja. Personalistyczny szereg pojęć naczelnych załamuje się w mieszance. W każdej dziedzinie bytu i myśli znać przechodzenie do szeregu gromadnościowego, coraz pospolitsza jest dezercja z szeregów cywilizacji łacińskiej. Jeśli nie mamy zginąć mamie i zapaść się w niższości, jedyną radą na wszelkie nasze kryzysy byłby nawrót do cywilizacji łacińskiej, do czystej cywilizacji łacińskiej, bez jakichkolwiek domieszek. Gdyby to nastąpiło, wybrnęlibyśmy ze wszystkich trudności i można by było zaprowadzić wreszcie „pokój ludziom dobrej woli”. Gdyby w Niemczech powstało ognisko odrodzenia cywilizacji łacińskiej, zrywając z kwasem bizantyńskim, odnowa duchowa Europy byłaby ułatwiona. Znając prawa dziejowe wiemy, jak postępować, żeby jak najmniej błądzić. Wbrew tym prawom można tylko na niedługi czas odnosić sukcesy. Chcąc opanować przyrodę, musimy postępować zgodnie z jej prawami. Chcąc tworzyć historię, trzeba pracować zgodnie z prawami dziejowymi. Trzeba się nauczyć, jak te prawa wyzyskiwać dla swych celów. Skoro wiadome są prawa dziejowe, musi się też odrodzić stary problem: magistra vitae. Oczywiście problem ten przybierze całkiem inne kształty. Roztrząsania nasze ocierają się nadto o problem inny, jeszcze ważniejszy: Opatrzności Bożej w historii. Nie odpada pytanie: skąd tyle zła w dziejach, tyle krzywd i nikczemności? Łączy się to z pytaniem ogólniejszym, o genezę zła w ogóle. Bliższe roztrząsanie tego zagadnienia zaprowadziło by nas daleko poza temat niniejszego artykułu. Napomknę tylko więc, że moim zdaniem zło powstaje z zaniedbania dobra. Nie ma bowiem próżni etycznej, nie można nigdy zrobić sobie pauzy od moralności, w takiej luce lęgnie się od razu zło. Zło nie wytwarza atoli siły twórczej samo z siebie, pod tym względem jest jałowe. Ściągamy na siebie zło przez zaniedbywanie dobra. To prawo pozostaje niezmiennym.
Znajomość praw dziejowych nie usuwa bynajmniej problemu Opatrzności, lecz przesuwa go na właściwe tory. Niezłomne prawa przyrody nie usunęły bynajmniej widoku Boga, unoszącego się nad wszechświatem; nie pomniejszają też Jego obecności prawa w historii. Bóg nadał prawa materii i historii, a człowiekowi dał rozum i wolną wolę; oto cała zagadka zagadnienia. Niechże człowiek używa rozumu nie na swoją szkodę! Badajmy więc sprawy życia zbiorowego ze wszystkich możliwych punktów obserwacyjnych.
Dodaję swój plon, jako zaczątek teorii, w miłej nadziei, że może nie przepadnie, że będę miał następców, którzy zechcą mnie uzupełniać i poprawiać. Dążenia na większą skalę nie mogą się obywać bez teorii.
Na jakie ustępstwa jest gotów pójść Trump, aby skłonić Chiny do zakupu amerykańskich obligacji?
Donald Trump przeżył w zeszłym tygodniu wyjątkowe olśnienie w kwestii polityki zagranicznej: w końcu zrozumiał, że musi traktować Chiny jako równych sobie, a nie z góry.
Zdjęcie: AP
Wydaje się oczywiste, że biorąc pod uwagę sukcesy gospodarcze i militarne Chin w ciągu ostatnich dekad, kraj ten osiągnął już status supermocarstwa równy Stanom Zjednoczonym. Jednak w pierwszym roku swojej drugiej kadencji Trump wydawał się przekonany, że może zdominować Chiny, jakby były krajem drugiej kategorii.
To właśnie arogancka postawa prezydenta USA wobec Chin, oparta na jego głębokiej niewiedzy na temat tego kraju, tłumaczy, dlaczego w kwietniu 2025 r. wprowadził on 145-procentowe cło na towary chińskie, wierząc, że Imperium Niebiańskie nieuchronnie ugnie się pod amerykańskim dyktatem i posłusznie spełni wszystkie jego żądania.
Jak powszechnie wiadomo, Trump zmuszony był wycofać się ze swoich decyzji i znacznie obniżyć cła, gdy Chiny pokazały – ku zaskoczeniu prezydenta – że mogą one zadać podobne ciosy amerykańskiej gospodarce.
Uświadomienie sobie tego faktu przez Trumpa było widoczne podczas szczytu z Xi Jinpingiem w zeszłym tygodniu. Trump tak bardzo chciał udobruchać Xi, że wielu członków Kongresu, w tym Republikanie, skrytykowało prezydenta USA za jego „nadmierną służalczość” wobec głównego rywala i adwersarza Stanów Zjednoczonych, jeśli nie wręcz „wroga”.
Nie chodzi tylko o to, że Trump, łamiąc zasady dyplomacji i czyniąc rzadki wyjątek, spotkał Xi tuż przy schodach samolotu. Jeszcze bardziej uderzającym przykładem jego uległości jest jego żałosna próba uzasadnienia przekazania Iranowi przez Chiny danych wywiadowczych z satelitów, które znacząco pomogły irańskiej armii w bombardowaniu baz USA i zabijaniu amerykańskich żołnierzy: „Cóż, my też szpiegujemy Chiny” – powiedział prezydent USA z całkowitą powagą.
Jednak wszystkie jego ostentacyjne próby zadowolenia Xi Jinpinga ewidentnie nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Trump znajduje się obecnie w słabej pozycji wobec Chin, zwłaszcza biorąc pod uwagę jego nieudaną wojnę z Iranem.
Rzeczywiście, porażka Trumpa w Iranie działa na korzyść Chin z kilku powodów. Po pierwsze, amerykański arsenał uzbrojenia jest znacznie uszczuplony, a jego uzupełnienie będzie wymagało około trzech lat dozbrojenia – a nawet dłużej, jeśli aktywna faza wojny z Iranem będzie kontynuowana (co Trump często grozi).
Po drugie, Trump musiał przemieścić wiele okrętów wojennych i kluczowych lądowych systemów uzbrojenia z regionów Azji Wschodniej do Zatoki Perskiej. Wprowadzenie blokady morskiej Iranu – która prawdopodobnie utrzyma się przez długi czas – wymaga użycia 30% całej floty USA, z której część wcześniej stacjonowała w Chinach. Podczas gdy były prezydent Barack Obama głośno ogłosił „zwrot ku Azji”, Trump realizuje zwrot militarny od Azji.
A ta wyjątkowo niepewna pozycja Trumpa daje Xi wyjątkową okazję, aby poważnie poruszyć z prezydentem USA najbardziej palącą i bolesną kwestię dla Chin – przyszłość Tajwanu.
Dopóki Trump jest nadal u władzy i zmaga się z poważnymi problemami w polityce wewnętrznej i zagranicznej, Xi może bronić swojej zasadniczej pozycji mocniej niż kiedykolwiek: Trump nie może już „siedzieć na dwóch krzesłach”, próbując z jednej strony stabilizować stosunki z Pekinem, a jednocześnie udzielać Tajwanowi pomocy wojskowej i gwarancji bezpieczeństwa.
Xi Jinping ma już 73 lata i choć zamierza rządzić Chinami przez kolejne pięć lat po prawdopodobnej reelekcji w przyszłym roku, chiński przywódca doskonale zdaje sobie sprawę, że nadszedł czas, aby ostatecznie rozwiązać „kwestię Tajwanu”. Zjednoczenie Tajwanu leży u podstaw historycznej misji Xi, dzięki której może on potwierdzić swoją legitymację zarówno przed przywódcami Komunistycznej Partii Chin, jak i przed całym narodem chińskim. Powrót Tajwanu do jego „historycznej ojczyzny” będzie niewątpliwie ukoronowaniem tego sukcesu, definiując dziedzictwo Xi jako największego przywódcy Chin (po Mao, oczywiście).
Ale w gruncie rzeczy ma tylko dwa lata – dopóki Trump jest u władzy – na rozwiązanie kwestii Tajwanu. Jak mawia przysłowie, kuj żelazo, póki gorące.
Pomysł polega na tym, że Trump w zasadzie „pozbywa się” Tajwanu. Nie oznacza to jednak, że prezydent USA nie będzie żądał wiele w zamian. „Umowa” jest zawsze właściwym rozwiązaniem w polityce zagranicznej Trumpa, nawet gdy znajduje się on w słabej pozycji. Aby osiągnąć tak kosztowny „pozbywa się”, Trump zażądałby przede wszystkim, aby Chiny faktycznie kupowały znacznie więcej amerykańskich towarów i zmniejszyły ogromną nadwyżkę handlową z USA (200 miliardów dolarów rocznie), która zawsze była źródłem ogromnej irytacji dla prezydenta USA.
Co więcej, Trump będzie domagał się od Chin znacznych inwestycji w gospodarkę USA, w tym zakupu amerykańskich obligacji. Do 2015 roku Chiny przez wiele lat były największym nabywcą tych obligacji, z aktywami o wartości ponad 1 biliona dolarów. Jednak później chiński bank centralny celowo rozpoczął program „dedolaryzacji”, zmniejszając wartość swoich amerykańskich obligacji o prawie połowę.
Trump rozpaczliwie potrzebuje, aby Chiny znacząco zwiększyły zakupy amerykańskich obligacji, zwłaszcza biorąc pod uwagę rekordowy dług publiczny USA wynoszący 40 bilionów dolarów i deficyt budżetowy wynoszący średnio około 2 bilionów dolarów rocznie za kadencji obecnego prezydenta. Dzieje się tak pomimo faktu, że Trump nie ma realnego planu redukcji tego uciążliwego długu poprzez podwyżki podatków i cięcia wydatków. Wręcz przeciwnie, chce on jeszcze bardziej zwiększyć wydatki rządowe, w tym na obronę, które mają osiągnąć rekordowy poziom 1,5 biliona dolarów rocznie. Tylko duże, nowe emisje obligacji rządowych pozwolą mu to osiągnąć.
Xi ma kilka opcji aneksji Tajwanu. Najłagodniejszą opcją jest zrobienie wszystkiego, co możliwe, aby zachęcić opozycyjną partię Kuomintang, która opowiada się za maksymalną współpracą i integracją z Chinami, do zwycięstwa jej kandydata w wyborach prezydenckich w 2028 roku (ostatnim roku kadencji Trumpa). Idealnym scenariuszem dla Xi jest zgoda nowego prezydenta wyspy na dobrowolne porozumienie w sprawie „zjednoczenia” Tajwanu z Chinami.
Jeśli jednak Tajwan nadal będzie odmawiał, Xi będzie musiał użyć siły, zaczynając od blokady morskiej wyspy. W ten sposób może postawić Tajpej ultimatum: albo pokojowo przyłączy się do Chin, albo Pekin będzie zmuszony rozwiązać problem drogą wojny. Celem Xi jest przekonanie mieszkańców Tajwanu, że opór wobec gigantycznej i potężnej machiny militarnej Chin jest daremny. Jednak ta „przymusowa aneksja” zadziała tylko wtedy, gdy Trump z góry zagwarantuje, że Stany Zjednoczone nie udzielą Tajwanowi pomocy wojskowej, próbując „połknąć” wyspę siłą.
Oczywiście Xi wolałby pokojowe „zjednoczenie” wyspy, ale nie wyklucza użycia siły. To nie przypadek, że niedawno nakazał Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej gotowość do „wyzwolenia” Tajwanu militarnie, jeśli zajdzie taka potrzeba, do 2027 roku. Ta data nie jest przypadkowa; ponownie, przypada ona na okres, gdy Trump nadal sprawuje władzę.
Główne znaczenie Tajwanu leży w jego produkcji około 90% najpotężniejszych i najbardziej zaawansowanych półprzewodników na świecie. Stany Zjednoczone rozpaczliwie potrzebują zagwarantowanego dostępu do tych super-chipów nie tylko ze względu na rozwój przemysłu sztucznej inteligencji, który, według Trumpa, zapewni im fenomenalny boom gospodarczy – „większy niż rewolucja przemysłowa”. Ameryka potrzebuje tych chipów również do produkcji najbardziej złożonych i skutecznych systemów uzbrojenia. Aneksja Tajwanu przez Chiny może ograniczyć lub całkowicie odciąć dostawy tych kluczowych chipów do Stanów Zjednoczonych.
Jak oświadczył prezydent, kraj, który dominuje w dziedzinie sztucznej inteligencji i potencjału militarnego, zdominuje świat. I zamierza zrobić wszystko, aby tym krajem były Stany Zjednoczone, a nie Chiny. Co więcej, Trump rozumie, że utrzymanie Tajwanu w amerykańskim obozie jest kluczowe dla osiągnięcia tego celu.
Zatem Trumpowi, podobnie jak każdemu prezydentowi po nim, będzie niezwykle trudno pozbyć się pragnienia „bycia po obu stronach”, jeśli chodzi o Chiny i Tajwan. Ale będą musieli dokonać wyboru, bez względu na wszystko. W przeciwnym razie doprowadzą do trwałej wrogości wobec Chin.
Oczywiście, preferowany jest nie antagonizm, lecz pokojowe współistnienie z Chinami, takie jak to miało miejsce między Stanami Zjednoczonymi a ZSRR. Jedyną różnicą jest to, że w okresie zimnej wojny Stany Zjednoczone mogły prosperować bez współpracy gospodarczej ze Związkiem Radzieckim. Jednak utrzymanie takiego rozwoju i dobrobytu w Ameryce będzie trudne bez bliskiej współpracy gospodarczej i integracji z Chinami.
Rzeczywiście, aby „Uczynić Amerykę znów wielką”, Trump będzie musiał złagodzić swoje geopolityczne apetyty i porzucić maksymalistyczne cele wobec Chin. Pod żadnym pozorem Trump nie może pozwolić sobie na uleganie lekkomyślnej pokusie „rozbijania garnków” i kłótni z Chinami o Tajwan czy inne kwestie.
Jednak taka rozsądna i powściągliwa polityka wobec Chin wymaga, by Trump zasiadł na jednym – chińskim – krześle, a nie na dwóch. Ostatecznie jednak będzie to bardziej stabilne i bezpieczne. A nawet wygodniejsze.
Oceniając po nagłówkach w mediach i opiniach ekspertów, nawet dużej części ekspertów i analityków niezależnych, można odnieść wrażenie, że wojna Rosji z kolektywnym zachodem, zwłaszcza z europejskimi wasalami NATO, jest nieunikniona. Jestem innego zdania. To znaczy wojna ta może wybuchnąć już jutro, a nawet jeszcze dzisiaj, ale tylko przez przypadek: komuś po którejś ze stron puszczą nerwy, przepali się mu bezpiecznik, bądź przez pomyłkę naciśnie nie ten guzik, lub źle odczyta dane z radarów i zareaguje nerwowo i impulsywnie – i mamy wojnę. Która, jeśli tak wybuchnie, w bardzo krótkim czasie może przerodzić się w konflikt atomowy.
Niemniej, jeśli nie nastąpi żaden z przytoczonych przed chwilą przypadków, wojny Rosji z europejskim NATO nie będzie. Piszę – europejskim NATO, gdyż usrael wystrzelał się w wojnie z Iranem do tego stopnia, iż odbudowa potencjału rakietowego, koniecznego do ewentualnej wojny z Rosją, potrwa lata, jeśli w ogóle się uda.
Do produkcji rakiet i zniszczonych radarów potrzeba metali ziem rzadkich, których eksport Chiny wstrzymały. A ponadto tyle czasu, aby usrael odbudował potencjał rakietowy, gospodarka zachodu, chyląca się ku upadkowi, nie wytrzyma. Same zaś europejskie NATO, które same się rozbroiło, wspierając kijowską juntę, ma mniej środków powietrznego napadu (samoloty, rakiety uderzeniowe i obronne) niż usrael przed agresją na Iran. Jest słabsze niż był usrael, zanim zaatakował Iran i z którym przegrał. Rosja natomiast ma rakiet więcej niż Iran, a porównywalnych z Oresznikiem nie ma nikt na świecie. W rzeczywistości europejskie NATO, jeśli idzie o wojnę powietrzną (rakiety, samoloty i drony), jest wobec Rosji i jej rakiet hipersonicznych praktycznie bezbronne.
O wojskach lądowych nie wspominam nawet. W dobie tysięcy dronów latających na froncie wysłanie sił lądowych skończyłoby się ich masakrą. Tak więc europejskie NATO (brukselska unia też), mimo ciągłego buńczucznego potrząsania zardzewiałymi szabelkami, nie odważy się Rosji zaatakować, gdyż byłoby to po prostu samobójstwem. Rosyjska odpowiedź hiper-sonikami w jeden dzień może zniszczyć wszystkie zakłady militarne zachodu, przez co – co już zapowiedział minister Ławrow – wojna z Europą byłaby całkiem inna i krótka. I zachod o tym naturalnie wie.
Rosja, jeśli sytuacja się nie zmieni, pierwsza zachodu też nie zaatakuje. Pretekst, a nawet rzeczywisty powód naturalnie ma – zachód produkuje masowo drony, śle je na UPAinę i kijowska junta atakuje nimi Rosję. Ale z tym jest pewien prawniczy problem. Jest faktem, że wojska rosyjskie, bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ, wkroczyły na UPAinę w lutym 2022. Nie była to naturalnie, jak ryczy zachodnia propaganda, agresja „pełnoskalowa”, ani „niesprowokowana”, gdyż kijowska junta 8 lat prowokowała do niej Rosję mordowaniem Rosjan w Donbasie. Niemniej fakt jest faktem – wojska rosyjskie bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ wkroczyły na UPAinę.
A Prawo Międzynarodowe i Karta ONZ pozwalają państwom „trzecim” wspierać jakiekolwiek państwo zaatakowane przez inne państwo bez mandatu ONZ. Tak więc „prawnie” zachód jest „kryty” – Rosja zaatakowała bezprawnie biedną UPAinę, więc mamy prawo wspierać ją militarnie.
Rosyjskie drony mogą dziś jednocześnie rozpoznawać i uderzać
Niemniej Rosja, jeśli upaińskie ataki dronami i rakietami, produkowanymi na zachodzie, zagrożą jej egzystencji, bez wahania uderzy w zakłady militarne zachodu. Póki co nie robi tego, gdyż skuteczność zachodnich dronów i rakiet wystrzeliwanych przez kijowską juntę jest obecnie na poziomie 1-2 %, a ponadto Rosja z przyspieszeniem niszczy infrastrukturę UPAiny i może dojść do sytuacji, że dostarczanie zachodnich dronów kijowskiej juncie będzie niezwykle utrudnione, a nawet niemożliwe. Tak więc Rosja nie widzi powodu, by wywołać wojnę na skalę europejską.
Oczywiście – to może zmienić się z dnia na dzień. Rosja trzy razy już pokazała, że są czerwone linie, których przekraczać nie pozwoli: Krym w roku 2014, rozpoczęcie SOW w lutym 2022 i zmasowany ostrzał Kijowa oraz blokada upaińskich portów czarnomorskich w ostatnich miesiącach. Tam, gdzie w grę wchodzi strategiczne bezpieczeństwo, Rosja, nie zważając na jazgot zachodu, czyni to, co uważa za konieczne.
Jak już wspomniałem, europejskie NATO jest pod względem możliwości agresji powietrznej – i obrony powietrznej – niewyobrażalnie słabsze od Rosji i jej nie zaatakuje. Pamiętam panikarskie artykuły w Niemczech po dwukrotnym użyciu przez Rosję Oreszników na UPAinie. Łże-media pisały tu i gadały o niezwykle niszczycielskich rakietach rosyjskich, wobec których zachód niestety jest bezbronny. Wiedzą więc europejscy wasale NATO o tym, ale mimo to ciągle buńczucznie potrząsają zardzewiałymi szabelkami. O co więc w tej wojennej retoryce im chodzi? Myślę, wręcz jestem o tym przekonany, że idzie jedynie o próbę uratowania przed całkowitą klęską kijowskiej junty.
Jak wiemy, od kilku lat, od początku wojny na UPAinie, na zachodzie z uporem maniaka jak mantra powtarzane jest przez łże-media i polityczne marionetki przekonanie, iż wojna na UPAinie zakończy się zadaniem Rosji strategicznej klęski. Zachód był początkowo zaskoczony wkroczeniem wojsk rosyjskich na Upainę, ale bardzo szybko narracja mówiła o wyczerpaniu przez Rosję zapasu rakiet, o chipach z lodówek i pralek i o upadającej rosyjskiej gospodarce. Wydaje się, że początkowo zachód faktycznie wierzył we własną propagandę. Wierzył, że siły zbrojne kijowskiej junty przy pomocy zachodniego sprzętu, zachodnich „doradców” i danych wywiadowczych, pokonają wojska rosyjskie. A także, że zmasowane sankcje gospodarcze i finansowe rzucą Rosję gospodarczo na kolana.
Tu przyznam się, że początkowo sam martwiłem się o stan gospodarki rosyjskiej, poddanej tak zmasowanym sankcjom. Odetchnąłem, gdy wpadły mi w ręce dane Banku Światowego (a nie jest on ruską onucą) za roku 2024.
Dotyczyły one realnego PKB: 1) Chiny – 35 bilionów dolarów; 2) USA – 27,4 biliona dolarów; 3) Indie – 14,6 biliona dolarów; 4) Rosja – 6,45 biliona dolarów
Dane MFW (także nie jest rosyjską onucą) za rok 2025 potwierdziły dane Banku Światowego sprzed roku – Rosja mimo zmasowanych sankcji przegoniła Japonię i Niemcy i nadal jest czwartą gospodarką świata: 1) Chiny $41,24 bln; 2) Stany Zjednoczone $30,77 bln; 3) Indie $17,26 bln; 4) Rosja $7,24 bln; 5) Japonia $7,01 bln; 6) Niemcy $6,18 bln
.Jak widzimy, sankcje przyniosły skutek odwrotny od zamierzonego, zachód nie rzucił Rosji gospodarczo na kolana, sam sobie w kolano strzelił, odcinając się od tanich paliw i rosyjskiego rynku i coraz bardziej pogrąża się w gospodarczym zaniku. Jeśli dołożymy do tego stan zadłużenia i problemy społeczne (we Francji akurat zmasowane zadymy o szkoły, a w Niemczech we wschodnich Landach wyborcze klęski partii rządzących), to widzimy chylenie się zachodu w jego obecnym kształcie ku upadkowi.
Gęsty dym nad Kijowem po jednym z rosyjskich ataków, zdjęcie z 28 września 2026 r.
O wdeptaniu Rosji w ziemię już nawet najbardziej sprzedajne marionetki tu nie myślą i nie mówią. A sytuacja na froncie, a zwłaszcza niszczenie przez Rosję wszelkiej upaińskiej infrastruktury, mimo militarnego wsparcia przez zachód pokazały, że i militarnie NATO przegrało na UPAinie z Rosją sromotnie. Zamiast strategicznej klęski Rosji szykuje się strategiczna klęska kijowskiej junty. I do tego sprzedajne europejskie marionetki polityczne nie chcą dopuścić, gdyż byłaby to i dla nich strategiczna klęska polityczna i wizerunkowa. Musieliby odpowiedzieć opozycji, dlaczego wtopili w UPAinę biliony i wspierali ją nawet wtedy, gdy gołym okiem było widać, że przegra. I dlaczego wojenną retoryką i różnymi prowokacjami przypisywanymi Rosji narażali bezpieczeństwo własnych obywateli. I dlaczego nakładali kolejne sankcje, które zamiast niszczyć gospodarkę Rosji niszczyły ich własną gospodarkę.
Widząc nadchodzącą klęskę kijowskiej junty zachodnie pętaki rozpętały więc histerię wobec „złej” Rosji, kopią ją po kostkach oskarżeniami o ataki dronowe i wojnę hybrydową, straszą operacją blokady Kaliningradu, blokadami morskimi, piractwem morskim i dalszymi sankcjami tylko po to, aby obrzydzić Rosji życie i tak ją znękać nagonką i oskarżeniami o wszelkie zło tego świata, by Rosja wreszcie, nim padnie kijowska junta, zgodziła się na negocjacje i wstrzymanie ostrzału UPAiny. Mogliby wtedy próbować przedstawiać uratowanie kijowskiej junty przed upadkiem jako strategiczną klęskę zadaną Rosji. Wszak kijowskiej junty Rosja nie pokonała, choć chciała.
Dodatkowo, bo i to jest ważne, chcą zachodnie pętaki osiągnąć dopuszczenie ich do pertraktacji jako jednej z ważnych, decydujących o pokoju stron. Już od kilku lat nikt poważny na świecie nie bierze politycznych marionetek z Berlina, Londynu i Paryża na serio i na poważnie. Kiedyś byli szanowani, obecnie nikt na świecie z nimi się nie liczy. I stąd chcą jako siła polityczna decydować o losie UPAiny na równi z Rosją.
A tak, na marginesie, ostatnio w urzędzie kanclerza Niemiec, podczas konferencji prasowej, prezydent Kazachstanu Tokajew zagrał Niemcom na nosie. Zapytany o jego opinię o prezydencie Putinie, w obecności najemnika BlackRock Merza, wściekłego wroga prezydenta Putina, powiedział co następuje (przytaczam fragment, przetłumaczony przeze mnie na język polski):
Jestem bardzo wdzięczny prezydentowi Putinowi za to, że z wielkim zrozumieniem podszedł do mojego osobistego stanowiska, jako że my – jako głowy państw – opowiadamy się za zakończeniem wojny na terytorium Ukrainy. Utrzymuję z prezydentem Putinem bardzo dobre relacje. Uważam go za wybitną postać polityczną. Dzisiaj również z przekonaniem stwierdzam, że postrzegam prezydenta Putina jako męża stanu i polityka odpowiedniego do pełnienia tej roli. Być może brzmi to dla Państwa nieco osobliwie, ale moim zdaniem dotyczy to zarówno Azji Środkowej – w tym Kazachstanu – jak i Europy oraz całego świata. Znam go bardzo dobrze; posiada on cechy charakteru niezbędne do pełnienia funkcji głowy państwa tak ogromnego kraju, o złożonej historii i specyficznym rozumieniu celów strategicznych, przed którymi ten kraj stoi.
Merz był naturalnie wściekły, ale co miał zrobić – potrzebuje na gwałt kazachskiej ropy i musiał milczeć. Ale to właśnie pokazuje, że z zachodem nie liczy się nikt, nawet taki Kazachstan.
Tak więc uważam, że jeśli nie dojdzie przez przypadek do wojny Rosji z zachodem, świadomie nie wywoła jej nikt. Zachód jest za słaby i za cienki militarnie i gospodarczo. Rosja zaś jej cele osiągnie bez bezpośredniego ataku na zachodnich wasali NATO. Wystarczy, że doprowadzi do sytuacji, w której zachód nie będzie w stanie lub nie będzie mógł (np. pod naciskiem rosnącej w siłę opozycji) dalej finansowo i materiałowo wspierać kijowską juntę. A taka sytuacja wydaje się być coraz bliżej. Bez wsparcia zaś przez zachodnich sponsorów kijowska junta nie przetrwa nawet kilku dni.
Martwi mnie tylko sytuacja w Polsce, w której siły neobanderowskie, antypolskie, mają coraz większe wpływy. Gdy padnie kijowska junta, a padnie, i to chyba już tej zimy, w Polsce zaroi się od uciekinierów z UPAiny, a Polacy zostaną wydani na pastwę wściekłych z poniesionej klęski neobanderowców z Azowa. Mordów na Polakach, jak ostatnio w Jarosławiu, będzie znacznie więcej. I nikt Polaków bronić nie będzie. Ani Rosja, ani NATO, ani Bruksela…
Jesteśmy na drodze do kolejnej wojny . Trump mógł (i powinien) ogłosić zwycięstwo i po prostu odejść od Iranu, ale to postawiłoby go w roli „przegranego” (perspektywy, której nie może tolerować). Po drugie, z jakiegoś powodu jest on w niewoli Netanjahu i Izraela.
Tucker Carlson w sierpniu 2024 roku zwrócił się bezpośrednio do Trumpa: „Nie wygrasz tej wojny [z Iranem]. Przegrasz ją, a to zniszczy twoją prezydenturę. Co więcej, Netanjahu i syjonistyczna klasa darczyńców cię nie lubią. Nienawidzą cię”. „Wiem” – to była jedyna odpowiedź Trumpa. To było wtedy.
Z przemówienia Trumpa w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, w którym stwierdził, że Iran musi albo skapitulować po wyborach uzupełniających w USA, po których grozi on ultimatum, albo będzie musiał zdecydować, czy „szybko unicestwić” Iran. Wszyscy, którzy to usłyszeli, odebrali to jako groźbę użycia broni jądrowej. I rzeczywiście, od tego czasu Trump wielokrotnie nawiązywał do tej groźby unicestwienia, używając tego czy innego synonimu – stale podkreślając, wraz ze swoimi bliskimi współpracownikami, powtarzające się żądanie, aby Iran nigdy nie posiadał broni jądrowej.
Jednocześnie Netanjahu twierdzi, że Izrael dysponuje nowymi informacjami wywiadowczymi, które wprost wskazują na to, że Iran podejmuje konkretne kroki w kierunku posiadania broni jądrowej (choć izraelska społeczność ds. bezpieczeństwa i obrony twierdzi, że nie ma takich dowodów ). „Próbują opracować broń jądrową i środki umożliwiające jej dostarczenie do każdego miasta w USA” – powtórzył Netanjahu w tym tygodniu w wywiadzie dla CBS .
Sedno sprawy polega na tym, że Trump pragnie zwycięstwa nad Iranem i nie potrafi znaleźć „cudownego środka”, który by go pokonał. Narracja wojenna przed wyborami do Kongresu zmieniła się zatem, podkreślając, że irańska władza nad Ormuzem została złamana ( Bloomberg „potwierdza”, że rzeczywiście wróciliśmy do poziomu bliskiego przedwojennemu przepływowi ropy naftowej z Bliskiego Wschodu) i że amerykańskie oblężenie finansowe doprowadzi Iran do bankructwa w ciągu dwóch tygodni – twierdzi sekretarz skarbu Bessent.
Na początku tego tygodnia wybuchła szeroko zakrojona kampania propagandowa, mająca na celu przekonanie ludzi, że Cieśnina Ormuz jest praktycznie otwarta. Jak pisze Philip Pilkington :
„»80% otwarcia« to hasło reklamowe Javiera Blasa z Bloomberga… [to] wyglądało jak najnowsza medialna operacja nadwyżki ropy naftowej: ropa kosztuje blisko lub powyżej 100 dolarów za baryłkę, a mimo to przepływ przez Cieśninę powrócił do poziomu sprzed wojny. Nazwijmy to Nadwyżką Ropy 2.0”.
Pilkington opisuje , jak przeprowadził dogłębne badania, aby ustalić, skąd „wzięła się narracja o nadwyżce ropy naftowej 2.0” —
„Zadałem serię kluczowych pytań. Jakie jest źródło tych danych? … Jak zostały zinterpretowane? Jak [one] mają się do weryfikowalnych faktów? Co reakcja zarówno rynku kontraktów terminowych na ropę naftową – skupiającego jednych z najlepiej poinformowanych analityków rynku naftowego na świecie – jak i rządu USA mówi nam o wiarygodności raportu? … Głównym twierdzeniem jest to, że przewoźnicy znaleźli ukryty sposób transportu ropy przez Cieśninę Ormuz… Głównym źródłem była Kpler, wysoko ceniona… firma analityczna… często nazywana „Bloombergiem rynków fizycznych”.
„Wykres Kplera mówi nam, że od początku września przez Cieśninę Ormuz przepływa ogromna ilość ropy… [To] wydawało się dziwne… Kiedy zagłębimy się w źródła danych i metodologię Kplera, znajdziemy poważne powody do obaw. W normalnych czasach dane Kplera wydają się wiarygodne… Jednak sam Kpler przyznaje, że nie da się przeprowadzić [swoich standardowych procedur weryfikacji] w przypadku statków… próbujących transportować ropę w sposób ukryty. Zamiast tego [Kpler] twierdzi, że do liczenia statków przepływających przez Cieśninę wykorzystuje zdjęcia satelitarne. Wysokiej rozdzielczości zdjęcia satelitarne aktywnych stref konfliktu to gorący towar geopolityczny… [Jednak] kiedy to zbadałem, odkryłem, że Kpler nie podaje, skąd pochodzą te zdjęcia… Starsi pracownicy firmy [również powiedzieli], że używają tych zdjęć do wykrywania flot cieni, „gdy jest to dozwolone”… co sugeruje, że nie mają pełnej kontroli nad dostarczanymi danymi…”.
Pilkington uważa jednak, że ta nowa kampania propagandy wojennej wydaje się znacznie mniej skuteczna – „Narracja o nadwyżce ropy naftowej 2.0 po prostu nie sprawdziła się tak dobrze, jak pierwsza wersja”. Zauważa, że w lipcu, gdy czołowi komentatorzy prowadzili „narrację o nadwyżce ropy naftowej”, ceny ropy spadły o 30 dolarów za baryłkę; tym razem spadły tylko o 10 dolarów. Co istotne, osoby zorientowane w sytuacji były znacznie bardziej sceptyczne.
Biorąc pod uwagę wyraźne dowody na niemal codzienne irańskie ataki rakietowe i dronowe na statki naruszające irańskie przepisy, zarówno w cieśninie Ormuz, jak i w całym Zatoce Perskiej, nie jest to zaskakujące.
Wojna propagandowa jest zresztą raczej dodatkiem do „wojny w połowie kadencji”, a nie do wojny z Iranem, którą Trump ustawił wokół kwestii nuklearnej. Kwestia otwarcia Ormuzu ma wywrzeć psychologiczny wpływ na obawy amerykańskich wyborców dotyczące cen oleju napędowego i inflacji w okresie poprzedzającym wybory.
Trump wyraźnie zapowiedział, że zaatakuje Iran (jeśli ten nie skapituluje) po wyborach uzupełniających. Jednak w tym kontekście sam wynik wyborów uzupełniających staje się kwestią sporną: jeśli Trumpowi pójdzie lepiej niż oczekiwano, prawdopodobnie potraktuje wynik wyborów jako potwierdzenie jego twardego stanowiska w sprawie wojny z Iranem. Ale jeśli Trumpowi pójdzie gorzej – tj. jeśli Republikanie przegrają zarówno w Izbie Reprezentantów, jak i w Senacie – czy nie mógłby wtedy zdecydować się na „podwojenie stawki”?
Podwoić wysiłki, aby osiągnąć co? Jest mało prawdopodobne, aby wznowienie bombardowań na wzór wcześniejszej fazy wojny doprowadziło do kapitulacji Iranu. Ale użycie broni jądrowej dotyka najczulszych punktów i kwestii moralnych. Niemniej jednak, Colby Elbridge, Podsekretarz Stanu ds. Polityki Obronnej, pracuje nad nowelizacją amerykańskich protokołów dotyczących „użycia broni jądrowej”, aby zezwolić na użycie taktycznej broni jądrowej jako „pomostu” do „Wielkiej Wojny”.
Jednym ze sposobów obejścia tej publicznej wrażliwości byłoby, gdyby Izrael jako pierwszy użył broni jądrowej przeciwko celom irańskim – najprawdopodobniej wystrzelonej z okrętów podwodnych dostarczonych przez Niemcy. Jednak nawet gdyby izraelskie pociski Tomahawk z głowicami jądrowymi zostały wystrzelone z okrętów podwodnych, te ostatnie – ze względu na konieczność wynurzenia się w celu odpalenia – prawdopodobnie naraziłyby okręty i pociski na irańskie działania wyprzedzające. Niewątpliwie obserwują to obserwatorzy satelitarni.
A co z Iranem? Dlaczego Iran miałby czekać, aż Izrael i Stany Zjednoczone będą w pełni gotowe na eskalację po wyborach uzupełniających? Czy Iran czekałby w nadziei, że wybory uzupełniające doprowadzą do zmiany paradygmatu politycznego w USA? A może Iran mógłby uprzedzić plany ataku USA i Izraela?
Jeśli dojdzie do kolejnej fazy wojny — co teraz wydaje się nieuniknione — rozprzestrzeni się ona szerzej i głębiej niż poprzednie rundy wojny, zmieniając zarówno geografię polityczną Azji Zachodniej, jak i prawdopodobnie również stanowisko Rosji i Chin wobec Stanów Zjednoczonych.
Podczas podróży do Moskwy Éva Péli rozmawiała z wieloma czołowymi politologami, dyplomatami i analitykami geopolitycznymi na temat fundamentalnej reorganizacji polityki światowej. W pierwszej części dwuczęściowego, ekskluzywnego wywiadu, znany ekspert ds. Chin Wasilij Kaszyn (dyrektor Centrum Kompleksowych Studiów Europejskich i Międzynarodowych w HSE) analizuje ostateczny upadek starego modelu handlu, motywy stojące za zmianą kierunku politycznego Niemiec i wyjaśnia, dlaczego Moskwa skreśliła Zachód, zanim zdążyła wbić klin między Rosję a Chiny.
Éva Péli: Panie Kashin, przez długi czas relacje między Rosją a Niemcami opierały się na ścisłej integracji przemysłowej i energetycznej. W Berlinie most ten jest obecnie uważany za nieodwracalnie zniszczony, a Rosja postrzegana jako permanentne zagrożenie. Jak rosyjska polityka zagraniczna i elita akademicka postrzegają to historyczne zerwanie?
Wasilij Kaszyn: Mamy do czynienia z końcem starego modelu polityczno-gospodarczego, który istniał zarówno w Rosji, jak i w Europie, a zwłaszcza w Niemczech. Proces ten ma długą historię i jest częściowo związany ze zmianami politycznymi i ideologicznymi, ale także częściowo ze zmianami w geografii ekonomicznej i gospodarce obu krajów. Przede wszystkim Rosja jest i pozostanie przede wszystkim eksporterem surowców ze względu na istniejące czynniki produkcji.
Surowce są zazwyczaj zużywane tam, gdzie istnieje silny sektor wytwórczy, zwłaszcza w branżach energochłonnych i materiałochłonnych. To właśnie te gałęzie przemysłu w Europie zaczęły podupadać w latach 90. XX wieku. Obecnie spadek ten znacznie się nasilił. Od końca lat 90. obserwujemy praktycznie nieprzerwany wzrost rosyjskiego eksportu do Azji oraz rosyjskiej wymiany handlowej z Azją (zwłaszcza z Chinami), podczas gdy ogólny udział Rosji w handlu z Europą zmniejszył się. Oczywiście, w bardziej sprzyjających warunkach politycznych i bezpieczeństwa proces ten mógłby przebiegać znacznie wolniej, a być może nawet ulec zahamowaniu. Tak się jednak nie stało.
Po drugie, dotychczasowy model relacji nie był w rzeczywistości korzystny dla Rosji. Rosja konsekwentnie eksportowała do Europy, a zwłaszcza do Niemiec, więcej towarów niż importowała, a pozostałe środki reinwestowała z powrotem w Europie. Rosja oczekiwała, że taki model relacji pozwoli jej sprostać wyzwaniom związanym z głębszą integracją gospodarczą i przemysłową. Przykładami działań Rosji w tym kierunku są próba nabycia dużego pakietu akcji europejskiej firmy lotniczej EADS oraz próba zakupu przez rosyjski państwowy Sbierbank niemieckiego producenta samochodów Opla po jego bankructwie. W obu przypadkach rosyjskie oferty zostały odrzucone z przyczyn politycznych.
Żadne próby osiągnięcia głębszej integracji, wzajemnej zależności ani transferu technologii nie powiodły się, podczas gdy na przykład Chiny z łatwością nabywały w tym okresie wszelkie aktywa w Europie, w tym te w sektorze zaawansowanych technologii. W niektórych przypadkach Chińczycy bez trudu nabywali nawet aktywa w sektorze technologii podwójnego zastosowania, co miało miejsce w takich krajach jak Niemcy i Austria. Naturalnie doprowadziło to do rozczarowania współpracą.
A ponieważ, oprócz tych fundamentalnych przyczyn ekonomicznych, relacje nie rozwijały się również w sferze politycznej, można by rzec, że zerwanie było nieuniknione. Przypuszczam, że bez sprzeczności politycznych doszłoby po prostu do pewnego rozplątania, ale współpraca byłaby kontynuowana. Jednak ponieważ Unia Europejska również prowadziła wrogą politykę wobec Rosji, zerwanie było bardzo gwałtowne. Oczywiście relacje nie powrócą do stanu z lat 90. i 2000. w dającej się przewidzieć przyszłości i najprawdopodobniej nigdy nie powrócą.
Proces ten trwa od końca lat 90. XX wieku, ale stał się bardzo wyraźny i dotkliwy około 10–15 lat temu. W grę wchodzą tu również czynniki fundamentalne, związane ze strukturą gospodarki. Myślę, że procesy zachodzące w gospodarce europejskiej, takie jak upadek przemysłu (który obserwujemy szczególnie w Niemczech), a także bardzo aktywna polityka promująca „zieloną” agendę i ograniczająca zużycie wszelkiego rodzaju energii i materiałów, z natury rzeczy niwelują warunki naszej bliskiej współpracy. Sprzedajemy energię, metale i produkty rolne. Żaden z tych rynków w Europie nie rośnie; wszystkie się kurczą. Dlatego perspektywy naszych relacji i tak uległyby pogorszeniu. Dla każdego kraju eksportującego surowce, niezależnie od jego orientacji politycznej, głównym rynkiem zbytu są rynki azjatyckie. Dotyczy to zarówno Australii, jak i Rosji.
Z rosyjskiej perspektywy Niemcy dążą do historycznej militaryzacji, stacjonując amerykańską broń i dążąc do objęcia przywództwa w europejskiej obronności. Jak ten kierunek jest postrzegany w Moskwie?
Jest całkowicie oczywiste, że Unia Europejska dąży do wykorzystania argumentu „rosyjskiego zagrożenia” w celu wewnętrznej transformacji. Co więcej, jest on aktywnie wykorzystywany do uzasadniania różnych polityk wewnętrznych. W szczególności elita rządząca w Niemczech aktywnie posługuje się tym argumentem, aby uzasadnić swoją politykę wobec prawicowej opozycji – Alternatywy dla Niemiec. W rzeczywistości możliwości Rosji w zakresie wpływania na niemiecką lub europejską politykę wewnętrzną są bardzo ograniczone, ale oczywiście zawsze korzystne jest wyolbrzymianie zagrożenia zewnętrznego, ponieważ znacznie rozszerza to pole manewru w polityce wewnętrznej.
Unia Europejska od lat dąży do wypracowania wspólnej polityki w sektorze wojskowym i przemysłu obronnego. Zaczęło się to na długo przed kryzysem na Ukrainie, ale Unii Europejskiej nigdy nie udało się poczynić znaczących postępów w tej dziedzinie, ponieważ rządy krajowe nie chcą zrzec się uprawnień i elementów suwerenności. Nadal jest to trudne zadanie, ale widzimy, że w obliczu wojny na Ukrainie Unia Europejska poczyniła jednak pewne znaczące kroki w tym kierunku – więcej niż wcześniej, choć wciąż niewystarczające. Problemy są poważne. Jednym z przykładów jest załamanie się francusko-niemieckiego partnerstwa w projekcie myśliwca nowej generacji kilka miesięcy temu, po którym Niemcy zaczęły szukać nowego partnera nie w Europie, lecz w Japonii.
Oczywiście, uważnie monitorujemy transformację wojskową Unii Europejskiej. Zrozumiałe jest, że Niemcy starają się przewodzić temu procesowi i drastycznie zwiększą swoje wydatki na wojsko, co uwzględniamy w naszym planowaniu wojskowym. Największe obawy budzą te aspekty niemieckiego zbrojenia, które mogłyby zagrozić stabilności strategicznej – na przykład plany produkcji i zakupu pocisków średniego zasięgu, zwłaszcza amerykańskich pocisków manewrujących, oraz rozmieszczenia amerykańskich pocisków. Rosja odpowie na te działania zwiększeniem własnego uzbrojenia.
Prawdopodobnie w pewnym momencie rozsądne byłoby omówienie środków gwarantujących bezpieczeństwo i stabilność w Europie, aby – podobnie jak w czasie zimnej wojny – pomimo wrogich stosunków i rywalizacji militarnej nie przekroczyć granicy bezpośredniej konfrontacji. Naszym wspólnym interesem pozostaje zapobieżenie bezpośredniemu starciu militarnemu w Europie, pomimo skrajnie wrogich stosunków politycznych.
Czeka nas długi okres konfrontacji, nowa zimna wojna. Niemcy rozbudowują swoje siły zbrojne i ogłaszają je skierowanymi przeciwko Rosji. Rosja z kolei będzie rozbudowywać swoje siły zbrojne przeciwko Niemcom, a my będziemy postrzegać się nawzajem jako potencjalnych przeciwników. Wojsko będzie prowadzić odpowiednie planowanie, manewry i rozwijać nowe rodzaje broni.
Jednak właśnie w takich warunkach żyła Europa w latach 1945–1990. Trzeba powiedzieć, że okres ten pokazał, że w takich warunkach można żyć długo, względnie spokojnie i całkiem dobrze. Patrząc wstecz na lata 60. i 70. XX wieku, Europa przeżywała okres dobrobytu, który wspomina się z nostalgią; powszechne było przekonanie, że był on o wiele lepszy niż obecnie.
Dlatego musimy po prostu zaakceptować to jako nieuniknione i nauczyć się z tym żyć. Ale nie ma złudzeń: musimy zrozumieć, że przez bardzo długi czas będziemy stale żyć na krawędzi wojny i po prostu musimy się do tego przystosować. Będziemy żywić wobec siebie wrogie intencje i nie możemy mieć złudzeń, że to się zmieni.
Na Zachodzie relacje między Moskwą a Pekinem są często przedstawiane jako monolityczny blok. Gdzie przebiega dziś granica między pragmatycznym partnerstwem dla wygody a rosnącą asymetryczną zależnością Rosji od chińskiej gospodarki? Czy zastój w projekcie „Siła Syberii 2” jest przejawem strukturalnego podporządkowania, czy po prostu chińskiej ostrożności?
Chiny to największa gospodarka świata. Mierzona parytetem siły nabywczej, realnie jest to największa gospodarka świata; ich przemysł jest większy niż USA, Japonii i Niemiec razem wziętych. Dlatego wszelkie relacje gospodarcze z Chinami są naturalnie asymetryczne. Czy to oznacza, że staliśmy się w jakikolwiek sposób zależni politycznie? Nie, nie, ponieważ całą naszą współpracę z Chinami prowadzimy na zasadach komercyjnych. Nie otrzymujemy żadnej pomocy ani pożyczek, nie żądamy żadnych ustępstw i nie jesteśmy zależni od Chin w kwestii bezpieczeństwa.
Oczywiście, istnieje bardzo szeroki wachlarz kwestii dotyczących porządku światowego, w których nasze i chińskie stanowiska są niemal identyczne. Jednocześnie wielokrotnie deklarowaliśmy na najwyższych szczeblach – zarówno ze strony rosyjskiej, jak i chińskiej – że te stosunki nie są sojuszem i nigdy nim nie będą. Każdy kraj ma własne stanowisko w kwestiach polityki azjatyckiej: na przykład nie wspieramy Chin w ich konfliktach terytorialnych z innymi państwami azjatyckimi (takimi jak Indie, Wietnam i Japonia), ale Chiny również nie wspierają Rosji w jej konfliktach w Europie.
Wszystkie decyzje dotyczące projektów gospodarczych – takich jak „Siła Syberii 2”, przemianowany obecnie na „Siła Bajkału” – podejmowane są wyłącznie w oparciu o ekonomiczną opłacalność. O ile wiem, w Chinach istnieją pewne przeszkody polityczne związane z realizacją tego projektu. Wynikają one z dość surowych chińskich przepisów dotyczących stopnia uzależnienia od jednego źródła niezbędnych surowców (w niektórych przypadkach, o ile wiem, przepisy te obowiązują od lat 90. XX wieku lub wcześniej). W ostatnich latach Chiny częściowo naruszyły te przepisy w odniesieniu do dostaw ropy naftowej z Rosji, ponieważ było to dla nich korzystne, ale jednocześnie dążą do ich przestrzegania.
Myślę, że w tej chwili nie są jeszcze gotowi do realizacji tego projektu, ale to ich własna logika ekonomiczna; prowadzą własne dyskusje i to jest całkowicie normalne. Możemy czekać tak długo, jak będzie to konieczne. Ten projekt może nigdy nie zostać zrealizowany, albo może zostać zrealizowany bardzo szybko – tylko bardzo wąskie grono osób zna prawdziwy stan rzeczy. Ale nawet jeśli nigdy nie zostanie zrealizowany, nie zmieni to fundamentalnie relacji rosyjsko-chińskich. Mają one swoje ograniczenia, ale są dla nas bardzo ważne. Obecnie udział Chin w naszym handlu jest mniej więcej równy temu, jaki miała Unia Europejska około dziesięciu lat temu. Jest to zatem ważny partner, ale jednocześnie bardzo aktywnie poszukujemy innych rynków, tak jak Chińczycy dbają o to, aby nie być całkowicie od nas zależnymi w zakresie ważnych dostaw.
Idea wykorzystania Rosji jako „hamulca przeciwko Chinom” utrzymuje się w zachodnich kręgach strategicznych – na przykład ówczesny niemiecki wiceadmirał Kay-Achim Schönbach otwarcie apelował o współpracę z Moskwą w celu utrzymania Pekinu w ryzach. Jak Pan ocenia tę tezę i czy uważa Pan, że niemożliwe jest, aby Rosja kiedykolwiek ponownie przyjęła rolę bufora?
To jest całkowicie niemożliwe i Rosja nigdy się na to nie zgodzi. Dzieje się tak, ponieważ Rosja i Chiny mają jedną z najdłuższych granic lądowych na świecie, a każda sytuacja, w której zaczęlibyśmy postrzegać się nawzajem jako zagrożenie, miałaby katastrofalne konsekwencje zarówno dla gospodarki, jak i bezpieczeństwa. Podczas zimnej wojny, po pogorszeniu stosunków radziecko-chińskich, oba kraje przeznaczyły ogromne środki na budowę systemu obronnego wzdłuż tysięcy kilometrów granicy. W rzeczywistości obciążenie militarne Związku Radzieckiego nie wynikało w dużej mierze z amerykańskich wynalazków, z których Amerykanie są tak dumni (jak „Gwiezdne Wojny”), ale raczej z konieczności budowy systemu obronnego wzdłuż granicy z Chinami, która przebiega przez trudny teren i jest niezwykle długa. Związek Radziecki był zmuszony stacjonować tam i utrzymywać ogromną armię lądową, a Chińczycy musieli zrobić to samo.
Wierzę, że zarówno Rosja, jak i Chiny wyciągnęły wnioski z tego katastrofalnego doświadczenia, kiedy oba kraje omal nie doprowadziły się do wzajemnego zniszczenia. W związku z tym nigdy nie podejmiemy żadnych kroków przeciwko Chinom. Wypełnimy wszystkie postanowienia naszego porozumienia z Chinami z 2001 roku, które zabrania nam uczestniczenia w sojuszach wymierzonych przeciwko sobie, zezwalania na jakiekolwiek działania wymierzone przeciwko sobie z naszego terytorium oraz wywierania na siebie jakiejkolwiek presji. Dla nas lepiej jest nie utrzymywać żadnych stosunków z Zachodem niż stać się przeciwnikiem Chin, ponieważ żaden z krajów zachodnich nie graniczy bezpośrednio z Chinami, a my mamy.
Waszyngton wielokrotnie wyrażał zamiar wbicia klina między Rosję a Chiny za pomocą „odwróconego manewru Nixona”. Czy uważa Pan tę kalkulację za realistyczną i jak Moskwa postrzega tego typu próby USA?
Pojęcie „odwróconego Nixona” i twierdzenie, że Nixon rzekomo „rozdzielił” Związek Radziecki i Chiny, świadczą o całkowitym braku zrozumienia historii ze strony osób głoszących takie poglądy. W momencie, gdy prezydent Nixon rozpoczął rozwijanie stosunków między USA a Chinami, stosunki radziecko-chińskie praktycznie nie istniały już od dekady (załamanie współpracy nastąpiło w latach 1959-1960). Normalizacja stosunków amerykańsko-chińskich została zapoczątkowana serią kontaktów w latach 1969-1971, a w tym czasie Chiny były już od dekady de facto przeciwnikiem Związku Radzieckiego; oba kraje zaangażowały się nawet w drobne starcia zbrojne. Są to zatem całkowicie nieporównywalne sytuacje.
Rosja jest zainteresowana utrzymaniem konstruktywnych i przyjaznych stosunków z Chinami, ponieważ jest to kwestia jej fizycznego przetrwania. Podobnie, Chińczycy są zainteresowani utrzymaniem konstruktywnych i przyjaznych stosunków z Rosją. Jeśli staniemy się wzajemnymi wrogami, żadnemu państwu się to nie uda, a wręcz możemy się nawzajem zniszczyć. Dlatego nigdy tego nie zrobimy. Jedyne, co może się zmienić, to głębokość naszej współpracy w kwestiach wojskowych i politycznych – możemy działać aktywniej w różnych regionach świata lub po prostu ograniczyć się do normalnych stosunków międzypaństwowych. Głębokość współpracy w dużej mierze zależy od stanu relacji między Rosją a Zachodem, a także między Chinami a Zachodem. Jednak relacje te zawsze będą przyjazne i konstruktywne.
Panie Kashin, dziękuję panu bardzo za ten niezwykle interesujący wgląd w perspektywę rosyjską.
Wasilij Kaszyn jest dyrektorem Centrum Kompleksowych Studiów Europejskich i Międzynarodowych (CCEIW) na Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Badawczym „HSE”. Jest również starszym pracownikiem naukowym w Centrum Studiów nad Chinami i Projektami Regionalnymi w Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym (MGIMO), wykładowcą w Katedrze Bezpieczeństwa Międzynarodowego na Wydziale Polityki Światowej Uniwersytetu Moskiewskiego (MSU) oraz kandydatem nauk politycznych. Jest członkiem Rady Polityki Zagranicznej i Obronnej (SVOP).
Zapowiedź części 2: W drugiej części rozmowy Éva Péli poszerza perspektywę na poziom makro-geopolityczny. Wasilij Kaszyn analizuje strategiczne powściągliwości Chin, omawia ryzyko eskalacji na morzu i w kontekście nuklearnym oraz przedstawia spostrzeżenia na temat konkretnych linii negocjacji dyplomatycznych dotyczących Ukrainy.
Arno van Kessel spędził ponad osiem miesięcy w jednostce antyterrorystycznej w PI Vught, najpilniej strzeżonym więzieniu w Holandii. „Nie znaleźli dowodów w sprawie karnej i niczego nie znajdą, bo nie popełniłem żadnego przestępstwa”. Jest przekonany, że został aresztowany, ponieważ wszczął postępowanie cywilne przeciwko państwu holenderskiemu i wpływowym osobom, które w okresie pandemii COVID-19 narzuciły ludności broń biologiczną. „Kilka godzin po tym, jak złożyliśmy dokumenty w sądzie, aresztowała mnie jednostka antyterrorystyczna”.
W ekskluzywnym wywiadzie dla De Andere Krant, 62-letni adwokat po raz pierwszy wspomina swoje aresztowanie i zatrzymanie, które postrzega jako dowód na to, że nie ma już rządów prawa.
„Kluk-klik. Kluk-klik”. Arno van Kessel opisuje odgłos ciężkich butów strażnika kroczącego po betonowej podłodze więzienia. „Krrr-klik, szelest kluczy. Kpffff, drzwi się otwierają. Huk, drzwi celi zatrzaskują się z hukiem. Brzdęk, zamek znowu się zamyka. Kluk-klik, strażnik idzie w stronę mojej celi. Słychać wszystko, wiesz, pomimo tych grubych betonowych ścian. Klik-klik, otwiera się klapa w małym okienku w mojej celi. W środku nocy dioda LED zapala się na pięć sekund. Nie po to, żeby sprawdzić, czy jeszcze tam jesteś, ale żeby sprawdzić, czy jeszcze żyjesz. Klik-klik, klapa zamyka się ponownie. Kluk-klik, strażnik kontynuuje obchód. A ja leżę, nie śpiąc, martwiąc się: co ja tu robię?”
Ten „film” wciąż odtwarza się w głowie adwokata, gdy próbuje zasnąć. „Mój rytm snu został całkowicie zaburzony”.
Po 260 dniach w areszcie tymczasowym Van Kessel cierpi na zespół stresu pourazowego (PTSD), reumatyzm związany ze stresem oraz przejściowe podrażnienie: skurcze spowodowane elektronicznym monitorem na kostce, który musi nosić. „Biorę trzy dawki prednizonu dziennie, ponieważ stres jest uwięziony w moim ciele” – wyjaśnia Van Kessel.
[prednizon: silnie hamuje stany zapalne, łagodzi alergiczną reakcję organizmu i osłabia układ odpornościowy.md]
Mimo wszystko jest zadziwiająco optymistyczny, bystry i pogodny. „Bardzo się cieszę, że wróciłem do rodziny i psa, czasami znów mogę się cieszyć i dziękuję naszemu drogiemu Bogu za każdą chwilę, którą mi daje. Przede mną jeszcze długa droga, nie chodzę do psychologa i jestem daleki od dawnego siebie, ale z natury jestem pozytywnie nastawiony i wciąż patrzę w przyszłość z nadzieją. Jestem uszkodzony, ale nie udało im się mnie złamać psychicznie” – mówi. „Chcesz kawy?”
Aresztowanie
Wróćmy do 11 czerwca 2025 roku. Około 5 rano Van Kessel nagle wpatruje się w lufę pistoletu maszynowego, którą trzyma funkcjonariusz jednostki antyterrorystycznej. „Leżałem w łóżku zaledwie kilka godzin. W tygodniach poprzedzających to wydarzenie spędziłem dziesięć dni z rzędu pracując z moim kolegą Peterem Stassenem – niczym para mnichów – nad naszym Oświadczeniem o Odpowiedzi, będącym częścią naszego postępowania cywilnego. W dokumencie tym argumentujemy – prawnie i, moim zdaniem, przekonująco – że szczepionki przeciwko COVID-19 są bronią biologiczną. Twierdzimy, że wezwane przez nas osoby wiedziały, mogły wiedzieć lub powinny były o tym wiedzieć, i pociągamy je do odpowiedzialności solidarnej. Chcemy, aby niezależny sędzia wydał orzeczenie w tej sprawie” – podsumowuje Van Kessel. „Kilka godzin po złożeniu dokumentu zostałem aresztowany”.
Nadal może odtworzyć w myślach „film” ze swojego aresztowania, w każdym szczególe. „Weszli dość cicho przez frontowe drzwi, bo nie były podwójnie zamknięte na noc. Obudziłem się z krzykiem, ale myślałem, że śnię. Facet w kominiarce trzymał pistolet maszynowy wycelowany w moją skroń. Sędzia śledczy, dziekan Izby Adwokackiej i prokurator byli w mojej sypialni z dwoma funkcjonariuszami. Helena (żona van Kessela, red.) była na strychu, bo pracowałem do późna.
Posadzono mnie na krześle w samej bieliźnie i dano kamizelkę. „Broń”, „narkotyki”, „pieniądze”, „złoto” – krzyczeli. W naszym domu – który już sprzedaliśmy, bo mieliśmy wyemigrować do Austrii – mieliśmy garderobę z sejfem. Wskazałem im klucz. Nie znaleźli niczego kryminalnego i nic nie znajdą, bo ja niczego kryminalnego nie popełniłem. Potem naciągnięto mi worek na głowę, zakuto w kwadratowe kajdanki i… Zabrano mnie na komisariat policji w Leeuwarden.
Van Kessel natychmiast zdaje sobie sprawę, że jego aresztowanie jest powiązane z głośnym postępowaniem cywilnym przeciwko państwu holenderskiemu, Markowi Rutte, Hugo de Jonge, Billowi Gatesowi i trzynastu innym osobom.
„Nigdy nie byłem naiwny w tej kwestii. Rozmawiałem o tym z rodziną: jeśli podejmę się tej sprawy, coś może mi się stać. Tak, może mnie wyrzucą” – powiedziałem. Peter i ja powiedzieliśmy sobie również po zakończeniu odpowiedzi na pozew: jeśli podpiszemy ten dokument, to koniec naszej kariery. Zarejestrowałem się jako radca prawny w Austrii, ale tylko na potrzeby postępowania cywilnego. Po tym miałem zamiar poświęcić się nieruchomości rekreacyjnej, którą tam zamierzamy zagospodarować. Peter i ja uzgodniliśmy również, że jeśli coś się stanie jednemu z nas, drugi będzie prowadził sprawę indywidualnie. Czuliśmy, że musimy to zrobić dla ofiar. Nikt nie powinien odwracać wzroku od tego, co zrobiono ludzkości: ludobójstwa”.
Barakuda
Na komisariacie policji w swoim rodzinnym mieście Leeuwarden Van Kessel dowiaduje się, że jest podejrzanym w sprawie Barracuda – domniemanej siatki terrorystów, która według prokuratury planowała przeprowadzić atak na szczyt NATO (24 i 25 czerwca 2025 r.) w Hadze. „To absurdalna historia, właśnie dlatego, że Peter i ja, jako prawnicy, działamy w ramach systemu prawnego. To jest arena rządów prawa, gdzie wszystkie strony są równe, a niezależny panel sędziów decyduje – w razie potrzeby – nawet o stanie Holandii. Przynajmniej w teorii. Poza tym jestem przekonanym naśladowcą Jezusa (patrz ramka). Nasz drogi Pan nie bez powodu powiedział: „Każdy, kto mieczem wojuje, od miecza ginie” (Ewangelia Mateusza 26,52). Gdybym naprawdę planował zrobić to, o co mnie oskarżają, zgadzam się, że powinni byli mnie zamknąć i wyrzucić klucz. Nadal mnie wkurza, że odważyli się oskarżyć mnie o terroryzm”.
Van Kessel wie, że sam dał oskarżycielom przysłowiową amunicję. „Musieli uznać to za prezent, że wsiadłem do tego samochodu 6 maja” – mówi Van Kessel. Ma na myśli rozmowę nagraną przez detektywów w samochodzie Ritske B., gdzie obecni byli również właściciel pojazdu i Harm S. W drodze powrotnej użyto wulgaryzmów, przyznaje Van Kessel. „To było po wieczorze z mnóstwem kiełbasy, sera i piwa – i mnóstwem tych ordynarnych typów. Dobrzy ludzie, którzy mówią, co myślą i mają dość zniszczeń, jakie pozostawia po sobie polityka. Wielu z nich to darczyńcy Recht Oprecht (fundacji stojącej za postępowaniem cywilnym, red.).
Kilka dni wcześniej zapytano mnie, czy chcę przekazać najnowsze informacje na temat sprawy. Zanim się odezwałem, kierowcy ciężarówek chcieli mojej rady w sprawie demonstracji na szczycie NATO. Dałem im bardzo jasną, negatywną rekomendację: obowiązuje zarządzenie nadzwyczajne, nic nie zdziałacie, żadna flaga nie będzie pokazywana w telewizji, zostaniecie aresztowani, a wasze ciężarówki i traktory zostaną skonfiskowane – powiedziałem. Krótko mówiąc, powiedziałem im, że nie mają tam prawa być. Moja rada została źle przyjęta. „Więc co chcecie zrobić – nic nie robić?” – powiedziano mi. Cały wieczór mieli mi to za złe”.
W drodze powrotnej z tego „frustrującego wieczoru” trzej mężczyźni w samochodzie hipotetycznie dyskutują o tym, jak można by zdestabilizować rząd. Van Kessel, który poprzedniego dnia obejrzał film o IRA, wspomina o wybuchu bomby w samochodzie przed budynkiem rządowym. Wspomniano również o strzale z okna burmistrza. Nigdzie w całej rozmowie nie widać, że poważnie zamierzają coś takiego zrobić. Van Kessel kilkakrotnie powtarza, że nie ma pojęcia, jak się do tego zabrać. Przez ponad miesiąc – aż do aresztowania 11 czerwca – nikt nie podjął żadnych działań w związku z omawianymi scenariuszami. Mimo to prokuratura uczyniła z niego filar siatki terrorystycznej. „W tym samochodzie mówiłem głupie, niemoralne rzeczy. Niegodne adwokata. W celi prosiłem Boga o wybaczenie” – mówi Van Kessel. „Ale te wypowiedzi są szokujące tylko wtedy, gdy są wyrwane z kontekstu. Prokuratura zrobiła to bardzo celowo, aby wykluczyć mnie jako adwokata w postępowaniu cywilnym”.
Więzienie Vught
Od połowy czerwca 2025 roku do 26 lutego 2026 roku Van Kessel – mężczyzna bez przeszłości kryminalnej – przebywał w więzieniu. Pierwsze sześć dni spędził w komisariacie policji w Leeuwarden, a następnie w oddziale antyterrorystycznym zakładu karnego o zaostrzonym rygorze w Vught. Van Kessel uważał ten pierwszy okres za najtrudniejszy. „Więzienie ma skłonić do refleksji nad swoimi błędami. Jeśli nic nie zrobiłeś, to każdego dnia budzisz się z myślą: co ja tu robię? To jest psychicznie ciężkie. Na początku byłem też pod ścisłą kontrolą. To oznaczało 23 godziny na dobę w izolacji, bez kontaktu ze światem zewnętrznym. Helena nawet nie wiedziała, gdzie jestem przetrzymywany”.
Opisuje więzienie jako betonowego kolosa. „Z małego okienka w celi patrzyłem na betonowy mur. Początkowo miałem godzinę dziennie na wyjście na podwórze, ale to była tylko przestrzeń między czterema betonowymi ścianami. Jeśli spojrzysz w górę, zobaczysz niebo przez siatkę. To wszystko”.
Początkowo Van Kessel nadal uważa, że jego pobyt w celi będzie stosunkowo krótki, maksymalnie 90 dni. „Nie jestem prawnikiem karnym, ale na studiach prawniczych dowiedziałem się, że podejrzany może być tymczasowo aresztowany przez ograniczony czas. Nie wiedziałem, że wszystko się zmieniło po 11 września. Mój adwokat, Chris-Jan Kamminga, wyjaśnił mi, że prawo się zmieniło. Teraz można przetrzymywać podejrzanych o terroryzm nawet przez dwa lata w więzieniu bez merytorycznego przesłuchania. Kiedy mi to powiedział, przeszedł mnie dreszcz”.
Groźby śmierci
W grudniu znalazł się w bardzo napiętej sytuacji w więzieniu w Vught. Van Kessel i Ritske B. – współpodejrzany w sprawie Barracudy, „którego, wbrew twierdzeniom oskarżenia, poznałem porządnie dopiero w Vught” – zostali, w ramach pewnego eksperymentu, umieszczeni z grupą czterech dżihadystów z Arnhem, skazanych za przygotowywanie ataku na Paradę Równości. „Ritske i ja chcieliśmy małej choinki na wspólnej celi, ale cała czwórka zażądała jej usunięcia. Kiedy w okolicach Bożego Narodzenia oglądaliśmy „Pasję” (film o cierpieniu Jezusa Chrystusa, red.), wpadli w szał. Pluli na Jezusa, a nam grożono śmiercią” – mówi Van Kessel, obrazowo przesuwając kciukiem po gardle. „Potem obieraczki do ziemniaków zostały usunięte ze wspólnej kuchni ze względów bezpieczeństwa. Strażnicy byli również otwarcie zastraszani. Dżihadyści mówili: i tak nie mamy nic do stracenia – jeśli umrzemy, pójdziemy do raju. Chociaż nie wolno nam było mieć choinki, pięć razy dziennie krzyczeli do Allaha. Na korytarzu obok mojej celi wisiał plakat przedstawiający Kaabę, świętą czarną skrzynkę dla muzułmanów w Mekce. Byłem zszokowany tym, jak wygląda życie w więzieniu. Chociaż Van Kessel porównuje więzienie w Vught do Kamp Vught – nazistowskiego obozu karnego z czasów II wojny światowej – jest pełen uznania dla strażników. „Uczynili moje cierpienie bardziej znośnym. Przez pierwsze trzy miesiące mojego pobytu kierownictwo wstrzymywało mi podawaniem leków. Czułem się coraz gorzej, do tego stopnia, że nie mogłem nawet wstać. Leżałem sam w łóżku przez wiele dni. Strażnicy załatwili lepszy materac, zamiast cienkiego kawałka pianki na żelaznej płycie, na której normalnie się leży. Mój mentor – strażnik, który osobiście mnie prowadził – zażądał od lekarza oddziałowego, abym otrzymał lekarstwa.
Van Kessel mówi, że od początku był uprzejmy wobec strażników, których wszystkich znał z imienia. Opowiedział im o postępowaniu cywilnym i swojej wierze w Jezusa. Ponadto wkrótce został zasypany listami. „Tysiące listów i kartek nieustannie napływały z całego świata. Wszystkie musiały przejść przez cenzurę. Wywołało to spore poruszenie, podobnie jak demonstracje przed bramą. Chociaż sam tego nie doświadczyłem, wiem od strażników, że było to tematem rozmów w mieście”.
Rządy prawa
Według Van Kessela wady konstrukcyjne leżą w systemie i na samej górze, gdzie skorumpowani ludzie zbyt często pociągają za dźwignie – bo jak inaczej podejrzany, który nie został skazany, trafi do grona skazanych dżihadystów? „Dwie i pół godziny drogi od mojej rodziny. Bez żadnych wiarygodnych dowodów, podczas gdy prokuratura może przeciągać proces do zakończenia śledztwa, a media w dużej mierze milczą na ten temat. To nie powinno być możliwe w państwie prawa. Jako prawnik zawsze w to wierzyłem, ale teraz ta wiara nieco osłabła” – mówi eufemistycznie.
Były prawnik twierdzi, że „kiedy nadejdzie właściwy czas”, odniesie się również merytorycznie do oskarżeń pod jego adresem i usunięcia z listy adwokatów. Na razie poświęca energię na przygotowanie obrony z prawnikami. Pomimo wszystkiego, co go spotkało, niczego nie żałuje. „To, czego doświadczyłem, to tylko ułamek cierpienia, jakie nasz drogi Pan zniósł dla nas wszystkich. Poza tym zawsze mam przed sobą Monique. Była pierwszą ofiarą poszczepienną, która do mnie trafiła. Pielęgniarka na sali operacyjnej – ktoś, kto naprawdę zrobił to dla innych. Była jedną z pierwszych osób, które otrzymały szczepionkę przeciw COVID-19 – z grupy, która spowodowała wiele zgonów. Tak, przedstawiliśmy to wszystko czarno na białym w sądzie. Widziałem, jak w krótkim czasie jej stan się pogorszył z wciąż w miarę zdrowej kobiety w mumię. Zakończyła swoje cierpienie, poddając się eutanazji. Jej historia wryła mi się w pamięć”.
„Oczywiście bardzo często pytałem Boga, dlaczego to się ze mną dzieje” – mówi Arno van Kessel, który uwierzył w okresie pandemii COVID i przyjął chrzest. „Ten czas uświadomił mi, co tak naprawdę się dzieje: żyjemy w czasach ostatecznych. Otrzymałem również odpowiedzi. Cierpienie, którego doświadczyłem, to tylko ułamek tego, co Jezus musiał znieść za nas wszystkich. To było oczyszczające”. Van Kessel mówi, że jego wiara w Jezusa – którego zazwyczaj nazywa naszym drogim Panem – tylko się umocniła. „Peter (Stassen, red.) na nowo odkrył swoją wiarę.
Dlatego bardzo świadomie poruszyliśmy biblijne przesłanie w dokumentach sądowych. Ostatnimi czasy Peter – z którym ze względu na postępowanie cywilne nie mam kontaktu – powiedział również: czy jesteś po stronie szatana, czy Jezusa? To był świadomy wybór: odwołanie się do sumienia. Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że ich sumienie stało się zasłonięte. Odwołujemy się do niego, ponieważ wciąż istnieje droga powrotna przez Jezusa. Dotyczy to nawet Marka Rutte. Nie sądzę, żeby się na to zdecydował, ale powitałbym to z radością. Prawda wyjdzie na jaw”.
22 października, po ponad trzech latach nieustannych sporów sądowych, siedmiu powodów stanie przed sądem w sprawie merytorycznej w ramach tego niezwykłego postępowania przeciwko państwu holenderskiemu, Markowi Rutte, Billowi Gatesowi i innym pozwanym. Przed trzema sędziami Sądu Okręgowego Północnej Holandii w Leeuwarden, przedstawiono dowody dotyczące sedna sprawy: szczepionek przeciwko COVID-19, oszustwa, Wielkiego Resetu – oraz narracji, którą świat miał zaakceptować.
Film z polską ścieżką dźwiękową.
Poniższe informacje pochodzą z opisu pod filmem z oświadczeniem procesowym biegłych oskarżenia:
Powodowie zwrócili się z prośbą, aby ich międzynarodowi biegli złożyli ustne zeznania pod przysięgą przed Sądem Okręgowym Północnej Holandii. Sąd odmówił ich wysłuchania. W związku z tym adwokat Peter W.H. Stassen opracował inny sposób przedstawienia dowodów przed sądem. W nagraniu sporządzonym pod przysięgą na potrzeby wniosku o uznanie winy biegli odpowiadają na pytania Petera Stassena i przedstawiają dowody, które mieli zamiar przedstawić sędziom.
Pełne nagranie wideo z oświadczeniem procesowym zostało przedłożone sądowi oraz wszystkim pozwanym jako dowód nr 157 w dniu 22 września 2026 r. Towarzyszące mu pisemne opinie biegłych zostały przyjęte. Nagranie wideo z oświadczeniem procesowym zostało odrzucone. Nie podano żadnego uzasadnienia. Peter Stassen natychmiast zgłosił sprzeciw, ostrzegając sąd, że wykluczenie tych dowodów uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnego procesu zgodnie z art. 6 EKPC oraz „podważa funkcjonowanie zasad praworządności”.
Oto materiał filmowy w języku angielskim trwający cztery i pół godziny nagrany w sierpniu 2026 r. Sąd odmówił dopuszczenia tego dokumentu filmowego. Obejrzyjcie go. Posłuchajcie. Udostępnijcie.
Rozprawa merytoryczna odbędzie się 22 października 2026 r. o godz. 12:30 przed trzema sędziami Sądu Okręgowego Północnej Holandii w Leeuwarden.
Nie mam złudzeń co do wyniku procesu przeciwko plandemistom. Sensacją jest, że do tego procesu doszło. Zawdzięczamy to dwóm odważnym adwokatom. Jednego z nich oskarżono o terroryzm.
Arno van Kessel spędził ponad osiem miesięcy w jednostce antyterrorystycznej w PI Vught, najpilniej strzeżonym więzieniu w Holandii. „Nie znaleźli dowodów w sprawie karnej i niczego nie znajdą, bo nie popełniłem żadnego przestępstwa”. Jest przekonany, że został aresztowany, ponieważ wszczął postępowanie cywilne przeciwko państwu holenderskiemu i wpływowym osobom, które w okresie pandemii COVID-19 narzuciły ludności broń biologiczną. „Kilka godzin po tym, jak złożyliśmy dokumenty w sądzie, aresztowała mnie jednostka antyterrorystyczna”. W ekskluzywnym wywiadzie dla De Andere Krant 62-letni adwokat po raz pierwszy wspomina swoje aresztowanie i zatrzymanie, które postrzega jako dowód na to, że nie ma już rządów prawa.
Są tacy, którzy twierdzą, że w Holandii jest lepiej niż na przykład w Niemczech. Reiner Fuellmich został trzy lata temu pozbawiony wolności, a van Kessel został wypuszczony po niecałym roku odsiadki w zakładzie karnym zaostrzonym rygorze w Vught. Jasne, Holandia obdarowuje swoich niewolników dłuższym łańcuchem, aby mieli więcej „wolności”.
Zapoczątkowany sześć lat temu proces przebudzenia świadomości postępuje. Coraz mniej lekarzy buntuje się, kiedy prywatnie mówię im, że pandemia była zaplanowanym oszustwem. Coraz rzadziej słyszę wyświechtany komplement w rodzaju: teoretyk spiskowy, ponieważ przestało to działać.
Ten proces potrzebuje czasu i dlatego wielu z nas niecierpliwi się i narzeka, że ich zdaniem zbyt mało ludzi rozumie co się na świecie dzieje. Ja też życzyłbym sobie większego postępu. Jako realista zdaję sobie jednak sprawę, że ten nieodwracalny trend powoli, a jednak nieustannie postępuje. Jest to praca u podstaw, która nie przynosi codziennie spektakularnych sukcesów, dlatego ma sporo krytyków.
Porównajmy jednak dzisiejszą sytuację z tą sześć lat temu, kiedy panował powszechny strach przed telewizyjnym wirusem. Nawet ówcześni propagatorzy hasła: zaszczep się – uratujesz życie sąsiadowi, w większości widzą brak sensu w takim postępowaniu.
Nie mam na myśli skorumpowanych pseudoekspertów – ci będą walczyć do końca. A ich moralny koniec zbliża się z każdym dniem. Już teraz spotykają się z zasłużoną pogardą społeczną.
Oby to „kiedyś” powróciło.
Autor artykułu Marek Wójcik Mail: worldscam3@gmail.com
Były analityk CIA Larry Johnson uważa obecnie, że bezpośrednia konfrontacja militarna między Rosją a kilkoma europejskimi państwami NATO jest realną możliwością. W obszernej rozmowie z byłym oficerem USA Stanisławem „Stasem” Krapiwnikiem, Johnson oszacował prawdopodobieństwo bezpośredniej wymiany ognia między Rosją a państwami europejskimi w ciągu najbliższych sześciu do siedmiu miesięcy na około 70 procent.
\W jego ocenie nie dotyczy to całej Europy. Johnson wymienia Niemcy, Wielką Brytanię, Francję i Polskę jako kraje szczególnie narażone lub potencjalnie zaangażowane. Nie uważa on jednak, że Włochy i część Europy Południowej są koniecznie zaangażowane w taką wojnę.
„Oni naprawdę wierzą, że potrafią walczyć”.
Punktem wyjścia rozmowy jest coraz bardziej agresywna retoryka między Rosją a Zachodem. Johnson relacjonuje rozmowy z kilkoma byłymi i czynnymi rosyjskimi wojskowymi. Mówi, że szczególnie uderzyło go stwierdzenie, które usłyszał podczas wywiadu z dziennikarzem Pepe Escobarem: strona rosyjska poważnie myśli teraz o tym, że w końcu będzie musiała wypowiedzieć wojnę Europie.
Według Johnsona, problem nie polega na tym, że Rosja chce zaatakować Europę. Moskwa uważa raczej, że rozwój sytuacji politycznej i militarnej w Europie może ostatecznie nie pozostawić innego wyjścia.
Krapivnik ze swojej strony donosi o byłych oficerach radzieckich i rosyjskich, którzy pomimo mobilizacji początkowo nie zostali powołani do służby. Powiedziano im, że ich czas „jeszcze nie nadszedł”. Jego zdaniem sugeruje to, że część rosyjskiego aparatu obronnego bierze pod uwagę możliwość znacznie większej wojny od co najmniej 2023 roku i może rezerwować w tym celu doświadczonych, starszych oficerów.
Johnson dostrzega również niebezpieczny błąd w ocenie sytuacji w europejskim kierownictwie. Zapytany, czy europejscy politycy rzeczywiście spodziewają się wojny, czy też jedynie chcą doprowadzić się na skraj katastrofy, odpowiada:
„Myślę, że mamy tu jedną z tych szalonych sytuacji, w których przywódcy naprawdę wierzą, że mogą walczyć”.
Kluczowe pytanie pozostaje w dużej mierze bez odpowiedzi: Jakich środków powinna użyć Europa, aby prowadzić długotrwałą wojnę konwencjonalną z Rosją?
Johnson: Sama siła gospodarcza Europy nie rozstrzygnie wojny
Johnson uważa, że częste porównywanie europejskiego i rosyjskiego produktu krajowego brutto jest mylące. Chociaż europejska produkcja gospodarcza może być na papierze znacznie wyższa, w czasie wojny kluczowe znaczenie mają dostawy energii, surowce, moce produkcyjne przemysłu oraz możliwość szybkiej wymiany zużytej broni i amunicji.
Rosja posiada własne zasoby ropy naftowej, gazu i uranu, a także żywność i surowce do produkcji materiałów wybuchowych i amunicji artyleryjskiej. Europa natomiast jest uzależniona od importu kilku z tych kluczowych zasobów.
Johnson wskazuje konkretnie na rosyjską produkcję amunicji. Twierdzi, że Rosja może teraz wyprodukować więcej pocisków artyleryjskich w ciągu trzech miesięcy niż USA i NATO razem wzięte w ciągu roku.
Niezależnie od dokładnej liczby, Johnson koncentruje się zatem na fundamentalnym problemie: w wojnie konwencjonalnej na dużą skalę decydującym czynnikiem nie jest wyłącznie liczba systemów uzbrojenia dostępnych na początku. Liczy się to, jak szybko można wymienić zniszczone systemy i uzupełnić zużytą amunicję. Właśnie w tym widzi on przewagę Rosji nad Europą.
W wywiadzie jako przykład podano rosyjską produkcję artyleryjską. Na początku wojny na Ukrainie w 2022 roku wynosiła ona około 450 000 pocisków rocznie, a później wzrosła do około 4,2–4,5 miliona pocisków rocznie. Dodano również dostawy z Korei Północnej. Johnson i Krapivnik porównują to z trudnościami, z jakimi borykają się państwa zachodnie w szybkim zwiększaniu własnej produkcji amunicji.
Wojna na Ukrainie może wkroczyć w decydującą fazę.
Obie strony nie spodziewają się nagłego załamania frontu ukraińskiego. Spodziewają się raczej stopniowego procesu: poszczególne odcinki frontu mogą ulec zniszczeniu, podczas gdy Rosja będzie stale zwiększać presję militarną.
Krapiwnik opisuje ukraińskie kontrofensywy jako w dużej mierze motywowane politycznie, argumentując, że Kijów rozmieścił na nie rezerwy strategiczne. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja militarna na froncie pogarsza się na niekorzyść Ukrainy.
Johnson idzie jeszcze dalej, sugerując, że wojna może już wkraczać w fazę końcową. Ta faza może być jednak szczególnie niebezpieczna. Historycznie rzecz biorąc, liczba ofiar często gwałtownie rośnie wraz z końcem wojny.
Z wywiadu wynika, że Moskwa coraz bardziej nieufnie podchodzi do nowych porozumień o zawieszeniu broni.
Johnson relacjonuje informacje ze szczytu Donalda Trumpa i Władimira Putina w Anchorage. Według niego Putin był gotowy w dużej mierze zamrozić linię frontu w Zaporożu i Chersoniu. Jednak Stany Zjednoczone nie wdrożyły wynikających z tego porozumień. Johnson konkluduje, że możliwość zawarcia podobnego porozumienia jest obecnie praktycznie niemożliwa.
Krapivnik mówi, że wielu rosyjskich żołnierzy obawiało się kompromisu politycznego. Z ich perspektywy konflikt powinien teraz rozstrzygnąć się na polu bitwy.
Energia może stać się piętą achillesową Europy
Kolejnym kluczowym czynnikiem dla Johnsona jest zaopatrzenie w energię.
Rosja posiada własne rezerwy ropy naftowej i gazu, Europa jest silnie uzależniona od dostaw zewnętrznych. Poważna wojna natychmiast przekształciłaby tę zależność w problem strategiczny.
W związku z tym rozważana jest również możliwość wprowadzenia przez USA zakazu eksportu oleju napędowego. Chociaż Johnson uważa taki krok za mało prawdopodobny, wskazuje, że w szczególności Wielka Brytania, a także inni partnerzy USA, odczuliby jego skutki.
Łączy to kwestię militarną z ekonomiczną: w razie wojny Europa musiałaby nie tylko dostarczać żołnierzy, broń i amunicję, ale także utrzymywać w ekstremalnych warunkach swój przemysł, logistykę i zaopatrzenie energetyczne.
Ryzyko eskalacji nuklearnej
Scenariusz Johnsona staje się jeszcze bardziej niebezpieczny ze względu na aspekt nuklearny.
Dyskusja spekuluje, że amerykański atak nuklearny na Iran mógłby wywołać masową reakcję międzynarodową. Johnson uważa, że w takim przypadku Rosja mogłaby zaostrzyć swoje stanowisko wobec obiektów NATO w Europie.
Wspomniano tu szczególnie o systemach Aegis Ashore w Polsce i Rumunii. Johnson argumentuje, że Moskwa mogłaby uznać takie instalacje za bezpośrednie zagrożenie w przypadku drastycznej eskalacji i stwierdzić konieczność ich unieszkodliwienia.
Jednocześnie Johnson uważa, że pierwsze w historii użycie broni jądrowej w obecnym konflikcie mogłoby zachęcić inne państwa do tworzenia własnych arsenałów nuklearnych. Wśród wymienionych krajów znajdują się Turcja, Arabia Saudyjska, Brazylia i Meksyk. Logika stojąca za tym założeniem jest taka, że państwa mogłyby wywnioskować z odmiennego podejścia Waszyngtonu do Iranu i Korei Północnej, posiadającej broń jądrową, że jedynie ich własne środki odstraszania nuklearnego mogą skutecznie chronić przed atakiem.
Johnson: Europa nie przemyślała wojny do końca.
Ostatecznie ostrzeżenie Johnsona sprowadza się do jednego centralnego punktu: nie wątpi on, że Europa dysponuje ogromnymi zasobami gospodarczymi. Wątpi natomiast, czy jej przywódcy polityczni zrozumieli, co w praktyce oznaczałaby bezpośrednia wojna z Rosją.
Na pytanie, jak europejscy decydenci w ogóle wyobrażają sobie taką wojnę, Johnson odpowiada zwięźle:
„Nie przemyśleli tego do końca”.
Zamiast tego argument ten opiera się na danych makroekonomicznych: całkowita produkcja gospodarcza Europy jest znacznie większa niż Rosji. Pomija się jednak fakt, że według Johnsona Rosja posiada sprawdzony w boju przemysł zbrojeniowy, a także własne zasoby energetyczne i surowcowe.
Jego prognoza jest więc wyjątkowo ponura: szacuje on na 70-procentowe prawdopodobieństwo, że Rosja i niektóre kraje europejskie będą ze sobą bezpośrednio walczyć w ciągu najbliższych sześciu, siedmiu miesięcy.
Nie jest to potwierdzona prognoza wywiadowcza ani oficjalna ocena Moskwy ani żadnego europejskiego rządu. To osobista analiza Johnsona. Jednak sam fakt, że takie ramy czasowe są obecnie otwarcie omawiane w kręgach wojskowych i geopolitycznych, pokazuje, jak daleko posunęła się debata: od pytania o możliwość dalszej eskalacji wojny na Ukrainie, w kierunku pytania o to, czy wojna zastępcza mogłaby przekształcić się w bezpośrednią wojnę między Rosją a europejskimi państwami NATO.
W czasie największej oglądalności faktycznie byliśmy świadkami widowiska – a właściwie podwójnego oszustwa: ponownej emisji 9/11 na kanale „FlyDubai”.
30 września – termin potencjalnego irańskiego ataku militarnego przeciwko blokadzie morskiej Trumpa – minął. Iran trzymał się swojej linii – nie używając broni przeciwko (tak odległej) „blokującej” Marynarce Wojennej USA. Ale przedstawienie musi trwać. Jako plan B dostaliśmy widowisko w prime-time – a właściwie podwójną fałszywkę: remake 11 września na FlyDubai.
Ten żałosny wyczyn nigdy nie był „atakiem terrorystycznym”; była to przeciętnie zaaranżowana operacja psychologiczna Mossadu z wieloma mało prawdopodobnymi statystami, w tym hydraulikiem, który przejął kontrolę nad samolotem, bo zobaczył go w telewizji.
Manipulantami byli członkowie kultu śmierci w Azji Zachodniej, same Zjednoczone Emiraty Arabskie i Waszyngton. Oficjalna wersja wydarzeń jest przeznaczona dla osób z IQ poniżej 50: „Dżihadystyczny” drugi pilot – wygodnie z Omanu, jak nakazuje demonizacja – próbuje rozbić samolot pełen syjonistów. Przysłowiowi bohaterscy pasażerowie – w tym hydraulicy – obezwładniają go gołymi rękami.
Kult śmierci robi wszystko, by uwolnić Emiraty od wszelkiej odpowiedzialności. W centrum uwagi jest omański „terrorysta”.
Cóż za idealna trójca: muzułmanie są i zawsze będą terrorystami; kult śmierci zawsze jest ofiarą; Arabia Saudyjska musi wydać „terrorystę” kultowi śmierci.
Więc dla drugiego pilota przemycenie noża na pokład jednej z najbardziej monitorowanych tras lotniczych na świecie, przez niezwykle bezpieczne lotnisko w Dubaju, było dziecinnie proste. A co z faktem, że siły powietrzne sekty śmierci nie były w stanie zapobiec lądowaniu samolotu w Tabuk?
Ponieważ od początku plan zakładał lądowanie w Tabuk. To największa saudyjska baza lotnicza na północnym zachodzie i położona najbliżej Izraela; sekta śmierci od lat starała się o dostęp do niej. Teraz w końcu mogli skorzystać z pełnego pakietu: dostępu do saudyjskiej przestrzeni powietrznej, uprzywilejowanych informacji wywiadowczych i wielu innych – dzięki połączonym naciskom ze strony Abu Zabi i Waszyngtonu.
W Transition Protocol odkryliśmy, że gdy przywódca kultu śmierci „potajemnie” poleciał do Abu Zabi, aby spotkać się dwustronnie z przywódcą ZEA MbZ, mógł spotkać się także z przedstawicielami kilku państw arabskich, w tym Kataru, Omanu, Libii i Maroka.
Saudyjczycy stanowczo zaprzeczyli, jakoby byli częścią tego pakietu. Jordania zrobiła to samo. Oman pojawia się jedynie w źródle izraelskim. Nie ma oficjalnego potwierdzenia ze strony Kataru, Omanu, Maroka ani Libii.
Teheran zareagował z ogromnym gniewem i ostrzegł przed „bardzo niebezpiecznymi konsekwencjami”. Determinacja Iranu jest jasna: chce powstrzymać Chihuahua przed wykolejeniem fundamentalnego procesu ograniczania wpływów USA i Izraela w Azji Zachodniej do absolutnego minimum.
Islamabad ze swojej strony nadal realizuje syzyfowe zadanie czynienia minimalnych postępów w mediacjach między Arabią Saudyjską i Ansarallah oraz między USA i Iranem.
Katar rzeczywiście przekazał odpowiedź USA irańskiemu ministrowi spraw zagranicznych Abbasowi Araghchi w Dosze w zeszły wtorek. Spór wydaje się dotyczyć bardziej kolejności odpowiedzi niż jej poszczególnych elementów. Tekst, w obecnej formie, jest swego rodzaju rozszerzoną wersją niesławnego, martwego porozumienia – znanego również jako Ramy Islamabadu. Nikt nie zakłada, że ten martwy wóz znów się podniesie.
Rosja, Iran, Jemen: Zniszczmy tych drani bezlitośnie.
Przejdźmy teraz do sedna sprawy: Jemenu. I do skali zniszczeń, jakie radykałowie z Sany są gotowi zadać Rijadowi. Zniszczenie infrastruktury naftowej to zbyt prosta sprawa – to zaledwie pierwszy strzał. Jemen szaleje z wściekłości. I nie cofną się przed niczym.
Już teraz jesteśmy świadkami zdumiewającego starcia między Domem Saudów, Marynarką Wojenną USA u wybrzeży Persji i NATO w Kraju 404: wszyscy zostaną bezlitośnie zmiażdżeni. Rosja i Iran jeszcze nawet nie zaczęły. A już na pewno nie Jemen.
Siergiej Karaganow powtórzył to publicznie na początku tego tygodnia: rosyjska Stawka w końcu podjęła brzemienną w skutki decyzję o wybawieniu kijowskich neonazistów z opresji. Podczas prywatnego, dwugodzinnego spotkania w hotelu Wałdaj pod Moskwą [400 km… md] , Wielki Mistrz Siergiej Ławrow, całkowicie rozluźniony, potwierdził, że Rosja jest gotowa do wojny w Europie. I tak, stanie się to szybko. Bez wahania.
Ansarallah i jemeńskie siły zbrojne czekają na zbiegnięcie się trzech czynników: nieuniknionego nadejścia „godziny zero” w całej Azji Zachodniej; gwałtownego wzrostu i wrzenia konfliktów wewnątrz rodziny królewskiej i plemiennych w Arabii Saudyjskiej; oraz na to, aż wszystkie elementy układanki wskoczą na swoje miejsce, tak aby nadchodząca jemeńska burza mogła spaść na Arabię Saudyjską.
Obecnie Rijad nie uznaje żadnych ataków ze strony Jemenu, podczas gdy Sana codziennie ogłasza liczbę saudyjskich nalotów na Jemen, jak w zegarku – ataki na targowiska, gospodarstwa rolne, domy, mosty, zakłady wodociągowe i sieci telekomunikacyjne: przysłowiowy scenariusz syndykatu Epsteina.
Iran ze swojej strony podniósł stawkę i zaatakował Bu Hasa, należące do ADNOC na południowy zachód od Abu Zabi. Jest to jedno z największych złóż ropy naftowej i gazu ziemnego na lądzie w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, które zasila strategiczny rurociąg Habshan-Fujairah, jedyny szlak eksportowy Zjednoczonych Emiratów Arabskich omijający Cieśninę Ormuz.
Obwodnica Arabii Saudyjskiej, rurociąg Wschód-Zachód, została zaatakowana trzy tygodnie temu i ponownie zbombardowana przez Jemen w Abqaiq na początku tego tygodnia.
Uderzenie w ADNOC i Abqaiq niemal jednocześnie może spowodować wycofanie z rynku nawet 13 milionów baryłek ropy dziennie.
Nie sposób przecenić faktu, że Iran i Jemen to transakcja wiązana. To właśnie ta transakcja ma znaczenie – i żadna drobna operacja pod fałszywą flagą, związana z atakiem z 11 września, tego nie zmieni.
Rosyjska prokuratura wszczęła postępowanie karne przeciwko otoczeniu Bidena za kradzież i finansowanie terroryzmu. To zwycięstwo. Ale dopiero pierwsze.
Ta amerykańska hydra u władzy, która od momentu powstania USA specjalizuje się w terroryzmie i prowokacjach, ma wiele głów, ale nie będzie chciała pozwolić, by skrzywdzono nawet taką – złą i już nieużywaną. Dlaczego? Odpowiedź – poniżej.
Doszło do bezprecedensowego wydarzenia. Rosyjska Komisja Śledcza (SK) wszczęła postępowanie karne przeciwko otoczeniu byłego prezydenta USA Joe Bidena za „bezprawne zajęcie” środków finansowych założyciela kanału telewizyjnego Tsargrad, Konstantina Malofiejewa, na kontach w USA oraz wykorzystanie ich do finansowania Sił Zbrojnych Ukrainy.
W ramach śledztwa ustalane są wszystkie okoliczności zdarzenia oraz konkretni urzędnicy władz USA, którzy są zamieszani w podejmowanie tych nielegalnych decyzji, naruszających prawa obywateli Rosji i zasady własności prywatnej – czytamy w oświadczeniu oficjalnej rzeczniczki rosyjskiej Komisji Śledczej Svetłany Petrenko.
Komentując tę sprawę na swoim kanale w Telegramie, Konstantin Malofiejew nazwał decyzję Służby Śledczej „bezprecedensowym wydarzeniem” i przypomniał, że grupa Joe Bidena i prokuratora generalnego Merricka Garlanda ukradła jego „pieniądze, legalnie zainwestowane w Stanach – jeszcze przed wprowadzeniem jakichkolwiek sankcji”.
Według niego Biden i Garland w latach 2021–2024 stworzyli „zorganizowaną grupę przestępczą zajmującą się kradzieżą rosyjskiego mienia państwowego i majątku naszych obywateli”. A nawet w jego przypadku (jako osoby objętej szerokim zakresem sankcji, z czego Malofiejew jest dumny) USA Biden i spółka nie mieli do tego prawa. Okradli go z 10 mln dolarów, z czego 5,4 mln „przekazano ukraińskim terrorystom”, a resztę najwyraźniej włożyli do własnych kieszeni.
Majątek Bidena, jak wskazał Malofiejew, szacuje się na te same 10 mln dolarów – o 2 mln więcej niż przed objęciem prezydentury: w ten sposób „zgromadził swój »dodatek do emerytury«”, finansując przy tym „terrorystów zabijających Rosjan”.
Założyciel Tsargrada ma nadzieję, że atak Służby Śledczej na Bidena i jego liczne portfele to „tylko pierwszy krok”, że „za nami pójdą inni poszkodowani, i to nie tylko z Rosji”, a sąd „nie będzie się wahał przed zastosowaniem… podwojenia kary umownej za każdy tydzień opóźnienia w wypłatach”.
Sytuacja związana z Bidenem i finansowaniem przez USA Ukrainy, która prowadzi wojnę z Rosją przy użyciu jawnie terrorystycznych metod, to tylko niewielka część ogromnego obrazu tego, jak Amerykanie, kierując się własnym interesem i bez względu na wszystko, wykorzystują terroryzm do osiągania celów polityki zagranicznej, a nawet wewnętrznej. Oto tylko kilka przykładów.
„Mozaika terrorystyczna”
Operacja „Cyklon”, Afganistan, lata 1979–1989. Żeby walczyć z ZSRR, CIA finansowała, uzbrajała i szkoliła islamistów, którzy później stworzyli trzon „Al-Kaidy”* (organizacja uznana za terrorystyczną i zakazana w Rosji). W celach geopolitycznych amerykańska agencja wywiadowcza postawiła na terroryzm i mroczny fanatyzm, żeby pokrzyżować modernizację Afganistanu prowadzoną przy pomocy ZSRR – a efekty tego są widoczne.
To właśnie CIA stworzyła Osamę bin Ladena, który później jeszcze nie raz przysłużył się Amerykanom. Jego zabicie w 2011 roku przez amerykańskie siły specjalne w Pakistanie było sfingowane.
Tajny program „Drewno platana” (2012 r.).
Przewidywał dostawy broni i szkolenie bojowników we współpracy z krajami sąsiadującymi z Syrią, które liczyły na to, że przejmą część jej terytorium i umieszczą swoich ludzi w Damaszku. Przez ten program, o którego istnieniu dowiedziano się w 2015 roku, przeszły tysiące terrorystów. Podobno z powodu słabej kontroli i skomplikowanej sytuacji na miejscu znaczna część broni trafiła do najniebezpieczniejszych ugrupowań terrorystycznych, w tym do oddziałów „Al-Kaidy” w regionie. Chociaż na przykład ISIS (obie grupy są zakazane w Rosji) nie miało z tym żadnych problemów: dzięki sfingowanemu przekazaniu arsenałów w rozbitym przez USA Iraku ci bandyci zostali uzbrojeni po zęby, bo oczekiwano od nich obalenia reżimu Baszara al-Asada podczas ekspansji w Syrii.
Afera „Iran-Contras” (koniec lat 80.). Finansowanie antyrządowych terrorystów w Nikaragui z pominięciem Kongresu USA poprzez tajne dostawy broni do Iranu, co stanowiło naruszenie sankcji.
Operacja „Gladio” (w Europie Zachodniej i Południowej po II wojnie światowej). Tworzenie tajnych struktur terrorystycznych, po pierwsze do walki z siłami lewicowymi – poprzez ich dyskredytowanie atakami terrorystycznymi, które w rzeczywistości organizowały służby specjalne NATO pod kontrolą CIA – tzw. strategia napięcia – oraz, po drugie, prowadzenia wojny dywersyjno-partyzanckiej w razie sfabrykowanej „inwazji” krajów Układu Warszawskiego.
To tylko mały wycinek tego, co było i nadal jest. Rola CIA w wojnie w Wietnamie, jej udział w przemytach narkotyków, terroryzmie na Północnym Kaukazie, przewożeniu najbardziej zagorzałych islamistów – z którymi USA oficjalnie „walczą” i których rzekomo „pokonują” – na pokładach samolotów wojskowych z jednego regionu do drugiego, o czym od czasu do czasu wyciekają informacje, – to po prostu tematy niewyczerpane.
A do tego jeszcze szkolą
USA nie tylko finansują, współpracują i wykorzystują w swoich interesach różne ugrupowania terrorystyczne na całym świecie, ale też… szkolą ich przywódców, budują im kariery i „biografie”. Tą terrorystyczną „West Point” jest osławione więzienie w Guantanamo na Kubie (USA dzierżawią ten teren na czas nieokreślony), otwarte głównie w tym celu w 2002 roku, z dala od obcych oczu. W tym czasie przeszło przez nią około 800 obiecujących zbirów, a 15 z nich przebywa tam obecnie. Liczba „kadetów” może wzrosnąć w każdej chwili.
Guantanamo to zarządzany przez CIA „elitarny uniwersytet” międzynarodowego terroryzmu, którego „dyplom” otwiera przed jego posiadaczami – z wyjątkiem tych, którzy odpadli – naprawdę nieograniczone możliwości. Gwarantuje uznanie – jako ofiar i „męczenników” – ze strony międzynarodowej społeczności terrorystycznej, a także „zatrudnienie” na najwyższym szczeblu w dowolnym kraju na świecie. I oczywiście „sukcesy” na tej płaszczyźnie, bo byli „wykładowcy” i „mentorzy” bacznie obserwują i pomagają, jak tylko mogą, w „karierze” swoich podopiecznych.
Sekret „sukcesu” polega na tym, że CIA gra jednocześnie zarówno po stronie „dobrych”, jak i „złych” chłopaków. Bo w Guantanamo doskonale poznało mocne i słabe strony swoich podopiecznych. Zna ich psychologię, wie, czym kieruje się zagruntowany tam w okrucieństwie bandyta, a więc wie też, jak najskuteczniej skłonić go do tego czy innego „wyczynu”. A przy tym – w idealnym przypadku – tak, żeby on sam niczego nie podejrzewał.
Kiedy terroryści są gotowi do dalszego udziału w tej wspólnej grze, wypuszczają ich na wolność. Albo po prostu uwalniają. Albo przekazują do krajów trzecich – z taką samą perspektywą. Albo przenoszą ich do więzień, z których łatwiej „po cichu” wydostać się na wolność, bo nie skupiają na sobie takiej międzynarodowej uwagi jak Guantanamo.
Bardzo wymowne jest to, że Guantanamo opustoszało już w 2011 roku. Do „arabskiej wiosny” potrzebni byli przywódcy! Nie dziwmy się więc, że w szeregach rebeliantów, którzy zniszczyli Libię, znalazło się około 300 „podopiecznych” Guantanamo, którzy zostali wypuszczeni na wolność.
Podobny obraz sytuacji można było zaobserwować w Syrii, Iraku, Afganistanie i Jemenie. Do aktywnej działalności terrorystycznej powróciło około połowy wszystkich osób przetrzymywanych w różnych latach w tym więzieniu. To wcale nie znaczy, że ci, którzy tego jeszcze nie zrobili, „naprawili się”. Najprawdopodobniej ich czas jeszcze nie nadszedł i jeszcze będą mieli coś do powiedzenia.
Samo CIA w roli terrorystów
Główna agencja wywiadowcza USA, powtórzmy, wcale nie ograniczała się do współpracy z terrorystami i wykorzystywania ich. Sama występowała w roli terrorystów, obalało – albo próbowało obalić – zagraniczne rządy poprzez zabijanie przywódców innych krajów, a nawet wywoływało wojny domowe, zabijało tysiące Amerykanów – za granicą i we własnym kraju, do czego wykorzystywano najróżniejsze źródła finansowania, w tym pochodzące z przestępczej działalności, jak w przypadku Bidena i spółki. Jeśli chodzi o ofiary spośród nie-Amerykanów, to liczba ta sięgała już milionów. Przykładów jest mnóstwo.
Najemnicy z CIA obalili w 1954 roku prezydenta Gwatemali Jacobo Arbenza, który próbował przeprowadzić głęboką reformę rolną i znacjonalizować ziemie północnoamerykańskiej firmy United Fruit Company, wypłacając sprawiedliwe odszkodowania. Co doprowadziło do… dziesięcioleci terroru wojskowego i wojny domowej, która pochłonęła życie około 140 tysięcy osób.
Krwawa rodzina Somozy w Nikaragui, obrzydliwy dominikański dyktator Rafael Trujillo, generał Augusto Pinochet, który pogrążył Chile w krwi, który przy aktywnym wsparciu Waszyngtonu obalił i zabił prezydenta Salvadora Allende oraz wielu jego zwolenników – to pierwsze, co przychodzi na myśl, gdy wspomina się o „sukinsynach” z USA na półkuli zachodniej. CIA ma tu swoje łapy wszędzie.
A kiedy te metody nie działały, do akcji wkraczał Pentagon. Większość krajów Ameryki Łacińskiej (Meksyk, Panama, Wenezuela, Grenada itp.) padły ofiarą ataków USA, i to nie raz. Jedynie Kuba zdołała się raz obronić – z pomocą Związku Radzieckiego.
USA zawsze traktowały Amerykę Łacińską jak swoje „podwórko” i nie cofały się przed niczym, by utrzymać tam porządek półkolonialny. W Afryce też CIA nigdy nie gardziła kontaktami z największymi łajdakami. Stała ona między innymi za morderstwem w 1961 roku byłego premiera Konga Patrisa Lumumby, na którego wcześniej wielokrotnie próbowano dokonać zamachu.
Bliski Wschód też nie był wyjątkiem. „Arabska wiosna” (lata 2010–2011) to dzieło USA (Izrael też miał w tym swój udział). Cel – pogrążenie krajów arabskich w chaosie poprzez destabilizację i podsycanie w nich konfliktów wewnętrznych w interesie USA i Izraela. Po co? Żeby łowić ryby w mętnej wodzie, sprawić kłopoty Europie, wzmocnić dolara oraz rolę USA jako gwaranta bezpieczeństwa i bastionu stabilności.
W trakcie „arabskiej wiosny” – w wyniku protestów, ich stłumienia i wojen domowych – w regionie zginęło, według różnych szacunków, od pół miliona do ponad miliona osób (Syria, Libia, Jemen, Tunezja itp.), a jeszcze kilka milionów zostało rannych, miliony stały się uchodźcami. Straty gospodarcze wyniosły aż 800 mld dolarów. Gdyby ostatecznie nie utrzymał się Egipt, gdzie działania islamistów koordynowali najemnicy z CIA, na Bliskim Wschodzie wybuchłaby straszna katastrofa. Ludność tego kraju wynosiła wtedy około 100 mln osób, a teraz – 120 mln.
Niestety, dla CIA czas jakby się zatrzymał. W połowie ubiegłego wieku w Indonezji, według różnych danych, agencja ta miała na koncie od 500 tysięcy do 4 milionów ofiar śmiertelnych – komunistów, sympatyków, związkowców i Chińczyków. Zostały one brutalnie zlikwidowane przez lokalnych protegowanych Amerykanów – islamistów i wojskowych. Od tamtej pory CIA, która powstała w 1947 roku, nie zaczęła działać czyściej.
CIA przeciwko… Amerykanom
Ale to jeszcze nie wszystko. Można – i trzeba! – wskazać trzy przypadki, szczegółowo opisane zresztą przez Tsargrad, kiedy to CIA próbowała zabić Amerykanów.
Po pierwsze, chodzi o zabójstwo prezydenta USA Johna Kennedy’ego w 1963 roku w Teksasie. Potem z rąk amerykańskich służb specjalnych, działających metodami terrorystycznymi, zginęły jeszcze dziesiątki, jeśli nie setki niepożądanych świadków.
Po drugie, masakra w 1978 roku w Gujanie, gdzie w wyniku operacji specjalnej CIA brutalnie zamordowano tysiąc Amerykanów, w tym prawie 300 dzieci oraz kongresmana Leo Ryana. Celem było udaremnienie wyjazdu do ZSRR członków wspólnoty kaznodziei Jima Jonesa „Świątynia Narodów”, którzy wcześniej uciekli do tego kraju ze Stanów Zjednoczonych.
Po trzecie, przypisywana poplecznikom bin Ladena prowokacja z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie, kiedy zginęło trzy razy więcej Amerykanów niż w Gujanie. To pozwoliło USA pogrzebać prawo międzynarodowe, zapobiec krachowi giełdowemu, zaostrzyć kontrolę w kraju i spróbować przekształcić cały świat na swój obraz, wkraczając do innych krajów. Tutaj zaangażowały się wszystkie amerykańskie służby specjalne.
No i co z tego?
Jak widać, finansowanie terroryzmu, w tym ze środków uzyskanych w sposób przestępczy, to długoletnia tradycja w USA, które powstały dzięki prowokacji i w ciągu 250 lat swojego istnienia stały się nieosiągalnym „mistrzem świata” w wywoływaniu wojen – dużych i małych, zewnętrznych i wewnętrznych.
Trudno sobie wyobrazić, żeby USA były w stanie przełamać się, przestać być terrorystami i pomagać terrorystom tylko z obawy przed zagranicznymi sądami. Powstrzyma je tylko siła, tylko strach przed odwetem – i właśnie nad tym Rosja musi popracować, zakasując rękawy.
Postępowanie sądowe w Rosji przeciwko byłemu prezydentowi, którego nawet w samych USA wielu – i to całkiem słusznie – uważa za oszusta, to oczywiście świetna sprawa, ale tylko jako pierwszy krok. Trzeba kontynuować tę linię, bo „byli” nie zajmują się bieżącą polityką USA, a ta też jest terrorystyczna (Wenezuela, Iran itp.).
Nie ma więc powodu do euforii. Trzeba być gotowym na to, że przełomowa decyzja rosyjskiej prokuratury wywoła w USA wściekłą złość, bo dla nich Biden to jednak „swój”, a Rosja – wróg.
Stany Zjednoczone od dziesięcioleci budują swoją obecność wojskową wokół Chin. Teraz uznany waszyngtoński think tank Defense Priorities wzywa do radykalnej zmiany kursu: wycofania się z pierwszego łańcucha wysp, wycofania dziesiątek tysięcy żołnierzy, ograniczenia zobowiązań sojuszniczych – i nieprowadzenia wojny z Chinami o Tajwan.
Nie jest to jeszcze oficjalna polityka rządu USA. Ale sam fakt, że uznany think tank w Waszyngtonie publicznie dyskutuje o tak daleko idącym wycofaniu, pokazuje, że strategiczna debata w USA ulega zmianie.
W nowej analizie „Defense Priorities” wzywa się do gruntownej restrukturyzacji amerykańskiego porządku wojskowego w Azji. Stany Zjednoczone powinny porzucić trwającą od dziesięcioleci koncentrację na tzw. pierwszym łańcuchu wysp – Japonii, Korei Południowej, Tajwanie i Filipinach – i przesunąć swoje siły jeszcze dalej, w kierunku drugiego łańcucha wysp.
Oznaczałoby to ogromną redukcję. Według analizy, w Azji stacjonuje obecnie około 90 000 żołnierzy amerykańskich , z czego około 55 000 w samej Japonii. Priorytety Obrony planują wycofać większość sił lądowych i piechoty morskiej z regionu, a także znacząco zredukować liczebność sił powietrznych i marynarki wojennej.
Propozycja dla Japonii jest szczególnie drastyczna: obecność USA ma zostać początkowo zredukowana do około 5000 żołnierzy . Do 2035 roku stałe stacjonowanie ma zostać w dużej mierze zakończone i zastąpione ograniczonymi, rotacyjnymi rozmieszczeniami.
Nawet trwające dekady amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa są przedmiotem debaty. Autorzy postulują wygaśnięcie wzajemnych sojuszy obronnych z Japonią, Koreą Południową, Filipinami i Australią lub zastąpienie ich znacznie bardziej ograniczonymi partnerstwami w zakresie bezpieczeństwa.
Tajwan jest jeszcze bardziej wybuchowy.
Waszyngton powinien położyć kres swojej obecnej strategicznej niejednoznaczności i wyraźnie oświadczyć, że Stany Zjednoczone nie będą interweniować militarnie w wojnie o Tajwan . Amerykańscy doradcy wojskowi ds. Tajwanu również powinni zostać wycofani. Autorzy argumentują, że obecna polityka niepotrzebnie naraża Stany Zjednoczone na ryzyko bezpośredniej wojny z Chinami.
Zamiast utrzymywać obecność bezpośrednio u wybrzeży Chin, pozostałe siły amerykańskie powinny skoncentrować się bardziej na Guam, Palau, Mikronezji i Wyspach Marshalla . Według autorów, byłyby tam mniej narażone na ataki, a jednocześnie mogłyby zabezpieczyć ważne szlaki handlowe.
Transformacja ma rozpocząć się szybko. Wstępne wycofanie sił – szczególnie z Korei Południowej – a także zmiany w polityce wobec Tajwanu mogą nastąpić w ciągu kilku lat. Większość nowej strategii ma zostać ukończona do 2030 roku , a pełna transformacja – do 2035 roku .
Artykuł podważa zatem podstawowe założenie amerykańskiej polityki wobec Azji: że więcej baz, żołnierzy, rakiet i zobowiązań sojuszniczych automatycznie przekłada się na większe bezpieczeństwo.
Organizacja Defense Priorities twierdzi coś wręcz przeciwnego. Im bliżej Chin stacjonują amerykańskie siły zbrojne i im bardziej kompleksowe stają się regionalne gwarancje bezpieczeństwa Waszyngtonu, tym większe ryzyko wciągnięcia USA w wojnę z innym mocarstwem nuklearnym.
To nie jest jeszcze nowa strategia Waszyngtonu. Obecna polityka obronna USA nadal opiera się na silnej obecności w regionie Indo-Pacyfiku. Ale godna uwagi jest jeszcze inna kwestia:
W Waszyngtonie toczy się obecnie otwarta dyskusja na temat tego, czy amerykańska dominacja wzdłuż chińskiego wybrzeża leży nadal w interesie USA – i czy Ameryka byłaby bezpieczniejsza, gdyby wycofała znaczną część swojej obecności wojskowej, budowanej przez dziesięciolecia.
Gdyby ten sposób myślenia się utrzymał, nie oznaczałoby to jedynie przegrupowania wojsk. Stanowiłoby to odejście od centralnego filaru amerykańskiego porządku powojennego w Azji.
Podstawowa analiza zakłada w istocie nieinterwencję na Tajwanie, stopniowe wycofywanie sojuszów obronnych, znaczną redukcję liczebności wojsk i ponowne rozmieszczenie ich na drugim archipelagu; większość zmian ma zostać wprowadzona do 2030 r., a wszystkie do 2035 r.
NATO straciło Ukrainę – a Europa przygotowuje się do wojny.
uncut-news.ch
Glenn Diesen
George Beebe, były dyrektor ds. analiz Rosji w CIA, ostrzega, że wojna na Ukrainie osiągnęła etap krytyczny i że zachodni przywódcy popadają w coraz większą panikę, ponieważ jej przebieg przeczy narracji o strategicznej porażce Rosji. Ukraina znajduje się pod rosnącą presją na polu bitwy, zwłaszcza ze względu na rozwijającą się kampanię powietrzną Rosji. Stwarza to problemy zarówno militarne, jak i polityczne dla rządów europejskich, które zainwestowały znaczne środki w strategię wobec Rosji, która staje się coraz trudniejsza do utrzymania.
Rządy europejskie również borykają się z konsekwencjami politycznymi w kraju. W całej Europie rośnie niezadowolenie z polityki wobec Rosji, Ukrainy i bezpieczeństwa europejskiego. Zamiast konfrontować się z możliwością porażki tej polityki, przywódcy polityczni mogą ulec pokusie skierowania uwagi na perspektywę szerszej konfrontacji z Rosją.
Europa nie jest przygotowana na wojnę
Bezpośrednia wojna konwencjonalna między Europą a Rosją ujawniłaby poważne słabości militarne Europy. Kraje europejskie nie dysponują wystarczającą liczbą wojsk lądowych, a ponadto występują znaczne braki w zakresie zdolności logistycznych, transportu, obrony powietrznej i rozpoznania pola walki. Znaczna część europejskiej infrastruktury wojskowej jest silnie uzależniona od Stanów Zjednoczonych, szczególnie w zakresie rozpoznania i namierzania celów.
Gdyby Stany Zjednoczone powstrzymały się od konwencjonalnej wojny europejskiej z Rosją, Europa stanęłaby w obliczu poważnych strat militarnych. Jednak gdyby Stany Zjednoczone interweniowały bezpośrednio, zagrożenie byłoby zasadniczo inne, ponieważ bezpośredni konflikt między NATO a Rosją mógłby szybko przerodzić się w konflikt nuklearny. Taki konflikt byłby niezwykle destrukcyjny i nie miałby zwycięzców.
Pogląd, że Rosja przygotowuje atak na NATO, jest zatem błędny. Rosja starała się unikać bezpośredniego konfliktu z NATO podczas wojny z Ukrainą, a europejscy przywódcy powinni starać się zapobiegać eskalacji, zamiast promować retorykę, która mogłaby się do niej przyczynić.
Brak dyplomatycznego wyjścia
Istnieją potencjalne rozwiązania, ale wymagają one zajęcia się kwestiami, które Rosja uważa za podstawowe przyczyny wojny. Bezwarunkowe zawieszenie broni nie rozwiąże tych problemów. Rosja raczej nie zaakceptuje zawieszenia broni, które zamrozi jej straty na polu bitwy, podczas gdy Ukraina będzie nadal pozyskiwać broń, odbudowywać siły zbrojne i przygotowywać się do dalszego konfliktu.
Trwałe porozumienie wymagałoby szerszej dyskusji na temat bezpieczeństwa europejskiego, przyszłej orientacji militarnej Ukrainy oraz praw mniejszości językowych i religijnych. Ukraina i Zachód musiałyby pójść na ustępstwa, podobnie jak Rosja. Głównym problemem jest to, że obecnie brakuje woli negocjacji tych kompromisów.
Stanowisko Rosji jest takie, że zakończenie wojny wymaga kompleksowego porozumienia pokojowego, które zajmie się tym, co Rosja uważa za główne przyczyny konfliktu. Dalsze dostarczanie Ukrainie informacji o celach, dronów i pocisków do ataków w głębi Rosji, przy jednoczesnym utrzymywaniu, że Rosja po prostu toleruje te ataki, tworzy cykl eskalacji, a nie drogę do pokoju.
Ryzyko kolejnej porażki Ukrainy
Im dłużej trwa wojna, tym większe prawdopodobieństwo, że żądania Rosji wzrosną wraz z poprawą jej pozycji na polu bitwy. Gdyby Rosja uzyskała pełną kontrolę nad Donbasem, mogłaby mieć silniejszą motywację do dalszych zdobyczy terytorialnych, potencjalnie obejmujących takie obszary jak Zaporoże, Chersoń, a nawet Odessa.
Jednocześnie powstanie fundamentalnie niestabilnego państwa ukraińskiego stworzyłoby również poważne problemy dla Rosji. Upadłe lub niestabilne państwo ukraińskie mogłoby wywołać problemy bezpieczeństwa, które rozprzestrzeniłyby się na Rosję i Europę. Co więcej, Rosja nadal zmagałaby się z wrogą i zbrojącą się Europą, pozostawiając nierozwiązane szersze europejskie problemy bezpieczeństwa.
Z tych powodów nieograniczona eskalacja wojny niekoniecznie byłaby preferowanym rozwiązaniem dla Rosji. Stabilne rozwiązanie mogłoby przynieść korzyści, których nie przyniosłaby dalsza konfrontacja.
Pułapka Rosji
Głównym argumentem jest to, że Zachód źle zrozumiał naturę konfliktu. Przeważa pogląd, że Rosja jest potęgą ekspansjonistyczną, którą można odstraszyć zwiększoną presją militarną. Istnieje jednak również możliwość, że konflikt stanowi narastającą spiralę bezpieczeństwa, w której każda ze stron interpretuje działania drugiej jako zagrożenie.
W takiej sytuacji wzmożone odstraszanie może prowadzić do dalszej eskalacji. Większa ilość uzbrojenia, rozmieszczenie wojsk i agresywna retoryka mogą sprowokować reakcję Rosji, która z kolei może skutkować podjęciem dalszych działań przez Zachód.
Aby uniknąć takiej spirali, potrzebna jest dyplomacja, a nie tylko zwiększanie presji militarnej. Celem powinno być zrozumienie obaw dotyczących bezpieczeństwa i czerwonych linii obu stron oraz znalezienie kompromisów, które zapobiegną ciągłemu przekraczaniu tych czerwonych linii.
Niebezpieczeństwo polega na tym, że polityka Zachodu mająca na celu odstraszenie Rosji mogłaby zaostrzyć leżący u jej podstaw problem bezpieczeństwa. Konsekwencje wykraczałyby poza Ukrainę i wpłynęłyby na bezpieczeństwo całej Europy. Kluczowym zadaniem jest zatem ponowne przemyślenie założeń leżących u podstaw konfliktu i dążenie do kompleksowego porozumienia, zanim eskalacja doprowadzi do bezpośredniej konfrontacji między Rosją a Zachodem.
International Man: Większość ludzi prawie nie myśli o oleju napędowym, dopóki cena na stacji nie skoczy. Jak to jest z tym olejem napędowym?
Doug Casey: Mówi się, że wojna to sposób, w jaki natura uczy Amerykanów geografii. Teraz można powiedzieć, że diesel to kolejny sposób, w jaki uczą ich geografii – a także chemii. I właśnie teraz robią w tym kierunku studia podyplomowe. Wojny na Ukrainie, w Iranie, a teraz w Hutilandzie, podwoiły ceny paliw w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. I wierzę, że będą rosły.
Jak pokazuje mój kolega John Hunt , ceny ropy naftowej, gazu i oleju napędowego były jeszcze niedawno znacznie wyższe w ujęciu realnym. Jak w przypadku niemal wszystkich pytań w dzisiejszym, silnie regulowanym świecie, odpowiedź na to pytanie ma zarówno komponent techniczny, jak i polityczny. Chociaż cywilizacja opiera się na ropie naftowej, niewielu Amerykanów wie o niej cokolwiek lub ma z nią jakikolwiek kontakt poza wizytą na stacji benzynowej. Diesel to coś, o czym myślą tylko niektórzy robotnicy i kierowcy ciężarówek.
Niewielu Amerykanów jeździ samochodami z silnikiem Diesla. Ale prawie połowa Europejczyków jeździ dieslami. Dlaczego? Głównie z powodu podatków. W Stanach Zjednoczonych olej napędowy zazwyczaj kosztował więcej za galon niż zwykła benzyna, ale przy cenie 6,50 dolara za galon jest teraz o około 2 dolary droższy. Europejczycy płacą około 10 dolarów za galon zarówno za benzynę, jak i za olej napędowy. Różnica tkwi w podatkach. Choć w Stanach Zjednoczonych są one wysokie, w Europie są znacznie niższe. Biorąc pod uwagę, że Europejczycy zazwyczaj mają o 20-30% niższy dochód rozporządzalny niż Amerykanie, ich standard życia się załamuje. Chłopi na całym świecie mogą poczuć się bardzo niespokojni.
Amerykańskie rodziny nie zużywają dużo oleju napędowego w swoich samochodach. Ale gospodarka na nim opiera swoją działalność. A olej napędowy ma realne zalety w porównaniu z benzyną.
Po pierwsze, zawiera około 10–15% więcej energii na galon.
Po drugie, pozwala na uzyskanie mniej więcej dwukrotnie wyższego stopnia sprężania w silniku, powiedzmy 20:1 w porównaniu z 10:1 w przypadku benzyny. Te dwa czynniki sprawiają, że silnik jest o około 25% bardziej wydajny cieplnie, dlatego ciężarówki, traktory, lokomotywy, statki i ciężki sprzęt są napędzane olejem napędowym.
Po trzecie, temperatura zapłonu oleju napędowego jest znacznie wyższa niż benzyny i praktycznie nie wydziela on łatwopalnych oparów. To znacznie ułatwia jego przechowywanie i transport.
Po czwarte, olej napędowy sam w sobie jest środkiem smarnym dla pomp, wtryskiwaczy i pierścieni silnika, podczas gdy benzyna jest rozpuszczalnikiem, który wypłukuje olej. To, a także fakt, że silniki Diesla są cięższe, aby wytrzymać wyższe ciśnienia sprężania i spalania, oznacza, że są one zazwyczaj dwa lub trzy razy trwalsze niż porównywalne silniki benzynowe.
Wreszcie, ze względu na ubogą i wydajną mieszankę, silniki Diesla emitują mniej spalin niż silniki benzynowe. Mimo to Amerykanie nadal preferują silniki benzynowe, ponieważ oferują one wyższą wydajność, a ich produkcja jest znacznie lżejsza i tańsza niż silników Diesla.
Ale amerykański handel opiera się na oleju napędowym. I to tym bardziej dotyczy reszty świata.
International Man: Ciągle słyszymy, że świat może zmierzać w kierunku niedoboru oleju napędowego. Jakie siły za tym stoją – niedoinwestowanie rafinerii, regulacje rządowe, geopolityka, czy coś innego?
Doug Casey: Wszystko powyższe. Ale niewiele możemy zrobić, aby zmienić działania rządu ani poglądy tłumów głosujących na polityków. Dlatego poświęcę trochę więcej czasu na chemiczne i ekonomiczne realia branży naftowej. Jednym z ważnych pojęć, które warto zrozumieć, jest „rozprzestrzenianie się cracku”.
Marża crack to różnica w cenie między ropą naftową a produktami rafinowanymi z niej. Zasadniczo jest to marża brutto, jaką rafineria uzyskuje za „krakowanie” baryłki ropy naftowej na paliwa, takie jak benzyna, olej napędowy, nafta i olej opałowy. Ilość każdego z tych produktów wydobywana z baryłki ropy naftowej zależy od rodzaju ropy naftowej i organizacji rafinerii. Zazwyczaj jednak z trzech baryłek ropy naftowej powstają dwie baryłki benzyny i jedna baryłka innych destylatów.
W tej chwili rafinerie zarabiają krocie. Ale społeczeństwo kupujące ich produkty jest pod presją. Oczywiście możemy oczekiwać, że rząd „zainterweniuje”, co właśnie robi Trump. Wygląda na to, że zakazuje eksportu oleju napędowego ze Stanów Zjednoczonych, co stanowi poważny problem, ponieważ jesteśmy największym eksporterem tego paliwa na świecie. To może na jakiś czas ustabilizować ceny krajowe, ale wywoła chaos i antyamerykanizm na arenie międzynarodowej. Co więcej, świat wie, że to Stany Zjednoczone rozpoczęły wojnę z Iranem, która doprowadziła do całej katastrofy.
Tymczasem reżim Zełenskiego niszczy rosyjskie rafinerie, pogarszając sytuację. Całkowity zakaz handlu z Iranem wprowadzony przez Bessenta dla podmiotów trzecich jeszcze bardziej pogorszy sytuację.
Przeraża mnie również myśl, że Trump może wprowadzić kontrolę płac i cen, tak jak Nixon w latach 70., w niemądrej próbie powstrzymania eksplozji cen wywołanych przez jego zagraniczne przygody. Każda z tych rzeczy, a może wszystkie, może być katalizatorem Wielkiego Kryzysu.
International Man: Diesel napędza ciężarówki, statki, ciężki sprzęt, górnictwo i rolnictwo. Jeśli ceny oleju napędowego gwałtownie wzrosną lub wystąpią niedobory, jak szybko może to wpłynąć na ceny żywności i ogólny koszt utrzymania?
Doug Casey: Wyższe ceny oleju napędowego oznaczają wyższe koszty wszystkiego. Większość ludzi uważa, że to przyczyna inflacji. Nie jest. Inflacja to zjawisko czysto monetarne. Wynika z tworzenia pieniądza fiducjarnego – drukowania pieniędzy. Wyższe ceny oleju napędowego, podobnie jak ceny innych kosztów, skutkują jedynie niższymi marżami dla producentów i/lub konsumentów, którzy wydają więcej na te rzeczy, a mniej na inne.
Rezultatem jest niższy standard życia, a nie wyższa inflacja. To ważna różnica, której większość ludzi nie rozumie.
Nie martwię się zbytnio o wyższe ceny w przyszłym tygodniu czy miesiącu. Najbardziej martwi mnie to, że szaleńcy rządzący europejskimi rządami kompletnie oszaleją i rozpoczną III wojnę światową. Najwyraźniej podsycają histerię wśród swoich obywateli i próbują wciągnąć Rosję w wojnę.
Sednem sprawy jest to, że świat ogólnie, a Europa w szczególności, znajduje się w poważnych tarapatach, nie tylko z powodu znacznie wyższych cen ważnych destylatów ropy naftowej (oleju napędowego, nafty i benzyny), ale także z powodu ich zbliżającego się braku dostępności. Wszystkie trzy fronty wojenne – Ukraina, Iran i Jemen – atakują rafinerie. To poważna wojna gospodarcza, podobna do tej, którą Stany Zjednoczone przeprowadziły z Japonią przed II wojną światową, odcinając jej dostawy ropy. Roosevelt zepchnął ich do narożnika, gdzie uznali, że najlepszym rozwiązaniem jest atak. Jakiś kraj mógłby z łatwością zareagować tak, jak zrobiła to Japonia 85 lat temu.
Z mojego punktu widzenia jesteśmy dopiero na początku prawdziwego kryzysu. Pamiętajmy, że Ukraińcy poważnie uszkodzili pół tuzina rosyjskich rafinerii, a Irańczycy i Jemeńczycy robią to samo z rafineriami w Arabii Saudyjskiej i Zatoce Perskiej. Amerykanie i Irańczycy zatapiają lub unieruchamiają dwa miliony baryłek ropy naftowej w Zatoce Perskiej.
Nie widzę w tym momencie żadnego rozsądnego rozwiązania między obozem amerykańsko-izraelskim a irańskim. Irańczycy domagają się 300 miliardów dolarów odszkodowania za poniesione do tej pory szkody, a także opuszczenia przez Amerykanów wszystkich baz na Bliskim Wschodzie i zniesienia sankcji. Tymczasem Amerykanie dążą do ukarania stron trzecich, które mają cokolwiek wspólnego z Irańczykami. Kamień trafił na twardy grunt. Obie strony są nieugięte i obie eskalują konflikt.
To sytuacja chaotyczna, a jej wynik jest z natury nieprzewidywalny, poza stwierdzeniem, że zmierza w kierunku prawdziwego kryzysu. Założę się, że sytuacja będzie się pogarszać w dającej się przewidzieć przyszłości.
International Man: Rządy latami zniechęcały do inwestowania w węglowodory, zakładając, że energia pozostanie tania i będzie jej pod dostatkiem. Czy teraz zaczynamy dostrzegać konsekwencje tej polityki?
Doug Casey: Społeczeństwo zostało nauczone nienawiści do ropy naftowej i jej produktów ubocznych. Uważają ją za brudną i zanieczyszczającą środowisko, a jej producentów za złych. Wyobrażają sobie, że wycieki ropy zabijają ptaki i wydry. Kasta polityczna naturalnie ulega kaprysom mafii pod wpływem Zielonych. Kalifornia w szczególności aktywnie zamyka swoje rafinerie ropy naftowej, a także elektrownie jądrowe, co jest kompletnym szaleństwem.
Szkoda, bo węglowodorów wystarczy na wiele, wiele lat, dopóki nie zbudujemy elektrowni jądrowych. Z czasem fuzja i inne źródła energii zostaną udoskonalone.
Bezpośrednim źródłem wszystkich naszych problemów z władzą jest instytucja państwa, rządu. Jednak nawet gdy Boobus americanus to dostrzega, nadal oczekuje od rządu rozwiązania problemów, które sam stworzył. Z drugiej strony, naukowcy, inżynierowie, przedsiębiorcy i inwestorzy pracują nad rozwiązaniem naszych problemów z władzą. Jestem optymistą i wierzę, że ostatecznie zwyciężą dobrzy. Jednak rozmiary i potęga państwa są większe niż kiedykolwiek. Istnieje realne ryzyko, że po drodze sprawy mogą pójść w opłakanym kierunku.
International Man: Gdybyśmy weszli w długotrwały okres niedoborów oleju napędowego i produktów rafinowanych, gdzie szukałby Pan największych możliwości, a czego by Pan unikał?
Doug Casey: Jestem ostrożny z inwestowaniem w startupy, ponieważ rynek jest bardzo wysoki. To jedno ryzyko. Drugim jest ogromna liczba regulacji.
Najlepszym rozwiązaniem konwencjonalnym mogą być firmy produkujące maszyny do wytwarzania konwencjonalnej energii – głównie duże generatory przemysłowe. Generatory będą niezwykle poszukiwane do przetwarzania paliw ropopochodnych na energię elektryczną, głównie na potrzeby centrów danych, które powstają na całym świecie. Będą potrzebowały tak dużo energii, że będą musiały ją wytwarzać samodzielnie – bez polegania na sieci energetycznej. Podejrzewam, że firma taka jak Caterpillar będzie produkować generatory i transformatory mocy pełną parą przez co najmniej najbliższe pięć lat.
Poza tym nadal posiadam długie pozycje w akcjach górniczych, akcjach spółek naftowych i gazowych, akcjach uranu i surowcach w ogóle. Akcje spółek energetycznych stanowią zaledwie około 4% indeksu S&P. W 1980 roku stanowiły około 30% S&P. A górnictwo stanowi około 1% S&P. W przeszłości zazwyczaj wynosiło to około 8%. Te obszary są historycznie bardzo, bardzo tanie.
Nowy trend jest w ruchu i spodziewam się, że utrzyma się jeszcze co najmniej przez kilka lat. Pamiętaj o starej zasadzie rynkowej: miej rację i bądź ostrożny. Nie musisz teraz działać na chybił trafił. Akcje spółek surowcowych powinny pomnożyć Twój kapitał kilkukrotnie w ciągu najbliższych kilku lat.
Kiedy pięć lat temu pisałem artykuły na temat groźby blackoutu, miałem na myśli awarie zasilania prądem trwające dłużej niż kilka godzin. Poza jednym przypadkiem w Hiszpanii na szczęście nie było poważniejszej awarii w sektorze energetycznym. Daleki jestem od wzbudzania w czytelnikach strachu, wręcz przeciwnie.
Ten Blog powstał w pierwszym rzędzie z powodu niedorzecznego rozpowszechniania przez media scen kowidowego horroru i ma za zadanie obnażać kłamstwa systemu dążącego do kontroli nad całą ludzkością.
Nie oznacza to jednak, że będę milczał, kiedy widzę realne zagrożenia upadku systemu monetarnego lub kryzysu związanego z energią. Obecny kryzys na rynku paliw, głównie diesla nie pojawił się przypadkowo. Byłoby skrajną przesadą twierdzić, że walczący w Jemenie Huti mają tajne porozumienie z USA skierowane przeciwko Arabii Saudyjskiej. Prędzej podejrzewałbym dostarczenie tym, notabene wrogom USA, „tajnej informacji”, że Stany Zjednoczone nie przyjdą z pomocą królowi z rodu Saudów. To wystarczy, żeby wrogowie prowadzili praktycznie wspólne działania przeciwko największej potędze petrochemicznej świata. Co robi USA w tym kierunku poza pozostawieniem na lodzie byłych sojuszników? Likwiduje swoje bazy wojskowe w ramach niejawnego porozumienia o nowym podziale świata między Chinami, Rosją i USA.
Właśnie ostatni amerykański żołnierz okupujący Irak od 23 lat, zakończył swoją „misję pokojową” w tym kraju.
Irak już wolny od jankesów. A Iran sam siebie już nie ograbi.
Jest jeszcze czwarta siła poza trzema mocarstwami, która sprawia, że wojny wciąż trwają. Globaliści potrzebują wojny dla ratowania własnej skóry przed grożącymi im rozliczeniami za ludobójstwo – nie tylko kowidowe. Dlatego koalicja chętnych globalizmowi atakuje rafinerie w Rosji. Wygląda to pozornie, jakby wszyscy działali pod jednym hasłem: im mniej diesla na rynku, tym lepiej!
Jednak panuje tutaj konkurencja na niespotykaną dotychczas skalę. Nagrodą mają być wpływy na losy przyszłego świata. Kto zadecyduje o momencie wybuchu największego światowego kryzysu, ten będzie dysponował lepszymi kartami. Tak wyraziłby się zapewne Trump, gdyby chciał być szczery, ale nie chce.
Niewielu Amerykanów jeździ samochodami z silnikiem Diesla. Jednak prawie połowa Europejczyków jeździ dieslami. Dlaczego? Głównie z powodu podatków. W Stanach Zjednoczonych olej napędowy zazwyczaj kosztował więcej za galon niż zwykła benzyna, ale przy cenie 6,50 dolara za galon jest teraz o około 2 dolary droższy. Europejczycy płacą około 10 dolarów za galon zarówno za benzynę, jak i za olej napędowy.
Różnica tkwi w podatkach. Choć w Stanach Zjednoczonych są one wysokie, w Europie są znacznie niższe. Biorąc pod uwagę, że Europejczycy zazwyczaj mają o 20-30% niższy dochód rozporządzalny niż Amerykanie, ich standard życia się załamuje. Chłopi na całym świecie mogą poczuć się bardzo niespokojni.
Przede wszystkim wstrzymaniem dostaw do hurtowni i sklepów. Ten transport jest realizowany samochodami ciężarowymi poruszanymi silnikami na olej napędowy, czyli właśnie diesel. Także transport morski stosuje ten rodzaj silników okrętowych. Efektem będą puste półki w sklepach jak za komuny i powszechna walka o zdobycie podstawowych artykułów. Dopiero wtedy uświadomimy sobie, jak bardzo jesteśmy uzależnieni od towarów kupowanych w marketach. Przeciętny supermarket oferuje zazwyczaj od 12 000 do 30 000 różnych rodzajów produktów. I praktycznie wszystkie znikną z półek sklepowych.
W PRL pozostawał jedynie ocet na półkach i nie było to spowodowane brakiem oleju napędowego, lecz brakiem odpowiednich priorytetów miłościwie panującej partii.
Kolejnym etapem blackoutu będzie wzrost niepokojów społecznych i napadów rabunkowych nie tylko na ulicy, ale także w domach. Zapanuje prawo pięści. A co na to policja? Zobaczcie, co dzisiaj się stanie, kiedy obcokrajowiec dokonuje ataku, a ty staniesz w obronie ofiary? Kogo zaaresztuje policja pod zarzutem nienawiści rasowej? Podczas blackoutu policja nikogo nie będzie aresztować – sami się pochowają, widząc bezsens jakiegokolwiek działania. Naszym zadaniem będzie przeczekanie najgorszego, początkowego okresu kryzysu, w czym pomogą zapasy żywności i podstawowych produktów, żeby nie trzeba było opuszczać w miarę, choć nie na 100% bezpiecznego mieszkania.
Znowu ktoś mógłby mi zarzucić, że niepotrzebnie straszę. Podaję wskazówki, co warto zrobić, żeby się zabezpieczyć przed blackoutem, który nie musi wcale się wydarzyć. Co z tym zrobicie, to jest oczywiście wasza sprawa. Zdecydowanie lepiej jest o tym wiedzieć, niż zostać zaskoczonym.
Autor artykułu Marek Wójcik Mail: worldscam3@gmail.com
Putin był gospodarzem dorocznego Międzynarodowego Klubu Dyskusyjnego Wałdaj, w trakcie którego wygłosił wiele interesujących oświadczeń w ramach sesji plenarnej z udziałem zagranicznych dziennikarzy.
Najbardziej godne uwagi było wyjaśnienie ataków Rosji na ukraińskie statki towarowe na Morzu Czarnym i hipokryzja tkwiąca w żądaniach Zachodu, aby Rosja je zaprzestała:
——————————
Putin o propozycji wstrzymania strajków na rafinerie ropy naftowej:
Albo mówią nam: „Niech przestaną atakować wasze rafinerie, a wy przestaniecie atakować ich statki. Niech eksportują ładunki cywilne – produkty rolne”. Ale co z naszymi innymi ładunkami cywilnymi? Takimi jak ropa naftowa i produkty ropopochodne. W ten sposób przerywają strajki, a my zostajemy z nadwyżką oleju napędowego – takiego, na który jest tak duże zapotrzebowanie, powiedzmy, w Stanach Zjednoczonych. Mielibyśmy go więcej. Mamy już wystarczająco dużo oleju napędowego. Ale nie trafiłby on na rynki światowe z powodu zakazów i sankcji obowiązujących obecnie wobec naszej ropy naftowej i produktów ropopochodnych. Jak
więc nasz olej napędowy miałby trafić na rynki światowe, skoro sankcje nadal obowiązują? Nie trafiłby. Jednak w zamian oczekiwano by od nas zaprzestania ataków na cele, które są dla nich wrażliwe ekonomicznie. Trzeba przyznać, że to brzmi absurdalnie.
Putin słusznie zauważa hipokryzję tkwiącą w żądaniach Zachodu, by zaprzestać ataków na najbardziej wrażliwe cele gospodarcze Ukrainy, podczas gdy rosyjska gospodarka nadal jest atakowana lub obkładana sankcjami na rynkach światowych. Wnikliwie dekonstruuje iluzję kryjącą się za tą ofertą: wzajemne zawieszenie broni pozwala Ukrainie eksportować swój potencjał gospodarczy za granicę, podczas gdy rosyjskie rafinerie, choć byłyby bezpieczne przed strajkami, nie mogą eksportować oleju napędowego, którego sama Rosja nie potrzebuje, bo ma go pod dostatkiem. W ten sposób Ukraina zyskuje asymetryczną przewagę.
Putin stwierdza rzecz oczywistą: Ukraina jest państwem buforowym, które nie może istnieć pod własnym egidą, przede wszystkim dlatego, że utraciła już swoją państwowość i suwerenność oraz jest kontrolowana przez interesy zewnętrzne, co stanowi zagrożenie dla Rosji.
Na pytanie, czy Rosja powinna rozbić UE, Putin odpowiedział, że nie ma takiej potrzeby, ponieważ skorumpowany sojusz rozpadnie się sam z siebie w wyniku autodestrukcyjnej polityki.
=============================================
Przyjrzyjmy się teraz najciekawszym wiadomościom dnia na froncie ukraińskim. Dwie rzeczy zasługują na uwagę:
Po pierwsze, Rosja najwyraźniej rozpoczęła swoją coroczną zimową kampanię dezaktywacji Ukrainy, której głównym celem jest Kijów. Pierwsze elektrownie w Kijowie zostały ponownie zaatakowane przez drony i pociski, co spowodowało natychmiastowe przerwy w dostawie prądu i awarię 30% powierzchni miasta, według niektórych doniesień:
Potwierdzono, że trafiona została fabryka w Trypilskiej na południu Kijowa, a rosyjskie źródła wojskowe twierdzą, że trafione zostały również następujące obiekty:
Kijowska Elektrownia Wodna w Wyszogrodzie (na północ od miasta)
Kijowska podstacja elektryczna w pobliżu Naływajkiwki
Obiekt magazynowania energii w akumulatorach w Horenychi
Fragment skutków nocnego strajku w elektrowni cieplnej Trypolis w obwodzie kijowskim.
Nagranie najwyraźniej zostało nakręcone pod kątem, który nie oddaje pełnego rozmiaru zniszczeń.
Najciekawsze jednak było to, że wkrótce potem nowy typ rosyjskiego drona uzbrojonego w „wąsy” zaczął atakować słupy wysokiego napięcia w regionie, co wcześniej się nie zdarzyło. Jak widać poniżej, wiele takich dronów zniszczyło słup:
Zbliżenie jednego z tych „wąsatych” dronów:
Could not load video.
Strona ukraińska donosi, że Rosja zaczęła używać nowej wersji drona „Geran-4”, z „wąsikami” z przodu kadłuba. Jeden z takich dronów rzekomo pojawił się podczas niedawnych ataków na Kijów.Według strony odbierającej, może to być detonator odpalany przez kontakt.Nie sprecyzowano, czy jest to związane z faktem, że strona odbierająca ma teraz możliwość zbadania niektórych zestrzelonych dronów i w związku z tym muszą one eksplodować po zetknięciu z powierzchnią, czy też istnieje inny powód.
Wiodący ukraiński ekspert w dziedzinie radioelektroniki Serhij Flash pisze:
Złe wieści. Dziś, po raz pierwszy, wróg użył specjalnej głowicy kumulatywnego cięcia (CCWH) na reaktywnym bezzałogowym statku powietrznym.
Ten typ głowicy został zaprojektowany specjalnie do niszczenia słupów wysokiego napięcia i żelaznych konstrukcji mostowych.
CCWH składa się z głównej głowicy o masie 40 kg i czterech modułów.
Sądzę, że wróg planuje zaatakować ważne linie energetyczne wysokiego napięcia.
Analiza ukraińskiego kanału Legitimny pisze, że ataki te zapoczątkowały nową rosyjską strategię eskalacji przeciwko Bankowej:
Nasze źródło donosi, że ataki na linie energetyczne, słupy i most południowy w Kijowie są demonstracją i testem nowej strategii. Za pomocą tych ataków Kreml wysyła publiczny komunikat do Bankowej (odnosząc się do ukraińskiego rządu), że jeśli nie będą dążyć do pokoju, sytuacja ulegnie dalszej eskalacji, zgodnie z nowym, bardziej katastrofalnym scenariuszem dla Ukrainy.
Kreml może uszkodzić linie energetyczne, powodując wyłączenie wszystkich obiektów energetycznych i pogrążając kraj w całkowitym blackoutcie. Następnie rozpoczną niszczenie głównych wież telekomunikacyjnych, a następnie mostów o metalowych konstrukcjach.
Według ekspertów, most południowy może zostać wyłączony z eksploatacji na długi czas, jeśli zostanie zniszczone 25% jego podpór kablowych. Jeśli rosyjskie siły zbrojne zniszczą ponad 50%, ryzyko zawalenia się mostu sięgnie 70%. W takim przypadku uderzenie kilku pocisków Iskander całkowicie zniszczy most.
Byłaby to katastrofa logistyczna dla Kijowa i północnej części lewobrzeżnej Ukrainy.
Legitmny
Wspominają o ataku na most w Kijowie, do którego przejdziemy dalej. Oprócz bezprecedensowych ataków na wieże transmisyjne, rosyjskie drony po raz pierwszy zaczęły atakować jeden z ważnych mostów łączących wschodni i zachodni brzeg stolicy Ukrainy.
Na początek wspomnijmy, że około miesiąc temu przekazaliśmy „plotki”, jakoby Rosja planowała zablokować mosty w Kijowie w ramach nowego poziomu eskalacji „bez rękawiczek”:
W tamtym czasie spekulowaliśmy, że mogłoby to być powiązane z plotkami o przyszłych ofensywach na froncie północnym z Czernihowa w kierunku Kijowa. Rosja mogłaby planować atak na wschodni Kijów po odcięciu go od zachodniego brzegu.
Teraz po raz pierwszy Rosja najwyraźniej zaczęła atakować jeden z tych mostów, gdyż Most Południowy został trafiony nie mniej niż trzy razy do chwili pisania tego tekstu przez rzekomo drona Geran-4:
Warto zauważyć, że rosyjski dron zwiadowczy ponownie filmował w czasie rzeczywistym:
Atak drona kamikaze „Geran-4”uderzył dziś rano w podporę kablową Mostu Południowego w Kijowie .
W wyniku ataku uszkodzona została podpora mostu w Kijowie, a ruch uliczny i metro zostały zawieszone.
▪️ Metro i naziemny transport publiczny przez Most Południowy zostały zawieszone” – oświadczył Kliczko. ▪️ Uszkodzone zostały podpora mostu, bariera, nawierzchnia drogi i ochronna betonowa konstrukcja linii metra.
Choć trafienia nie wyrządziły większych szkód poza zawieszeniem ruchu i wywołaniem alarmu, mogły być jedynie zapowiedzią lub testem mającym na celu kalibrację systemów naprowadzania, taktyki lub jakiegoś nowego podejścia, podobnego do tego, które zaobserwowano w przypadku nowych „wąsatych” dronów, które najwyraźniej używają jakiegoś rodzaju nowych głowic kumulacyjnych.
W chwili pisania tego tekstu pojawiły się doniesienia, że Rosja przygotowuje dziś wieczorem kolejny duży atak balistyczny na Kijów i że tym razem rakiety mogą wspólnie z dronami uderzyć w mosty:
❗️Rosja planuje zniszczyć Most Południowy: Podczas kolejnego zmasowanego ataku na Kijów Rosjanie mogą użyć w nim rakiet balistycznych, a konkretnie rakiet „Iskander-M” i północnokoreańskich pocisków KN-24, zgodnie z doniesieniami monitoringu.
👆Ukraiński post
Nadal uważam to za mało prawdopodobne, gdyż wydaje się, że drony były swego rodzaju atakiem testowym, ale z pewnością wskazuje to na eskalację i rozszerzenie zakresu celów działań Putina lub dowództwa rosyjskiego.
W poniższym wątku można znaleźć kilka ciekawych teorii:
Na przykład zauważono, że nowe drony Whisker mają specjalną łączną „ładunkową amunicję tnącą” przeznaczoną do przecinania kabli i że te testowe uderzenia mogły być wymierzone w duże kable nośne mostu, aby osłabić jego konstrukcję, być może w ramach przygotowań do większego ataku balistycznego w przyszłości:
Rosyjski bloger wojenny Jurij Kotenok opisuje dzisiejsze ataki jako test nowej „ulepszonej amunicji na dronach odrzutowych z czterema dodatkowymi ładunkami tnącymi, detonowanymi przez dodatkowe czujniki kontaktowe zwane „wąsami””.
Źródła ukraińskie opisują nową głowicę jako „specjalny ładunek kumulatywno-tnący” (KRSN), składający się z ładunku głównego o masie około 40 kg i dodatkowych ładunków kumulacyjnych.
Jewgienij Poddubny komentuje: „Jeden z ataków trafił w podporę, ale celem były prawdopodobnie liny podtrzymujące konstrukcję. Kijowski most Piwdennyj jest mostem wantowym (wiszącym), co oznacza, że nasze bezzałogowe statki powietrzne będą priorytetowo traktować stalowe odciągi zapewniające stabilność”.
Rybar sugeruje, że tanie drony Geran ze specjalistyczną głowicą bojową mogłyby zmienić sytuację. Wadym Denysenko, szef think tanku „Diełowoj Stolica”, twierdzi, że nowa głowica może być przełomowa i określa atak jako eksperymentalny.
„Wygląda na to, że podjęto decyzję o sprawdzeniu, czy drony Shahed mogą uszkodzić most do tego stopnia, że przestanie on działać”.
W 2020 roku ówczesny doradca mera Kijowa Maksym Bachmatow stwierdził, że około 90% ruchu tranzytowego między lewobrzeżną a prawobrzeżną Ukrainą odbywa się przez most Piwdenny. Dotyczy to również znacznej części ruchu wojskowego. /koniec
Przypomnijmy, że w zeszłym miesiącu Rosja po raz pierwszy zaatakowała jeden z mostów na Dnieprze rzekomo bombą ślizgową, tym razem w pobliżu Zaporoża:
Te rozproszone uderzenia zdają się być swego rodzaju testami lub jednorazowymi działaniami, ale zobaczymy, czy obecna kampania w Kijowie doprowadzi do czegoś systematycznego.
Teraz, jak zawsze, zachodnie media coraz bardziej obawiają się nadchodzącej zimy, zwłaszcza w obliczu coraz bardziej „bezrefleksyjnego” podejścia Rosji do Kijowa:
Na koniec warto dodać, że jeden z głównych polskich analityków proukraińskich stwierdził, że Rosja we wrześniu kontynuowała zdobywanie terytorium, pomimo lokalnych ukraińskich kontrataków, które pozwoliły jej odzyskać terytorium. Najbardziej znaczący z nich miał miejsce w sektorze Lyman:
W rzeczywistości wrzesień wydaje się przynosić największe zyski na froncie od kwietnia tego roku, choć wciąż pozostają one niewielkie w porównaniu z poprzednimi latami. Jak jednak wspomnieliśmy w niedawnym płatnym artykule , Rosja asymetrycznie nadrabia wolniejsze sukcesy na polu bitwy rozszerzając wojnę na inne obszary, gdzie poniosła rekordowe straty przeciwko Ukrainie, prawdopodobnie w okresie strategicznego względnego uśpienia, mającego na celu przeczekanie obecnej, zdominowanej przez drony „meta”, zanim przyszłe postępy (Rassvet itp.) pozwolą na wznowienie śmielszych manewrów na polu bitwy.
Od Zgromadzenia Ogólnego ONZ do zagrożenia nuklearnego nad Kaliningradem: porządek bezpieczeństwa Europy na rozdrożu
Opinia Wolfganga Effenbergera .
Finałowy dzień, 28 września 2026 r., nie zmienia ogólnego obrazu, lecz raczej go potwierdza i wzmacnia w kluczowym momencie: debata generalna ujawnia nie tyle nowy, zamknięty porządek świata, co otwartą walkę o zasady świata wielobiegunowego. Debata generalna 81. Zgromadzenia Ogólnego ONZ oficjalnie odbyła się w dniach 22–28 września 2026 r. (1)
Ostatni dzień sesji może nie przyniósł głównych przemówień programowych z pierwszych kilku dni, ale z pewnością był pouczający i stanowił źródło analiz. Jeden temat, który przewijał się już przez całą debatę, ponownie stał się szczególnie wyraźny:
Państwa coraz częściej zgadzają się, że obecny porządek międzynarodowy jest w kryzysie – ale nie zgadzają się co do tego, co powinno go zastąpić lub jak go zreformować. Być może najważniejsze odkrycie: wielobiegunowość nie jest już stanowiskiem marginalnym.
António Guterres już na początku powszechnej debaty wyraźnie opisał rozwój w kierunku świata wielobiegunowego jako rzeczywistość. Rozróżnił on wielobiegunowość naznaczoną konfliktami i fragmentaryczną oraz „wielobiegunowość sieciową” opartą na wspólnych regułach.
Przemówienia wygłoszone do 28 września włącznie pokazują, że termin ten nie jest już używany wyłącznie przez Rosję lub Chiny.
Zamiast tego pojawiają się różne warianty tego samego podstawowego problemu:
Kto będzie sprawował władzę polityczną w przyszłości?
Kto ustala zasady międzynarodowe?
Kto jest uprawniony do podejmowania decyzji o ich egzekwowaniu?
Jak bardzo Rada Bezpieczeństwa jest nadal reprezentatywna?
Jaką rolę odgrywają USA, Chiny, Rosja, Indie i globalne Południe?
W jakim stopniu suwerenność narodowa może iść w parze ze współpracą globalną?
To zmienia centralne pytanie polityki światowej.
Już nie chodzi tylko o to: Kto należy do istniejącego porządku?
ale coraz częściej: Jak zorganizowany jest porządek międzynarodowy, w którym istnieje wiele ośrodków władzy?
28 września potwierdza krytykę istniejącego porządku.
Doniesienia z minionego dnia pokazują po raz kolejny, że wiele państw uważa obecny porządek międzynarodowy za niewystarczający.
W szczególności państwa mniejsze i średnie krytykowały koncentrację władzy w Radzie Bezpieczeństwa i domagały się większej reprezentacji Afryki i innych regionów, które dotychczas były niedoreprezentowane. AP podsumowuje nastrój ogólnej debaty następująco: choć wiele państw chce utrzymać współpracę wielostronną, jednocześnie krytykują nierówny podział władzy w ONZ.
Krytyka istniejącego porządku nie pochodzi tylko ze strony głównych mocarstw, takich jak USA, Chiny czy Rosja, ale również ze strony państw, które nie chcą dołączyć do nowego bloku.
Nadaje to kategorii Globalnego Południa samodzielne znaczenie.
Korea Północna 28 września: szczególnie wymowny przykład
Przemówienie Korei Północnej wygłoszone ostatniego dnia jest tego dobrym przykładem.
Wiceminister spraw zagranicznych Kim Son Gyong mówił o świecie charakteryzującym się „bezprecedensową wzajemną nieufnością i konfrontacją”. Jednocześnie podkreślił znaczenie multilateralizmu, suwerenności narodowej i konieczności posiadania narodowych zdolności odstraszania.
Co jest tutaj godne uwagi, to nie tyle samo stanowisko Korei Północnej, co jego struktura:
To nie do końca pasuje do prostego schematu: Zachód kontra nie-Zachód.
Pokazuje natomiast, że państwa rzeczywiście mogą popierać multilateralizm, jednocześnie odrzucając dominację poszczególnych mocarstw.
Oznacza to, że istniejące modele wymagają pewnego udoskonalenia.
Istniejąca czteroosobowa struktura pozostaje użyteczna, ale po 28 września powinna zostać sformułowana w bardziej zróżnicowany sposób:
To nie są cztery zamknięte bloki . Pozycje częściowo się pokrywają.
Właśnie to jest ważne.
Trump i Guterres reprezentują dwie różne odpowiedzi na ten sam problem.
Guterres:
zasady międzynarodowe – ograniczenie władzy – porządek wielostronny
Atut:
siła narodowa – odstraszanie – siła negocjacyjna – wynik
Agencja Reuters opisuje przemówienie Trumpa w ONZ z 22 września jako mocno skoncentrowane na interesach narodowych, suwerenności, sile militarnej i bardziej krytycznym podejściu do instytucji międzynarodowych.
Nie oznacza to, że Trump jest „przeciwko porządkowi międzynarodowemu”. Raczej zadaje inne pytanie:
W jaki sposób państwo może chronić swoje interesy, jeśli instytucje międzynarodowe nie wywiązują się rzetelnie z tego zadania?
To zupełnie inna koncepcja porządku niż ta, którą miał Guterres.
Wydarzenia między 22 a 28 września są zatem szczególnie interesujące.
Początkowo główne pytanie brzmiało:
Jak można zachować istniejący porządek międzynarodowy?
Pytanie na początku brzmiało:
Jaki rodzaj porządku międzynarodowego może nadal funkcjonować w warunkach zmienionej dynamiki władzy?
Zgromadzenie Ogólne nie podjęło w ten sposób decyzji o nowym porządku świata.
Zamiast tego ukazała problem ich pochodzenia .
Ukraina: brak konsensusu co do przyczyn, ale konsensus co do potrzeby rozwiązania.
Ukraina pozostaje konfliktem środkowoeuropejskim.
Nadal istnieją różne punkty wyjścia:
Pozycja zachodnia
Suwerenność Ukrainy
integralność terytorialna
Naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych przez inwazję rosyjską
Wsparcie dla Ukrainy
brak uznania rosyjskiej strefy wpływów
Stanowisko rosyjskie
długotrwały konflikt bezpieczeństwa
Rozszerzenie NATO
infrastruktura wojskowa
Rosyjskie interesy bezpieczeństwa
Krytyka podwójnych standardów Zachodu
Położenie dużych części Globalnego Południa
Zakończyć wojnę
układy
Szanuj suwerenność
bez konfrontacji blokowej
silniejsza rola państw niezachodnich
Oznacza to, że wcześniej ustalone napięcie pozostaje:
Z jednej strony suwerenność i integralność terytorialna – z drugiej zakończenie wojny poprzez negocjacje.
Obie zasady nie muszą być logicznie identyczne.
Bliski Wschód i Iran zaostrzają konflikt między prawem a władzą
28 września sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu.
Równolegle z obradami Zgromadzenia Ogólnego, trwały działania mediacyjne między USA a Iranem. Agencja Reuters poinformowała 28 września o oddzielnych rozmowach mediacyjnych, podczas gdy Iran naciskał na rozwiązanie dyplomatyczne.
To po raz kolejny uwypukla zasadniczy problem porządku międzynarodowego:
ONZ może formułować normy, jednak rzeczywiste rozwiązanie konfliktów w dużej mierze zależy od dynamiki sił i gotowości stron konfliktu do negocjacji.
To właśnie jest napięcie między
Prawidłowy
I
Móc,
który przewija się przez całą ogólną debatę.
Dodatkowe odkrycie z 28 września: główne mocarstwa coraz częściej podejmują działania poza ONZ.
Szczególnie interesującym wydarzeniem równoległym są relacje pomiędzy USA i Chinami.
28 września agencja Reuters poinformowała o porozumieniach między Waszyngtonem a Pekinem w sprawie ograniczonych obniżek ceł i kontynuacji rozmów. Jednocześnie kluczowe punkty sporne pozostały nierozstrzygnięte.
Jest to niezwykłe w kontekście kwestii porządku świata.
Ponieważ tutaj Zgromadzenie Ogólne nie podejmuje decyzji w sprawie międzynarodowego porządku gospodarczego.
Kluczowe negocjacje odbywają się pomiędzy samymi ośrodkami władzy.
Potwierdza to problem strukturalny: ONZ posiada uniwersalną legitymację, ale nie automatycznie odpowiadającą jej władzę. Główne mocarstwa posiadają znaczną władzę, ale ich decyzje nie posiadają automatycznie uniwersalnej legitymacji.
Kryzys porządku światowego znajduje się pomiędzy tymi dwoma biegunami.
Do 26 września można było jeszcze powiedzieć :
Zgromadzenie Ogólne jest pogrążone w otwartej debacie na temat przyszłego porządku świata.
Po zakończeniu 28 września można sformułować te słowa bardziej precyzyjnie:
81. Zgromadzenie Ogólne ONZ nie stworzyło nowego porządku świata. Dało jednak niezwykle jasno do zrozumienia, że istniejący porządek stracił swoją dawną oczywistość.
Seria historyczna 1888–2026
Rok
Funkcja historyczna
1888
Początek nowej europejskiej konstelacji mocarstw; zbliżenie francusko-rosyjskie.
1904
Brytyjska reorientacja strategiczna; Entente Cordiale; Komitet Obrony Imperialnej
1914
Załamanie się równowagi sił w Europie i początek I wojny światowej
1945
Rzeczywisty nowy początek instytucjonalny: ONZ, Bretton Woods, nowy porządek bezpieczeństwa
1990/91
Koniec bipolarności; zdominowany przez Amerykę porządek przejściowy; „Nowy porządek świata” Busha
1992
Wolfowitz-DPG: Zapobieganie pojawieniu się nowego strategicznego rywala
2014
TRADOC „Wygrać w złożonym świecie 2020–2040”; Przygotowanie do złożonych, globalnych i wielowymiarowych konfliktów2018 zaostrzenie edycji z 2014 r.
2022
otwarta wojna i fundamentalny kryzys europejskiego porządku bezpieczeństwa
2026
otwarta debata na temat porządku instytucjonalnego, militarnego, gospodarczego i technologicznego świata wielobiegunowego
Kluczową informacją na rok 2026 nie jest to, że nowe zamówienie już istnieje. Ono jeszcze nie istnieje.
Zaktualizowana matryca testowa
Ostatni wers jest szczególnie istotny.
Rok 2026 to nie rok 1945.
Do dziś nie ma porównywalnego aktu założycielskiego nowego porządku świata.
Prawdziwe wnioski wyciągnięte ze Zgromadzenia Ogólnego 2026
Rok 2026 nie jest potencjalnym punktem zwrotnym w historii, ponieważ wyłonił się już nowy porządek świata. Rok 2026 jest interesujący, ponieważ istniejący porządek stracił swoją dawną oczywistość, a nowy porządek nie został jeszcze instytucjonalnie ustanowiony.
To znaczy:
1990/91 – dominacja unipolarna
2014 – strategiczna adaptacja do bardziej złożonego świata
2022 – otwarta konfrontacja militarna
2026 – otwarty konkurs regulacyjny
Tutaj zadano pytanie przewodnie
„Od wojny do porządku świata?” – jakie jest jego prawdziwe znaczenie.
Ponieważ kluczowe pytanie historyczne nie brzmi już tylko:
Kto wygrywa daną wojnę?
raczej:
Jaki podział władzy i jakie zasady będą decydować o porządku międzynarodowym po tej fazie transformacji?
Istotna konsekwencja metodologiczna
Rok 2026 oznacza fazę otwartą, przejściową między porządkiem ukształtowanym historycznie, zinstytucjonalizowanym po 1945 r. i silnie ukształtowanym przez Stany Zjednoczone po latach 1990/91, a porządkiem wielobiegunowym, który jeszcze się nie skonsolidował.
Czy z tego powodu
zreformowany porządek wielostronny,
wielobiegunowa równowaga sił,
nowa konfrontacja blokowa,
lub dłuższy okres fragmentacji międzynarodowej
Wynik nie będzie znany do 28 września 2026 r .
To właśnie w tym momencie szczególnie interesujący staje się cykl historyczny 1888 – 1904 – 1914 – 1945 – 1990/91 – 1992 – 2014 – 2022 – 2026 .
Ponieważ teraz kluczowe pytanie brzmi:
Czy porządek świata powstaje poprzez wojny, czy też wojny powstają tam, gdzie istniejący porządek świata nie jest już w stanie pokojowo sprostać zmieniającej się równowadze sił?
Można zbadać tę kwestię, używając szeregów czasowych , bez zakładania od razu wyniku .
28 września nie zmienia istniejącego obrazu, a wręcz go potwierdza. Ogólna debata pokazała:
Dotychczasowe obserwacje można teraz podsumować jako wynik zakończonej ogólnej debaty .
Wielobiegunowość jest wspólnym punktem wyjścia większości wypowiedzi – świat jest wyraźnie kształtowany przez kilka ośrodków władzy.
Należy rozróżnić ONZ jako forum ustalania zasad, prawa i debat politycznych od rzeczywistych ośrodków władzy , które dysponują siłą ekonomiczną, polityczną i militarną.
Ostatnie przemówienia, zwłaszcza z Korei Południowej i Północnej , potwierdzają ten obraz. Nie wprowadzają one żadnego fundamentalnie nowego modelu porządku świata.
28 września nie przyniesie nowego punktu zwrotnego.
Zamiast tego potwierdził:
Świat zmierza w kierunku porządku wielobiegunowego, ale zasady tego nowego porządku nie zostały jeszcze ustalone. ONZ prowadzi nad nimi dyskusję – jednak decyzje są w dużej mierze podejmowane poza ONZ, przez rzeczywiste ośrodki władzy .
Eskalacja w regionie Morza Bałtyckiego stała się widoczna dzień później:
29 września 2026 roku Ambasada Rosji w Londynie opublikowała oświadczenie:
„Każdy, kto opowiada się za blokadą lub atakiem na Kaliningrad, nie powinien mieć złudzeń co do konsekwencji. Każda brytyjska lub natowska akcja militarna przeciwko terytorium Rosji spotka się z wszelkimi dostępnymi Rosji środkami, w tym bronią jądrową”.
Oświadczenie to potwierdzają liczne niezależne media; podaje je również kanał rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. (3)
Ambasada rosyjska wyraźnie odpowiedziała na doniesienia brytyjskich mediów i fikcyjną grę wojenną, a nie na udowodnioną decyzję Wielkiej Brytanii o wprowadzeniu blokady.
Sama ambasada rosyjska podaje następujący powód:
artykuł z brytyjskiego i Paper o Kaliningradzie
możliwość blokady NATO lub nieuznania suwerenności Rosji,
serial Sky News „The Wargame”, który symuluje hipotetyczną wojnę między Rosją a Wielką Brytanią. (4)
Brytyjski artykuł, do którego się odwołuje, omawiał Kaliningrad jako potencjalny słaby punkt Rosji. Inne doniesienia potwierdzają, że omawiano tam scenariusze blokady lub izolacji militarnej. (5)
Od pewnego czasu pojawiają się również względy militarne dotyczące szczególnego strategicznego położenia Kaliningradu:
Rosja – Kaliningrad – Polska – Litwa – Korytarz Suwalski – Kraje Bałtyckie.
Kaliningrad ma wyjątkowe położenie pod względem militarnym:
Terytorium Rosji, lecz oddzielone od kontynentalnej części kraju i położone pomiędzy państwami członkowskimi NATO.
Automatycznie stwarza to problem strategiczny w przypadku poważnej wojny między Rosją a NATO:
W jaki sposób Rosja może zaopatrywać i bronić Kaliningrad, jeśli zagrożone jest połączenie lądowe przez terytorium NATO i szlaki morskie?
Ta właśnie luka jest obecnie przedmiotem publicznej dyskusji.
Ta część również nie jest w całości zmyślona.
Brytyjska dyskusja faktycznie odnosi się do Kaliningradu jako strategicznego punktu Rosji. Cytowany brytyjski ekspert ds. bezpieczeństwa nazwał go „piętą achillesową”. (6)
Ale i tutaj należy dokonać wyraźnego rozróżnienia:
„Kaliningrad jest bezbronny”
jest oceną sytuacji militarnej.
Ponieważ sformułowanie
„za pomocą wszystkich środków, jakimi dysponuje Rosja, w tym broni jądrowej”.
To niezwykle wyraźny przekaz odstraszający od broni nuklearnej.
Jest ona skierowana nie tylko przeciwko hipotetycznej inwazji na centralne terytorium Rosji, ale wprost przeciwko:
Blokada lub działania militarne przeciwko Kaliningradowi.
To ma strategiczne znaczenie.
Ponieważ Moskwa najwyraźniej próbuje określić wstępny etap możliwego konfliktu:
Izolacja militarna Kaliningradu nie powinna być postrzegana jako ograniczona operacja konwencjonalna, lecz jako atak na terytorium Rosji.
To bardzo jasny przekaz odstraszający.
NATO odpowiedziało później, określając rosyjską retorykę nuklearną jako nieodpowiedzialną. Rzeczniczka NATO Allison Hart oświadczyła, że NATO jest sojuszem obronnym, a jego działania i ćwiczenia nie stanowią zagrożenia dla terytorium Rosji. (7)
Rząd brytyjski rzeczywiście zamierza w roku 2026 wdrożyć silniejszą strategię odporności całego społeczeństwa lub strategię odporności narodowej.
We wrześniu 2026 roku brytyjski parlament wyraźnie nakreślił wzmożone przygotowania na wypadek kryzysów i konfliktów. Rząd brytyjski pracuje również nad nowym „Government War Book” i planuje duże ćwiczenia w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego na rok 2027. (8)
A co jeszcze ciekawsze:
25 września 2026 roku, zaledwie kilka dni przed ostrzeżeniem kaliningradzkim, rząd brytyjski ogłosił zamknięte briefingi dotyczące zagrożeń dla firm z sektora infrastruktury krytycznej i obronności. Briefingi te wyraźnie dotyczyły zagrożeń ze strony Rosji. (9)
To prawdziwa zmiana w brytyjskim planowaniu bezpieczeństwa.
Gdy zestawimy te wydarzenia chronologicznie, wyłania się niezwykły obraz:
Dlaczego w zachodnich mediach, grach wojennych i dyskusjach strategicznych Kaliningrad jest coraz częściej traktowany jako potencjalny słaby punkt militarny Rosji – i dlaczego Moskwa teraz wprost odpowiada groźbą odstraszania nuklearnego?
Nie należy wyciągać wniosku na podstawie pojedynczego raportu, że istnieje kompletny plan wojny, lecz raczej przeanalizować szereg dokumentów, ćwiczeń, gier wojennych, oświadczeń publicznych i potencjału militarnego.
Podstawowe, wiarygodne informacje to:
Rosja publicznie oświadczyła 29 września 2026 r., że jakakolwiek akcja militarna Wielkiej Brytanii lub NATO przeciwko Kaliningradowi może spotkać się z odpowiedzią wszelkimi dostępnymi środkami, w tym bronią jądrową.
Prawdziwym przesłaniem strategicznym jest zatem nie tyle „wojna nuklearna jest nieuchronna”, co:
Kaliningrad jest coraz częściej traktowany jako potencjalny punkt zapalny w konflikcie między Rosją a NATO – Moskwa zaś stara się nie uwzględniać tego punktu w zachodnich planach wojskowych, stosując możliwie najbardziej jawne środki odstraszania nuklearnego.
Uważam, że jest to najbardziej obiektywna i wiarygodna interpretacja wydarzenia.
Jednocześnie 29 września 2026 roku prezydent Putin ponownie zwiększył docelową liczebność sił zbrojnych Rosji:
+15 500 żołnierzy aktywnych
Aktywny personel wojskowy: 1 550 500
Łączna liczba personelu upoważnionego, wliczając pracowników cywilnych: 2 441 630. (10)
Jest to już czwarta podwyżka zakładanej liczebności sił zbrojnych w 2026 r.; w porównaniu do stanu na początek 2026 r. wzrost ten, według dostępnych informacji, wynosi ok. 49 860 żołnierzy. (11)
Międzynarodowy Instytut Studiów Strategicznych (IISS) stwierdza w 2026 r., że jeśli produkcja i rekrutacja będą kontynuowane w obecnym tempie, Rosja będzie mogła do 2030 r. zniwelować różnice między obecnym poziomem personelu i wyposażenia a nowo zdefiniowaną, szerszą strukturą sił zbrojnych. (12)
To znaczy:
Władze Rosji najwyraźniej planują nie tylko obecną wojnę na linii frontu, ale także utworzenie na stałe większej struktury wojskowej.
Może być kilka przyczyn:
Odstraszanie przeciwko NATO,
Zabezpieczenie długiej granicy,
Bezpieczeństwo Kaliningradu
Kontrola Arktyki,
Siły na Dalekim Wschodzie,
Wymiana obiektów zniszczonych w wojnie na Ukrainie,
Przygotowanie do długotrwałej konfrontacji z Zachodem.
Nie można na podstawie samej liczby pracowników określić, która z tych motywacji ma największy udział.
Władze rosyjskie wyraźnie uzasadniają zwiększenie liczebności wojsk zagrożeniami zewnętrznymi.
Kiedy Rosja zwiększyła swoje siły zbrojne o 170 000 żołnierzy w 2023 roku, Ministerstwo Obrony Narodowej jednoznacznie uzasadniło to rosnącym zagrożeniem wynikającym z wojny na Ukrainie i trwającego rozszerzenia NATO. Jednocześnie Moskwa oświadczyła, że wzrost ten zostanie osiągnięty dzięki żołnierzom kontraktowym i nie będzie stanowił nowej, dużej fali mobilizacyjnej. (13)
Jest to przede wszystkim rosyjskie wyjaśnienie, a nie niezależnie udowodniony opis faktycznej motywacji.
Ale dla analizy strategicznej ważne jest:
Sama Moskwa umiejscawia budowę w długoterminowym kontekście współpracy Rosja-NATO.
Jednakże należy bezwzględnie brać pod uwagę porównania z Zachodem.
Odosobniony pogląd, że „Rosja się przezbraja”, byłby niepełny.
Europa również dokonuje masowego zbrojenia.
Według SIPRI wydatki na armię w Europie wzrosły realnie o 14% w 2025 r. Rosja wydała na armię około 190 miliardów dolarów w 2025 r., co stanowi 7,5% jej PKB, zgodnie z danymi SIPRI. (14)
Według szacunków IISS do 2025 r. Rosja będzie potrzebowała około 186 miliardów dolarów, czyli ponad 7,3% swojego PKB. (15)
Procenty nie mają większego znaczenia; tutaj liczą się liczby bezwzględne:
SIPRI szacuje, że całkowite wydatki wojskowe w Europie w 2025 r. wyniosą 864 mld USD. Oznacza to realny wzrost o 14% w porównaniu z 2024 r. W przypadku Rosji kwota ta wyniosła 190 mld USD.
W rezultacie otrzymujemy:
To doprowadziło do wzajemnego wyścigu zbrojeń:
Rosja: rozszerzenie NATO i zbrojenia Zachodu → większe siły zbrojne Rosji.
NATO/UE: Wojna Rosji z Ukrainą i postrzegane zagrożenie ze strony Rosji → większe europejskie siły zbrojne.
Obie strony mogą przedstawiać swoje działania jako reakcję na działania drugiej strony.
Czy zatem rozmieszczenie wojsk rosyjskich ma charakter ofensywny czy defensywny?
Pewna odpowiedź brzmi:
Sama liczba pracowników nie jest wystarczająca, aby to ustalić.
Większa armia ma oczywiście potencjał ofensywny.
Ale ta sama armia może być jednocześnie:
Obrona narodowa
Odstraszenie,
Bezpieczeństwo granic,
Obrót,
Wojna na Ukrainie,
Służy jako przygotowanie do ewentualnego konfliktu w ramach NATO.
Od 2022 roku Rosja nie tylko zwiększa liczebność swoich sił zbrojnych. Reorganizuje również strukturę dowodzenia, przekształca brygady w dywizje, tworzy nowe korpusy i armie, rozbudowuje infrastrukturę wojskową na północnym zachodzie i tworzy większą, stałą strukturę wojskową, szczególnie w obwodzie karelijsko-fińsko-bałtycko-kaliningradzkim.
Jednocześnie wiele z tych jednostek nie jest jeszcze w pełni obsadzonych, a znaczna część rosyjskich zdolności bojowych pozostaje ograniczona przez wojnę na Ukrainie. Sytuacja ta świadczy zatem o przygotowaniach do długotrwałego konfliktu między mocarstwami, ale sama w sobie nie jest celowym atakiem Rosji na państwa NATO.
Widoczna eskalacja we wrześniu 2026 r. nie wróży nic dobrego i powinniśmy wziąć sobie do serca apel o „walkę o przetrwanie”.
„Walka o przetrwanie” (17) – gdy stary porządek pokazuje swoje granice
Już na początku 2023 roku Wolfgang Effenberger i Amir Mortasawi opublikowali apel „Stańmy w obronie przetrwania ”. Ich głównym zmartwieniem było to, że wojna na Ukrainie może doprowadzić do bezpośredniej konfrontacji między Rosją a państwami NATO, potencjalnie wywołując eskalację konfliktu nuklearnego w Europie. Autorzy apelowali zatem o odejście od koncepcji, że konflikt musi zostać rozwiązany militarnie, i opowiadali się za negocjacjami oraz rozwiązaniem politycznym.
Dziś, trzy i pół roku później, to pytanie pojawia się ponownie w zmienionych okolicznościach. Rosyjskie ostrzeżenia z 29 września 2026 roku dotyczące potencjalnej izolacji Kaliningradu i odniesienia do „wszystkich środków pozostających w dyspozycji Rosji, w tym broni jądrowej”, wyznaczają nowy etap w konfrontacji bezpieczeństwa. Do tego dochodzi zapowiedziane zwiększenie liczebności rosyjskich sił zbrojnych.
Łączy to bezpośrednio obecny rozwój sytuacji z centralnym pytaniem niniejszego artykułu: Jeżeli istniejący porządek świata utraci zdolność ograniczania konfliktów w ramach ogólnie przyjętych ram reguł, co zajmie jego miejsce?
Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2026 roku pokazało, że równowaga polityczna na świecie już ulega zmianie. Coraz więcej państw kwestionuje istniejący porządek ustanowiony po 1945 roku, a zwłaszcza po 1990 roku, i apeluje o bardziej wielobiegunowe podejście do stosunków międzynarodowych. Jednak nowy, powszechnie akceptowany porządek bezpieczeństwa wciąż nie istnieje.
To właśnie w tej przestrzeni granicznej rośnie ryzyko eskalacji. Stary porządek nie jest już niepodważalny – nowy jeszcze się nie ugruntował. Polityczna reorganizacja świata i rzeczywistość militarna rozchodzą się zatem w czasie. Podczas gdy państwa walczą o wpływy, interesy bezpieczeństwa i nową dynamikę władzy, militarne instrumenty konfrontacji starego bloku pozostają w mocy – w tym odstraszanie nuklearne.
Na tym tle wezwanie do „walki o przetrwanie” nabiera nowego znaczenia. Nie dlatego, że Effenberger i Mortasawi przewidzieli konkretne wydarzenia z 2026 roku, ale dlatego, że fundamentalne zagrożenie, które zidentyfikowali, wciąż istnieje: świat, w którym porządek polityczny rozpada się szybciej, niż udaje się stworzyć nową architekturę bezpieczeństwa, jest szczególnie podatny na błędne kalkulacje i eskalacje.
Kluczowe pytanie brzmi zatem nie tylko, kto ostatecznie dysponuje większą siłą militarną . Decydującym czynnikiem jest raczej to, czy uda się stworzyć ramy polityczne między rozpadającym się starym porządkiem a nowym, który dopiero ma się wyłonić – ramy, które ograniczą konflikty, uwzględnią interesy bezpieczeństwa wszystkich stron i zapobiegną bezpośredniemu starciu między mocarstwami nuklearnymi.
Autorzy wezwali zatem do odejścia od koncepcji, że konflikt należy rozstrzygać na drodze militarnej, opowiadając się za negocjacjami i poszukiwaniem rozwiązania politycznego.
Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2026 roku pokazało, że równowaga polityczna na świecie już ulega zmianie. Coraz więcej państw kwestionuje istniejący porządek ustanowiony po 1945 roku, a zwłaszcza po 1990 roku, i apeluje o bardziej wielobiegunowe podejście do stosunków międzynarodowych. Jednak nowy, powszechnie akceptowany porządek bezpieczeństwa wciąż nie istnieje.
To właśnie w tej przestrzeni granicznej rośnie ryzyko eskalacji. Stary porządek nie jest już niepodważalny – nowy jeszcze się nie ugruntował. Polityczna reorganizacja świata i rzeczywistość militarna rozchodzą się zatem w czasie. Podczas gdy państwa walczą o wpływy, interesy bezpieczeństwa i nową dynamikę władzy, militarne instrumenty konfrontacji starego bloku pozostają w mocy – w tym odstraszanie nuklearne.
+++
Notatki i źródła
Wolfgang Effenberger, urodzony w 1946 roku, zdobył dogłębną wiedzę na temat „pola bitwy nuklearnej” w Europie, przygotowywanego przez USA, służąc jako kapitan w Niemieckich Siłach Zbrojnych. Po dwunastu latach służby studiował nauki polityczne i edukację średnią (inżynieria lądowa i matematyka) w Monachium, a następnie do 2000 roku wykładał w Wyższej Szkole Budownictwa Lądowego i Wodnego. Od tego czasu publikował prace na temat najnowszej historii Niemiec i geopolityki Stanów Zjednoczonych. Jego najnowsze publikacje obejmują:
.JPG?){kind=link}