Stanowisko Polskiego Lobby Przemysłowego i Wolnego Związku Zawodowego „Sierpień 80” przy PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów, uzasadniające konieczność realizacji budowy Odkrywki „Złoczew” wraz ze skróconym opisem złoża „Złoczew” i jego położenia
Obecnie jakościowo zmieniły się uwarunkowania zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski. Wynikają one z głębokich zmian geopolitycznych w świecie wpływających na możliwości zapewnienia Polsce nieprzerwanych dostaw nośników energii z maksymalnym uwzględnieniem suwerenności energetycznej. Trudną sytuację w tej dziedzinie pogłębia światowy kryzys energetyczny wynikający ze skutków wojny na Bliskim Wschodzie, która jeszcze się nie zakończyła i może eskalować w przyszłości. Kryzys ten może być dużo większy aniżeli po wybuchu wojny Yom Kipur w 1973 roku między Izraelem a krajami arabskimi, oraz w okresie wojny między Iranem i Irakiem pod koniec lat siedemdziesiątych. Dzieje się to w momencie nieustannego wzrostu na zapotrzebowanie energii elektrycznej w epoce rozwoju cyfryzacji i narządzi informatycznych, których rola i znaczenie w przyszłości na pewno wzrosną.
W tej jakościowo nowej sytuacji w celu zapewnienia Polsce bezpieczeństwa energetycznego i jej Obywatelom taniej energii elektrycznej, naszym zdaniem, należy odstąpić od niszczącego dla polskiej energetyki zawodowej – opartej w decydującym stopniu na paliwach kopalnych – systemu ETS, a jednocześnie jak najszybciej przywrócić sprawność zamykanych jednostek węglowych, zwłaszcza tych, które mają jeszcze znaczne – na wiele lat – zasoby oraz budować nowe siłownie w oparciu o ten surowiec. Szczególnie w oparciu o węgiel brunatny, który stanowi najtańsze, najbardziej stabilne i przy zastosowaniu najnowszych technologii wydobycia respektujące wymogi ekologii źródło pozyskiwania energii elektrycznej. Tak postępują Niemcy oraz Chiny, którzy utrzymują wydobycie węgla brunatnego, a nawet rozbudowują i modernizują potencjał energetyki opartej na tym nośniku energii. Ich postępowanie wynika bowiem z planowania strategicznego, a nie z zachowania określonego cyklem wyborczym i naciskami struktur międzynarodowych. Jako Polska powinniśmy postępować podobnie!
Z całą mocą podkreślamy, że największa w Polsce spółka elektroenergetyczna PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., będąca częścią holdingu PGE S.A., skupiającego największe podmioty stanowiące rdzeń polskiej elektroenergetyki konwencjonalnej, takie jak Kopalnia i Elektrownia Bełchatów, Kopalnia i Elektrownia Turów, Elektrownia Opole, Elektrownia Dolna Odra, Elektrownia Rybnik, zapewniającego w największym stopniu bezpieczeństwo energetyczne Polski, dostosowując się do narzuconej przez UE konkluzji BAT zrealizowała wielomiliardowe inwestycje na zainstalowanie najnowocześniejszych urządzeń technologicznych służących do oczyszczania spalin ze wszystkich szkodliwych dla życia i zdrowia substancji niemalże w 100 %, w tym pyłów, siarki i metali ciężkich jak ołów i rtęć. Oddając w ten sposób matce naturze życiodajny CO2, który nie ma wpływu na głoszony przez ortodoksyjnych klimatologów efekt ocieplania klimatu, gdyż są to zjawiska cykliczne, wynikające przede wszystkim z położenia Ziemi wobec Słońca.
Jako nieliczny w świecie, być może jako jedyny podmiot PGE GiEK S.A. poniosła gigantyczne nakłady finansowe, dostosowując swoje jednostki wytwórcze do Konkluzji BAT. Pomimo tego podmioty te nadal są dyskryminowane i zmuszone do płacenia niczym nie uzasadnionych gigantycznych „haraczy” zawyżających koszty produkcji energii elektrycznej. Roczny koszt opłaty klimatycznej ETS za samą Elektrownię Bełchatów to ponad 11 miliardów złotych (dane za 2024 rok), natomiast za wszystkie jednostki będące w całej grupie kapitałowej PGE GiEK S.A. roczna wysokość „haraczu” to koszt ponad 22 miliardy złotych.
Pomimo poniesionych ogromnych kosztów inwestycyjnych i płacenia gigantycznych „haraczy” emisyjnych, w wyniku obowiązującego dogmatyzmu klimatycznego węglowe jednostki wytwórcze są systematycznie wyłączane. Jest to w istocie sabotaż gospodarczy gigantycznych rozmiarów, dokonywany w imię klimatycznej ideologii.
Jak wiadomo, produkcja energii elektrycznej w kompleksie energetycznym „Bełchatów” oparta jest na węglu brunatnym wydobywanym z dwu złóż „Bełchatów” i „Szczerców”. Baza energetyczna elektrowni Bełchatów składa się z 12 bloków energetycznych uruchomionych w latach 80-tych XX wieku oraz bloku 858 MW zbudowanego według nowoczesnych technologii, oddanego do użytku 11 czerwca 2011 r., gdzie nastąpiła synchronizacja z krajową siecią elektroenergetyczną. Natomiast osiągnięcie pełnej mocy 858 MW nastąpiło 30 czerwca 2011 r. Elektrownia ta dysponuje potężną mocą ponad 5100 MW. Należy zatem do największych i najważniejszych w Europie jednostek wytwórczych energii elektrycznej opartych na węglu brunatnym. Stanowi trzon bezpieczeństwa energetycznego Polski.
Dlatego w momencie gdy niebawem wyczerpie się obecnie eksploatowana odkrywka węgla brunatnego „Szczerców” w Zagłębiu Bełchatowskim, ogromnym błędem było wstrzymanie realizacji podjętej już inwestycji budowy Odkrywki „Złoczew”, gdyż to złoże zostało dokładnie zbadane przez wykonanie odpowiedniej ilości odwiertów i właściwie oszacowane. Poczynione zostały ogromne nakłady inwestycyjne łącznie z opracowaniem dokumentacji technicznej dotyczącej budowy odkrywki i eksploatacji złoża oraz sporządzeniem stosownego biznesplanu określającego koszty budowy i sposób finansowania projektu inwestycyjnego.
Poniesione zostały przez PGE GiEK Oddział KWB Bełchatów ogromne koszty, które mogą zostać całkowicie zmarnotrawione. Należy zatem jak najszybciej powrócić do realizacji tej strategicznej dla bezpieczeństwa energetycznego inwestycji.
Złoże Złoczew położone jest w południowo-zachodniej części województwa łódzkiego w odległości około 4 km w kierunku południowo-wschodnim od miejscowości Złoczew i ok. 50 km (w linii prostej) na północny-zachód od Kopalni i Elektrowni Bełchatów. Złoże rozciąga się wąskim pasem szerokości 1000-1500 m na przestrzeni ok. 10 km, z południowego zachodu na północny wschód. Węgiel zalega na głębokości ok. 300 m.
Dla bardziej precyzyjnego rozpoznania złoża węgla brunatnego „Złoczew” oraz uczynienia go w złożem satelitarnym dla PGE GiEK S.A. należałoby podjąć następujące działania:
– dokonać korekty projektu prac geologicznych złoża węgla brunatnego „Złoczew”
– uzyskać koncesję na prace rozpoznawcze prowadzone zgodnie z ww., uprzednio przyjętym przez Ministra Środowiska, projektem prac geologicznych;
– dokonać korekty lub sporządzić nową dokumentację techniczną złoża węgla brunatnego „Złoczew” i uzyskać od Ministra Klimatu i Ochrony Środowiska decyzję jej przyjęcia bez zastrzeżeń;
– sporządzić projekt zagospodarowania złoża węgla brunatnego „Złoczew” i uzyskać od Ministra Klimatu i Środowiska decyzję jego przyjęcia bez zastrzeżeń;
– uzyskać od Ministra Klimatu i Środowiska koncesję na wydobycie węgla brunatnego i kopalin towarzyszących ze złoża „Złoczew”. A kopaliny te są znaczne i bardzo cenne dla przemysłu budowlanego, w tym bardzo duża ilość kamienia wapiennego, który można wykorzystać do produkcji cementu na skalę przemysłową i różnego rodzaju materiałów budowlanych.
Warunki określone w koncesji oraz projekt zagospodarowania złoża są podstawą do sporządzenia planu ruchu zakładu górniczego (art. 64 pgg [2]), który po zatwierdzeniu przez właściwy organ nadzoru górniczego umożliwia przedsiębiorcy górniczemu rozpoczęcie prac przygotowawczych i udostępniających do wydobycia kopaliny.
Złoże „Złoczew” może w znaczący sposób wydłużyć eksploatację kompleksu energetycznego w Bełchatowie nawet do 2050 roku i zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne i stabilność w systemie energetycznym.
Należy jak najszybciej w trybie pilnym powtórnie wystąpić o wydanie koncesji na wydobycie kopalin i eksploatację złoża „Złoczew”, co skutecznie umożliwi wypracowanie ostatecznej decyzji w zakresie terminów rozpoczęcia poszczególnych etapów inwestycji i przygotowania złoża do eksploatacji, co z pewnością przyczyni się do wydłużenia żywotności aktualnie eksploatowanych bloków energetycznych Elektrowni „Bełchatów” lub budowy nowych mocy spełniających wymagania obowiązujących przepisów unijnych związanych z konkluzją BAT. Jednocześnie wykluczając emisyjność i związane z tym narzucone systemy ETS-1 i ETS-2, znacznie zawyżające koszty produkcji energii elektrycznej.
Pomimo ryzyka związanego z niepewnością co do przyszłej polityki klimatycznej Unii i związanymi z tym kosztami uprawnień do emisji Co2 istnieje szereg argumentów, które wskazują, że eksploatacja tego złoża będzie przedsięwzięciem zasadnym technicznie i ekonomicznie.
KWB Bełchatów dysponuje bogatą bazą sprzętową wykorzystywaną obecnie na złożach „Bełchatów” i „Szczerców”, która może zostać przygotowana do eksploatacji nowej odkrywki „Złoczew” Przewiduje się zastosowanie sprawdzonych metod wydobycia poprzez układ KTZ (koparka – taśmociąg – zwałowarka). Sukcesywnie wraz z kończeniem wydobycia w złożu „Bełchatów” maszyny podstawowe wraz z taśmociągami mogą być przesuwane na nowe stanowiska eksploatacyjne, znacznie zmniejszając koszty inwestycyjne budowy odkrywki. Jest zasadnym, aby transport wydobytego węgla oprzeć o sprawdzony system przenośników taśmowych lub ewentualne połączenie go z transportem kolejowym. Wykorzystanie istniejącego usprzętowienia pozwoli wyraźnie zwiększyć opłacalność ekonomiczną projektu.
Nie uruchomienie odkrywki „Złoczew” grozi w przyszłości blackoutami na wielką skalę i spowoduje konieczność importu energii elektrycznej z zagranicy, co będzie trudne do osiągnięcia z uwagi na rosnące potrzeby energetyczne sąsiadów Polski. A przede wszystkim poważnie zagrozi suwerenności Polski, jeśli chodzi o produkcję energii elektrycznej, na którą w przyszłości zapotrzebowanie najprawdopodobniej znacznie wzrośnie.
Podczas gdy opinia publiczna nadal koncentruje się na kolejnych eskalacjach działań militarnych w Zatoce Perskiej, za kulisami zdaje się rozwijać zupełnie inny rozwój sytuacji. Według byłego analityka CIA Larry’ego Johnsona, Centralne Dowództwo USA (CENTCOM) rozwiązało kluczową część swojego stałego zespołu zarządzania kryzysowego – posunięcie to, jego zdaniem, wskazuje na to, że Waszyngton zaprzestał przygotowań do poważnych ataków militarnych na Iran.
Jeśli ta ocena okaże się słuszna, będzie to oznaczać znaczący zwrot akcji. Zaledwie kilka tygodni temu prezydent USA Donald Trump ogłosił, że każdy irański atak na statki w Cieśninie Ormuz spotka się z atakami na irańską infrastrukturę. W ostatnich dniach Iran kilkukrotnie zaatakował statki, jednak Stany Zjednoczone nie odpowiedziały militarnie.
Johnson powołuje się na informacje ze swoich źródeł w armii USA. Według niego tzw. Zespół Reagowania Kryzysowego (CAT) Dowództwa Centralnego USA został rozwiązany.
Ten całodobowy zespół zarządzania kryzysowego zazwyczaj koordynuje wszystkie trwające operacje wojskowe. Przedstawiciele armii, marynarki wojennej, sił powietrznych, piechoty morskiej, służb wywiadowczych, logistyki i planowania operacyjnego pracują tam w dwunastogodzinnych zmianach – siedem dni w tygodniu. Według Johnsona, jeśli ten aparat zostanie wyłączony, będzie to wyraźny sygnał, że w najbliższej przyszłości nie planuje się żadnych poważnych działań wojskowych.
Dlaczego Waszyngton nagle wcisnął hamulec?
Johnson podaje kilka możliwych powodów.
Najważniejszą kwestią są korzyści militarne z dalszych ataków. Według jego oceny, nowe naloty nie zmieniłyby polityki Iranu, ale jednocześnie pochłonęłyby cenną broń dalekiego zasięgu, której zapasy już znacznie się zmniejszyły.
Ponadto istnieje ryzyko masowych irańskich działań odwetowych wobec Arabii Saudyjskiej, Kataru, Bahrajnu, Kuwejtu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Według Johnsona, Teheran przekazał już tym krajom konkretne listy celów. Arabia Saudyjska i Katar w szczególności pilnie zaapelowały zatem do Waszyngtonu o powstrzymanie się od dalszych ataków.
Stany Zjednoczone najwyraźniej zmagają się z niedoborem broni.
Na szczególną uwagę zasługują wypowiedzi Johnsona na temat sytuacji militarnej Stanów Zjednoczonych.
Zwraca uwagę, że nawet prezydent Trump przyznał, że brakuje systemów przeciwrakietowych Patriot. Były oficer CIA idzie jeszcze dalej, argumentując, że wielu rodzajów precyzyjnej broni nie da się zastąpić wystarczająco szybko w nadchodzących latach.
Jednym z powodów są chińskie ograniczenia eksportowe dotyczące kilku strategicznie ważnych pierwiastków ziem rzadkich. Według Johnsona, około 78 procent nowoczesnych systemów uzbrojenia USA jest bezpośrednio lub pośrednio zależnych od tych surowców.
Olej napędowy i paliwo lotnicze również stają się problemem.
Johnson dostrzega więcej niż tylko problemy w sektorze militarnym.
Wskazuje również na narastające problemy [w USA md] z olejem napędowym i paliwem lotniczym. Jego zdaniem rozszerzenie działań wojskowych jeszcze bardziej nadwyrężyłoby i tak już ograniczone zasoby.
Jednocześnie gospodarka światowa słabnie. Dlatego coraz ważniejsze staje się dla Waszyngtonu jak najszybsze ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz dla żeglugi międzynarodowej.
Iran podtrzymuje swoje żądania
Według Johnsona stanowisko Iranu w międzyczasie nie uległo zmianie.
Każdy statek musi dostarczyć szczegółowych informacji o swoim ładunku, załodze i porcie docelowym przed przepłynięciem przez Cieśninę Ormuz. Dopiero wtedy Irańska Straż Rewolucyjna podejmie decyzję o udzieleniu zezwolenia. Według Iranu statki nieupoważnione do tranzytu są narażone na ataki. Co więcej, Teheran nalega na opłaty tranzytowe i domaga się całkowitego zniesienia sankcji oraz uwolnienia zamrożonych aktywów, zanim zgodzi się na pełne otwarcie cieśniny.
Pakistan staje się najważniejszym mediatorem
Z wywiadu wynika, że obecnie Pakistan odgrywa kluczową rolę.
Islamabad, wspólnie z Katarem, pośredniczy w negocjacjach między Waszyngtonem a Teheranem. Obie strony zakładają, że USA mają już niewiele opcji i mogą ostatecznie być zmuszone powrócić do pierwotnego memorandum z Iranem.
Nowy sojusz obronny zmienia równowagę sił
Jednocześnie podpisano nową umowę obronną pomiędzy Pakistanem, Arabią Saudyjską i Turcją.
Według osób zaangażowanych w sojusz, sojusz jest częściowo wzorowany na NATO i zawiera nawet swego rodzaju klauzulę wzajemnej pomocy. Choć niektórzy obserwatorzy interpretują to jako sygnał skierowany przeciwko Iranowi, Johnson postrzega go raczej jako nową regionalną architekturę bezpieczeństwa, przygotowującą się na okres po ewentualnym wycofaniu się Stanów Zjednoczonych.
Czy Bliski Wschód stoi w obliczu historycznego wstrząsu?
Druga osoba idzie o krok dalej.
Według jego źródeł, spodziewa się on politycznego porozumienia między Waszyngtonem a Teheranem w ciągu najbliższych kilku dni. Pakistan przejmie główną rolę mediatora. Następnie rozmowy mogłyby się odbyć w Genewie, gdzie J.D. Vance ma negocjować w imieniu Stanów Zjednoczonych. Celem jest ożywienie nieudanego porozumienia między USA a Iranem.
Co więcej, interpretuje on nowy sojusz obronny między Pakistanem, Arabią Saudyjską i Turcją jako przygotowanie do czasów, gdy Stany Zjednoczone stopniowo stracą swoje wpływy na Bliskim Wschodzie. Pakistan i Iran mogłyby wówczas stać się dominującymi mocarstwami regionalnymi – przy wsparciu Chin.
Wniosek
Rozmowa maluje obraz głębokich zmian geopolitycznych. Zdaniem obu uczestników, kilka wydarzeń jednocześnie wskazuje na rosnącą presję militarną, gospodarczą i dyplomatyczną Waszyngtonu: dezaktywacja zespołu kryzysowego CENTCOM, niedobory precyzyjnej broni i paliwa, rosnąca rola mediatora Pakistanu oraz nowe sojusze regionalne.
Czy rzeczywiście doprowadzi to do historycznej zmiany układu sił, dopiero się okaże. Jedno jest jednak pewne: jeśli w najbliższych dniach zostanie osiągnięte porozumienie w sprawie Cieśniny Ormuz i rozpoczną się nowe negocjacje między USA a Iranem, może to oznaczać początek nowego porządku bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie – z konsekwencjami daleko wykraczającymi poza ten region.
Nadal sceptycznie podchodzę do możliwości szybkiego porozumienia między USA i Iranem w sprawie Cieśniny Ormuz. USA chcą, aby była ona otwarta dla wszystkich statków i stanowczo sprzeciwiają się pobieraniu przez Iran jakichkolwiek opłat lub myta od statków wpływających do Zatoki Perskiej lub z niej wypływających.
Stanowisko Iranu pozostaje niezmienione… Będzie pobierał opłatę od każdego statku wpływającego do Zatoki Perskiej i nie zezwoli na wpłynięcie statkom izraelskim ani amerykańskim.
Załóżmy jednak, że w piątek zostanie osiągnięte porozumienie i tankowce z ropą i LNG będą mogły opuścić Zatokę Perską przez Cieśninę Ormuz. Nawet jeśli porozumienie zostanie osiągnięte, miną miesiące, a może nawet lata, zanim Arabowie z Zatoki Perskiej powrócą do normalnego życia z powodu uszkodzeń sprzętu pompującego i magazynującego ropę.
Producenci i osoby wykonujące prace gwarancyjne, a także naprawy platform wiertniczych i gazowych, rurociągów w elektrowniach i stacjach sprężania, to głównie podwykonawcy amerykańscy. Personel zajmujący się konserwacją i naprawą infrastruktury naftowej i LNG jest w 100% powiązany z armią amerykańską… To relacja symbiotyczna.
Wiele magazynów, w których przechowywany jest sprzęt i części do naprawy terminali naftowych i rurociągów, również uległo zniszczeniu. Po drugie, w magazynach, które wciąż są nienaruszone, znajduje się ograniczona ilość części zamiennych. Po trzecie, przeszkolony personel konserwacyjny, który pracował na platformach wiertniczych i gazowych oraz rurociągach elektrowni, wraz z wojskiem amerykańskim, opuścił wiele z tych obiektów. Brak części zamiennych i ewakuacja amerykańskich wykonawców spowodują dodatkowe opóźnienia w próbach przywrócenia normalnej pracy platform wiertniczych i gazowych.
Nawet gdyby wszystko zostało dziś otwarte i ruch przez Cieśninę Ormuz był możliwy, prace naprawcze i konserwacyjne niezbędne do przywrócenia działania systemów będą opóźnione o tygodnie, a być może nawet lata. Odbudowa i przywrócenie pełnej sprawności niektórych elementów infrastruktury, takich jak instalacja LNG Qatars LNG w Ras Laffen, zajmie co najmniej trzy lata.
Oto podział szkód poniesionych dotychczas w poszczególnych krajach:
Oprócz fizycznych szkód wyrządzonych infrastrukturze naftowej i gazowej, globalna gospodarka odczuwa poważne straty… Utrata 25% światowych zasobów ropy naftowej i gazu, a także 35% zasobów siarki i mocznika oraz 44% zasobów helu spowodowała poważne perturbacje gospodarcze na całym świecie. Na przykład utrata helu, niezbędnego do produkcji chipów komputerowych, spowodowała znaczny wzrost ich cen.
Karl Miller, który dostarczył informacji na potrzeby tego artykułu, podsumowuje sytuację w następujący sposób:
Cieśninę można otworzyć w ciągu jednego dnia. Ekosystem naprawczy nie. Państwa i firmy Rady Współpracy Zatoki Perskiej (GCC), które kontrolują kompatybilne części zamienne, pełną dokumentację, wykwalifikowanych pracowników, moce produkcyjne, sloty fabryczne OEM, bezpieczną logistykę i uprawnienia alokacyjne, odzyskają siły. Pozostałe pozostaną w trudnej sytuacji długo po tym, jak konflikt zniknie z nagłówków gazet.
Rozmawiałem o niedoborach broni w USA z Edem DeMarche, redaktorem Trends Journal :
Wracamy do Piotra Kurzina, który słusznie uważa, że atak Trumpa na Iran jest największym błędem w historii USA:
Nima i ja mieliśmy trochę zabawy z Ghalibafem, który trolluje Donalda Trumpa:
Kolejna ożywiona dyskusja z Mario… Głównym tematem naszej rozmowy była doniesienia o decyzji Iranu o pobieraniu 5% opłaty za przejazd statkami wpływającymi do Zatoki Perskiej:
Oto mój najnowszy artykuł z cyklu „Counter Currents” . Wygłaszam w nim elegancką tyradę na temat niepowodzenia Rosji w opracowaniu rozsądnej strategii wojny informacyjnej:
Dziękuję za nieocenione wsparcie w postaci czasu poświęconego na czytanie i komentowanie.
Ze względu na koszty budowy, dekoracji i utrzymania ronda stanowią ogromną inwestycję dla władz lokalnych. W teorii ułatwiają wjazd, zapewniają większe bezpieczeństwo i ograniczają zbytnie rozpędzanie się samochodów. Ten model infrastruktury drogowej jest coraz częściej przenoszony do Polski, ale championat w Europie dzierży Francja.
W tym kraju wystarczy przejechać kilka kilometrów drogą departamentalną, żeby to zrozumieć. Rondo przy wjeździe do wioski, kolejne przed strefą handlową, trzecie przy wyjeździe z miasta, zwieńczone kwietnikiem, rzeźbą lub innym symbolem lokalnej tożsamości…
We Francji rondo stało się nieodłącznym elementem drogi – stwierdza tygodnik „Valeurs” i wszystko byłoby pięknie, gdyby nie gigantyczne koszty w państwie, które szuka do 2032 r. 125 mld euro oszczędności w wydatkach publicznych.
Liczba rond we Francji szacowana jest na 43 000–65 000 i kraj ten jest światowym rekordzistą. Od lat 80. XX wieku co roku powstają setki nowych konstrukcji tego typu. Każda nowa inwestycja to wydatek rzędu setek tysięcy euro, a do tego dochodzą koszty utrzymania, które będą obciążać finanse publiczne przez dziesięciolecia.
Wszystko zaczęło się w latach 70. XX wieku. Budowy rond były odpowiedzią na potrzebę: spowolnienia ruchu kierowców i wyeliminowania najpoważniejszych kolizji. Przez dekady to, co kiedyś było pragmatyczną reakcją, stało się „odruchem administracyjnym”. Ilekroć skrzyżowanie stwarza problem, rozwiązaniem staje się kolejne rondo, chociaż tańsza bywa sygnalizacja świetlna, znak stop czy po prostu przebudowa skrzyżowania. To rondo stało się uniwersalnym rozwiązaniem.
Większość utrzymania tych inwestycji spada na gminy. Władze korzystają propagandowo na widoczności takiego miejsca, dodają więc symbole, ukwiecają rabaty. Złośliwi mówią nawet, że to niemal „wyborcza infrastruktura”. Rachunek jest jednak wysoki. Standardowe rondo kosztuje zazwyczaj od 300 000 do 1 miliona euro, w zależności od złożoności projektu. Do tego dochodzą koszty wykupu gruntów, infrastruktury podziemnej, zagospodarowania terenu i dość często dekoracji. We Francji puste rondo wydaje się niemal nie do pomyślenia.
W tej materii są rekordziści. W Carcassonne rondo Béragne kosztowało prawie trzy miliony euro. Dochodzą do tego coroczne koszty utrzymania terenów zielonych, podlewania, sprzątania, oświetlenia, napraw i odnawiania nasadzeń. Według stowarzyszenia podatników Contribuables Associés, od lat 80. wydano już we Francji ponad 20 miliardów euro na budowę i upiększanie rond. Skumulowane koszty utrzymania ten rachunek powiększają. Tygodnik Valeurs uważa to za niegospodarność i podsumowuje te wydatki – „Francja kręci się w kółko…”.
Każdy, kto chce zrozumieć rozpad porządku wasalnego w Zatoce Perskiej, powinien patrzeć mniej na rozmowy telefoniczne, a bardziej na mapy. A dokładniej: na mapy rurociągów. To bowiem, co obecnie wygląda na polityczną emancypację poszczególnych państw Zatoki Perskiej spod władzy Waszyngtonu, po bliższym przyjrzeniu się okazuje się czymś o wiele bardziej otrzeźwiającym – rozkładem fizycznej podatności, który został utrwalony w betonie dziesiątki lat temu i dopiero teraz ujawnia swoje polityczne konsekwencje.
I. Infrastruktura, nie lojalność
Oczywistym błędem jest traktowanie państw Zatoki Perskiej jako bloku zjednoczonego w dystansowaniu się od swojego protektora. Tak nie jest. Amerykański think tank Soufan Center wskazał już w maju na linię podziału, która od tamtej pory stała się ważniejsza niż jakakolwiek deklaracja dyplomatyczna: Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie mają rurociągi, które kierują znaczną część eksportu ropy wokół Cieśniny Ormuz – trasy omijające zbudowane właśnie na potrzeby obecnego scenariusza. Oman może w każdym razie prowadzić handel drogą morską wzdłuż swojego wybrzeża Morza Arabskiego, niezależnie od Ormuz. Kuwejt, Bahrajn i Katar z kolei nie mają alternatywy: eksport ropy Kuwejtu, eksport Bahrajnu i dostawy skroplonego gazu ziemnego Kataru zależą całkowicie od przepływu przez cieśninę, którą Iran zamknie lub zagrozi zamknięciem, jeśli zajdzie taka potrzeba.
To jest prawdziwa linia podziału – nie sympatia czy antypatia wobec Teheranu, ale pytanie, kto ma alternatywę dla sytuacji z zakładnikami, a kto nie. Ci, którzy dysponują rozwiązaniem, mogą pozwolić sobie na zajęcie twardego stanowiska wobec Iranu bez narażania własnej gospodarki. Ci, którzy go nie mają, są uzależnieni od deeskalacji, niezależnie od retoryki używanej przez ich rząd. Co istotne, według Centrum Soufana, Bahrajn i Kuwejt historycznie podążały za linią Arabii Saudyjskiej, a teraz również za jej kursem deeskalacji – nie z przekonania, ale dlatego, że ich własna struktura eksportowa nie pozostawia im innego wyboru.
Kwestia ta ma zatem również charakter metodologiczny. Każdy, kto – jak krążyły w ostatnich dniach w odpowiednich publikacjach insiderów – twierdzi, że państwa Zatoki Perskiej podzieliły się politycznie na frakcje, dążąc do eskalacji lub deeskalacji, myli objawy z przyczynami. Mapa, o której mowa, nie jest mapą polityczną; to mapa rurociągów. To właśnie materialistyczne sedno sprawy: to nie świadomość rodów rządzących decyduje o ich pozycji, lecz fizyczna struktura podatności, która jest dla nich dostępna lub nie.
II. Drugi dzwoniący
W obecnej narracji o upadku wasali brakuje jeszcze jednego aktora, który nie tylko dzwoni, ale i dostarcza. Chiny już dawno stały się czymś więcej niż biernym beneficjentem amerykańskiego wyczerpania – są aktywnym dostawcą irańskiego sprzętu wojskowego, i to na skalę, która ujawnia prawdziwy technologiczny wymiar tego rozpadu.
Według kilku niezależnych źródeł, w tym Bloomsbury Intelligence and Security Institute oraz US-China Economic and Security Review Commission, Iran od początku 2026 roku przekształca swój arsenał rakiet i dronów w chiński system nawigacji satelitarnej BeiDou, po doświadczeniach wojny dwunastodniowej z 2025 roku, która ujawniła podatność tego kraju na zagłuszanie GPS przez USA i Izrael. Przekształcenie to rzekomo znacznie zwiększyło celność irańskiej broni dalekiego zasięgu i poprawiło jej zdolność do penetracji amerykańskich baz obrony powietrznej w Zatoce Perskiej. Ponadto, według tych samych źródeł, doszło do transferu chińskiej technologii radaru antystealth (YLC-8B) oraz – według raportu Reutersa z końca lipca – kontraktu na dostawę kilkuset przenośnych systemów obrony powietrznej QW-12 i FN-16 o wartości około 60 do 70 milionów dolarów.
Te dostawy nie są przysługą. Stanowią poligon doświadczalny. Dla Pekinu obecna wojna to pierwsza okazja do przetestowania własnej satelitarnej precyzji namierzania, technologii radarowej i obrony powietrznej w rzeczywistych warunkach bojowych przeciwko amerykańskiemu arsenałowi broni elektronicznej – bez ryzykowania ani jednej własnej jednostki.
To cicha druga strona porządku wasalnego opisanego w pierwszej części tej analizy: podczas gdy państwa Zatoki Perskiej przeliczają swoje fizyczne słabości, Chiny kalkulują swoje korzyści technologiczne. Oba te działania przebiegają równolegle, ponieważ opierają się na tym samym fundamentalnym fakcie – malejącej zdolności Stanów Zjednoczonych do jednostronnego kontrolowania przebiegu wojny.
III. Dwa rejestry materialne, jedno wyczerpanie
Pierwsza część tej analizy opisała rozpad porządku wasalnego jako kwestię autorytetu interpretacyjnego – kto na Zachodzie może nadal wiarygodnie powiedzieć, co dzieje się w Zatoce Perskiej. Dodatek, który teraz się pojawia, jest bardziej stonowany, a zatem trudniejszy do obalenia: rozpad ten można dostrzec w dwóch całkowicie apolitycznych kontekstach, z których żaden nie ma nic wspólnego z retoryką. Jednym z nich jest mapa rurociągów, która określa, które państwo Zatoki Perskiej może sobie pozwolić na twardą linię, a które nie. Drugim jest lista dostaw z Pekinu, która określa, jak kosztowne jest faktycznie utrzymanie amerykańskiej pozycji militarnej.
Oba rejestry mają jedną wspólną cechę: powstały tygodnie lub miesiące temu, na długo zanim którakolwiek ze stron w niedzielę odebrała telefon. To, co teraz wydaje się ruchem dyplomatycznym, jest w rzeczywistości spóźnionym politycznym uznaniem sytuacji materialnej, która już została rozstrzygnięta. To jest prawdziwy powód, dla którego Zachód nie dostrzega, czym jest ten proces: szuka wyjaśnień w intencjach, dyskusjach i lojalnościach – ignorując rurociągi i kontrakty na dostawy, które w ogóle umożliwiają realizację tych zamierzeń.
I. Infrastruktura, przepustowość rurociągów i podatność geopolityczna w Zatoce Perskiej
Soufan Center: IntelBrief: Strategiczna infrastruktura i podatność na zagrożenia w Zatoce Perskiej. (Majowa analiza rurociągów omijających, takich jak saudyjski rurociąg wschód-zachód i emiracki rurociąg Habshan-Fujairah, w porównaniu z całkowitą zależnością Kataru, Kuwejtu i Bahrajnu od regionu Ormuz).
Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA): Analiza wąskich gardeł w światowym tranzycie ropy naftowej: Cieśnina Ormuz. (Dane dotyczące wielkości przepustowości, alternatywnych przepustowości rurociągów i morskich szlaków eksportowych państw Rady Współpracy Zatoki Perskiej).
II. Transfer technologii, integracja BeiDou i chiński eksport broni
Bloomsbury Intelligence and Security Institute (BISI): Ocena techniczna: Irańska amunicja precyzyjnie kierowana i adaptacja do walki elektronicznej. (Analiza konwersji irańskich systemów dronów i rakiet ze standardów GPS i GLONASS na chiński system nawigacji satelitarnej BeiDou w celu obejścia zachodnich systemów zagłuszających).
Komisja ds. Przeglądu Gospodarczego i Bezpieczeństwa USA-Chiny (USCC): Przesłuchanie/Raport na temat chińskiej pomocy wojskowo-technicznej dla państw Bliskiego Wschodu. (Dokumentacja transferów technologii w dziedzinie walki elektronicznej, radarów stealth, takich jak YLC-8B, oraz komponentów podwójnego zastosowania).
Reuters: Ekskluzywny raport: Chiny zawarły z Iranem umowę na dostawę przenośnych pocisków przeciwlotniczych. (Lipcowy raport na temat kontraktów na dostawę przenośnych systemów obrony przeciwlotniczej QW-12 i FN-16 o wartości 60–70 milionów dolarów).
Dane trafiły zaraz po wschodzie słońca na wschodnim wybrzeżu, a w nich historia, której nie mogą ukryć żadne plotki Białego domu. Kontrakty terminowe na ropę naftową za noc stabilizowały się na poziomie 86 dolarów za baryłkę – liczba, która półtora roku temu wydawałoby się katastrofalna, ale teraz jest tymczasowe wytchnienie po skoku na 119 dolarów, który wysadził w powietrze światowe rynki w kwietniu.
Strategiczne rezerwy ropy naftowej – rezerwa awaryjnego wsparcia, stworzona po kryzysie 1973 roku – zmniejszyły się do 305 mln baryłek, co jest najniższym poziomem od 1983 roku. Biuro budżetowe Kongresu dyskretnie opublikowało swoje zrewidowane prognozy deficytu: 2,3 bln dolarów na 2026 rok obrotowy, jeszcze 1,8 bln dolarów zaplanowano na 2027 rok obrotowy, zanim wzięto pod uwagę rosnące koszty wojny, które obecnie wynoszą 1 mld dolarów na dzień, bez żadnej strategii wyjścia, widocznej na żadnym horyzoncie.
To nie recesja. To nie jest „okres zwiększonych napięć geopolitycznych”. To systematyczny demontaż globalnej ekonomicznej architektury, która wspierała dobrobyt Zachodu w ciągu osiemdziesięciu lat, skompresowany w czasie, zbyt krótki, aby umożliwić instytucjonalną adaptację.
Jesteśmy świadkami w czasie rzeczywistym przejścia od jednobiegunowego porządku, kierowanego przez Amerykę, do rozdrobnienia w system wielobiegunowy. Okrucieństwo tego przejścia mierzy się nie tylko liczbą ofiar, które rosną a których Pentagon nie chce w pełni ujawnić. Ponadto, następuje erozja strategicznych atutów, których nie można odzyskać po ich użyciu.
Czwarty etap globalnej wojny wszedł w swoją finalną fazę, a wskaźniki pokazują, że dopiero zaczynamy rozumieć głębię strategicznej pułapki, w którą wpadła amerykańska polityka.
Aby zrozumieć obecny kryzys, trzeba najpierw zrezygnować z pocieszającej narracji o przypadkowym dryfowaniu — że polityczne błędy i błędne kalkulacje doprowadziły do obecnego ślepego zaułka.
Dane świadczą o czymś bardziej alarmującym: oderwaniu procesu podejmowania decyzji strategicznych od interesów narodowych, co prowadzi do wyników, które nie służą żadnym określonym celom amerykańskim, w tym samym czasie promowanie interesów regionalnych podmiotów, które mają nieproporcjonalnie duży wpływ na kształtowanie polityki USA.
Rozważmy chronologię wydarzeń z dokładnością wojskowego raportu po zakończeniu działań wojennych. 27 stycznia 2026 roku Stany Zjednoczone przeprowadziły nieoczekiwany cios w przywództwo Iranu w celu ścięcia głowy, podczas gdy izraelscy posłańcy prowadzili urojone negocjacje w Genewie. W wyniku uderzenia została zlikwidowana struktura dowództwa wojskowego Iranu i przywództwo polityczne w wyniku 48-godzinnego bombardowania, które według pierwotnych prognoz Białego Domu, powinna zakończyć się w ciągu „czterech-pięciu tygodni”. Projekcja sporządzona 1 marca, teraz rozciągnięta jest na piąty miesiąc bez widocznego zakończenia.
Cieśnina Ormuz, przez którą przechodziło dwadzieścia procent światowej ropy naftowej, w rzeczywistości jest zamknięta od połowy marca. Ciosy irańskich rakiet balistycznych z wykorzystaniem chińskich danych lokalizacji celów i rosyjskiego wywiadu satelitarnego uszkodziły lub zniszczyły wszystkie duże obiekty USA w zatoce Perskiej, w tym Al-Udeid w Katarze, bazę Prince Sultan w Arabii Saudyjskiej i morskie obiekty w Bahrajnie.
Analiza kosztów i korzyści jest porażająca. Pierwotny cios został oparty na ocenach wywiadu, które później zostały zakwestionowane przez siedemnaście agencji, o tym, że Iran był „o kilka tygodni od utworzenia broni jądrowej”. Ocena ta była sprzeczna z oświadczeniami tej samej administracji od czerwca 2025 roku o tym, że obiekty jądrowe Iranu zostały całkowicie zniszczone w wyniku 12-dniowego konfliktu, który kosztował 37 miliardów dolarów i nie przyniósł trwałego efektu strategicznego. Obecna wojna, prowadzone bez zgody kongresu i wbrew wyraźnym preferencjom elektoratu, który przywrócił prezydenta do władzy na podstawie wyraźnych anty-interwencjonistycznych obietnic, obecnie pochłonęła 113 miliardów dolarów bezpośrednich kosztów. [po stronie USA md]. Analitycy Harvard przewidują długoterminowe zobowiązania przekraczające 1 bilion dolarów, jeśli wziąć pod uwagę opiekę nad weteranami, wymianę sprzętu i remont zniszczonych baz.
Zewnętrzne następstwa ekonomiczne są równie poważne. Inflacja, która spadła do 2,7% do grudnia 2025 roku, ponownie przyspieszyła do 4% i nadal rośnie. Rentowność 10-letnich obligacji skarbowych na poziomie 4,64% stanowi najwyższą wartość pożyczek podczas prezydentury Trumpa, co stanowi około 135 miliardów dolarów dodatkowych rocznych wydatków z tytułu odsetek i około 1000 dolarów bezpośrednich kosztów energii elektrycznej i finansowania na rodzinę. Dane te ukazują się w momencie, gdy 60% amerykańskich rodzin donosi o niezdolności do pokrycia nagłych wydatków w wysokości 500 dolarów, a zwłoki kredytów konsumenckich dotarły do poziomów niewidzianych od czasów kryzysu finansowego w 2008 roku.
Strategiczne położenie pogorszyła się do tego stopnia, że nie nadaje się do ilościowego pomiaru. Amerykańskie siły zbrojne przeznaczone do projekcji siły wobec sił powstańczych i regionalnych przeciwników, okazały się podatne na asymetryczne taktyki prowadzenia wojny w kraju średniej kategorii ze skomplikowanymi technologiami rakietowymi i korzystną geografią obrony. Rakiety Patriot o wartości 2 mln dolarów przeciwko irańskim rakietom balistycznym i powietrznym obiektom bezzałogowym o wartości od 10 000 do 50 000 dolarów za sztukę – to stosunek kosztów wymiany, która sprawia, że stabilna obrona staje się ekonomicznie nieopłacalna.
Wyjawienie tego, co rosyjskie i chińskie służby wywiadowcze zapewniają irańskim siłom dane o namierzaniu celów w czasie rzeczywistym, potwierdzone danymi z satelitów i zeznaniami w Kongresie, zamienia regionalny konflikt w wojnę cudzymi rękami, w której przeciwnicy ze strony wielkich mocarstw sprawdzają wrażliwe miejsca Ameryki z minimalnym bezpośrednim ryzykiem dla siebie.
Instytucjonalna reakcja pogorszyła kryzys. Departament Efektywności administracji publicznej, który obiecał administracyjne oszczędności w wysokości 2 bln dolarów, został praktycznie zlikwidowany, gdy „duży piękny projekt ustawy” dołożył 5 bln dolarów do państwowego długu — oprócz podstawowej prognozy CBO w wysokości 21 bln dolarów. Dług publiczny wzrósł z 36,2 bln dolarów do 39,5 bln dolarów za osiemnaście miesięcy, przy czym roczny deficyt w wysokości 2 bln dolarów obecnie utrzyma się aż do 2030 roku.
Próba administracji obniżenia ceny ropy za pomocą wyczerpania strategicznych rezerw ropy naftowej i manipulacji na rynkach terminowych doprowadziła do wyczerpania nadzwyczajnych rezerw i jednocześnie przybliża upadłość amerykańskiej energetycznej „niepodległości” – w kraju nie ma wystarczającego bufora, aby zmierzyć się z długimi zakłóceniami w dostawach, nie mówiąc już o szerszym konflikcie z udziałem wydobycia w Nigerii, Wenezueli.
Bieżące geopolityczne przeobrażenia wykraczają poza bezpośredni teatr działań wojennych.
Rosja, pomimo zachodnich sankcji i ciągłego wyczerpywania sił na Ukrainie, umocniła eurazjatycką architekturę bezpieczeństwa, w tym Iran, Chiny i rozszerzenie sojuszu BRICS +. De-dolaryzacja handlu międzynarodowego – ekspresowe wprowadzenie broni SWIFT, które zaprezentowało lukę w transakcjach rozliczeniowych— zdenominowanych w dolarach amerykańskich (usd, stworzyła równoległe systemy finansowe, które będą utrzymywać się niezależnie od wyniku konfliktu. Chiny, radząc sobie z własnym kryzysem demograficznym i kryzysem w branży nieruchomości, zapewniły korytarze energetyczne w ramach inicjatywy „Jeden pas i jedna droga” i stworzyły potencjał przemysłowy, który pozwala wykorzystać amerykańskie straty wojskowe.
Państwa europejskie borykają się z cywilizacyjnym wyczerpaniem: demograficznym upadkiem, deindustrializacją energetyki i postępującą utratą potencjału produkcyjnego wobec azjatyckich konkurentów. Ich entuzjazm zobowiązań wobec NATO w konfrontacji z Rosją nie służy strategicznym interesom, a odwróceniu uwagi — przeniesieniu wewnętrznych sprzeczności na zewnętrznych wrogów. Niedawne oświadczenia francuskich, niemieckich i brytyjskich przywódców o „gotowości do wojny z Rosją” stanowią albo niebezpieczny błąd, albo celową prowokację, biorąc pod uwagę widniejącą niezdolność europejskich sił zbrojnych do utrzymania zużycia amunicji przez ponad tydzień bez uzupełniania zapasów przez USA.
Architektura strategicznej upadłości
Wizualny krajobraz upadku często poprzedza jego statystyczne potwierdzenie. Zdjęcia z regionu zatoki Perskiej — zdjęcia satelitarne pożary cystern, zdjęcia termowizyjne pracujących rafinerii, dane atmosferyczne pokazujące stężenia cząstek stałych, które wpływają na rolnictwo regionu — pozwalają przewidywać konsekwencje gospodarcze, które pojawją się z opóźnieniem, ale z nieubłaganą pewnością. Drenaż SPR, który chwilowo obniżył ceny paliw, nie może trwać po 2027 roku przy obecnym poziomie wydobycia. Zamknięcie cieśniny Ormuz już doprowadziło do zerwania dostaw zboża w krajach zależnych od importu, ponieważ kontrakty terminowe na pszenicę nie zależą od tradycyjnych modeli wyceny, a ograniczenia na eksport fosforanów z Maroka i Chin zagrażają globalnemu bezpieczeństwu żywnościowemu.
Masowy głód, który ekonomiści rozwoju prognozowali na 2030 rok, przyspieszył do 2027 roku. Dostępność oleju napędowego dla upraw i zbiorów stała się niepewna przy cenach, które uniemożliwiają opłacalność. Europejska produkcja nawozów została wstrzymana z powodu kosztów energii elektrycznej w latach 2022-2023. Globalny łańcuch dostaw „dokładnie na czas”, ograniczonych polityką w odniesieniu do pandemii i zaburzeniami funkcjonowania kanału Sueskiego, zbliża się do katastrofalnej awarii, ponieważ siły Houthi, wyposażone w irańskie technologie rakietowe, przerywają morską arterię łączącą Europę z azjatyckimi przedsiębiorstwami przemysłowymi.
To nie jest „zmienność rynku”. To koniec obfitości— powrót do świata, w którym rozkład kalorii i energii podlega politycznej, a nie ekonomicznej logice, gdzie status waluty rezerwowej nie gwarantuje możliwości importu i gdzie ramy instytucjonalne, utworzone w latach 1944-1945, przestały funkcjonować.
Psychologiczny aspekt upadku nie nadaje się do ilościowej oceny, ale wymaga analizy.
Amerykańska populacja systematycznie poddawana znieczuleniu za pomocą interwencji farmaceutycznych (dwadzieścia pięć procent dorosłych bierze leki psychotropowe), cyfrowej zależności (średnio siedem godzin czasu ekranowego w dzień) i ideologicznej polaryzacji, która zastępuje plemienną tożsamością racjonalną ocenę. Te same grupy ludności, które brały nadzwyczajne środki w latach 2020-2023 roku na podstawie badań modeli epidemiologicznych, które nie mają empirycznej weryfikacji, teraz odrzucają ostrzeżenia o systemowej zapaści jako alarmizm, jednocześnie akceptując opowieści o zbliżającym się zagrożeniu ze strony Iranu, które są sprzeczne z szacunkami ich własnych służb wywiadowczych.
Fabrykacja przyzwolenia osiągnęła swoją ostateczną fazę. Środki masowego przekazu, które w ciągu trzech lat promowały Russia Gate jako fakt, teraz propagują irańską wersję zagrożenia Netanjahu jako niezaprzeczalną prawdę. Konserwatywni komentatorzy, którzy ostrzegali o nadużyciach władzy wykonawczej, teraz uzasadniają fuzję państwowej i korporacyjnej władzy jako niezbędne środki bezpieczeństwa. Zjawisko „jednopartyjności” — nieprzerwanej ciągłości polityki między rzekomo przeciwstawnymi ugrupowaniami politycznymi — stało się zbyt oczywiste, aby zaprzeczyć, i w tym samym czasie zbyt niewygodne dla uznania przez mieszkańców, zaangażowanych w teatr demokratycznego wyboru.
Prognoza: Zima 2027-2028
Bieżąca analiza trajektorii z dużym prawdopodobieństwem zakłada następujący rozwój wydarzeń:
Do 4 kwartału 2026 roku strategiczne rezerwy ropy naftowej [w USA md] zbliżą się do technicznego minimum, co pozbawi administrację możliwości powstrzymania wzrostu ceny ropy poprzez interwencje rynkowe. Koszty energii wzrosną do poziomów, które spowodują kaskadowe bankructwa w sektorach transportu i logistyki, w tym bankructwa przewoźników doprowadzające do zakłóceń w dystrybucji żywności w dużych aglomeracjach. Rezerwa federalna, która stanęła między przyspieszeniem inflacji i niestabilności systemu finansowego, zmierzy się z niemożliwym wyborem: bronić waluty lub zapobiegać kryzysowi zadłużenia — prawdopodobnie starając się zrobić i jedno, i drugie, ale nie osiągając niczego za pomocą kontroli krzywej dochodowości, która niszczy funkcjonowanie rynku.
Pośrednie wybory 2026 roku, jeśli odbędą się zgodnie z harmonogramem, odbędą się na tle 6-7% inflacji, 7% stawki kredytów hipotecznych i widocznej wojskowej porażki w zatoce Perskiej. Polityczna odpowiedź — prawdopodobnie, zawierająca rozszerzenie nadzwyczajnych uprawnień i zawieszenie stosowania norm proceduralnych — przyspieszy kryzys legitymacji władzy, już zauważalny na podstawie wyników badań, które wykazują przekonanie większości, że „system jest sfałszowany” niezależnie od przynależności partyjnej.
W połowie 2027 roku, w przypadku braku wznowienia pracy cieśniny Ormuz, światowy system dystrybucji żywności zmierzy się ze strukturalnym zniszczeniem. Zależne od importu kraje Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu i Południowej Azji zmierzą się z masowymi wydarzeniami migracyjnymi, w porównaniu z którymi rok 2015 wydaje się banalny. Europejski kontrola graniczna, i bez tego przeciążona, całkowicie upadnie, powodując kryzys demograficzny i kryzys bezpieczeństwa, które przewidują ruchy nacjonalistyczne — i które instytucje głównego nurtu odrzuciły jako ksenofobię.
Amerykańskie siły zbrojne, wychudzone działaniami w zatoce Perskiej i niezdolne do nadrobienia strat wskutek ograniczeń produkcyjnych, zmierzą się ze strategicznym zjawiskiem nadmiernego wysiłku, jeśli konflikt rozprzestrzeni się na scenariusz chiński lub koreański. Ujawnienie rzeczywistych danych o ofiarach — obecnie przemilczanych z powodu utajnienia i współudziału medialnego w tym procederze – nieuchronnie doprowadzi do wewnętrznego kryzysu politycznego, jeśli zostaną one ujawnione.
Rezerwowy status dolara nie zawali się katastrofalnie, ale będzie stopniowo spadać, ponieważ kraje BRICS+ dopełniają walutowe dwustronne umowy, a producenci towarów wymagają płatności złotem lub juanami. Ten proces, który już trwa, przyspieszy w miarę tego, jak monetyzacji amerykańskiego długu nie będzie można zignorować, co spowoduje scenariusz stagflacji, który zniszczył konsensus 1970 roku, ale znacznie poważniejszy tym razem.
Stanąć w prawdzie: tego nie mogą uchwycić dane
Istnieją wymiary cywilizacyjnego kryzysu, które nie nadają się do modelowania ekonometrycznego.
Wyczerpanie kapitału społecznego– erozja zaufania, atomizacja społeczności, podmiana cyfrowych symulacji przez relacje osobowe — osiągnęło poziom, który wyklucza zbiorową reakcję na systemowy stres. Amerykańska ludność zachowuje technologiczną zdolność do koordynacji, ale straciła kulturalną zdolność do zaufania, powodując paradoks hyperconnectivity bez solidarności.
Teoria pokoleniowa, która przewidziała ten moment — w ramach czwartego etapu — sądziła, że kryzys stworzy nowy obywatelski potencjał poprzez wspólne poświęcenie. Fakty wskazują na trajektorię fragmentacji, w której napięcia upadku przyspieszają podział, a nie jedność, dając nie „nowe maksimum”, a długi okres bezkrólewia— stary porządek nie żyje, nowy porządek jeszcze się nie urodził, potwory swobodnie poruszają się w międzyczasie.
Psychologiczne oddziaływanie zrównoważonego strategicznego upadku — to, co historycy nazywają „imperialną melancholią” — zapoczątkowało politykę kompensujących fantazji, w której innowacje technologiczne (sztuczna inteligencja, kryptowaluta, kosmiczna kolonizacja) służą psychologicznej ochronie od uznania materialnej redukcji. Miliardy zainwestowane w „centrum przetwarzania danych”, które funkcjonują jako infrastruktura obserwacji, monety-memy, wyciągające wartość od inwestorów detalicznych, projekty „inteligentnych miast”, śledzących ludność, – stanowią nie postęp, a kult cargo, magiczne myślenie w technologicznej masce.
Biologiczny aspekt kryzysu — spadek liczby urodzeń, spadek poziomu testosteronu, epidemiczny poziom zależności od leków psychiatrycznych, tajemnicza nadmierna śmiertelność, udokumentowane przez ubezpieczeniowych aktywistów, ale media nie chcą prowadzić dochodzeń, — zakłada, że ludność zbyt fizycznie i poznawczo idzie na kompromis, niezdolna do zorganizowania zbiorowej odpowiedzi, jaką wcześniej wywoływał historyczny kryzys. Program „wielkiego resetu” – czy to spisek, czy strategia – jest uznaniem przez elity tego, że istniejącej ludności nie da się uratować, zarządzać można tylko poprzez jej zmniejszenie — to maltuzjańska kalkulacja, która nie śmie wymówić nazwiska jej autora, ale tak właśnie prowadzi politykę.
Wniosek: Długotrwała Sytuacja Awaryjna
Nie zbliżamy się do kryzysu. Jesteśmy w jego środku. Czwarta odsłona globalnej wojny – to nie jest możliwość w przyszłości, a obecna rzeczywistość, która pochłania kapitał instytucjonalny zgromadzony przez ponad osiemdziesiąt lat amerykańskiej hegemonii, z prędkością, która uniemożliwia jego odbudowę. Dług nie może być zwrócony. Imperium nie da się utrzymać. Umowa społeczna nie może być przywrócona. To nie są defetystyczne twierdzenia, a empiryczne obserwacje, potwierdzone danymi Skarbu Państwa, prognozami CBO i widoczną degradacją infrastruktury, edukacji i zdrowia publicznego, które otaczają każdego, kto chce zobaczyć.
Pozostaje pytanie o długość i kształt. Kryzys lat 1930-1940 został zażegnany przez siedemnaście lat w wyniku wojny totalnej i tworzenia nowych ram instytucjonalnych. Obecny kryzys, przyśpieszany przez awarie technologiczne i finansowe złożoności, może trwać dłużej lub zostać zredukowany nagle w wyniku katastrofalnych awarii (wymiana ciosami nuklearnymi, pandemia, upadek systemu energetycznego) – wówczas ich długość nie ma znaczenia.
Jednostkowa odpowiedź na kryzys systemowy nie może odwrócić globalnych trendów, ale może przygotować dla rozwiązań systemowych. Przebudowa lokalnych zdolności produkcyjnych – produkcja żywności, produkcja energii, zapewnienie bezpieczeństwa, kantor wymiany walut, stanowi jedyne dostępne narzędzie do ochrony przed instytucjonalnym upadkiem.
Model amiszów, przez długi czas odrzucany jako anachronizm, objawia się jako strategia adaptacyjna: technologiczna selektywność, parking samowystarczalność, religijna jedność i geograficzny rozrzut zapewniają stabilność, której scentralizowane systemy nie mogą utrzymać w warunkach stresu.
Polityczne pytanie — czy można uratować republikę, czy można przywrócić Konstytucję, czy można wykryć i pokonać zewnętrznych i wewnętrznych wrogów — może być niewłaściwym pytaniem. Właściwe pytanie polega na tym czy można utrzymać społeczeństwo obywatelskie w okresie przejściowym, czy można utrzymać umiejętności i sieci zaufania, niezbędne do koordynacji po upadku, i czy ludzka zdolność do godności i moralnego wyboru przeżyje upokorzenie imperialnego upadku.
Thomas Paine napisał, że to czasy, które doświadczają dusze ludzi. On nie obiecał zwycięstwa. Obiecał, że im cięższy konflikt, tym bardziej chwalebne będzie zwycięstwo. Ale Paine pisał w momencie, gdy amerykańska ludność zachowała zdolność do rządzenia i wolę do zbiorowego poświęcenia. Czy te cechy utrzymały się w wystarczającym stężeniu, aby wywołać „nowy wzrost” w warunkach obecnego kryzysu, pozostaje otwartym pytaniem naszych czasów — na które odpowiedzą nie analitycy, a wyłaniające się zachowanie milionów ludzi, w konfrontacji z niszczeniem wszystkiego, co uważali za stałe.
Przyszła zima. Rozpoczęła się długa noc. I saeculum, w obojętności do ludzkich preferencji, kontynuuje swoje nieubłagane obroty.
Nigdy nie lekceważ Jemenu. Jemen zdecydowanie odpowie na każdą eskalację kontr-eskalacją, tak jak robi to Iran.
Podzielone kraje islamskie nigdy nie przestają zaskakiwać – i oszukiwać – jeśli chodzi o dalszą jawną zdradę zasad islamu.
Ród Saudów utworzył „koalicję” przeciwko Jemenowi – pod pretekstem ochrony żeglugi na Morzu Czerwonym.
Jednak tylko statki z Arabii Saudyjskiej są blokowane na Morzu Czerwonym przez jemeńską Ansarallah. To „oblężenie w odpowiedzi na oblężenie”: w końcu Sana znajduje się pod nielegalną blokadą Arabii Saudyjskiej od ponad jedenastu lat.
Cieśnina Bab al-Mandab nie jest zablokowana – ale tylko dla Saudyjczyków. A jeśli jesteś saudyjskim tankowcem transportującym ropę do Chin, możesz kontynuować podróż bez przeszkód.
„Koalicja” pod wodzą Arabii Saudyjskiej jest tak żałosna, jak to tylko możliwe. Kilka uczestniczących państw arabskich nie ma nawet marynarki wojennej – w tym członkowie Rady Współpracy Zatoki Perskiej: Bahrajn, Kuwejt i Katar, a także Jordania.
Trzema potęgami są Pakistan, Turcja i Egipt. NATO jest pomijane. W praktyce zadaniem tej „koalicji” islamskich, głównie arabskich petroszejków, elit kompradorskich i wasali jest wykonywanie brudnej roboty dla syndykatu Epsteina.
W całym świecie islamskim ludzie będą pytać, dlaczego nigdy nie powstała „koalicja” mająca na celu ochronę Gazy przed kultem śmierci.
Jemen jest skutecznie oblężony przez niemal wszystkich sąsiadów. Zasada „dziel i rządź” nadal w pełni funkcjonuje, szczególnie wzdłuż linii sunnicko-szyickiej. Wszyscy członkowie „koalicji” mają sunnicką większość.
Ale tylko głupcy uwierzą, że imperium piractwa i ponadnarodowy syndykat Epsteina nie kontrolują tego konfliktu wewnątrz-arabskiego, wewnątrz-muzułmańskiego i wewnątrz-islamskiego, podczas gdy Waszyngton działa w ścisłej koordynacji z Rijadem – jak to niedawno miało miejsce w przypadku bombardowania Jednostek Mobilizacji Ludowej (PMU) i cywilów w Iraku.
Można się założyć, że zbliżające się bombardowanie Jemenu będzie koordynowane przez NATO i będzie angażować saudyjskie myśliwce, aby zapewnić wiarygodne zaprzeczenie. Pozostaje pytanie, czy Pakistan i Egipt wezmą w tym udział – po tym, jak wcześniej prezentowali się jako mediatorzy i zwolennicy procesu pokojowego między USA a Iranem.
Brak Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Maroka, dwóch znaczących krajów, rodzi pytania. Cóż, wtedy plan byłby zbyt oczywisty, skoro oba są uważane za jawne kolonie anglo-syjonistyczne.
ZEA zbudowały porty i bazy wojskowe wokół cieśniny Bab al-Mandab – w tym w Adenie, Sokotrze, Somalilandzie i Dżibuti – jednocześnie finansując udowodnione ludobójstwo w Sudanie, Somalii i Jemenie. Maroko jest siedliskiem szpiegów, oddziałów szturmowych i prowokacji przeciwko Algierii.
Są też Nigeria i Bangladesz, oba kraje oddalone od Jemenu. Jak jednak zauważa bystry obserwator AHHfrican, chodzi tu o „opresję psychologiczną”; łączna populacja licząca 421 milionów ludzi ma na celu zastraszenie Jemeńczyków.
Jemeńczycy najwyraźniej nie dadzą się zastraszyć, bo wiedzą – zwłaszcza z kontaktów z Rijadem i Abu Zabi – że prawdziwego oporu nie da się pokonać wojną psychologiczną, lawiną kłamstw i blokadą ekonomiczną. Postrzegają powstanie tej barwnej „koalicji” jako zaszczyt.
Nigdy nie lekceważ Jemenu. W swoim cotygodniowym przemówieniu wczoraj, przywódca Abdul Malik al-Huti jasno i jednoznacznie wskazał kierunek: Jemen stanowczo odpowie na każdą eskalację kontr-eskalacją. Tak jak Iran.
Co może położyć kres strategicznemu ograniczeniu Iranu
Iran nie tylko odrzucił formułę omańską 50/50 dotyczącą wspólnego administrowania Cieśniną Ormuz (choć kontakty robocze między Maskatem a Teheranem są kontynuowane); Teheran wręcz zwiększył presję militarną – jako część szerszej strategii przymusu.
Iran pokazuje w praktyce, że w całej Azji Zachodniej trzeba płacić wysoką cenę za wspieranie operacji wojskowych USA, jednocześnie spodziewając się, że jego własne terytorium, porty, infrastruktura energetyczna i szlaki handlowe nie poniosą żadnych konsekwencji.
W istocie chodzi o Cieśninę Ormuz w powiązaniu z kontrolą nad drabiną eskalacji. I wszyscy powinni pamiętać o oczywistości: Iran gra na czas. I dzień po dniu Teheran udowadnia swoją pozycję: rozwiązanie problemu architektury militarnej otaczającej Iran jest nierozerwalnie związane z walką o Cieśninę Ormuz i nowym, bardziej kompleksowym porządkiem bezpieczeństwa w Zatoce Perskiej.
Pakistan wkracza obecnie na niezwykle trudne wody i, jak przyznają nasze źródła w Protokole Przejściowym, porusza się jednocześnie po dwóch newralgicznych torach.
Jesteśmy zatem świadkami przystąpienia Islamabadu do „koalicji” pod przewodnictwem Arabii Saudyjskiej. Teheran uważnie obserwuje konsekwencje i wyciąga z nich wnioski. Jednocześnie Pakistan nadal prezentuje się – zarówno publicznie, jak i za kulisami – jako najbardziej aktywny mediator między Waszyngtonem a Teheranem.
Na dłuższą metę to nie może działać.
Pakistańscy mediatorzy opisują to jako „trudny, ale świadomie wybrany balans”. Cóż za niedopowiedzenie. Nie da się jednocześnie chronić więzi obronnych i gospodarczych z Arabią Saudyjską – w tym niedawno rozszerzonego paktu wojskowego – i utrzymać zaufania zbudowanego z Iranem.
Jak dotąd irańskie media nie przedstawiały stanowiska Pakistanu jako zdrady. Kanał mediacji – choć bardziej kruchy niż wcześniej – pozostaje otwarty. Sytuacja może się jednak zmienić w zależności od tego, jak agresywnie Pakistan będzie działał wobec Jemenu.
Drabina eskalacji pozostaje aktywna, z przewidywalnymi wahaniami. Bardzo pobłażliwa interpretacja sugerowałaby, że jest to celowe działanie obu stron, mające na celu pozostawienie pola do pośrednich negocjacji.
Nie ma absolutnie żadnych wątpliwości, że Teheran trzyma się wszystkich opcji militarnych, ale jednocześnie, jako wyraźny znak dyplomatycznej finezji, unika stanowiska politycznego, które uniemożliwiłoby deeskalację.
To samo dotyczy Cieśniny Ormuz. Przepłynięcie tankowca QatarEnergy LNG w drodze do Pakistanu pokazuje, że Teheran preferuje selektywną kontrolę i nie nałoży całkowicie bezkrytycznej blokady morskiej (czyli tak, jak zrobił to Jemen na Morzu Czerwonym; tam blokada jest skierowana wyłącznie przeciwko statkom saudyjskim).
Front iracki wkrótce osiągnie poważną eskalację. Na przykład Kataib Hezbollah rozszerzył swoje ostrzeżenia i zapowiedział podjęcie działań przeciwko amerykańskim placówkom operującym z terytorium Arabii Saudyjskiej.
To poważny sygnał eskalacji.
Krótko mówiąc: powściągliwość Iranu ma charakter strategiczny, a nie bierny. Pole bitwy się rozszerza: to powiązana regionalna architektura wojenna. Nie jest to zaskakujące, ponieważ 28 lutego rozpoczął się kolejny etap amerykańsko-izraelsko-syjonistycznej wojny międzynarodowej przeciwko całej Osi Oporu.
Chiny są głęboko zaangażowane w ten rozwój. Pakistańskie źródła wywiadowcze ponownie potwierdziły, że Pekin wysłał dużą paczkę systemów obrony powietrznej do Iranu przez port Gwadar, kluczowy węzeł chińsko-pakistańskiego korytarza gospodarczego (CPEC). Dostawy broni są transportowane drogą morską.
Składają się one z wielopoziomowej mieszanki MANPADS i nowocześniejszych systemów obrony powietrznej, w tym do 400 przenośnych systemów obrony powietrznej serii QW i FN. Na przykład QW-12 posiada dwupasmową głowicę na podczerwień, która pozwala odróżnić prawdziwe cele od wabików.
Iran modernizuje również swoją mobilną obronę przeciwlotniczą za pomocą rosyjskiego pakietu o wartości 580 milionów dolarów, na który składa się 500 wyrzutni Werba i 2500 pocisków.
Zarówno Pakistan, jak i Chiny wielokrotnie i publicznie zaprzeczały dostarczaniu broni – z oczywistych względów bezpieczeństwa narodowego i aby uniknąć bezpośredniego prowokowania Neo-Krassusa.
Nadal nie jest jasne, czy administracja Trumpa – lub środowisko zdominowane przez Neo-Krassusa – zaakceptuje fakt, że kanały prowadzące przez Pakistan i Oman mogą nadal stanowić drogę powrotną do stołu negocjacyjnego.
Jeśli Waszyngton ucieknie się do bombardowań podobnych do „Bram Piekieł” przeciwko irańskiej infrastrukturze rakietowej, dowodzenia i obrony wybrzeża, obecna powściągliwość Teheranu zniknie raz na zawsze.
Skutki byłyby absolutnie katastrofalne i wpłynęłyby na infrastrukturę energetyczną w Zatoce Perskiej, pozostałości amerykańskich baz wojskowych w regionie, niechronione terytorium Arabii Saudyjskiej oraz kluczowe korytarze morskie między Cieśniną Ormuz a Morzem Czerwonym.
Możesz pomyśleć, że to głupie lub nieistotne pytanie, skoro właśnie pojawiły się informacje o tym, że Iran przeprowadził kilka ataków na bazy amerykańskie w Zatoce Perskiej i Jordanii, ale uwierz mi, to bardzo istotne pytanie. (Uwaga: o militarnych konsekwencjach dzisiejszych ataków napiszę w poście w środę).
Krótka odpowiedź na postawione powyżej pytanie brzmi, że rafineria kwaśnej ropy naftowej jest zbudowana wokół jednego dominującego problemu, którego rafineria słodkiej ropy jest w dużej mierze unika – siarki – i prawie każda różnica w sprzęcie z tego wynika.
Ale tak naprawdę działają tu dwie zmienne, które zazwyczaj są mylone: zawartość siarki (ropa słodka vs. kwaśna) oraz gęstość (ropa lekka vs. ciężka). W praktyce są one skorelowane – większość kwaśnych rop jest również ciężka (Arabian Heavy, Ural, rozcieńczalnik kanadyjski, wenezuelski), większość słodkich rop jest lżejsza (WTI, Brent, Bonny Light, amerykański łupek) – więc „kwaśna rafineria” w praktyce jest zazwyczaj również „rafinerią ciężką”, a warto rozróżnić te dwie osie, ponieważ napędzają one inny sprzęt.
Kwaśna oznacza wysoką zawartość siarki (około >0,5%, a gatunki z Zatoki Perskiej zawierają 1,5–4%+). Siarka stanowi problem z dwóch powodów: jest zanieczyszczeniem, które trzeba usunąć, aby uzyskać paliwo zgodne ze specyfikacją i nadające się do sprzedaży, oraz powoduje korozję samej instalacji. Zatem rafineria kwaśna jest definiowana przez cztery systemy hydro-przetwarzania i przetwarzania siarki, które nie występują w tej samej skali w rafinerii słodkiej. Mam na myśli następujące:
Hydrorafinatory i wiele możliwości hydrorafinacji — jednostki, które łączą wsad z wodorem nad katalizatorem, aby przekształcić siarkę w siarkowodór (H₂S), który można następnie usunąć. Każda główna frakcja (benzyna naftowa, nafta, olej napędowy, olej napędowy) wymaga osobnego oczyszczania.
Źródło wodoru na dużą skalę. Całe to hydrorafinowanie (i hydrokraking) zużywa ogromne ilości wodoru, dlatego rafineria kwaśna/ciężka zazwyczaj wykorzystuje specjalny parowy reformer metanu do produkcji wodoru. Prosta rafineria słodowa często może przetrwać dzięki wodorom wydzielanym jako produkt uboczny reformera katalitycznego.
Jednostki aminowe + jednostka odzysku siarki (proces Clausa) + oczyszczanie gazów resztkowych. To jest proces końcowy, który pobiera oddzielony H₂S i przekształca go w siarkę elementarną przeznaczoną do sprzedaży. Rafineria słodkiej siarki może mieć token SRU; blok siarkowy rafinerii kwaśnej siarki jest główną, kapitałochłonną częścią zakładu. Duża rafineria w Zatoce Perskiej może produkować tysiące ton siarki dziennie jako produkt uboczny.
Metalurgia. Ponieważ H₂S i kwasy organiczne atakują stal węglową – poprzez siarczkowanie, a w obecności wodoru, pękanie pod wpływem wodoru i atak wodoru w wysokiej temperaturze – rafinerie kwaśne budowane są z wykorzystaniem ulepszonych rozwiązań metalurgicznych : powłok ze stali nierdzewnej i stopu chromowo-molibdenowego w górnej części jednostki surowej, w obiegach hydrorafinacji i sekcjach gorących. Ta zawartość stopu jest głównym powodem, dla którego budowa rafinerii kwaśnych jest droższa, nawet bez uwzględnienia dodatkowych jednostek.
Czy rozumiesz, o co mi chodzi? Pozwól, że wyjaśnię, dlaczego ta asymetria między rafineriami ropy kwaśnej a rafineriami ropy słodkiej ma strategiczne znaczenie – te dwa typy zakładów nie są zamienne, a koszty przejścia idą głównie w jednym kierunku.
Rafineria skonfigurowana i zoptymalizowana pod kątem konkretnej, kwaśnej/ciężkiej ropy (np. Urals, Arabian Heavy lub Wenezuela/Kanada) nie może swobodnie przestawić się na inną ropę bez uzysku i strat ekonomicznych – jej koksownik, bilans wodoru i rozmiary hydrorafinatora zostały dostosowane do tego surowca. Właśnie dlatego zmiany tras dla zatwierdzonej ropy są problematyczne: indyjskie i chińskie rafinerie, które skorzystały z przecenionej ropy Urals, lub apetyt chińskich producentów z Zatoki Perskiej na ciężką, kwaśną ropę, odzwierciedlają zakłady zbudowane pod kątem tej analizy, a nie celowe działania oportunistyczne.
Złożona rafineria kwaśna może przetwarzać ropę słodką (jest do tego przebudowana, więc jej drogie jednostki są po prostu niewykorzystane – nieefektywne, ale wykonalne). Prosta rafineria kwaśna generalnie nie jest w stanie przetwarzać ropy kwaśnej – brakuje jej procesów hydrorafinacji, wodoru, odzysku siarki i metalurgii, aby w ogóle sobie z nią poradzić. Ta jednokierunkowa elastyczność jest powodem, dla którego globalne zdolności przetwórcze ropy kwaśnej/ciężkiej stanowią prawdziwe ograniczenie i dlaczego utrata konkretnej, złożonej rafinerii (lub konkretnego źródła ropy ciężkiej, na którym została zbudowana) nie może zostać szybko uzupełniona gdzie indziej.
Kiedy więc widzimy, jak USA lub Iran atakują konkretną rafinerię lub jak gatunek ropy naftowej zostaje zdjęty z rynku, pytanie, które decyduje o rzeczywistym wpływie na podaż, nie dotyczy liczby baryłek za baryłkę, ale tego, która konfiguracja została zaatakowana i czy wyparta ropa ma gdzie indziej trafić, gdzie faktycznie ją wytworzono.
Milion baryłek ropy Arabian Heavy, która utknęła w martwym punkcie z powodu zakłóceń na Ormuzie, nie może zostać wchłonięty przez proste, słodkie rafinerie stojące bezczynnie w innym regionie; wymaga to konkretnych, głębokich mocy przerobowych, a te moce są skoncentrowane, kosztowne i powolne w budowie.
Podstawową asymetrią jest to, że ropa naftowa wydobywana z Zatoki Perskiej jest w przeważającej mierze ciężka i kwaśna, a do jej przetworzenia wybudowano tylko cztery skupiska rafinerii rozmieszczone geograficznie. Są to:
Jamnagar firmy Reliance (Gudżarat, ~1,4 mbpd w dwóch rafineriach) to najważniejszy węzeł — to jedna z najbardziej złożonych rafinerii na świecie, zbudowana specjalnie w celu przetwarzania taniej, ciężkiej kwaśnej ropy z dowolnego miejsca i rozdzielania pozostałości na czyste produkty.
Chińskie megarafinerie i czajniczki w prowincji Szantung to drugi wielki problem. Najnowocześniejsze kompleksy (Rongsheng/ZPC w Zhoushan, Hengli w Dalian) oraz niezależny klaster czajniczków w prowincji Szantung są skonfigurowane do produkcji ciężkiej ropy kwaśnej i są wyznaczonym miejscem przechowywania baryłek objętych sankcjami – irańskiej ropy ciężkiej, wenezuelskiego Merey i rosyjskiej ropy ESPO/Ural po obniżonej cenie. To właśnie ten kierunek sprawia, że eksport irańskiej ropy jest w ogóle opłacalny, a jego eksploatacja w regionie Ormuz i Malakka jest narażona na ryzyko.
Azja Północno-Wschodnia – Korea Południowa (SK, GS Caltex, S-Oil) i w mniejszym stopniu Japonia – prowadzą zakłady o wysokiej złożoności, stale zasilane kwaśną ropą z Zatoki Perskiej (historycznie w dużej mierze saudyjską, kuwejcką i irańską przed nałożeniem sankcji). Są to jedne z najbardziej zależnych od Ormuzu rafinerii na świecie, z praktycznie zerowym udziałem krajowej ropy i ograniczonymi możliwościami szybkiej wymiany surowca.
Wybrzeże Zatoki Meksykańskiej USA jest wyjątkiem, który ma znaczenie dla strategicznego obrazu — to ogromna, głęboka konwersja ciężkiej kwaśnej ropy (Valero, Port Arthur Motivy, ExxonMobil Beaumont, pas koksowniczy), ale nie jest ono w głównej mierze zasilane przez Zatokę . Zostało odbudowane w latach 2000. wokół wenezuelskich i meksykańskich Mayów, a teraz w dużej mierze polega na kanadyjskiej ciężkiej ropie za pośrednictwem rurociągów. Tak więc USGC jest łakome na ciężką kwaśną ropę, ale w dużej mierze odizolowane od wydarzenia Ormuz — i właśnie dlatego nie może łatwo zapełnić uwięzionych baryłek Zatoki dla Azji: już teraz napełnia swoje bębny koksownicze ciężką ropą z półkuli zachodniej.
Tak więc podatność nie jest mierzona w baryłkach ropy naftowej, lecz w wydajności koksowania i hydrokrakingu, która utraciła swój projektowy potencjał , a ta wydajność jest skoncentrowana w czterech miejscach (Dżamnagar, wybrzeże Chin, Korea i amerykańskie terytorium gazowe, które jest już w pełni zajęte przez Kanadę). Warto obserwować tę koncentrację: utrzymujące się zjawisko podwójnego wąskiego gardła nie rozprzestrzenia się równomiernie na cały świat rafinerii, ale ląduje niemal wyłącznie w azjatyckich centrach głębokiej konwersji i na rynku oleju napędowego, na którym się one opierają.
To, co nakreśliłem i omówiłem powyżej, to zaledwie ułamek ogromnych strat ekonomicznych, jakie niesie ze sobą zamknięcie Cieśniny Ormuz na dłuższy czas. Oprócz niedoboru kwaśnej ropy naftowej i siarki, występują również poważne deficyty mocznika, LNG i helu. Można sobie wyobrazić, że szkody gospodarcze spowodowane wojną USA z Iranem przewyższą wszelkie szkody fizyczne spowodowane pociskami i bombami.
Stany Zjednoczone będą musiały ostatecznie skapitulować, a konsekwencją tego będzie to, że Iran stanie się regionalną potęgą.
W piątek wieczorem Trump nakazał armii amerykańskiej powstrzymanie się od przeprowadzania nowych ataków na Iran – pomimo wcześniejszego zatwierdzenia zmasowanego ataku na Iran o kryptonimie „Bramy piekieł”.
Stany Zjednoczone zwróciły się teraz o nowe, tymczasowe zawieszenie broni z Iranem i dążą do powrotu do zerwanego i zawieszonego Memorandum of Understanding (MoU). Rozmowy mają również objąć Jemen, a Trump stara się uczynić Ansar Allah stroną negocjacji.
Trump jest ewidentnie wściekły i obawia się, że wojna pochłonie jego prezydenturę (i jego dziedzictwo). Iran kategorycznie odrzucił wszelkie negocjacje w ciągu ostatniego tygodnia, potwierdzając, że nie będzie się do nich angażował pod żadnym pozorem. Mówiąc wprost, dlaczego Iran miałby dać USA czas na przegrupowanie i dozbrojenie przed kolejną falą ataków na Iran, skoro obecnie trzyma je w niewoli?
Powrót do porozumienia, którego wiarygodność Trump wielokrotnie niszczył? Mało prawdopodobne.
Will Schryver zwraca uwagę, że krążą pogłoski, jakoby Pentagon namawiał Trumpa do zakończenia wojny z Iranem, ponieważ Stany Zjednoczone niemal wyczerpały swoje zapasy pocisków przeciwlotniczych i precyzyjnej broni dalekiego zasięgu. Najbliżsi doradcy prezydenta są podobno zaniepokojeni perspektywą eskalacji wojny na Bliskim Wschodzie, alienacją kluczowych sojuszników z Zatoki Perskiej, którzy byliby narażeni na dalsze ataki irańskie, oraz zbliżającym się kryzysem energetycznym. „The New York Times” donosi: „Niewielu, jeśli w ogóle ktokolwiek, w bliskim otoczeniu Trumpa uważało plan eskalacji za rozsądny” – powiedziały dwie osoby znające sprawę.
Wydaje się również, że niepewność co do faktycznej sytuacji w zakresie dostaw paliw w USA mogła przyczynić się do zmiany decyzji Trumpa. Larry Johnson donosi:
„Memorandum sporządzone przez Karla Millera analizuje, w jaki sposób tajne operacje zaopatrzeniowe i eksportowe armii USA wyczerpują amerykańskie rezerwy oleju napędowego i nafty – szczególnie w czasie, gdy krajowe zapasy są już i tak krytycznie niskie”.
Podsumowując, Miller wyjaśnia:
„Duża część tego (ukrytego) eksportu paliw jest obsługiwana przez nieprzejrzyste kanały, takie jak węzeł przeładunkowy w Rotterdamie, gdzie ostateczny przydział wojskowy lub zagraniczny nie jest publicznie weryfikowalny. Naraża to amerykańską gospodarkę na ryzyko niedoborów dostaw, podczas gdy operacje wojskowe i zagraniczne – zwłaszcza te prowadzone przez Izrael – mają preferencyjny dostęp”.
Raport Millera najprawdopodobniej odnosi się do otwartej manipulacji cenami referencyjnymi ropy naftowej przez władze USA, której celem jest przekazanie rynkom informacji, że pomimo trwającego uwalniania 172 milionów baryłek ze Strategicznych Rezerw Ropy Naftowej (SPR), których utworzenie miało na celu złagodzenie niedoborów podaży spowodowanych konfliktem z Iranem, nie istnieje ryzyko niedoboru paliwa.
Chociaż prawnie wymagany minimalny poziom bezpieczeństwa wynosi 250 milionów baryłek (obecne rezerwy wynoszą około 300 milionów), utrzymuje się narracja, że wydobycie może być jeszcze większe (do 70 milionów baryłek). Ale czy to w ogóle możliwe? Jak niski może być poziom strategicznych rezerw ropy naftowej? Sytuacja jest bardziej złożona, niż się wydaje. SPR składa się z licznych podziemnych kawern zawierających różne rodzaje ropy naftowej, które są wydobywane w różnym tempie. Niektóre kawerny mogą się zawalić, jeśli zostaną nadmiernie opróżnione. Krótko mówiąc: nikt nie wie dokładnie, gdzie leży granica krytyczna. Wiele opiera się na domysłach.
Teraz, gdy atak militarny Trumpa zakończył się fiaskiem, jedynym sposobem na powrót do stołu negocjacyjnego byłoby zaoferowanie od samego początku autentycznych ustępstw. Ale nawet gdyby Trump to zrobił – czy ktokolwiek by mu uwierzył? I czy jego stan psychiczny pozwoliłby mu w ogóle znieść takie upokorzenie?
Największą przeszkodą na drodze powrotu do negocjacji z Iranem jest to, że Trump i jego najbliższe otoczenie kompletnie nie rozumieją Iranu.
Najwyraźniej uważają, że mają do czynienia z bezkompromisowym i nieustępliwym przywódcą, podczas gdy całe społeczeństwo Iranu szuka wyjścia z sytuacji.
Wręcz przeciwnie. Władze działają pragmatycznie, podczas gdy mieszkańcy ulic zajmują znacznie twardsze stanowisko, domagając się zemsty i kwestionując sens dalszych negocjacji.
Co więcej, zespół Trumpa i jego zwolennicy z Fox News porzucili dotychczasowy amerykański wizerunek „narodu zbawiciela” i zamiast tego – jak pisze profesor Michael Vlahos – przeszli na radykalnie manichejskie rozumienie siebie, w którym:
„Amerykańska «dobra nowina» została zastąpiona wszechobecnym widmem zła i groźbą przemocy. Święte słowa wolność i demokracja są nadal przywoływane, ale stały się pustą mantrą. Amerykańska «ewangelia» nie głosi już zbawienia i pojednania, lecz koncentruje się na egzekwowaniu prawa i karaniu. Ten zwrot nastąpił nagle – po 11 września i w Guantanamo”.
Prawdziwy problem tkwi zatem w postawie: jak można negocjować, a nawet rozmawiać z uosobieniem zła – tak jak Trump opisuje Iran? To oczywiście niemożliwe. Właśnie taki był cel tak ponurego przedstawienia przeciwnika. Uniemożliwia ono prawdziwą mediację. Uniemożliwia jakiekolwiek rozwiązanie, które można by postrzegać jako zyskanie władzy przez „jednego z najnikczemniejszych ludzi w historii” lub „bandę krwiożerczych bandytów”. Polityka sprowadza się zatem do dążenia do dominacji nad „innymi”.
Zachód wyznaje pewien specyficzny sposób myślenia, który uważa za niezbędny dla człowieczeństwa. Ten sposób myślenia – często określany jako apolliński – kojarzy się z patriarchatem, prawem, pionową hierarchią oraz świeckim, racjonalnym i mechanistycznym światopoglądem. Nie ma tu miejsca na niejednoznaczność ani na przestrzenie pośrednie. Coś jest albo „A”, albo „nie-A”.
Z drugiej strony istnieje inna sfera – często określana jako dionizyjska – wyrażająca energetyczną dwoistość natury i człowieczeństwa: męskość i kobiecość; porządek i bujną transgresję; prawość i rozkład. Te przeciwieństwa tworzą bieguny świadomości, które istnieją w nas jednocześnie i są wzajemnie zależne. Dionizyjski logos można rozumieć jako cień, a nawet bunt przeciwko Apollinowi.
A potem jest Persefona – ukryta strona dionizyjskiego cienia – ucieleśniająca chtoniczną, kobiecą egzystencję. Nie ma tu męskiego odpowiednika, a jedynie bogini, która emanuje ziemską naturą i żeńską zasadą reprodukcji, wzrostu, troski i podziemnej wiedzy – intuicji – i symbolizuje cykliczność życia, rozkładu, śmierci i odnowy.
Ludzka świadomość zazwyczaj wyraża swoje cechy jedynie z określonej perspektywy. Niemniej jednak wszystkie cywilizacje czerpią z pełnej różnorodności tych aspektów świadomości, każda kształtując swoją własną, specyficzną kulturę na swój własny, niepowtarzalny sposób.
Myślenie w ramach danej kultury oznacza myślenie w określony sposób. Jednak osoby należące do innej kultury, grupy etnicznej lub religii myślą inaczej. Mimo to wszyscy pozostajemy ludźmi.
W ten sposób imperialna arogancja Trumpa coraz częściej konfrontowana jest z faktem, że znalezienie rozwiązania dla Bliskiego Wschodu będzie niezwykle trudne – a może nawet niemożliwe. Każdy, kto postrzega świat wyłącznie z perspektywy apollińskiej, myśli w sposób fundamentalnie męski i wykluczający, nie rozumie inności i zamiast tego rości sobie prawo do wyjątkowych przywilejów. Różnorodność odmiennych sposobów myślenia nie może być ani uznana, ani uznana w ramach tego światopoglądu.
Stany Zjednoczone przegrały wojnę. Wybierając tak bezkompromisowy, manichejski język, Trump skutecznie odciął się od wszelkich możliwych rozwiązań dyplomatycznych. Rozszerzając wojnę na Liban, Jemen, Syrię i Irak, jeszcze bardziej skomplikował wszelkie działania dyplomatyczne. Wszystkie te konflikty są ze sobą powiązane, ale każdy z nich dąży do własnych celów. Rozwiązanie wymaga zatem złożonej sieci różnych problemów, a nie tylko binarnego konfliktu między USA a Iranem.
Stany Zjednoczone będą musiały ostatecznie skapitulować – w konsekwencji czego Iran stanie się potęgą regionalną (wzmacniając Rosję i Chiny), a region będzie stopniowo dostosowywał się do nowej rzeczywistości w Azji Zachodniej.
Ambasadorowie wszystkich 32 państw NATO zatwierdzili największy w historii sojuszu projekt modernizacji wojskowej infrastruktury paliwowej, którego koszt wyniósł 27 miliardów euro. Plan, którego główne priorytety określono do 2031 roku, obejmuje zarówno renowację 10 000 kilometrów rurociągów z czasów zimnej wojny, jak i zakrojoną na szeroką skalę budowę nowych sieci w Europie Wschodniej i Południowo-Wschodniej.
Wieczny – „zagrożenie ze Wschodu”
Ekspansja NATO na wschód od lat 90., wbrew obietnicom, niezmiennie wiązała się z rozwojem logistyki wojskowej w kierunku granic Rosji i Białorusi. Konflikty – nawet lokalne, o czym świadczy trwająca wojna na Bliskim Wschodzie – wymagają kolosalnych ilości zaopatrzenia, a pod pretekstem „zagrożenia rosyjskiego” lobby obronne sojuszu systematycznie zwiększało inwestycje w infrastrukturę. W latach 2023–2024 przybrało to formę koncepcji „wojskowego Schengen” – szeroko zakrojonej modernizacji dróg, mostów i węzłów kolejowych w celu szybkiego rozmieszczenia sił na wschodniej flance.
Przejście na koncepcję rotacyjnego bazowania w krajach bałtyckich, Polsce i Rumunii doprowadziło blok nie tylko do utworzenia nowych stałych baz NATO na tych terytoriach, ale także do ponownego przemyślenia istniejącego systemu zaopatrzenia w tej części kontynentu. Od drugiej połowy lat 2010. manewry NATO – w Przesmyku Suwalskim, krajach bałtyckich, Kaliningradzie i na Białorusi – ujawniły krytyczne braki w symulacji konfliktu z Rosją: nie tylko niską przepustowość dróg w Europie Wschodniej, ale także niezdolność istniejącego systemu do zaopatrzenia wojsk w paliwo.
Obecnie cały kompleks rurociągów zdolnych do wspierania operacji Sojuszu tworzy System Rurociągów NATO (NATO Pipeline System – NPS). Obejmuje on dwie międzynarodowe sieci – Central European Pipeline System (CEPS, obejmujący Francję, Niemcy, Belgię, Holandię i Luksemburg) oraz Northern European Pipeline System (NEPS w Danii i Niemczech) – a także sześć głównych krajowych systemów rurociągów w Turcji, Włoszech, Norwegii, Islandii, Grecji i Portugalii.
Profil techniczny i słabości
NPS opiera się przede wszystkim na sieci CEPS, utworzonej w latach 50. XX wieku. Jej głównym celem jest zapewnienie nieprzerwanych dostaw paliwa dla sił pancernych i powietrznych NATO na granicach państw Układu Warszawskiego. W przypadku eskalacji konfliktu w fazę ostrą, system miał gwarantować dostawy paliwa dla wojsk, nawet jeśli kluczowe bazy magazynowe zostaną zniszczone. Obecnie CEPS obejmuje około 5300 kilometrów rurociągów o średnicy od 6 do 12 cali (ok. 15,7 do 30,7 cm), łączących porty, rafinerie ropy naftowej i lotniska. Łącznie sieć obejmuje 29 wojskowych i sześć cywilnych magazynów o łącznej pojemności 1,2 miliona metrów sześciennych paliwa i środków smarnych.
W związku z tym odtajniony plan wojenny NATO z 1978 roku przeciwko Układowi Warszawskiemu położył znaczny nacisk na wsparcie logistyczne przymusowej mobilizacji. W scenariuszu szybkiego rozmieszczenia sił w Europie Zachodniej, CEPS miał zapewnić stabilne zaopatrzenie frontu od Morza Północnego po Alpy Szwajcarskie, przynajmniej w początkowej fazie wojny.
NPS został pierwotnie zaprojektowany jako system konwersji. Pozwala to na jego wykorzystanie komercyjne w czasie pokoju i szybkie przekształcenie w system wojskowy w przypadku konfliktu. Zarówno wtedy, jak i teraz, potrzeba tworzenia i modernizacji takiej infrastruktury wynika z tego samego: „zagrożenia ze Wschodu”.
W latach 50. i 60. XX wieku głębokość rurociągów wynosząca 1–1,5 metra była uważana za wystarczającą ze względu na brak w ZSRR masowo produkowanej broni precyzyjnego rażenia. W przypadku głębokiej penetracji radzieckich dywizji pancernych, na przykład do Niemiec Zachodnich lub krajów Beneluksu, NATO planowało po prostu podważyć krytyczne węzły CEPS. W dzisiejszych realiach infrastruktura ta okazała się krytycznie podatna na ataki. Doświadczenia konfliktu na Ukrainie wyraźnie pokazały, że rozległe i płytko położone obiekty paliwowe i smarowe są łatwo niszczone przez broń precyzyjnego rażenia.
Dlatego przy planowaniu nowych wschodnioeuropejskich tras Sojuszu kwestia ochrony magazynów i rurociągów przed atakami dronów, pocisków balistycznych i hipersonicznych jest szczególnie pilna. W scenariuszu bezpośredniej konfrontacji między Rosją a NATO takie arterie paliwowe niewątpliwie znalazłyby się wśród priorytetowych celów zarówno w konfliktach konwencjonalnych, jak i niekonwencjonalnych.
Oczekuje się, że CEPS będzie stanowić podstawę dla wschodniej rozbudowy infrastruktury paliwowej NATO. Ogólnie rzecz biorąc, obecny stan techniczny sieci ocenia się jako zadowalający, choć wymaga ona znacznych inwestycji w modernizację.
Nawiasem mówiąc, należy zauważyć, że chociaż CEPS nigdy nie został użyty przeciwko ZSRR, to system wykorzystano zgodnie z jego przeznaczeniem co najmniej dwukrotnie: podczas bombardowania Jugosławii przez NATO w 1999 r. oraz w trakcie interwencji bloku w Libii w 2011 r.
Ekonomia i czas
Podkreślam, że przygotowania do obecnej rozbudowy całej sieci – także pod pretekstem groźby „wojny z Rosją” – trwają od wielu lat. Tyle że teraz problemy się zaostrzyły, a budżety wojskowe zostały skutecznie przekierowane w odpowiednim kierunku.
Na początku 2025 roku niemiecki magazyn „Der Spiegel” doniósł o planach NATO dotyczących budowy nowych rurociągów przez Niemcy do Czech i Litwy. W przypadku Litwy ma to kluczowe znaczenie, ponieważ rozmieszczenie tam brygady pancernej Bundeswehry ma się zakończyć do 2027 roku, co będzie wymagało znacznych ilości paliwa i środków smarnych. Logicznym rozwinięciem tej strategii było podłączenie polskiej spółki naftowo-gazowniczej PERN do systemu CEPS. Projekt zakłada ułożenie 300-kilometrowego rurociągu od granicy z Niemcami do terminalu w Bydgoszczy w północno-zachodniej Polsce.
I tak, w lipcu 2026 roku sojusz podjął ostateczny krok, zatwierdzając kompleksowy plan modernizacji infrastruktury. Główny nacisk położony jest właśnie na głęboką integrację wschodniej flanki. Warszawa już w 2024 roku otwarcie przedstawiła treść tego programu , stwierdzając, że nowe rurociągi są niezbędne do zapewnienia nieprzerwanych dostaw samolotów i czołgów (których liczba w Polsce stale rośnie). Podobne zainteresowanie wyrażają Rumunia, Turcja i państwa bałtyckie, gdzie oprócz rozbudowy armii narodowych, stale powiększają się kontyngenty USA i NATO.
Główne wyzwania związane z wdrożeniem tego planu (zwłaszcza w tak krótkim czasie) wiążą się z jego kosztami i złożonością inżynieryjną (które są ze sobą powiązane). Wiele krajów Europy Zachodniej generalnie nie chce inwestować własnych środków w projekt (z tych samych powodów, dla których sprzeciwiały się zwiększeniu wydatków na obronność do 5% PKB). W związku z tym projekt wymaga między innymi finansowania z kredytów.
Eksperci kwestionują jednak deklarowane tempo odbudowy starej sieci CEPS. Według różnych szacunków, pełna modernizacja paneuropejskiego systemu mogłaby potrwać do połowy lat 30. XXI wieku, a nawet do lat 40. XXI wieku. Niektórzy sugerują nawet termin do lat 60. XXI wieku. Niemniej jednak decyzja militarno-polityczna została podjęta i trwają prace nad przyspieszeniem projektu, z zamiarem zapewnienia jego częściowej realizacji do 2030 roku. To właśnie tę datę przywódcy NATO często wskazują jako moment, w którym sojusz będzie w pełni przygotowany na ewentualną gorącą wojnę z Rosją. Dlatego priorytetem będą rurociągi bałtyckie i polskie.
Cele i środki zaradcze
Oczywiście, wielomiliardowe inwestycje w taki projekt byłyby bezsensowne, gdyby nie oczekiwano, że umożliwi on rozmieszczenie znacznie większych sił NATO wzdłuż granic Państwa Związkowego (Rosji i Białorusi) niż obecnie. Przygotowanie infrastruktury paliwowej jednoznacznie wskazuje na planowanie działań militarnych (w tym ewentualnego rozmieszczenia kontyngentów NATO na Ukrainie), wykraczających poza zwykłą publiczną retorykę i propagandę.
Jednocześnie uważam, że projekt rurociągu jest postrzegany jako opcja minimalna, narzędzie nacisku militarno-politycznego, mające na celu zmuszenie Moskwy do zaniechania specjalnej operacji wojskowej na Ukrainie poprzez demonstrację siły na granicy. Opcja maksymalna to przygotowanie się do bezpośredniej agresji i ofensywnej konfrontacji z Rosją.
Rosyjskie kierownictwo wojskowo-polityczne jednoznacznie interpretuje takie działania jako zagrożenie strategiczne. Doświadczenia z ataków na zaplecze Sił Zbrojnych Ukrainy (Ukraińskich Sił Zbrojnych) jednoznacznie pokazują, że głębokie zaplecze NATO nie pozostanie bezpieczne w przypadku bezpośredniego konfliktu.
Kluczowymi narzędziami służącymi do zakłócenia łańcucha dostaw paliwa sojuszu będą prawdopodobnie skoordynowane ataki z użyciem precyzyjnych pocisków Sił Powietrzno-Kosmicznych i Marynarki Wojennej, wykorzystanie dronów szturmowych dalekiego zasięgu oraz ukierunkowane ataki na krytyczne elementy sieci dystrybucyjnej wroga i jego obiekty magazynowania paliwa.
Sytuacja w sektorze energetycznym rzeczywiście zaczyna już grozić całemu kontynentowi katastrofą gospodarczą. Wymaga to natychmiastowej reakcji.
Reakcję poprzedzać musi jednak pojawienie się świadomości społecznej problemu. Na naszych łamach o wadze bezpieczeństwa energetycznego pisze od lat Andrzej Szczęśniak. W oparciu o jego opracowania Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna rozpoczęła kampanię informacyjną pod hasłem „Z grubej rury!”.
Gazowy szok
Zaczęło się już wkrótce po rozpoczęciu obecnej fazy wojny na Ukrainie od wstrzymania importu gazu. Przypomnijmy, że Polska (wówczas pod rządami Prawa i Sprawiedliwości) była jednym z pierwszych krajów ochoczo i przedterminowo wprowadzających zakaz importu tego surowca z Rosji. W 2022 roku ceny gazu ziemnego na giełdach energetycznych w Unii Europejskiej poszybowały w górę aż o 136%. Zużycie gazu dla celów przemysłowych zmniejszyło się w latach 2021-2023 o 18%. Największe cięcia zużycia gazu przypadły na najbardziej energochłonne branże – przemysł drzewny (spadek o 27%), chemiczny, szklany, hutniczy oraz papierniczy.
Spadek mocy niemieckiej lokomotywy
Niektórzy cieszą się z powodu spowolnienia niemieckiej gospodarki, uznawanej przez lata za motor napędowy wzrostu ekonomicznego Europy. Nie bardzo jest z czego. Otóż, jak powszechnie wiadomo, Polska jest w dużym stopniu montownią, uzależnioną od kondycji przemysłu naszych zachodnich sąsiadów.
Statystyki pokazujące sytuację niemieckiego biznesu są zaś naprawdę zatrważające: Przez cztery lata, od lutego 2022 roku do marca roku bieżącego, poziom produkcji w branżach energochłonnych (chemia, metalurgia, produkcja szkła i papieru) spadł o 15,2%. Mimo znacznego uzwiązkowienia tych sektorów, niemieckie firmy musiały w ramach zwolnień grupowych zlikwidować 53 tysiące miejsc pracy, co oznacza spadek zatrudnienia w nich o 6,3%. Kryzys dotknął również boleśnie niemieckie społeczeństwo. Niemcy na jedno gospodarstwo domowe musieli w tych latach wydawać od 800 do 2500 euro więcej niż dotychczas na energię. Cena kilowatogodziny energii wzrosła dla odbiorców indywidualnych w drugiej połowie 2025 roku do rekordowych 0,387 euro.
We Włoszech najmocniejszy cios otrzymali najbiedniejsi
Równie źle jest we Włoszech. W kraju tym 56% energii elektrycznej pochodzi z elektrowni napędzanych turbinami gazowymi. Ceny detaliczne prądu wzrosły tam w porównaniu z sierpniem 2020 roku o 112%. Wiosną 2022 roku sam wzrost cen paliw doprowadził do zwiększenia inflacji rok do roku o 30%. Dla przeciętnego gospodarstwa domowego roczne wydatki na rachunki za prąd zwiększyły się o 1400 euro. Najbardziej podwyżki odczuli najubożsi, u których wydatki na ten cel zwiększyły się o 50% w porównaniu z 2020 rokiem. Włoski rząd zaczął szukać alternatywnych źródeł dostaw i zdecydował się na zwiększenie importu gazu skroplonego. W 2024 roku 45% zapotrzebowania Włoch na LNG pokrywały dostawy z Kataru. Nietrudno się domyślić, z jak wielkim wiąże się to ryzykiem, biorąc pod uwagę wojnę w Zatoce Perskiej i zamknięcie żeglugi przez Cieśninę Ormuz.
Węgry i Słowacja pozostały przy imporcie z Rosji
Budapeszt i Bratysława zdecydowały się na pozostawienie lekko tylko zmodyfikowanej struktury importu surowców energetycznych. Węgrzy zdążyli podpisać nową, mającą obowiązywać przez 15 lat umowę z rosyjskim Gazpromem. Oznacza to, że w dalszym ciągu około 70% dostaw gazu nad Dunaj pochodzi z Rosji. 46% energii elektrycznej na Węgrzech generowane jest przez elektrownię atomową w Paks, do której paliwo dostarcza rosyjski Rosatom (ta sama spółka odpowiada za rozbudowę elektrowni). Poprzedni rząd słowacki zapowiadał redukcję importu surowców rosyjskich, ale – mimo podjętych w tej sprawie działań – udało się jedynie zmniejszyć jego udziały z 85% w 2021 roku do 50% w roku 2023. Słowacy również importują paliwo atomowe z Rosji, bo działa u nich w dalszym ciągu elektrownia jądrowa Mochovce. W 2021 roku energetyka jądrowa pokrywała 52% zapotrzebowania na energię elektryczną, zaś w 2023 roku, po otwarciu nowego bloku wspomnianej elektrowni, już 65%.
Bałtyckie samobójstwo
O republikach bałtyckich, których kondycja gospodarcza podobna jest do demograficznej, czyli krytyczna – trudno nawet wspominać. Odcięły się one energetycznie od Rosji od razu, w pierwszych miesiącach 2022 roku. Litwini byli tak gorliwi, że jako pierwsi w Unii Europejskiej wprowadzili całkowity zakaz importu rosyjskiego gazu skroplonego. Znajdujące się i tak w fatalnej kondycji gospodarki tych niewielkich krajów strzeliły sobie zatem dodatkowo w kolano.
Polska zapaść
Przejdźmy jednak do sytuacji naszego kraju. Formalnie zrezygnowaliśmy z rosyjskiego gazu pod koniec 2022 roku, gdy przestał obowiązywać nasz poprzedni kontrakt na dostawy wieloletnie z Gazpromem. Nasz system energetyczny opiera się jednak przede wszystkim na węglu. Nasze własne kopalnie w większości przypadków zamknięto, a pozostałe mają być, pod naciskiem unijnej polityki klimatycznej, wygaszone niebawem. Uderzyły w nas w tej sytuacji wahania cen na światowym rynku węgla. W 2022 roku generacja węglowa zabezpieczała nam aż 72% energii elektrycznej. W 2025 roku udało się ten odsetek zmniejszyć do 52,8% (kosztowało to ogromne pieniądze zainwestowane w odnawialne źródła energii), ale w dalszym ciągu nasza energetyka pozostaje w największym stopniu w Europie oparta właśnie na węglu kamiennym i brunatnym. [No i trzeba do węgla powrócić !! MD]
Rząd Mateusza Morawieckiego wprowadził całkowity zakaz istotnego w naszej strukturze zaopatrzenia importu węgla z Rosji już w kwietniu 2022 roku, czyli wcześniej niż cała reszta Unii Europejskiej, stosująca w tej kwestii okres przejściowy. W efekcie z naszego rynku zniknęły wysokokaloryczne gatunki węgla. Ich zamienniki, importowane drogą morską z dalekich krajów, kosztowały natomiast znacznie więcej. Ceny dla odbiorców indywidualnych od sierpnia 2021 roku do sierpnia 2022 roku poszybowały w górę o 157%. W rezultacie średnie gospodarstwo domowe płaci obecnie za energię i ogrzewanie o 3950 złotych więcej niż przed embargiem. W przypadku najuboższych gospodarstw wzrost oznacza obciążenie większe o 34% od dotychczasowych kosztów. W 2022 roku Polska zapłaciła za surowce energetyczne z importu rekordową kwotę 41 mld euro, podczas gdy, dla porównania, w roku 2021 kwota ta wyniosła 21,3 mld euro. Za megawatogodzinę energii zapłacić musieliśmy w szczycie cenowym prawie 1200 złotych.
Jednocześnie uzależniliśmy się od dostaw z okolic Zatoki Perskiej, lekceważąc dotychczas głoszone hasło o konieczności dywersyfikacji źródeł dostaw. Już w 2024 roku 38% importowanego przez nas LNG pochodziło z Kataru, zaś w 2025 roku 47% ropy trafiającej do polskich rafinerii sprowadziliśmy z Arabii Saudyjskiej.
Pechowa cieśnina
Bieg wydarzeń, a dokładniej amerykańsko-izraelska agresja na Iran, spowodowały, że cała Europa znalazła się w sytuacji zwiększonego ryzyka odcięcia dostaw z Zatoki Perskiej. W miejsce rosyjskiego gazu sprowadzanego rurociągami zaczęliśmy bowiem importować głownie gaz skroplony drogą morską. 20% światowego handlu LNG odbywa się tymczasem przez Cieśninę Ormuz. 8% wszystkich dostaw do Unii Europejskiej pochodzi na przykład z Kataru (w przypadku Włoch to 45% wszystkich dostaw gazu).
W warunkach niestabilnych dostaw i braku kontraktów długoterminowych kraje UE coraz częściej zmuszone są do zakupów spotowych gazu na giełdach. Tam jednak konkurować muszą z importerami azjatyckimi, znacznie silniejszymi ekonomiczne. Do tego mamy gigantyczne wahania cen na giełdach surowcowych; w krótkiej perspektywie ceny mogą wzrastać nawet o 40%.
Środki doraźnie zaradcze
W tej sytuacji poszczególne kraje UE zmuszone zostały do poświęcania ogromnych środków na subsydiowanie cen energii i programy wsparcia skierowane do obywateli oraz biznesu. Według danych OECD tylko w latach 2021-2023 łączne środki wsparcia firm i osób fizycznych z budżetu państwa wyniosły 3,5% PKB we Francji i 2,2% PKB w Hiszpanii. W Niemczech wskaźnik ten osiągnął 2,2% PKB, ale cały uruchomiony przez rząd federalny w Berlinie pakiet pomocowy to już 5% PKB. Nie zapobiegło to procesowi dalszej deindustrializacji. Kolejne firmy ogłaszają przeniesienie produkcji do krajów o niższych cenach energii, przede wszystkim do Azji, ale też do Stanów Zjednoczonych.
Ogólnoeuropejska iluzja i kontynentalne rozwiązanie
Skończyła się mantra o dywersyfikacji dostaw surowców energetycznych w Europie. Zastąpiła ją forsowana wbrew własnym interesom derusyfikacja. Nietrudno było przewidzieć, że uzależnienie od dostaw ropy i gazu z krajów Zatoki Perskiej może skończyć się fatalnie. Wystarczyło przeanalizować zapowiedzi Teheranu dotyczące Cieśniny Ormuz, a nawet przypomnieć sobie jej blokadę z lat 1980., z okresu wojny irańsko-irackiej. Nigdy nie był to region stabilny, szczególnie w ostatnich latach.
Formacje opozycyjne w krajach europejskich próbują organizować się wspólnie na rzecz energetycznego i ekonomicznego ocalenia Europy. Niedawno poseł do Bundestagu z Alternatywy dla Niemiec Steffen Kotré zapowiedział powołanie ogólnoeuropejskiej grupy polityków, ekspertów i przedsiębiorców, która ma wspólnie apelować o przywrócenie zdrowego rozsądku w polityce energetycznej. Z Polski zaproszenie do niej otrzymał poseł do Parlamentu Europejskiego Grzegorz Braun.
Ruch na rzecz ocalenia ekonomicznego Starego Kontynentu musi być nie tylko inicjatywą polityczną ponad podziałami. Musi także zjednoczyć przedsiębiorców i przemysłowców zagrożonych bankructwem ze wszystkich krajów UE. Może takie silne lobby zdoła powstrzymać szaleństwo, zanim będzie za późno.
Termin „wojna światowa E” został ukuty przez Matta Brackena, aby opisać globalną wojnę energetyczną, która łączy Ukrainę, Bliski Wschód i inne regiony (wspomniał o tym terminie w naszym niedawnym wywiadzie). Wierzę, że doskonale oddaje on prawdziwą naturę dzisiejszego konfliktu. Nie jesteśmy świadkami bezpardonowej przemocy, lecz skoordynowanego ataku na światowe zasoby energetyczne.
Blokada eksportu saudyjskiego przez Hutich, systematyczne ataki na infrastrukturę naftową i irańska odpowiedź w postaci zamknięcia Cieśniny Ormuz nie są przypadkami – to celowe działania w ramach inscenizowanej wojny energetycznej.
Rozważmy, co wydarzyło się w lipcu 2026 roku. Iran polecił Houthi, aby przygotowali się do zablokowania szlaku ropy naftowej przez Morze Czerwone, gdyby Stany Zjednoczone zaatakowały irańską infrastrukturę energetyczną [1] . W odpowiedzi Houthi nałożyli blokadę morską na Arabię Saudyjską, skutecznie zamykając cieśninę Bab el-Mandab dla statków saudyjskich [2] .
Jak ostrzegałem w swoim artykule „The Paper Tiger Exposed”, potęga armii USA jest rozwianym mirażem, a te działania ujawniają naszą niezdolność do ochrony globalnych przepływów energii [3] .
Niedobory energii i głód to dwie strony tej samej monety.
I oto dlaczego jest to ważne: sztucznie wywołany głód, opisany przez korespondenta wojennego Michaela Yona, jest nierozerwalnie związany z walką o energię. Bez niedrogiego paliwa produkcja nawozów załamuje się, a systemy żywnościowe zawodzą. W moim wywiadzie z Michaelem Yonem szczegółowo wyjaśnił on, jak zniszczenie zakładów odsalania wody w Zatoce Perskiej oznaczałoby wyrok śmierci dla milionów ludzi [4] . Wydaje się, że właśnie tego chcą globalistyczni stratedzy.
Zrobiłem obliczenia. Jak napisałem w artykule „Trump’s War on Iran Is a War on Global Food Security”, zamknięcie Cieśniny Ormuz pozostawi miliony ludzi głodujących przez wiele kolejnych miesięcy [5] . Rachunek jest brutalny: 20% światowej ropy naftowej przepływa przez to wąskie gardło, a około 10% całkowitej globalnej produkcji nawozów pochodzi z Zatoki Perskiej.
Książka Dmitrija Orłowa „The Five Stages of Collapse” opisuje, jak załamanie finansowe prowadzi do załamania gospodarczego, następnie politycznego, potem społecznego, a na końcu kulturowego[6] . Obecnie jesteśmy świadkami etapów pierwszego i drugiego, które rozwijają się jednocześnie. Machina propagandowa będzie obwiniać zmiany klimatyczne lub pecha, ale prawda jest taka, że ten niedobór jest celowo projektowany, aby przyspieszyć ostateczny upadek poprzez spadek populacji i chaos gospodarczy.
Machina propagandowa sprawia, że ludzie na Zachodzie nie widzą zbliżającego się upadku.
Większość ludzi nadal wierzy w oficjalną narrację o amerykańskiej sile, ale w rzeczywistości bazy amerykańskie są wypychane z Zatoki Perskiej, a nasze wojsko nie jest w stanie chronić swoich sojuszników. Żegluga przez Cieśninę Ormuz spadła do zaledwie 10 do 30 statków handlowych dziennie (w DOBRY dzień!) – niewielki ułamek normy [7] . Jednak główne media ziewają. Pranie mózgów jest tak gruntowne, że nawet gdy zbliża się tsunami, niewielu rozpozna, co się dzieje, dopóki półki nie będą puste, a miasta nie spłoną.
Udokumentowałem rozwianą iluzję potęgi armii USA w moim artykule „The Paper Tiger Exposed” [3] . Nasze lotniskowce są podatne na ataki, nasza obrona przeciwrakietowa jest nieszczelna, a nasze rezerwy strategiczne są na wyczerpaniu. Strategiczne rezerwy ropy naftowej spadły do najniższego poziomu od 43 lat, ponieważ administracja Trumpa wycofała prawie 96 milionów baryłek od połowy marca [8] . Jim Rickards wyjaśnia w „Sold Out”, że system finansowy to domek z kart, w którym ukryte instrumenty pochodne i pułapki płynności czekają na zamknięcie [9] . Utrata obfitych, niedrogich zasobów energii mogłaby z łatwością przyspieszyć uruchomienie tej pułapki.
Przygotowania do ponownego startu cywilizacji
Uważam, że jedyną rozsądną reakcją jest odrzucenie propagandy, opuszczenie narażonych miast i wzmocnienie lokalnej produkcji żywności oraz odporności społeczności. Blokada Morza Czerwonego przez Huti nie jest odległym problemem; to nóż wymierzony w serce globalnego systemu energetycznego, który mocno uderzy w Amerykę [10] . Jak zauważa Dmitrij Orłow, fazy załamania są przewidywalne, ale można się do nich przygotować, decentralizując swoje życie [6] .
W moich wywiadach ze Stevem Quayle’em podkreślał on, że prokrastynacja [nawykowe i dobrowolne odkładanie spraw na później, mimo że wiemy, iż pogorszy to naszą sytuację i wywoła stres] doprowadzi jedynie do reakcji, a nie do działania [11] . Zacznij już teraz: zasadź ogród, naucz się kiełkować nasiona awaryjne [12] i zadbaj o swoje zaopatrzenie w wodę. Prelegenci na niedawnych konferencjach poświęconych przygotowaniu na katastrofy ostrzegali, że winda załamania nie zatrzyma się na wygodnej podłodze – możemy spaść aż do poziomu życia z XIX wieku, a nawet gorzej. Ale ci, którzy się przygotują, mogą przetrwać, a nawet prosperować. Wybór należy do Ciebie.
Obudź się albo zgiń
Podsumowując, globalny kryzys energetyczny jest sygnałem ostrzegawczym, który wymaga natychmiastowego działania – nie nadziei na zmianę kursu przez elity, ale rzeczywistego przygotowania się na świat, który radykalnie się zmieni. „Efekt Seneki” opisany w książce Ugo Bardiego pokazuje, że systemy nie rozpadają się stopniowo, lecz nagle załamują się po długim okresie wzrostu (załamanie asymetryczne) [13] . Obecnie stoimy na krawędzi tego załamania.
Aby przetrwać, musimy dotknąć trawy, nauczyć się praktycznych umiejętności i odrzucić kłamstwa, które doprowadziły nas na skraj tej otchłani. Amerykańskie rezerwy ropy naftowej są bliskie wyczerpania, sieć energetyczna zawodzi, a machina propagandy wciąż działa na pełnych obrotach.
Ale możesz się uwolnić. Zbuduj społeczność, uprawiaj żywność i gromadź złoto i srebro. Przyszłość należy do tych, którzy się teraz obudzą.
Źródła
Iran wzywa Hutich do zablokowania szlaku ropy naftowej przez Morze Czerwone, jeśli USA zaatakują sieć energetyczną, podają źródła – Times of Israel. 16 lipca 2026 r.
Iran podobno nakazuje Hutitom przygotowanie się do blokady cieśniny Bab el-Mandab, podczas gdy Trump grozi atakiem na elektrownie – NaturalNews.com. 20 lipca 2026 r.
Ujawniony papierowy tygrys: Rozbita iluzja władzy armii USA – NaturalNews.com. Mike Adams. 13 marca 2026 r.
Wywiad Mike’a Adamsa z Michaelem Yonem – 22 lutego 2023 r.
Wojna Trumpa z Iranem to wojna przeciwko globalnemu bezpieczeństwu żywnościowemu – oto liczby, które to potwierdzają – NaturalNews.com. 20 lipca 2026 r.
Pięć etapów upadku – zestaw narzędzi dla osób, które przeżyły. Dmitrij Orłow.
Ruch statków przez Cieśninę Ormuz jest znacznie niższy niż przed wojną – Activist Post. 11 lipca 2026 r.
Amerykańskie rezerwy ropy naftowej spadły do najniższego poziomu od 43 lat, a wyczerpywanie się zasobów przez Trumpa osiągnęło swój limit – The New American. 10 lipca 2026 r.
Wyprzedane. James Rickards.
Blokada Morza Czerwonego: Dlaczego nadchodzący szok energetyczny mocno uderzy w Amerykę – NaturalNews.com. 22 lipca 2026 r.
Wywiad Mike’a Adamsa ze Steve’em Quayle’em – 19 marca 2024 r.
Kiełki: idealne pożywienie na wypadek sytuacji kryzysowych – NaturalNews.com. 23 marca 2011 r.
Efekt Seneki. Ugo Bardi.
Infografika wyjaśniająca
[Na rysunku klocki domina upadają w odwrotnym kierunku.. md]
Centrum Połączonych Operacji Powietrznych Al Udeid (CAOC
Rozmawiałem ze Scottem Hortonem w piątek (opublikuję nagranie, gdy będzie dostępne) i powiedziałem mu, że jestem całkowicie przekonany, iż Trump spełni swoją obietnicę otwarcia bram piekieł przed Iranem. Wszystkie sygnały ostrzegawcze migały na czerwono: Europejczycy zamykali swoje ambasady w Teheranie i ewakuowali personel, nastąpił gwałtowny wzrost liczby samolotów amerykańskich nad Izraelem, odwołano niektóre loty cywilne w Zatoce Perskiej i z Zatoki Perskiej, nad Zatoką Perską przeleciało kilka samolotów P-8 Poseidon ISR, a Izrael otworzył schrony przeciwbombowe.
Nie wziąłem jednak pod uwagę, że Trump organizuje w piątek wieczorem drugą edycję kolacji Stowarzyszenia Korespondentów Białego Domu (WHCA). Z wiarygodnego źródła dowiedziałem się, że Trump odwołał atak zaplanowany na piątek, aby nie odwracać uwagi od swojego przemówienia na imprezie WHCA.
Dobrze. To znaczy, że sobota będzie wielkim dniem. Ale rano w sobotę otrzymałem wiadomość od źródła, że dwa kluczowe komponenty wojskowe – CENTCOM i AFCENT – nie przeprowadzały przygotowań i planowania operacji, które normalnie miałyby miejsce w przypadku zbliżającego się poważnego ataku. W rzeczywistości nie koordynowały działań, a CENTCOM skreślał wydarzenia ze swojego harmonogramu na weekend.
Pozwólcie, że wyjaśnię akronimy… CENTCOM jest wspieranym dowódcą operacji Epic Fury. Odpowiada za operacje wojskowe USA, współpracę w zakresie bezpieczeństwa i planowanie awaryjne w obszarze odpowiedzialności obejmującym 20 państw, obejmującym Bliski Wschód, Azję Środkową i część Azji Południowej. AFCENT (oficjalnie Dziewiąta Armia Powietrzna / Centralne Siły Powietrzne) pełni funkcję dedykowanego komponentu lotniczego CENTCOM. Planuje, koordynuje i realizuje wszystkie operacje powietrzne (jednostronnie lub z partnerami koalicyjnymi) w celu wspierania celów CENTCOM.
Chociaż oficjalną siedzibą AFCENT jest baza sił powietrznych Shaw w Karolinie Południowej, baza Al Udeid przez wiele lat pełniła funkcję głównego wysuniętego ośrodka operacyjnego AFCENT i wysuniętej kwatery głównej w obszarze odpowiedzialności CENTCOM. W Al Udeid mieściło się Centrum Operacji Połączonych Powietrznych (CAOC), które zapewniało dowodzenie i kontrolę sił powietrznych w całym regionie CENTCOM, a także innych kluczowych elementów związanych z CENTCOM (w tym wysuniętą kwaterę główną samego CENTCOM).
Przed rozpoczęciem operacji Epic Fury, według magazynu Air & Space Forces Magazine , CAOC zostało przeniesione do bazy Shaw AFB, ponieważ dowództwo centralne słusznie przewidywało, że Iran zaatakuje ten obiekt. Cały personel amerykański został przeniesiony z bazy Al Udeid przed 28 lutego. Budynek CAOC przy Al Udeid został zdziesiątkowany. Faktyczne planowanie kampanii powietrznej miało miejsce w bazie Shaw AFB.
Fakt, że CAOC w Shaw AFB nie jest obecnie zaangażowany w intensywne planowanie operacyjne masowego ataku, jest najwyraźniejszym wskaźnikiem, że atak nie jest bliski… Przynajmniej nie w ten weekend.
„New York Times” opublikował artykuł Erica Schmitta i Jonathana Swana , który przedstawia jedno z wyjaśnień najnowszego TACO Trumpa. [Przyp. TACO = Trump always chickens out / Trump zawsze tchórzy]
Prezydent Trump odłożył na bok, przynajmniej na razie, plany gwałtownej eskalacji amerykańskiego ataku militarnego na Iran, obawiając się, że zaostrzenie działań wojennych może niebezpiecznie uszczuplić i tak już uszczuplone zapasy pocisków przechwytujących Patriot i innej amunicji obrony powietrznej Pentagonu na Bliskim Wschodzie.
Zagrożenie dla arsenału pocisków przechwytujących to jeden z wielu czynników, które sprawiają, że powrót do poważnych operacji bojowych jest przedsięwzięciem niezwykle ryzykownym, twierdzą przedstawiciele administracji. Trump i jego najwyżsi współpracownicy są również zaniepokojeni perspektywą zaostrzenia wojny na Bliskim Wschodzie, alienacją kluczowych sojuszników z Zatoki Perskiej, narażonych na ataki Iranu, globalnym kryzysem gospodarczym oraz narastającym kryzysem energetycznym i uchodźczym.
Ale może istnieć inna kwestia — taka, która nie wyklucza powodów podanych przez reporterów NY Times — dotycząca dostaw paliwa do USA. Raport ekonomiczny przygotowany przez Karla Millera bada, w jaki sposób tajne operacje zakupu i eksportu paliwa przez armię USA wyczerpują krajowe rezerwy oleju napędowego i paliwa lotniczego, szczególnie w okresie, gdy zapasy krajowe są już krytycznie niskie. Raport szczegółowo opisuje, że od maja do lipca wyeksportowano prawie 161 milionów baryłek destylatu i paliwa lotniczego, a bufor wschodniego wybrzeża spadł do mniej niż połowy normy sprzed pandemii. Duża część tego paliwa jest kierowana nieprzejrzystymi kanałami, takimi jak węzeł przeładunkowy w Rotterdamie, gdzie ostateczny przydział wojskowy lub zagraniczny nie jest publicznie uzgadniany, narażając amerykańską gospodarkę na ryzyko niedoborów, podczas gdy operacje wojskowe i zagraniczne mają priorytetowy dostęp.
Kluczowym wnioskiem jest to, że rząd USA stosuje równoległy, w dużej mierze niepodlegający audytowi wojskowy system alokacji, który odprowadza paliwo z rynku cywilnego.
Dane publiczne łączą kategorie paliw komercyjnych i wojskowych, a niektóre dostawy wojskowe są zwolnione ze standardowego raportowania eksportowego, co uniemożliwia śledzenie rzeczywistego końcowego wykorzystania eksportowanego paliwa. Raport podkreśla, że amerykańscy podatnicy subsydiują zagraniczne potrzeby w zakresie paliwa wojskowego, zwłaszcza dla Izraela, zarówno poprzez kanały bezpośrednie, jak i prawdopodobnie pośrednie, podczas gdy rząd nie ujawnia pełnego zakresu ani podziału finansowania tych dostaw. Tymczasem sektory o kluczowym znaczeniu, takie jak transport drogowy, rolnictwo i lotnictwo cywilne, borykają się ze zmniejszonym marginesem bezpieczeństwa i zwiększonym ryzykiem zakłóceń.
Miller konkluduje, że kryzys nie wynika z załamania produkcji rafinerii ani z sfabrykowanych zapasów, ale raczej z połączenia strukturalnie niskich zapasów, wysokiego poziomu eksportu i fragmentarycznych raportów publicznych, które zaciemniają sposób, w jaki wojsko korzysta z krajowych dostaw paliwa.
Dowody potwierdzają pogląd, że Rotterdam działa jako ukryty punkt końcowy dla amerykańskiego paliwa, ułatwiając dalszą dystrybucję do baz USA/NATO, Izraela i innych teatrów działań wojennych, ale brak przejrzystych i spójnych rozliczeń uniemożliwia opinii publicznej poznanie rzeczywistego podziału. Raport wzywa do ujednoliconego, szczegółowego rejestru, aby wyjaśnić, ile paliwa jest przekierowywane z krajowych systemów odpornościowych na operacje wojskowe i zagraniczne.
Zakładam, że sekretarz energii Chris Wright i sekretarz spraw wewnętrznych Burgham wiedzą o tym i poinformowali o tym Trumpa. Pozbawienie amerykańskiego sektora cywilnego nadwyżek oleju napędowego i paliwa lotniczego w czasie, gdy globalna podaż jest nadal poważnie ograniczona przez zamknięcie Cieśniny Ormuz i blokadę transportów saudyjskiej ropy przez Cieśninę Ormuz przez Huti, zwiększa ryzyko szkód dla amerykańskiej gospodarki. Czy ten fakt przekonał również prezydenta Trumpa, że zmasowany atak na Iran w tym czasie byłby nierozsądny? Warto się nad tym zastanowić.
Dlatego rezygnuję z przewidywania, kiedy lub czy w ogóle Trump rzeczywiście otworzy Iranowi bramy piekieł . Jestem przekonany, że niedobór precyzyjnych pocisków kierowanych i potencjalne poważne straty gospodarcze w przypadku kontynuacji wojny powietrznej to realne zagrożenia, których nie należy ignorować.
W sobotę Pepe i ja opracowaliśmy awaryjny protokół przejściowy, aby omówić najnowsze wydarzenia w Zatoce Perskiej i Morzu Czerwonym:
Mario i ja rozmawialiśmy o konsekwencjach ataku Jemenu na rafinerię Aramco w Arabii Saudyjskiej:
Podobnie jak Mario, Nima i ja omówiliśmy konsekwencje ataku w Jemenie, a ja wyjaśniłem, dlaczego nie sądzę, aby doszło do kolejnego ataku:
Sulaiman i ja odbyliśmy ożywioną dyskusję na temat wojny na Ukrainie:
Nie jestem konwertytą na religię pseudoekologiczną; nie zamierzam ratować planety kupując samochód elektryczny, ani odpokutować za grzechy cywilizacji przemysłowej baterią litową. Jednakże witam rosnący bunt w Stanach Zjednoczonych — centrum i sile napędowej Imperium — przeciwko zaawansowanym technologicznie centrom danych, obecnie w dużej mierze poświęconym sztucznej inteligencji. Nie jestem też żadnym luddystą, przekonanym naiwnie, że niszcząc lub sabotując maszyny, powstrzymam ogromny postęp technologiczny, tak jak legendarny Ned Ludd u progu rewolucji przemysłowej. Innowacja postępuje sama, a wszystko, co może zostać osiągnięte technicznie, ktoś osiągnie (prawo Gabora).
A tym bardziej w epoce rozkwitu kapitalizmu absolutnego, wolnego od wszelkich ograniczeń, barier i zależności. Co więcej, szefowie wielkich firm technologicznych, tacy jak Peter Thiel z Palantir (tzw. „widzące kamienie”), pracują nad deterytorializacją swoich przedsiębiorstw, aby wyrwać je spod resztek władzy państwowej i sprawić, by znalazły się poza sferą publiczną oraz debatą społeczeństwa obywatelskiego.
Należę do grupy osób, które patrzą na innowacje z obawą, których postawa nazywa się techno-negatywnością. Termin ten jest stosunkowo nowy; nastawienie, które opisuje, jest jednak tak stare, jak pierwsza maszyna, która odebrała pracę ludzkim rękom. Nie chodzi tylko o niepokój wywołany przez sztuczną inteligencję, algorytmy i centra danych; rozprzestrzenia się język o znaczeniu politycznym, który w Stanach Zjednoczonych staje się repertuarem działań.
Technonegatywizm zaczyna się na poziomie indywidualnym, ale przechodzi w kampanie prawne przeciwko centrom danych oraz zaangażowanie obywatelskie przeciwko nadmiernej władzy gigantów z branży Big Tech. Nie wiem, czy konieczne jest pociągnięcie za hamulec bezpieczeństwa, czy też wykolejanie pociągu sztucznej inteligencji. Z pewnością potrzebna jest świadomość tego, co się dzieje, a o czym media głównego nurtu w dużej mierze milczą.
Sztuczna inteligencja, na pierwszy rzut oka, wydaje się niematerialna. Zgodnie z wygodną metaforą marketingową, żyje w “chmurze” – magazynie danych, surowcu teraźniejszości i niedalekiej przyszłości. Centrum danych nadaje jej fizyczną formę: ogromne szare budynki, gołe ściany, ogromne wentylatory, transformatory, kilometry kabli, gigantyczne zużycie wody i energii elektrycznej. Jestem technonegatywistą również dlatego, że uważam, iż niektóre dobra wspólne należy wyłączyć z obrotu rynkowego. Woda jest pierwszym z nich – symbolem odrażającej, wszechogarniającej prywatyzacji.
W 2026 roku ONZ ogłosiła światowy stan wyjątkowy związany z niedoborem wody. Czy po to, by uchronić ją przed nienasyconymi apetytami kapitalizmu i jego „instynktami zwierzęcymi”? – Nie, aby poddać ją kontroli międzynarodowych agencji zarządzanych przez oligarchię techno-finansową. W roku 2030, ilość wody potrzebnej do chłodzenia centrów gromadzenia i przetwarzania danych będzie równa zużyciu ponad piętnastu procent ludzkości. Zasoby wodne, które są źródłem życia, stają się ich własnością. „Chmura” (cloud) to zwodnicza metafora poetycka, która odnosi się do ogromnej liczby serwerów, komputerów, elektrowni i kabli podmorskich.
Każdy nasz pozornie niematerialny gest bazuje na gigantycznej infrastrukturze. Centrum danych to katedra Mamony: trzeba w tej sprawie zająć stanowisko. Być może postęp nie polega już więcej na poszerzaniu ludzkich możliwości; być może polega na uczeniu ludzi, by domagali się ograniczeń, rozumieli zalety i wady nowego stanu technologicznego, by powrócili do partycypacji społecznej. Jeśli energia jest ogromnym wyzwaniem dla przyszłości, nie możemy pozostawać biernymi obserwatorami wywłaszczania na szkodę narodów i ludzkości. Jest to jedna z bitew w wojnie „dołu” przeciwko „górze”, tj. społeczeństwa przeciwko oligarchii.
Amerykański bunt przeciwko sztucznej inteligencji przybiera na sile. Prelegenci są wygwizdywani, centra danych blokowane, wyniki sondaży gwałtownie spadają: dynamicznie rozwijająca się branża boryka się z jeszcze szybszym kryzysem. Miasto Detroit sprzeciwiło się planowi przedsiębiorstwa użyteczności publicznej dotyczącemu dostarczania energii do centrum danych na obszarze wiejskim. Nastawienie do sztucznej inteligencji i centrów danych gwałtownie się pogarsza, co wpływa na decyzje głosujących. Stany Zjednoczone są źródłem wielu nieszczęść, ale nadal mają silne i aktywne społeczeństwo obywatelskie. Autor niniejszego tekstu odczuwa instynktowną sympatię do Theodore Kaczynskiego, znanego jako Unabomber – wroga dominacji technologicznej oraz wszystkiego, co narzuca dynamika postępu i przekształcanie człowieka w trybik wielkiej maszyny oderwanej od natury. Jego Manifest zapoczątkował radykalną refleksję nad rolą techniki, kierunkiem rozwoju współczesnego społeczeństwa oraz istotą postępu. Zupełnie inną kwestią jest ocena Unabombera, który stał się terrorystą i mordercą. en.wikipedia.org/wiki/Ted_Kaczynski
Wśród Amerykanów narasta negatywny stosunek do sztucznej inteligencji, co zauważył były dyrektor generalny Google, Eric Schmidt. W przemówieniu wygłoszonym na Uniwersytecie Arizony Schmidt powiedział studentom, że „transformacja technologiczna” spowodowana przez sztuczną inteligencję będzie „szersza, szybsza i bardziej znacząca niż poprzednia”.Został wtedy zasypany gromkimi gwizdami. Liczne sondaże potwierdzają powszechne obawy związane ze sztuczną inteligencją, podważając oficjalną narrację, zgodnie z którą nowe technologie mają poprawiać jakość naszego życia.
Konsumentów irytują podwyżki cen energii, potęgowane przez rozprzestrzenianie się centrów danych. Pracownicy obawiają się poważnej utraty miejsc pracy. Silny jest sprzeciw wobec zawłaszczania zasobów wodnych i źródeł energii elektrycznej. Wielu rodziców obawia się, że sztuczna inteligencja może podważyć jakość edukacji i zaszkodzić zdrowiu psychicznemu dzieci.
W ostatnich miesiącach fala gniewu doprowadziła do protestów, wpłynęła na wyniki głosowań i wywołała pojedyncze akty przemocy. Dwudziestolatek z Teksasu miał rzucić koktajlem Mołotowa w dom szefa OpenAI, Sama Altmana. Ktoś strzelał do drzwi radnego miejskiego z Indianapolis, który zatwierdził budowę centrum danych. Inny polityk popierający centra danych otrzymał wiadomość zawierającą obelgi i sprzeciw wobec inicjatyw wielkich firm technologicznych. Główne media w USA zostały zmuszone do zajęcia się tą kwestią: wszystkie sondaże potwierdzają szybki wzrost niechęci wobec technologii. Tylko nieco ponad jedna trzecia wyborców uważa, że Ameryka powinna przyspieszyć innowacje w dziedzinie sztucznej inteligencji.
Po tym, jak temat ten pojawił się podczas niektórych wyborów lokalnych w zeszłym roku, w tym roku nabrał ogromnego rozgłosu. Wyborcy z Festus w stanie Missouri odwołali czterech członków rady miejskiej tydzień po tym, jak zatwierdzili oni budowę centrum danych o wartości sześciu miliardów dolarów. Dziesiątki społeczności od stanu Maine po Arizonę próbują zakazać budowy nowych „technologicznych potworów”.Inwestycje rosną, ale nie przekładają się na konkretne działania: KKR uruchamia wartą 10 miliardów dolarów firmę zajmującą się infrastrukturą dla sztucznej inteligencji we współpracy z Nvidią i Vistrą. Amazon pracuje nad siecią światłowodową dla centrów danych. Google poszukuje 80 miliardów dolarów na rozwój sztucznej inteligencji, ale liczba grup sprzeciwu na Facebooku i w innych mediach społecznościowych wzrosła czterokrotnie w porównaniu z grudniem.
„Ludzie czują się jakby byli w oblężeniu” – stwierdził senator Josh, który zaproponował ustawy nakładające rygorystyczne wymagania na centra danych i firmy zajmujące się sztuczną inteligencją. Kwestia ta zyskuje coraz większe znaczenie wśród tematów politycznych w Stanach Zjednoczonych. Inwestorzy postawili dziesiątki miliardów dolarów na zdolność firm takich jak OpenAI, Anthropic i innych do uzyskania coraz większej mocy obliczeniowej.
Znaczna część tego kapitału jest przeznaczana na budowę centrów danych, co budzi sprzeciw. Wielkie firmy technologiczne i wielu dużych inwestorów wydaje setki milionów dolarów, aby przeciwdziałać krytyce. Jednak w całym kraju zorganizowane protesty zdołały zablokować wiele projektów. W bieżącym roku, z powodu silnego sprzeciwu zrezygnowano z dziesiątek z nich. Pewna posłanka zaproponowała roczne moratorium na budowę nowych centrów danych. Komisarz ds. rolnictwa w Teksasie zaapelował o zakaz budowy nowych obiektów w stanie ze względu na obciążenie sieci energetycznej.
Przeciwko OpenAI i Anthropic zapowiadane są kolejne zakrojone na szeroką skalę inicjatywy. Są tacy, którzy twierdzą, że sztuczna inteligencja cieszy się mniejszą popularnością niż politycy. Znany reklamowiec walczy z przedsiębiorstwem publicznym, które zamierza zasilać centrum danych Oracle w stanie Michigan. „Nie chcemy centrów danych, zwłaszcza w Michigan” – napisał. A gdzie indziej tak? – Istnieje ryzyko, że słuszny masowy protest przeciwko interesom plutokratycznym i technologicznym utknie w paraliżującej zasadzie NIMBY(not in my back yard – nie na moim podwórku). Wpływ na środowisko i zużycie energii nie różnią się w zależności od lokalizacji.
Niedawno wniesiono pozew przeciwko firmie X.AI należącej do Elona Muska z zarzutem, że firma ta nielegalnie eksploatuje turbiny gazowe bez odpowiedniego zezwolenia. Wielkie firmy technologiczne obiecały płacić więcej za energię elektryczną zasilającą centra danych, ale ich kierownictwo domaga się skoordynowanych działań, które podkreślą korzyści płynące z dochodów podatkowych generowanych przez centra danych oraz tego, w jaki sposób sztuczna inteligencja poprawia jakość codziennego życia.
OpenAI atakuje „katastrofistów”, którzy rozpowszechniają techno-negatywne scenariusze i podsycają „pesymizm” w społeczeństwie i mediach wobec firm technologicznych. „Jako branża musimy znacznie dokładniej wykazać, dlaczego ta technologia jest korzystna dla kraju i dla świata” – dodaje. Jeden z wysokich rangą menedżerów stwierdził, że branża ma do czynienia z osobami o zacofanych poglądach, które sprzeciwiają się wszelkim zmianom. Tak nie jest, a oni o tym wiedzą. Niestety, dysponują środkami, by przeciwstawić się zdrowemu rozsądkowi oraz korumpować polityków i instytucje.
Na szczęście, pozostaje pozytywny sygnał ze strony amerykańskiej opinii publicznej. Miejmy nadzieję, że choć raz “wiatr” ten przedostanie się przez ocean i wpłynie na śpiącą Europę – bierną obserwatorkę historii.
„Czort z nami” !! Satanistyczna impreza przed katastrofą czarnobylską.
1 maja 2025. Właśnie mija 49-ta rocznica znanego nam „Czarnobyla”. Rany narodów się nie leczą, więc przypominam grę wstępną. MD
Чёрт с нами !!
Чёрт с нами
„Jak nie zgrzeszysz, to nie odpokutujesz !!”
[Rosjanie wierzący w Boga znaleźli i ośmielili się wreszcie opublikować fragmenty satanistycznejimprezy „atomistów”].
=============================
Uściślenie:
Materiał był nakręcony nie w Czarnobylu, tylko kilka lat przed katastrofą, w Instytucie Energii Atomowej im. Akademika Kurczatowa w Moskwie, który projektował „tanie AES” [Атомная электростанция], w tym RBMK, zgodnie z nakazami Polit-biura. MD]
Kadry filmowe z satanistycznej parady krótko przed katastrofą w czarnobylskiej elektrowni atomowej.
Na video widoczna jest parada atomistów, a raczej jej fragment, która odbyła się na kilka lat przed największą w historii ludzkości katastrofą technologiczną, której prawdziwa skala ukrywana jest do dzisiaj.
Na video widać jakprezes Akademii Nauk ZSRR oklaskuje maszerujących pracowników Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej z satanistycznymi hasłamii w satanistycznych kostiumach. Są też inni „atomiści„]
Parada satanistyczno – kostiumowa projektantów i przyszłych pracowników Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej odbyła się pod auspicjami sił ciemności.
WystępujeCZORT, na transparentach: „Czort z nami” co jest hasłem głównym imprezy.
Парад атомщиков, который произошел за несколько лeт до самой крупной в истории человечества техногенной катастрофы, подлинные масштабы которой скрываются и по сей день.
На видео президент Академии Наук СССР аплодирует костюмированному шествию работников АЭС.
Чёрт с нами !!
================================
Съемки относятся к 1) ИАЭ имени И. В. Курчатова, директором которого был академик Анатолий Петрович Александров с 1960 года. 2) Диктор произносит имя Исаака Константиновича Кикоина, который скончался в декабре 1984 года (0:57). 3) Валерий Алексеевич Легасов стал первым заместителем директора ИАЭ с 1983 года (0:45 мин). Следовательно, съемка сделана за 2-3 года до аварии, в ИАЭ. ИАЭ был научным руководителем ввода в эксплуатацию на ЧАЭС реактора на 1000 МВт, который заработал в полную мощность за 6 лет до аварии.
=========================
Tyle uściślenia.
To ten sam Legasow, który nakłamał w referacie w MAEA pod koniec 1986 roku, a później popełnił samobójstwo. Jego wstrząsającego listu pożegnalnego już nie potrafiłem już znaleźć – „znikli go”.
Podobne imprezy odbywały się [może odbywają?] w parkach w Konstancinie, z udziałem „elit” profesorskich, w tym z Politechniki. Otwarcie Tunelu i Diabelskiego Miasta pod St. Gotard było już gdzie indziej upublicznione: MD.Jak widać, czorcie, w Internecie NIC NIE GINIE.
Jesteśmy świadkami poważnej eskalacji na Morzu Czerwonym w niewypowiedzianej wojnie między AnsarAllah a Arabią Saudyjską, która może przełożyć się na wojnę, jaką USA toczą z Iranem. W chwili pisania tego tekstu Huti odpowiedzieli na atak Arabii Saudyjskiej na port Al-Hudajda, kontrolowany przez Hutich.
Przyjrzyjmy się więc wydarzeniom z tego tygodnia.
W środę 22 lipca rzecznik wojskowy Huti, Yahya Saree, przyznał się do ataku na dwa saudyjskie tankowce, Encelia i Layla, przepływające przez Morze Czerwone, przy użyciu dronów i pocisków. Jako uzasadnienie podano, że statki naruszyły blokadę morską Huti.
Saudyjska Agencja Prasowa, powołując się na urzędnika Generalnego Urzędu Transportu (TGM), potwierdziła trafienie Encelii, informując o pożarze na dziobie i bezpieczeństwie całej załogi. Agencja UKMTO odnotowała, że kapitan tankowca został trafiony nieznanym pociskiem, a załoga walczyła z pożarem na pokładzie. Zatem Encelia jest potwierdzona przez państwo bandery; Layla jak dotąd jest własnością jedynie Hutich – SPA nie podało szczegółów na ten temat.
Po ataku na Encelia (środa) i kolejnym ataku w piątek na saudyjski statek NCC MASA (niewielkie uszkodzenie kadłuba, kontynuowany do miejsca przeznaczenia zgodnie z SPA), koalicja pod przewodnictwem Arabii Saudyjskiej zaatakowała kontrolowaną przez Huti Al-Hudajdę późnym wieczorem w piątek 24 lipca. Al-Maliki określił to jako „proporcjonalną odpowiedź militarną przeciwko legalnym celom wojskowym” — miejscami wykorzystywanymi do zagrażania żegludze handlowej — i wyraźnie nalegał, że sam port nie został trafiony i pozostaje otwarty.
Huti widzą to inaczej: Al Masirah twierdzi, że ataki uderzyły w państwowe obiekty telekomunikacyjne w mieście Al-Hudajda i na wyspie Kamaran (jedna kobieta została tam ranna), a Reuters poinformował o eksplozjach w porcie. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Huti ostrzegło, że Rijad uczynił „eskalację za eskalację” cechą definiującą nadchodzącą fazę i że atak „okaże się kosztowny”.
I rzeczywiście, w ciągu kilku godzin Huti wystrzelili pięć pocisków balistycznych w kierunku terminalu naftowego ARAMCO w porcie Dżazan w Arabii Saudyjskiej. Zakłady Saudi Aramco w Dżazanie (pisane również jako Dżizan) reprezentują jeden z najbardziej ambitnych i zaawansowanych technologicznie projektów downstream firmy – w pełni zintegrowaną rafinerię, kompleks petrochemiczny i centrum wytwarzania energii, zlokalizowane na dalekim południowym zachodzie królestwa, nad Morzem Czerwonym. Rafineria jest rafinerią o pełnym cyklu konwersji , co oznacza, że może przetwarzać ciężką ropę na wysokowartościowe produkty lekkie, zamiast po prostu rozdzielać surowiec na frakcje. Dżazan to największa na świecie elektrownia oparta na zgazowaniu .
Kompleks Dżazan to nie tylko rafineria – to w pełni zintegrowany ekosystem energetyczny , który przetwarza ropę naftową w produkty rafinowane, petrochemikalia, energię elektryczną, wodór i metale przemysłowe, jednocześnie minimalizując ilość odpadów i emisji. Reprezentuje on wizję Saudi Aramco dotyczącą inteligentniejszej, niskoemisyjnej przyszłości downstream i stanowi ekonomiczną kotwicę dla jednej z najbardziej ambitnych inicjatyw rozwojowych Królestwa w regionie. Innymi słowy, Huti uderzyli w niezwykle ważny saudyjski zasób energetyczny.
Piłka jest teraz po stronie Arabii Saudyjskiej. Czy eskalują konflikt i atakują port w Al-Hudajdzie, czy też zdecydują się przerwać operacje wojskowe i szukać rozwiązania dyplomatycznego?
Mądrym posunięciem będzie pójście drogą dyplomatyczną. Jeśli zdecydują się zaatakować kolejne cele na terytorium kontrolowanym przez Huti, kolejnym logicznym celem Hutich będą terminale naftowe w Janbu. W Janbu w Arabii Saudyjskiej znajdują się dwa główne terminale eksportowe ropy naftowej. Te dwa terminale, zarządzane przez Saudi Aramco, obsługują większość eksportu ropy naftowej z portu nad Morzem Czerwonym (połączonego rurociągiem Wschód-Zachód). Łączna nominalna przepustowość wynosi około 4,5 miliona baryłek dziennie (około 1,5 miliona baryłek dziennie w terminalu północnym i 3 miliony baryłek dziennie w terminalu południowym). Atak, który uszkodzi lub zniszczy te terminale, pogłębiłby globalny niedobór ropy. To zapowiada się co najmniej interesujący weekend.
Podczas gdy Iran nadal atakował Kuwejt i Bahrajn, Stany Zjednoczone zachowywały się niezwykle spokojnie na froncie militarnym…
Nima i ja o tym rozmawialiśmy:
Dzisiaj był emocjonujący dzień dla INTEL Roundtable. Mój drogi, stary przyjaciel Ray McGovern odchodzi z programu sędziowskiego. Joe Kent zgodził się zastąpić niezastąpionego Raya i jestem zachwycony, że Joe zgodził się przejąć pałeczkę. Ray nie zniknie, ale w wieku 87 lat zasługuje na przerwę:
Mario i ja przejrzeliśmy wiadomości dnia… Niewiele na temat frontu wojskowego:
W porównaniu do typowych „pilnych wiadomości”, które dominują w jego regularnych programach, program Sulaimana był stosunkowo spokojny:
AJ: Ogólna liczba ofiar w ciągu 25 lat od katastrofy na całym świecie przewyższyła milion. Nie wliczam w to poronień i narodzin martwych dzieci (a to będzie jeszcze kilkaset tysięcy)
W tym roku mija 25 rocznica katastrofy czarnobylskiej, tymczasem opinia publiczna jest nadal karmiona mitami o „nieznacznych skutkach ekologicznych i zdrowotnych” tej katastrofy, Kłamstwom i przemilczeniom odpowiedzialnych instytucji przeciwstawiają się od lat niezależni naukowcy. Z ,,Zielonymi Wiadomościami” rozmawia wybitny rosyjski biolog i ekolog, profesor ALEKSIEJ W. JABŁOKOW
REDAKCJA „ZW”: Panie profesorze: skąd u Pana – biologa i ekologa – zainteresowanie dziedziną energetyki jądrowej?
Prof. ALEKSIEJ JABŁOKOW: Moje zainteresowanie problemami energetyki jądrowej zaczęło się w 1988 roku. Byłem wtedy członkiem państwowej komisji ekspertów do spraw Południowo-ukraińskiej Elektrowni Atomowej i mogłem szczegółowo zapoznać się z budową i działaniem elektrowni jądrowych. Potem, już jako wiceprzewodniczący Komitetu d.s. Ekologii Rady Najwyższej ZSRR, miałem dostęp do wielu materiałów; zrozumiałem wtedy, że skażenie promieniotwórcze jest jednym z najboleśniejszych problemów Związku Radzieckiego. Jako doradca Prezydenta do spraw. ekologii i ochrony zdrowia miałem możliwość odwiedzić wszystkie ważniejsze zakłady atomowe w Rosji. Na początku lat dziewięćdziesiątych byłem przewodniczącym komisji rządowej, zajmującej się skutkami usuwania odpadów radioaktywnych do rosyjskich mórz, przewodniczyłem również komisji Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej do spraw awarii jądrowej w Tomsku-7. Jako przewodniczący państwowej komisji do spraw bezpieczeństwa ekologicznego przy Radzie Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej zajmowałem się wieloma problemami związanymi z energetyką jądrową, w tym także skutkami katastrofy w Czarnobylu.
W toku tej działalności poznałem wielu zwolenników energii atomowej. Często się z nimi spierałem. W końcu napisałem długi artykuł w miesięczniku „Nowyj Mir” („Nowy Świat”), który zatytułowałem: Mitologia atomowa. To było chyba w 1993 roku. Ten artykuł przedrukował potem niemiecki „Der Spiegel”. Wówczas Aleksander Janszyn, wiceprzewodniczący Rosyjskiej Akademii Nauk zaproponował mi, żebym dokładniej przedstawił moje podejście do problemu energetyki jądrowej. Na początku były to prace komisji Rosyjskiej Akademii Nauk, zajmującej się dziedzictwem Władimira Wiernadskiego, po dwóch latach w Moskwie, w wydawnictwie Nauka, została wydana książka Mitologia atomowa (1997).
Centrum Polityki Ekologicznej Rosji, którego byłem wtedy prezesem, wydało jeden z rozdziałów tej książki w rozszerzonej wersji jako Mit o niewielkim znaczeniu skutków katastrofy w Czarnobylu (Moskwa, 2001). Jeszcze wcześniej, na dziesięciolecie katastrofy, byłem pomysłodawcą i redaktorem dwóch tomów Konsekwencje katastrofy w Czarnobylu(„Zdrowie środowiska i Zdrowie człowieka” Moskwa, 1996). Dwa razy przemawiałem w Kongresie USA na tematy jądrowe. W latach 2002 – 2003 byłem jednym z założycieli Europejskiego Komitetu do spraw Ryzyka Radiacyjnego.
RED: Niedawno w Nowym Jorku ukazała się książka pańskiego współautorstwa: Czarnobyl. Skutki katastrofy dla ludzi i środowiska. Jak doszło do napisania tej książki?
AJ: Bezpośrednią przyczyną naszej książki była wcześniejsza publikacja IAEA i WHO („Forum Czarnobylskie”, 2005),. w której prawdę o katastrofie wypaczono do takiego stopnia, że wraz z profesorem Wasilijem Nesterenko z Mińska, byłym dyrektorem Instytutu Energetyki Jądrowej, który po katastrofie w Czarnobylu w całości poświęcił się ratowaniu białoruskich dzieci, postanowiliśmy zebrać w jednej publikacji naukowe dowody mówiące o prawdziwych skutkach katastrofy. Podstawą książki była analiza około pięciu tysięcy publikacji, wydawanych przede wszystkim w językach słowiańskich, mało lub w ogóle nieznanych na Zachodzie.
RED: Czy książka Czarnobyl. Skutki katastrofy dla ludzi i środowiska była publikowana w krajach najbardziej dotkniętych: na Białorusi, Ukrainie, w Rosji?
AJ: Początkowo książka została wydana w Sankt Petersburgu w wydawnictwie Nauka. Jest szeroko dostępna, można ją ściągnąć z różnych stron internetowych. 26 kwietnia w Kijowie wyjdzie trzecie, poszerzone wydanie.
RED: Jak ocenia Pan skutki zdrowotne katastrofy w Czarnobylu. Na czym one polegają i jakie to są schorzenia?
AJ: Łatwiej jest mi powiedzieć, jakie choroby nie są związane z katastrofą.
W wyniku Czarnobyla znacznie wzrosły zachorowania na choroby układu krążenia, układu nerwowego, pokarmowego i oddechowego, a także na choroby układu moczowego. Częstsze stały się choroby endokrynologiczne i onkologiczne, zaburzenia układu odpornościowego, i rzecz jasna zaburzenia genetyczne. Dynamika zachorowań na poszczególne choroby jest różna. Niektóre z tych chorób były szczególnie widoczne w ciągu pierwszych 10 -15 lat, potem liczba zachorowań zmalała; liczba. zachorowań .na inne schorzenia wciąż rośnie.
RED: Jakie będą skutki zdrowotne napromieniowania dla następnych pokoleń? Jak to się odbiło na zdrowiu reprodukcyjnym?
AJ: Na razie możemy mówić tylko o pierwszych, początkowych skutkach, ponieważ radionuklidy (cez, stront, pluton i ameryk) jeszcze znajdują się w ekosystemach. Genetyczne konsekwencje pierwszego wybuchu w 1986 roku (wtedy napromieniowane radionuklidami z Czarnobyla w Europie było tysiąc razy większe) będą widoczne w ciągu kilku pokoleń. Oczywiście liczba ofiar będzie zmniejszać się wraz z upływem czasu.
RED: Dane dotyczące liczby ofiar śmiertelnych katastrofy są bardzo rozbieżne w zależności od źródeł. Według dostępnych w Polsce oficjalnych danych zginęło tylko ok. 100 osób. Jaka jest rzeczywista liczba ofiar według pana badań?
AJ: Ogólna liczba ofiar w ciągu 25 lat od katastrofy na całym świecie przewyższyła milion. Nie wliczam w to poronień i narodzin martwych dzieci (a to będzie jeszcze kilkaset tysięcy- jak uważa niemiecki badacz H. Scherb).
RED: Sto osób a milion, to szokująca rozbieżność: 10 tysięcy razy! Na czym polega różnica pomiędzy metodologią stosowaną przez Pana do oceny skutków zdrowotnych Czarnobyla, a np. metodologią autorów raportu Chernobyl Legacy (WHO, IAEA)? Chcielibyśmy, aby nasi czytelnicy mogli wyrobić sobie zdanie co do wiarygodności obu metod.
AJ: Oficjalna metodologia oszacowania liczby ofiar opiera się na dosyć umownej, indywidualnej dawce promieniowania. (która jest wyliczana na podstawie ogromnej liczby założeń, np. ile człowiek mógł wypić skażonego mleka, ile czasu znajdował się poza pomieszczeniem itp.). Poza tym współczynniki, które wykorzystuje się do wyliczenia ryzyka napromieniowania są bardzo niepewne (bazują na mało wiarygodnych danych o skutkach Hiroszimy i Nagasaki).
My wybraliśmy inne podejście badawcze.Porównaliśmy zachorowania i śmiertelność na silnie i słabo skażonych terenach, które według wszystkich innych wskaźników; z wyjątkiem stopnia skażenia promieniowaniem, są do siebie podobne. Takie wyliczenia są dostępne dla Rosji, Białorusi, Ukrainy, a także dla Szwecji i Norwegii. Okazało się, że w ciągu pierwszych 15 – 20 lat po katastrofie poziom śmiertelności na silnie skażonych terenach jest większy o około 4%. Opierając się na tych wynikach, można oszacować przybliżoną liczbę ofiar.
RED: Jak ocenia Pan skutki zdrowotne Czarnobyla w Polsce?
AJ: Według różnych wyliczeń do Polski dotarło około 1% szkodliwych substancji z Czarnobyla (jeśli wziąć pod uwagę cez-137). W niewielkim stopniu był skażony cały kraj, największe skażenie objęło około 3 – 4 tys. kilometrów kwadratowych. Skażenie to ma charakter plamisty i jakieś plamy obejmujące dziesiątki kilometrów kwadratowych mogły być nie wykryte. Jestem pewien, że jeśli przeanalizowalibyśmy statystyki dotyczące martwych urodzeń, poronień, zespołu Downa, śmiertelności noworodków – ślad po Czarnobylu będzie widoczny również w Polsce. Na niektórych terenach w znacznym stopniu wzrosła liczba problemów z tarczycą.
A’ propos, nie znalazłem map skażenia Polski innymi radionuklidami, oprócz cezu-137. A takie skażenie, krótko żyjącymi radionuklidami: jodem-131, tellurem-132, cezem-l34 i innymi było. Według prognoz M. Malko ogólna liczba zachorowań na raka tarczycy w Polsce w wyniku katastrofy wyniesie więcej niż 3200 przypadków (w tym około 900 śmiertelnych), białaczki – około 170 (w tym 120 śmiertelnych), innych typów raka – ponad 1700 (około 1000 śmiertelnych). A trzeba wiedzieć, że rak nie jest główną przyczyną zwiększenia się „poczarnobylskiej” śmiertelności. O stopniu skażenia radioaktywnego w Polsce znacząco i obrazowo mówi pewne zdarzenie: w czerwcu 1987 roku Bangladesz zwrócił Polsce 1600 ton mleka w proszku ze względu na jego niebezpieczną radioaktywność.
RED: Jakie były społeczne skutki katastrofy, co obecnie dzieje się z ewakuowana ludnością, czy mają pracę lub inne środki do życia, czy pomoc medyczna jest zabezpieczona?
AJ: Nie będę mówił o problemach społecznych, jestem biologiem i ekologiem. Przypomnę tylko, że koszty poniesione przez kraje dotknięte katastrofą w celu minimalizacji jej skutków są ogromne. Białoruś w niektórych latach traciła do 25% całego budżetu „na Czarnobyl”, Ukraina – do 5%, Rosja do 1%. W sumie, „czarnobylskie” wydatki tylko tych krajów wyniosły ponad 550 miliardów dolarów w ciągu 25 lat. A przecież Niemcy, Szwecja, Norwegia, Wielka Brytania i inne kraje do dzisiaj jeszcze wydają ogromne sumy.
RED: Co sądzi Pan na temat propozycji autorów raportu Chermobyl Legacy, aby odebrać ludziom zasiłki i przeznaczyć je na inwestycje we wspieranie. lokalnej przedsiębiorczości i biznesu?
AJ : Uważają oni, że „czarnobylskie” choroby są skutkiem radiofobii i strachu, a nie promieniowania. Jednak poziom radiofobii na skażonych terenach spada, a liczba zachorowań rośnie. I jaka może być radiofobia u myszy i żab, u których spotykamy takie same choroby jak u ludzi, żyjących na skażonych terenach?
RED: Co sadzi Pan na temat skutków zdrowotnych obecnej katastrofy w Fukushimie?
AJ: Katastrofa w Fukushimie jeszcze się nie skończyła, cały czas następuje tam wyciek radionuklidów. W gorszym wypadku skutki tej katastrofy mogą być cięższe niż w Czarnobylu. Wyliczenia prof. Ouisa Busby według stanu sprzed dwóch tygodni informują o możliwości pojawienia się w ciągu następnych 50 lat do 420 tysięcy dodatkowych zachorowań na raka (połowa z nich w pierwszym dziesięcioleciu).
RED: A jak ocenia pan skutki tej katastrofy dla rolnictwa?
AJ: Na kilku tysiącach kilometrów kwadratowych nie można będzie, jak dawniej, zajmować się rolnictwem – trzeba będzie zmieniać życie milionów ludzi. Będzie zniszczone lokalne rybołówstwo (do stu kilometrów od Fukushimy).
Czy skażenie morza będzie postępowało dalej – na razie nie wiadomo. Jednak może rozszerzyć się i do tysiąca kilometrów (bez względu na zmniejszenie się koncentracji dalej od źródła, może mieć miejsce bio-koncentracja i bio-akumulacja radionuklidów, w związku z którą w organizmach żywych koncentracja radionuklidów może być większa dziesiątki tysięcy razy).
RED: Czy na skażonych terenach istnieje monitoring dzikiej przyrody? Czy mógłby pan coś na ten temat powiedzieć? [około Czarnobyla md]
AJ: Zamknięcie tych terenów (trzydziestokilometrowa strefa) przyciąga wiele zwierząt, ponieważ nie ma tam presji antropogenicznej. Jednak badania pokazują w strefie wysoki poziom mutacji; możemy też obserwować inne negatywne skutki silnego napromieniowania. Z zewnątrz wszystko wygląda w porządku, jednak w rzeczywistości strefa – to „czarna dziura”, mieląca pule genowe. Mikro-ewolucyjne skutki katastrofy jeszcze czekają na wyjaśnienie.
RED: Był Pan kilka dni temu gościem kongresu w Berlinie na temat 25-lecia katastrofy w Czarnobylu. Czy może się Pan podzielić z naszymi czytelnikami wrażeniami z tej konferencji?
To była inicjatywa ruchu „Lekarze przeciw wojnie nuklearnej” (IPPNW), którzy w swoim czasie otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla. W Berlinie w zasadzie odbyły się dwie konferencje – jedna oficjalna, na której wygłoszono rozmaite wykłady, i druga – publiczna, informacyjno-emocjonalna. Obie były na swój sposób ważne~ 26 kwietnia w Kijowie będą miały miejsce również dwie konferencje. Jedna oficjalna i druga – publiczna. Konflikt prawdy z półprawdami nadal będzie aktualny. Przypomnę, że już czwarty rok w Genewie, która jest siedzibą Światowej Organizacji Zdrowia ma miejsce bezterminowy’ protest: codziennie. od rana do wieczora dwoje, troje ludzi z plakatami: „Powiedzcie prawdę o Czarnobylu!”, „Przypomnijcie sobie przysięgę Hipokratesa!”, „Koniec niegodnemu porozumieniu z IAEA z 1959 r.”
RED: W jaką energię radzi Pan zainwestować polskiemu rządowi i dlaczego? Czy ma pan rady dla polskiego rządu?
AJ: Nawet część środków, które Polska planuje wydać na budowę pierwszej elektrowni atomowej (3-4 miliardy euro) starczyłaby na przekształcenie nie ekologicznych elektrowni węglowych w bardziej czyste. W Polsce (tak jak w każdym kraju świata) są niekończące się źródła niskotemperaturowej energii geotermalnej – w dowolnym miejscu można wywiercić dziurę w ziemi i na głębokości 1-2 kilometrów otrzymać wodę o temperaturze około 100 stopni. To zupełnie wystarczy dla dzisiejszych sposobów otrzymania energii elektrycznej. W Polsce są ogromne rezerwy gazu łupkowego. Energia atomowa w Polsce sprawi wiele kłopotów – ekologicznych, ekonomicznych i politycznych.
Ciągła zależność od dostaw paliwa jądrowego, nierozwiązane nigdzie na świecie ogromne problemy z przechowywaniem odpadów radioaktywnych i, oczywiście, nieunikniony wpływ nawet najmniejszych wycieków z elektrowni atomowej na zdrowie ludzi, nie mówiąc już o ryzyku nowego Czarnobyla czy Fukushimy – ponieważ nie ma bezpiecznych reaktorów atomowych, co by nie mówili na ten temat zwolennicy energii atomowej. Taniość energii jądrowej to jeszcze jedno wielkie kłamstwo jej protagonistów.
PRZYCZYNY KATASTROFY W CZARNOBYLU: Konstrukcja RBMK.
[Natrafiłem przy szukaniu czegoś innego – to kopiuję. 24 lipca 2026 MD]
12.04.2016.
PRZYCZYNY KATASTROFY W CZARNOBYLU.[na dziewiętnastą rocznicę katastrofy]
Konstrukcja reaktora czarnobylskiego nie była jedną z wielu, ani główną, lecz jedyną przyczyną awarii. Nowszych, poważnych danych nie znalazłem. Ten tekst jest uczciwy. W oryginale – dużo zdjęć, wykresów. Czerwień w tekście – moja. MD abaziorekologika[zabawne… w ciągu paru DNI znikł artykuł źródłowy.. czary czy co??piszą : „Nic nie znaleziono!”Mirosław Dakowski] Jest jednak na poniższym adresie:] Sobota, 27 Grudzień 2008 17:56web.archive.org/web/20150812180853/http://ekologika.pl/publikacje/45-energia-atomu/1773-przyczyna-katastrofy-w-czarnobylu-na-dziewitnast-rocznic-awariiTolko Google „nie widzą”… ========================= dobra, aktualna kopia z wykresami i zdjęciami jest już u Jacka: http://www.wyszperane.info/2016/04/14/przyczyny-katastrofy-w-czarnobylu {Tylko dobry informatyk może to odczytać…. md) ================= Elektrowni czarnobylskiej już nie ma, w grudniu 2000 r. została wyłączona. Na jej terenie rozpoczęto budowę specjalnego – obliczonego na 30 lat eksploatacji – przechowalnika stałych promieniotwórczych odpadów i zakładu ich przerobu. Wszakże po upływie dziewiętnastu lat od pamiętnej daty 26 kwietnia 1986 r., katastrofa w Czarnobylu jest nadal symbolem groźnego i nie do końca poznanego zjawiska – synonimem atomowej zagłady. Między innymi dlatego, iż powstałe skażenia promieniotwórcze były nieporównywalnie większe od tych w Hiroszimie. Kojarzenie owych dwóch wydarzeń przyczyniło się do znacznego zahamowania rozwoju energetyki jądrowej, a jednocześnie – jakby to nie brzmiało paradoksalnie – w żadnym stopniu nie powstrzymało produkcji broni jądrowej. Opinia publiczna protestuje przeciwko wykorzystaniu energii atomowej w cywilnych celach, a zarazem jest prawie całkiem obojętna wobec jej zastosowania w celach militarnych. Dzieje się tak dlatego, iż prawda o katastrofie była głęboko ukrywana, (podobnie jak dziś o broni jądrowej), a najważniejsze fakty o przyczynach jej powstania opublikowano dopiero po upływie prawie siedmiu lat.
Dotąd nieznana jest dokładna liczba śmiertelnych ofiar – spośród owej ponad sześćset-tysięcznej armii młodych ludzi, tzw. likwidatorów – poniesiona w walce z promieniotwórczym żywiołem. Nieoficjalnie wymienia się liczbę kilku tysięcy. Któż to jednak może obecnie zliczyć, kiedy rozjechali się oni po całym terytorium upadłego imperium. Ich drogi życiowe się zacierają, i nikt już zapewne nie będzie w stanie stwierdzić, ilu umarło „czarnobylską śmiercią „. Sowieckim władzom o to właśnie szło: zataić rozmiary tragedii i zminimalizować szok, jaki w opinii publicznej świata wywołała największa w dziejach cywilizacji technologiczna katastrofa. Jej przyczyny i przebieg – w niespełna cztery miesiące po wybuchu reaktora – zostały ukazane w sfabrykowanym z pośpiechem, obszernym, 370 stronicowym referacie (raporcie), przedstawionym ekspertom Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA). Gorbaczowowskiej pierestrojce należy zawdzięczać, iż ów referat mógł w ogóle ujrzeć światło dzienne. Skala katastrofy była bowiem globalna i nie pozwalała już wówczas na obronę doktryny głoszącej: Pri socjalizmie awarij nie bywajet. Zwolennicy ujawnienia – niechby nawet zdeformowanej prawdy – o mało nie doznali fiaska. Jeden z cenzorów owego raportu pisał: „Dokument zawiera wiadomości absolutnie tajne. Uważam, że za rozgłaszanie tajemnicy państwowej autorów należy pociągnąć do partyjnej i państwowej odpowiedzialności.” W partii pojawiały się opinie, iż prawda o awarii przyczyni się do upadku prestiżu ZSRR, „przodującego państwa w dziedzinie naukowo – technicznej„. Trwający bez przerwy, pięciogodzinny referat wzbudził wielkie zainteresowanie pięćsetosobowego gremium i uzyskał aprobatę nie tylko ekspertów Agencji, lecz także szerokiego kręgu specjalistów na świecie. Wynikała bowiem z niego – jak się wówczas także nam postronnym specjalistom wydawało – logiczna sekwencja zdarzeń, które doprowadziły do katastrofy. Eksperci zaś byli zauroczeni otwartością informacji, z jaką po raz pierwszy spotkali się ze strony sowieckiej. Przyjęli ją owacją na stojąco. Zachwycone były także media. Tytuł jednej z wiedeńskich gazet głosił: „Nareszcie radzieccy uczeni mówią prawdę.” Uwiarygodniała ją również osoba referenta, wybitnego uczonego, wicedyrektora Instytutu Energii Atomowej im. I. W. Kurczatowa, akademika Walerego Legasowa. Był chemikiem, nie zajmował się w żadnym stopniu reaktorami typu czarnobylskiego. Zapewne jednak nie mógł odmówić powierzonego mu zadania. Tym bardziej, iż wchodził w skład państwowej komisji do zbadania katastrofy i ofiarnie – w ciągu prawie trzech miesięcy – uczestniczył w akcji jej likwidacji, podczas której został silnie napromieniony. Wkrótce po konferencji autorytet Legasowa zaczął słabnąć; tracił też poparcie czynników państwowych i partyjnych. Jego nazwisko nie znalazło się na liście nagrodzonych likwidatorów awarii. Powodem był m. in. stawiany mu zarzut o wybór i realizację błędnego sposobu gaszenia pożaru reaktora za pomocą piasku i ołowiu, zrzucanych w workach z helikopterów. Przyczyniło się to do śmierci lotników. Poniósł również prestiżowe porażki: jego propozycja powołania instytutu badań technologicznych awarii, w Akademii Nauk spotkała się z obojętnością, a artykuł na temat przyczyn czarnobylskiej katastrofy – w którym odpowiedzialnością obarczał sowiecki system- na łamach gazety „Prawda” nie został opublikowany. W drugą rocznicę katastrofy – z objawami choroby popromiennej – powiesił się w swym domu na klatce schodowej … [Zostawiając wstrząsający oskarżający list, nie opublikowany. Widziałem kopię, nie mam. MD] Dopiero po latach można było z całą pewnością stwierdzić, iż przygotowany przez sowieckich specjalistów raport zawierał wiele faktów nieprawdziwych, specjalnie spreparowanych w celu zmylenia fachowców i opinii publicznej. Ich wykrycie okazało się zadaniem wyjątkowo trudnym, wymagającym wieloletniej, żmudnej pracy naukowców. Niestety, bezkrytyczne zaaprobowanie przez międzynarodowych ekspertów sowieckiej wersji przyczyn katastrofy stało się powodem wielu ludzkich tragedii i zakamuflowania rzeczywistego stanu sowieckich reaktorów. Świadome, jak dziś wiemy, przedstawienie niezgodnych z prawdą wydarzeń, pozwoliło obciążyć całą winą za katastrofę personel elektrowni, zdyskredytować go w opinii publicznej, ochronić przed odpowiedzialnością – wysoko postawionych w partyjnej hierarchii – uczonych, i tym sposobem nie dopuścić do zachwiania przekonania o prymacie sowieckiej nauki w świecie. Sfabrykowano więc oskarżenie i postawiono przed sądem wyselekcjonowaną grupę kozłów ofiarnych, w tym m.in.: Wiktora Briuchanowa – dyrektora elektrowni, Nikołaja Fomina – naczelnego inżyniera, Anatolija Diatlowa – zastępcę naczelnego inżyniera, A. Kowałenko – kierownika zmiany elektrowni i J. Łauszkina – inspektora dozoru państwowego. Na ławie oskarżonych znaleźliby się niechybnie także starszy operator reaktora, dwudziestosześcioletni inżynier Leonid Toptunow i kierownik zmiany bloku Aleksander Akimow, którym owej tragicznej nocy przyszło sterować reaktorem. Nie doszło do tego tylko z powodu ich męczeńskiej śmierci, którą – po dwóch tygodniach od wybuchu reaktora -ponieśli w moskiewskiej 6 klinice. Ich żony zostały zawiadomione listownie, iż w zaistniałych okolicznościach żadne postępowanie przeciw nim nie zostanie wszczęte. Umarli wskutek porażenia ogromnymi dawkami promieniowania. Pozostawali na swych stanowiskach nawet wówczas, gdy już się skręcali z wymiotów… Toptunowowi nie pomógł także przeszczep- ofiarowanego mu przez ojca – szpiku, a Akimowowi – szpik brata – bliźniaka. Atmosfera wokół sądu przypominała rozprawę nad kryminalistami: główną ulicę, prowadzącą do odremontowanego na tę okazję Domu Kultury, przegrodzono barierkami, zwiększono liczbę patroli. Było w tym coś z ponurej kafkowskiej scenerii: proces przy drzwiach otwartych, w silnie skażonej substancjami promieniotwórczymi, ogrodzonej drutem kolczastym zamkniętej strefie o promieniu 30 km. Władza działała zgodnie z duchem powziętej – po dwóch miesiącach od wybuchu reaktora – decyzji o nie rozgłaszaniu szczegółów awarii, wyników leczenia ludzi i stopnia porażenia promieniowaniem osób biorących udział w likwidacji jej skutków. Na rozprawę dopuszczono 36 sowieckich korespondentów i 13 zagranicznych, lecz wyłącznie na dwie sesje: otwarcia i zamknięcia. Nie był to już jednakże okres kapturowych procesów lat trzydziestych. Pozostało wszakże z owych czasów bezprawia, głęboko zakorzenione przeświadczenie o potrzebie skazywania niewinnych, gdy wymagało tego „dobro sprawy”, tzn. za wszelką cenę nie dopuścić do „oskarżenia” sowieckiej nauki. W tekście autorstwa kolegium redakcyjnego gazety „Prawda” – z 1 sierpnia 1987 – można było przeczytać: „Poważną nauką, srogim ostrzeżeniem przed mazgajstwem, niezdyscyplinowaniem, nieodpowiedzialnym wykonywaniem służbowych obowiązków, stał się wyrok na winnych awarii elektrowni czarnobylskiej. Przesłuchano dziesiątki świadków i ofiar, zanalizowano materiały śledztwa, wyniki pracy komisji państwowej, wnioski ekspertów i specjalistów. Wszystko to pozwoliło jeszcze raz się przekonać o właściwych przyczynach awarii, odtworzyć prawdziwy obraz zdarzenia, niezbicie udowodnić winę podsądnych…”. Pozostanie tajemnicą, w jaki sposób udało się między innymi udowodnić „naruszenie zasad bezpieczeństwa w przedsiębiorstwie szczególnie niebezpiecznym pod wzglądem wybuchowym”, do którego ani w owym czasie, ani teraz – elektrownie atomowe nie były i nie są zaliczane. Oskarżeni nie przyznali się do zarzucanych im przestępczych czynów. Sąd skazał W. Briuchanowa, N. Fomina, A. Diatłowa na dziesięć, B. Rogożkina (kierownika zmiany elektrowni, tej fatalnej nocy)- na pięć, A. Kowałenko – na trzy, a J. Łauszkina – na dwa lata pozbawienia wolności. Skazanych więzili, jak kryminalistów. Dyrektora Briuchanowa skierowano do kolonii karnej. Siedział wspólnie z pospolitymi przestępcami i kryminalistami, w otoczonym drutem kolczastym baraku z trzypiętrowymi pryczami. Los inż. Fomina był jeszcze cięższy: kilka lat odbywał wyrok w psychiatrycznym więziennym szpitalu . Nie pomogła diagnoza Instytutu Ogólnej Psychiatrii Sądowej im. prof. W.P. Serbskiego, kwalifikująca skazanego do zwolnienia od odbywania kary. A i pozostałym więźniom nie powodziło się zapewne lepiej. Później, W. A. Żilcow – występujący na rozprawie w charakterze eksperta – wypowiedział się o niej zupełnie jednoznacznie: „… Tak jak ja rozumiałem, jak rozumiała większość mych kolegów, gra toczyła się do jednej bramki: udowodnić w sposób niepodważalny winę personelu eksploatacyjnego, i jak widać z wyroku, udało się to w pełni. Twierdzę, iż właściwi winowajcy, twórcy apokalipsy, uniknęli kary. Na ławie oskarżonych znaleźli się szeregowi wykonawcy, którzy wywołali awarię nieświadomie…”. N. A. Steinberg, pracownik elektrowni w Czarnobylu i uczestnik likwidacji awarii, późniejszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu ZSSR ds. Nadzoru nad Bezpieczeństwem Prac w Przemyśle i Energetyce Jądrowej ( dzisiaj, szef dozoru nad bezpieczeństwem jądrowym Ukrainy), wspominał: „…Miało się wrażenie, iż proces odbywał się w pośpiechu, wielu spraw nie udało się wyjaśnić. Do dziś nie rozumiem, po co zostałem powołany na świadka. Przesłuchanie trwało nie więcej niż 10-15 minut. Szczegółowo odpowiedzieć na pytania i zadać je oskarżonym, członkom komisji, ekspertom – nie udało się . Teraz, gdy opublikowane zostały wyniki naszych i zagranicznych prac badawczych, stało się całkowicie jasne, iż nie same błędy obsługi doprowadziły do katastrofalnych skutków. Myślę, iż właściwiej by było przeprowadzić śledztwo dodatkowe. Prawda i sprawiedliwość powinny być przywrócone…” Dwa lata później – na znak protestu przeciw sfingowanemu procesowi – wystąpił z partii. Sąd wprawdzie postanowił wszcząć osobne postępowanie w odniesieniu do osób odpowiedzialnych za projekt reaktora, jednakże do tego nigdy nie doszło. Władza nie była zainteresowana w rozszerzaniu śledztwa, gdyż wyświetlanie technicznych przyczyn awarii mogło się przyczynić do dyskredytacji sowieckiej atomowej energetyki. W świetle obecnego stanu wiedzy, praktycznie wszystkie zarzuty odnośnie do błędnego lub niezgodnego z zasadami postępowania operatorów zostały również zrewidowane. Większość była bowiem sformułowana w perfidny sposób: na podstawie domniemanego pogwałcenia zasad, które wprowadzono do regulaminu dopiero po awarii. Anatolij Diatłow, po odsiedzeniu czterech lat więzienia, w emocjonalnym piśmie do MAEA podnosił m. in. i tę kwestię. Postanowił dać świadectwo prawdzie i zainicjować kampanię oczyszczania siebie, swych kolegów i podwładnych (niektórych już pośmiertnie) – od bezpodstawnego zarzutu winy o spowodowanie katastrofy. Zapewne nikt lepiej od niego nie orientował się w sytuacji jaka owej fatalnej nocy zaistniała na reaktorze czwartego bloku. Był przecież odpowiedzialny za przebieg przeprowadzanego wówczas eksperymentu.
[Czarnobylski reaktora typu RBMK – 1000 (Reaktor Bolszoj Moszcznosti Kanalnyj; moc elektryczna: 1000 MW, poziom obsługi: 19,2 m, poziom suwnicy: 44,67 m, reaktor jest usytuowany w szybie o wymiarach 21,6×21,6×25,5 m, średnica rdzenia reaktora: 11,8 m, grubość górnej płyty o średnicy 17,5 m wynosi 3 m)] Doświadczalnie starano się o sprawdzić, czy w awaryjnej sytuacji nagłego odłączenia się elektrowni od państwowej sieci, można utrzymać – przez dostateczny czas – zasilanie elektryczne układu chłodzenia reaktora, wykorzystując w tym celu energię wirującego (pod wpływem siły bezwładności) turbogeneratora. Rezerwowym źródłem zasilania były prądnice napędzane silnikami Diesla. Jednakże (od momentu uruchomienia) osiągały one moc znamionową dopiero po 65 sekundach, co mogłoby być zbyt długą przerwą w działaniu głównych pomp cyrkulacyjnych, a wirujący jakiś czas turbogenerator (z odpowiednim układem regulacji napięcia)- przez skrócenie bezprądowego okresu – pozwoliłby temu zapobiec. Na ok. 20 minut przed wybuchem operator uregulował moc na poziomie, określonym w programie mającego się odbyć doświadczenia. Jednakże wskutek zachodzących w reaktorze procesów fizycznych stan reaktora nie był stabilny. Moc samoczynnie wolno wzrastała, a jej rozkład przestrzenny w rdzeniu odznaczał się dużą niejednorodnością: w dolnej połowie gęstość mocy była znacznie większa niż w górnej. Zmuszało to operatora do ciągłej regulacji. Gdy stwierdzono, iż dalsze zabiegi nie doprowadzają do ustabilizowania pracy reaktora, zdecydowano się na natychmiastowe wyłączenie. Charakteryzując sytuację w tym czasie, Diatłow pisał w artykule „26 April 1986” („Nuclear Engineering International”, April 1996) m.in.: „W sterowni panowała cisza, nie było rozmów. Gdy ktoś się odezwał odwróciłem się i spostrzegłem, że operator Leonid Toptunow mówił coś do Aleksandra Akimowa (kierownika zmiany). Znajdowałem się o ok. 10 metrów od nich i nie mogłem zrozumieć, co powiedział operator. Sasza Akimow, wskazując palcem: „naciśnij przycisk”, polecił mu reaktor wyłączyć (tzn. zrzucić pręty bezpieczeństwa). Sam zaś zbliżył się do pulpitu sterowania i obserwował przyrządy. W ich zachowaniu nie było jakiegoś specjalnego zaniepokojenia.Rozmawiali cicho, a i polecenie wydane było niegłośno. Potwierdził to G. P. Metłenko (z zakładu „Donenergo”, producenta generatorów, odpowiedzialnego za nadzór nad elektrotechniczną częścią doświadczenia), a takżebrygadzista A. Kuchar z działu elektrycznego, który przed chwilą był wszedł do sterowni…. Nagle rozległ się wybuch. Z sufitu posypały się odłamki płytek. Spojrzałem na górę, i w tym momencie całym budynkiem wstrząsnął drugi wybuch. Światło zgasło i szybko się pojawiło. Na wielu wskaźnikach światło pulsowało… Sądziłem, że reaktor został wyłączony. Spojrzałem na pulpit, pręty bezpieczeństwa ( nie osiągnąwszy krańcowej dolnej pozycji)zatrzymały się w połowie wysokości rdzeniu reaktora… Operatorzy nie wiedzieli co czynić, podobnie jak i ja…” W sterowni powstało zamieszanie. „Nic nie rozumiem! Co za diabelstwo?! Postępowaliśmy prawidłowo.. ” – wykrzykiwał zdenerwowany Akimow. Nikt z obecnych nie mógł zrozumieć, co się stało, tym bardziej, iż postępowanie operatorów cechowało opanowanie, nie było w nim żadnych oznak zdenerwowania, a nade wszystko, z punktu widzenia zasad bezpieczeństwa, było całkowicie poprawne. Zasady mówią bowiem, iż niezależnie od jakichkolwiek okoliczności, jeśli kierownik zmiany jest przekonany o konieczności wyłączenia reaktora – może to zawsze uczynić, bez uzgodnienia swej decyzji z kimkolwiek. Jest to jego prawo, a zarazem obowiązek. I tak właśnie postąpił Akimow. W pierwszej chwili podejrzenie padło na zbiornik wody w układzie chłodzenia, a nie na reaktor. Chwilę później skonstatowali, iż mógł to być wybuch powstałej mieszaniny piorunującej wodoru i tlenu. Wkrótce jednak, rozwój sytuacji radiologicznej zmusił do ustalenia innej diagnozy. Diatłow długo nie mógł pojąc przyczyny zdarzenia. W rozmowach z operatorami powracał do tej sprawy również w palarni papierosów moskiewskiego szpitala, w którym – wskutek porażenia promieniowaniem (otrzymał dawkę ok. 400 rem = 4 Sv, co odpowiada 50% letalnej dawki, tzn. powodującej śmierć połowy osobników ) – wraz z nimi się znalazł. Odkrywanie prawdy było procesem mozolnym. Obalenie oficjalnej sowieckiej wersji przyczyn katastrofy wymagało przeszło sześciu lat. Dopiero bowiem po tym okresie, MAEA opublikowała dokument rewidujący jej pierwotne stanowisko (Safety series No. 7S-INSAG-7, IAEA, Vienna, 1992). Jak się to mogło stać, iż Międzynarodowy Zespól Doradców ds. Bezpieczeństwa (MZDB) potrzebował tylu lat, by skorygować swą pierwotną opinię o katastrofie, podkreślmy – w całej rozciągłości zaakceptowaną na Zachodzie? Przecież już wkrótce po pierwszym posiedzeniu MZDB (sierpień, 1986), szef sowieckiej delegacji Legasow zauważył enigmatycznie, iż w swym referacie zawarł jedynie połowę historii. W związku z takim obrotem sprawy nie brakuje obecnie wątpliwości, co do efektywności pracy MZDB, niezawisłości jego sądów i dociekliwości w poszukiwaniu prawdziwych przyczyn awarii. Dlaczego eksperci MAEA z takim uporem wzbraniali się przed bezpośrednimi rozmowami z inżynieriami, obecnymi owej nocy – z 25 na 26 kwietnia 1986 r. – na zmianie? Czyż nie należało poddać sprawdzeniu sowiecką informację, iż „naruszenie zatwierdzonego programu realizacji eksperymentu, niedbalstwo przy sterowaniu reaktorem – świadczą o niedostatecznym rozumieniu przez personel specyfiki zachodzących w reaktorze jądrowym procesów technologicznych i utracie przezeń poczucia niebezpieczeństwa”? Awaria, według sowieckich ekspertów, przybrała rozmiary katastrofalne dlatego, iż personel doprowadził reaktor do takiego – niezgodnego z przepisami – stanu, w którym nastąpił jego samoczynny rozbieg, czyli ciągły (dodajmy: względnie powolny) wzrost mocy. Gdyby nawet przyjąć, że personel rzeczywiście doprowadził do takiego nienormalnego stanu, co w świetle nowej, zrewidowanej opinii MAEA nie miało miejsca, to dlaczego reaktor nie wyłączył się automatycznie, lecz – uprzedzając działanie automatyki – usiłował uczynić to operator. No, i pytanie najważniejsze: dlaczego zawczasu uruchomiony przez operatora system awaryjnego wyłączania nie spowodował zatrzymanie pracy reaktora, czyli nie spełnił swej funkcji? Już po upływie zaledwie paru miesięcy od sprawozdania Legasowa – w wyniku niezależnie przeprowadzonej analizy za pomocą modelowania matematycznego – Departament Energetyki USA wykazał, iż podczas wyłączania reaktora wystąpił impuls mocy. Pierwsze komputerowe obliczenia (charakterystyka 2 na rys. 2.) były przeprowadzone na podstawie sowieckich danych przy założeniu, iż impuls mocy został wywołany efektem parowania wody, tzn. w miarę spadku gęstości właściwej wody, współczynnik mnożenia neutronów wzrastał, czyli następował proces przyspieszenia reakcji łańcuchowej. Rozbieżność między ich obliczeniami a sowieckimi dawało się usunąć jedynie przy sztucznym zwiększeniu współczynnika mnożenia ponad wartość, będącą wyłącznie skutkiem procesu parowania wody. Okazało się bowiem, iż sam wzrost temperatury wody wywołujący parowanie był efektem niedostatecznym. Ten dziwny zabieg naprowadził amerykańskich analityków na myśl, iż potencjalną przyczyną – dla której trzeba było wprowadzić dodatkowy przyrost współczynnika mnożenia – stał się defekt układu zabezpieczeń reaktora. Amerykanie nazwali go żargonowo: „positive scram„, co w wolnym przekładzie można by oddać jako: dodatni efekt szybkiego wyłączenia, czyli zrzut prętów bezpieczeństwa (polegający na odwzbudzeniu elektromagnesów, za których pomocą były podtrzymywane)powodował przyrost współczynnika mnożenia. Stwierdzono, iż ów „positive scram” mógł w znacznym stopniu przyczynić się do wzrostu piku mocy. Była to pierwsza publiczna wiadomość, wskazująca na fakt zdawałoby się zupełnie niewiarygodny: uruchomienie systemu wyłączenia reaktora, zamiast „wygaszania” reakcji łańcuchowej – zintensyfikowało jej lawinowy rozwój. Obrazowo mówiąc, powstała sytuacja jak z samochodem, który wskutek naciśnięcia pedału hamulca doznaje nagle przyspieszenia. Konstrukcję pręta regulacyjnego (bezpieczeństwa ) – wykonanego z materiału silnie pochłaniającego neutrony – ilustruje rysunek 3. W celu wyeliminowania słupa wody, który zapełniał kanał regulacyjny (gdy pręt znajdował sie w pozycji krańcowej górnej), zawieszono pod nim specjalny wypełniacz z grafitu – materiału słabo pochłaniającego neutrony. Woda w kanale (ze względu na własności fizyczne) w przeważającym stopniu odgrywała rolę pochłaniacza neutronów. Wobec tego, w przypadku jej usuwania przez opadający pręt następowałoby zintensyfikowanie reakcji łańcuchowej, czyli wzrost współczynnika mnożenia neutronów. Temu zjawisku właśnie miał zapobiegać ów grafitowy wypełniacz. Jednakże wskutek błędnej konstrukcji pokrywał kanał jedynie na odcinku 4,5 m, pozostawiając nad i pod nim słupy wody o wysokości 1,25 m. Podczas wchodzenia pręta do górnej przestrzeni rdzenia, następowało niewielkie zmniejszenie współczynnika mnożenia, natomiast wypełniacz, wypychając wodę w dolnej części (gdzie gęstość mocy była o wiele większa, niż w górnej połowie rdzenia) – przyczyniał się do znacznego wzrostu współczynnika. Z obliczeń wynikało, iż uruchomiony przez operatorów system awaryjnego wyłączenia reaktora spowodował przekroczenie progowej wartości współczynnika mnożenia, poza którą przebieg reakcji łańcuchowej (w każdym reaktorze) przybiera nie dający się opanować gwałtowny charakter. W ślad za Amerykanami, głębszą analizę przeprowadzili kanadyjscy naukowcy. Nie tylko potwierdzili amerykańską diagnozę, lecz określili również, iż w ciągu ok. 2 sekund od naciśnięcia przycisku awaryjnego wyłączania reaktora, moc wzrosła ponad stokrotnie. Na rysunku 4 widać paradoksalny obraz: mianowicie, gdyby operator nie uruchomił awaryjnego systemu wyłączania, nie powstałby impuls mocy („positive scram”) i do katastrofy by nie doszło. Przyrost mocy byłby powolny, wzrost ciśnienia pary spowodowałby zmniejszenie intensywności parowania, a przez to – redukcję mocy, i nie doprowadziłby do zniszczenia reaktora. Niestety, ani kierownik zmiany wydający polecenie wyłączenia reaktora, ani nikt w elektrowni nie był tego świadom. Nikt w Czarnobylu nie wiedział o tym, iż błędnie skonstruowany układ zabezpieczeń, w pewnych sprzyjających okolicznościach, mógł się stać przyczyną awarii. Mogło do niej dojść w jakiejkolwiek innej tego typu elektrowni. Jedynie przypadkowy splot zdarzeń sprawił, że stało się to udziałem elektrowni czarnobylskiej. Reaktor był w znacznym stopniu przemoderowany, co oznacza, że miał nadmiar materiału spowalniającego prędkość neutronów: grafitu i wody. W przypadku wzrostu temperatury – moc reaktora rosła. Zachowanie się reaktora w takiej sytuacji ilustruje rys. 5. [—-]. Z tego wynika, że reaktor nie posiadał inherentnych cech biernego bezpieczeństwa, tzn. takich, które hamują rozwój reakcji łańcuchowej przy awaryjnym wzroście temperatury. Obecnie, na podstawie wielu niezależnych analiz (w tym także rosyjskich) można sformułować wniosek, iż naciśnięcie przez operatora – o 1 godz. 23 min. 40 sek., dnia 26 kwietnia 1986 roku – awaryjnego przycisku, było logiczną, całkowicie zgodną z zasadami, próbą wyłączenia niewłaściwie zachowującego się reaktora, a stało się impulsem do powstania awarii. Obok nienormalnego zjawiska wzrostu mocy podczas wyłączania, reaktor typu czarnobylskiego, dodatkowo odznaczał się wyjątkowo niebezpieczną charakterystyką fizyczną, z której powodu nigdy nie powinno się go było dopuścić do eksploatacji. Chodzi bowiem o to, że w sprzyjających warunkach, wcale nierzadko występujących, reaktor w sposób samoczynny – bez jakiejkolwiek ingerencji operatora – mógł zwiększyć moc. Zjawisko to stało się przyczyną awarii elektrowni leningradzkiej 30 listopada 1975 r., w której wyniku doszło do uszkodzenia elementów paliwowych i skażenia promieniotwórczymi substancjami . A pięć lat później, podobne zdarzenie powstało na drugim bloku elektrowni czarnobylskiej. Natomiast groźny efekt nagłego wzrostu mocy, uwarunkowany błędem konstrukcyjnym układu zabezpieczeń, czyli tzw. „positive scram” został zaobserwowany w 1983 r. w elektrowni litewskiej (również typu czarnobylskiego), w Ignalinie. Sowieccy specjaliści wiedzieli więc, że problem jest wątkowo poważny, na co wskazywał dokument dr. W. A. Sidorenki – pracownika naukowego Instytutu im. I. W. Kurczatowa – z 23 grudnia 1983 r., a mimo to zaradczych kroków nie podjęli. [w oryginale: Pierwsza strona listu dr W. A. Sidorenki do I. J. Jemieljanowa, wicedyrektora Naukowo – Badawczego i Konstrukcyjnego Instytutu Energetycznej Techniki (NIKIET: Nauczno – Issledowatelskij i Konstruktorskij Institut Energeticzeskoj Techniki) i E. W. Kulikowa z Ministerstwa Przemysłu Maszyn Średnich.](…W czasie rozruchu reaktora RBMK, przy opuszczaniu pręta regulacyjnego do rdzenia zaobserwowano wzrost reaktywności (tzn. wzrost współczynnika mnożenia neutronów), gdy pręt znajdował się na głębokości 1,2 m. Z punktu widzenia fizyki efekt jest uwarunkowany tym, iż podczas wprowadzanie pręta do górnej części rdzenia, z jego dolnej części następuje wypychanie słupa wody przez znajdujący się tam wypełniacz….).” Nuclear Engineering International”, April 1996 r.; dr n. t. Wiktor Aleksiejewicz Sidorenko, od 1952 r. pracownik Instytutu im. I. W. Kurczatowa, był dyr. ds. naukowych, od 29.12.1981 r. członek – korespondent Ros. Akademii Nauk, wybitny specjalista w dziedzinie bezpieczeństwa reaktorów. 20 lat później Sidorenko powróci do treści tego listu. W artykule: „Uwagi do przyczyn i skutków czarnobylskiej awarii” („Energija”, 2003, nr 4) napisze: „…Możliwość wystąpienia wielkiej awarii reaktora RBMK została zanalizowana na podstawie, zakończonych w 1983 r., naukowo – technicznych badań w Instytucie Energii Atomowej (IEA) im. I. W. Kurczatowa. … Za naukowe opracowanie projektu RBMK odpowiadał IEA im. I. W. Kurczatowa (personalnie, akademik A. P. Aleksandrow), a za konstrukcję – Naukowo Badawczy i Konstrukcyjny Instytut Energetycznej Techniki (personalnie, akademik N. A. Dolleżal). Rozwój sytuacji wokół badań prowadzonych w IEA faktycznie odzwierciedlał nadzwyczaj beztroski (ogólny) stosunek do prawdopodobieństwa wystąpienia poważnej awarii w atomowej elektrowni.Badania pokazywały, że możliwość wystąpienia ciężkiej awarii RBMK została stwierdzona nie jako zdarzenie hipotetyczne, ale jako przypadek realny, mogący powstać wskutek wad w konstrukcji urządzeń sterowania reaktora.Specjalistów IEA – zajmujących się fizyką rdzenia RBMK – niepokoił wzrost reaktywności (czyli współczynnika mnożenia neutronów) przy opuszczaniu pochłaniających (neutrony) prętów systemu sterowania i zabezpieczeń. Wiązało się to z konstrukcyjną osobliwością wykonawczych organów(prętów bezpieczeństwa), co zostało udowodnione na podstawie obliczeń i ustalone doświadczalnie podczas rozruchu atomowych elektrowni. Przeprowadzona była również obliczeniowa analiza – możliwych do powstania – awaryjnych procesów w niekorzystnych sytuacjach rdzenia reaktora i warunkach eksploatacji. Analitycy byli wynikami przestraszeni, gdyż skala możliwej awarii wykraczała daleko poza ramy projektowych awaryjnych procesów. Pismo na temat otrzymanych wyników, skierowane do Ministerstwa Budowy Maszyn Średnich (zakamuflowana organizacja budowy atomowych elektrowni) i głównego konstruktora RBMK, zostało zredagowane bez panikarskiego zabarwienia, jednakże z wyraźnym wskazaniem na konieczność usunięcia ujawnionego w konstrukcji defektu .W odpowiedzi głównego konstruktora, uzgodnionej z Głównym Zarządem Ministerstwa, z naciskiem podkreślano, że defekt jest znany, wystąpienie niebezpiecznej sytuacji w warunkach eksploatacyjnych reaktora jest mało prawdopodobne, i że zasadnicze rozwiązanie problemu zostaje przesunięte na czas planowanej w przyszłości rekonstrukcji organów sterowania. Naukowe kierownictwo (w celu naprawy zaistniałej sytuacji) nie przejawiło wytrwałości w stopniu odpowiadającemu realnemu zagrożeniu, związanemu z eksploatacją urządzeń sterowania. I krąg (spraw) się zamknął.” Dobitniej wskazać na personalną odpowiedzialność za czarnobylską tragedię nie można. Czy o tym wszystkim mogli nie wiedzieć akademik Legasow i towarzyszący mu w Wiedniu eksperci? Istniała również znacznie aktualniejsza – bo sporządzona parę dni po awarii – informacja wskazująca, że bardzo prawdopodobną przyczyną awarii stał się wadliwie skonstruowany system awaryjnego wyłączania reaktora, a nie błędy, czy niezgodne z zasadami poczynania operatorów. Jej autorem był W. P. Wołkow, pracownik naukowy Instytutu im. I. W. Kurczatowa, zajmujący się zagadnieniami bezpieczeństwa reaktorów typu czarnobylskiego (RBMK). A pod koniec maja 1986r., w raporcie Ministerstwa Energetyki również znalazł się postulat o potencjalnej przyczynie wybuchu reaktora, tkwiącej w owym nieszczęsnym systemie awaryjnego wyłączania. Niepodważalnym dowodem tendencyjnego przedstawienia faktów stały się dwa posiedzenia (2 i 17 czerwca 1986) Międzyresortowej Rady ds. Nauki i Technologii, którym przewodniczył ówczesny prezes Akademii Nauk ZSSR, a zarazem dyrektor Instytutu im. I. W. Kurczatowa (głównej placówki naukowej w dziedzinie rozwoju reaktorów typu czarnobylskiego) – A. P. Aleksandrow. Zaprezentowane tam obliczenia, wskazujące, iż awaria powstała przede wszystkim w wyniku defektów w konstrukcji reaktora, zostały zbagatelizowane, a za wyłączną przyczynę uznano błędne postępowanie operatorów. W następstwie owej decyzji Rady, informacje sowieckich ekspertów przedstawione później MAEA i opinii publicznej – zostały zafałszowane. Referat sowiecki stwarza wrażenie, iż personel reaktora nie posiadał odpowiedniej wiedzy o procesach fizycznych w nim zachodzących, jak gdyby obsługiwali go ludzie o niedostatecznych kwalifikacjach. Wszakże o fachowości i wysokim profesjonalizmie Diatlowa świadczą dobitnie nie tylko jego publikacje, lecz również wypowiedzi współpracowników, dla których był niezaprzeczalnym autorytetem. W grudniu 1995 r., w wieku 65 lat umarł w Kijowie wskutek choroby popromiennej. Młody, bo zaledwie trzydziestotrzyletni Aleksander Akimow również był doskonale przygotowany do sprawowania swej funkcji. Maturę zdał z wyróżnieniem, z podobnym wynikiem ukończył Moskiewski Instytut Energetyki, w którym uzyskał dyplom inżyniera w dziedzinie automatyki układów sterowania elektrowni jądrowych. Miał za sobą dziesięcioletni staż pracy w tych elektrowniach. Kilkakrotnie przechodził 3-4 miesięczne, specjalistyczne przeszkolenie w Obninsku – centrum szkolenia kadry dla elektrowni atomowych – gdzie uzyskiwał noty celujące i posiadał doskonalą opinię. Wyniki analiz cech osobowych i charakterystyk socjo-psychologicznych operatorów czarnobylskiej elektrowni , przeprowadzonych przed i po awarii przez Laboratorium Badań Psychologicznych przy Ministerstwie Energetyki Atomowej ZSSR, potwierdzają opinię, iż personel był zupełnie typowy, odpowiedzialny, o dostatecznych kwalifikacjach. Słowem, nie był ani lepszy, ani gorszy od personelu innych elektrowni jądrowych ZSSR, co wyklucza istnienie u niego cech nadzwyczajnych, mogących być przyczyną przypisywanych mu błędów, czy pogwałcenia zasad eksploatacji. To nie byli troglodyci ani samobójcy. Problemy socjopsychologiczne, warunkujące bezpieczną eksploatację, wiązały się ściśle z poziomem bytu materialnego pracowników elektrowni jądrowych w ogóle, operatorów zaś w szczególności. Z tego punktu widzenia można powiedzieć, iż za pulpitem operatorskim stali ludzie, których swoboda działania była ograniczona omnipotencją systemu sowieckiego. Przejawem tego były strach przed wyrzuceniem z względnie dobrze opłacanej pracy, całkowita uległość wobec przełożonych, bezkrytyczny stosunek do wydawanych poleceń i brak odwagi w podejmowaniu samodzielnych decyzji . O warunki bytowania trzeba było uporczywe się starać. Jaskrawym przykładem może być sytuacja kierownika zmiany I. Kazaczkowa, który będąc starszym operatorem, mieszkał z pięcioosobową rodziną w jednopokojowym mieszkaniu. O odpoczynku, rzecz jasna, nie było mowy. Zwrócił się więc do dyrektora, by jakoś tę sprawę rozwiązać, wskazując przy tym, iż niedawno przyjęta do pracy sprzątaczka dostała trzypokojowe mieszkanie . „Dajcie lepiej mnie, ona przecież jest sprzątaczką, a ja odpowiadam za blok” – argumentował. W odpowiedzi usłyszał: „A czemuż ty uważasz, iż jesteś więcej wart, niż sprzątaczka? Ona jest człowiekiem sowieckim, i ty jesteś człowiekiem sowieckim„. Oto dlaczego, będąc kierownikiem zmiany bał się przejawiać samodzielność, był bowiem zależny od „systemu” pod każdym względem: finansowym i moralnym. Mogli z nim – jak sam przyznawał – robić, co chcieli. MAEA, w swej konkluzji dotyczącej przyczyn katastrofy, usilnie zwraca uwagę na ogólny brak w ZSSR kultury w dziedzinie bezpieczeństwa energetyki atomowej. W warunkach partio-kratycznego systemu i powszechnego bezprawia, zasady bezpieczeństwa były gwałcone na wszystkich etapach konstruowania i eksploatacji atomowych elektrowni. Jeśli więc katastrofę czarnobylską rozpatrywać w kategoriach odnoszących się do pojęcia: „kultura bezpieczeństwa”, to można stwierdzić, iż deprecjonowanie owej kultury było nagminne: ustawowych norm bezpieczeństwa nie przestrzegali naukowcy, konstruktorzy, ciała ministerialne i dozór jądrowy, a także personel eksploatacyjny elektrowni. Potwierdza to, opublikowany w 1991 r. raport komisji powołanej przez Państwowy Komitet ZSSR ds. Nadzoru nad Bezpieczeństwem Prac w Przemyśle i Energetyce Jądrowej na temat przyczyn katastrofy czarnobylskiej. Komisja składająca się z wybitnych ekspertów, pracująca pod przewodnictwem N. A. Steinberga, po wszechstronnym zanalizowaniu sowieckich i zagranicznych ocen przyczyn awarii, doszła do następujących zasadniczych wniosków. 1. Konstrukcja reaktora nie spełniała kilkunastu podstawowych norm i zasad bezpieczeństwa, ujętych w wytycznych projektowania elektrowni atomowych, oficjalnym dokumencie prawnym obowiązującym wówczas w ZSSR. Aby nie epatować Czytelnika specjalistycznymi terminami i wywodami, z owych norm – dla ilustracji -przytoczmy jedynie kilka, odnoszących się do podstawowych kanonów bezpieczeństwa. Paragraf 3.3.1 stanowi: „Systemy kontroli i zabezpieczeń reaktora muszą gwarantować pewność kontroli mocy (reakcji łańcuchowej) i szybkie wyłączanie reaktora”. Paragraf 3.3.21 stanowi: „Systemy kontroli i zabezpieczeń reaktora muszą zawierać szybko-działający układ awaryjny, zapewniający – w awaryjnej sytuacji – automatyczne wyłączanie”. Paragraf 3.3.26 stanowi m.in.: „System awaryjnego wyłączania reaktora musi – w przypadku naciśnięcia awaryjnego przycisku – w sposób automatyczny, szybki i pewny zatrzymywać rozwój reakcji łańcuchowej”. 2. „Działania personelu eksploatacyjnego nie były całkowicie zgodne z instrukcją operacyjną. Niektóre odstępstwa nie miały w ogóle wpływu na rozwój awarii, inne przyczyniły się do powstania sprzyjających warunków, w których przejawiły się ujemne cechy konstrukcyjne reaktora. Te nieprawidłowe działania personelu były w większości skutkiem niedostatecznej eksploatacyjnej dokumentacji , nieadekwatnej do niskiej jakości konstrukcji reaktora. Personel nie był świadom istnienia owych ujemnych, groźnych cech reaktora, przeto nie zdawał sobie sprawy ze skutków ewentualnych odstępstw od niektórych eksploatacyjnych przepisów. Fakty te wskazują na ewidentny brak „kultury bezpieczeństwa” u personelu, lecz przede wszystkim także u konstruktorów i organizacji eksploatujących elektrownie jądrowe.” Komisja stwierdziła, iż „awaria została zainicjowana w wyniku naciśnięcia przez starszego operatora przycisku awaryjnego wyłączania reaktora”. Pozwala to – za Anatolijem Diatłowem – skonstatować, że konstrukcja reaktora czarnobylskiego nie była jedną z wielu, ani główną, lecz jedyną przyczyną awarii. Wielokrotnie przy omawianiu niedostatków i wad konstrukcyjnych reaktora typu RBMK, podkreślano brak nad tym reaktorem kopuły, tzw. obudowy bezpieczeństwa, która by mogła zapobiec czarnobylskiej katastrofie. Dla zobrazowania parametrów takiej gazoszczelnej kopuły – stosowanej przy budowie reaktora wodnego ciśnieniowego – podamy, iż np. konstrukcja o wysokości ponad 50 m i średnicy ok. 45 m jest zdolna do wytrzymania nadciśnienia ok. 4,0 MPa (150 st. C) i wstrząsów sejsmicznych: maks.7 stopni w skali Richtera. Grubość zewnętrznej powłoki ze wstępnie sprężonego betonu osiąga ok. 1,5 m, a wewnętrznej stalowej wykładziny: 6 – 12 mm. W związku z tym akademik Sidorenko zwraca uwagę na to, iż żaden projekt obudowy bezpieczeństwa reaktora typu RBMK nie byłby oparty na założeniu opanowania maksymalnej awarii, podobnej do zaistniałej w Czarnobylu, gdyż możliwość jej powstania – na podstawie istniejących norm – powinna była być wykluczona. Zatem, skonstruowana obudowa nieuchronnie uległaby zburzeniu. Najprawdopodobniej zmniejszyłaby się wysokość przenikania promieniotwórczych substancji do atmosfery, a co za tym – skala ich globalnego rozprzestrzeniania się. Jednocześnie mogły by znacząco wzrosnąć skażenia wokół elektrowni oraz w pobliskich miejscowościach. Bardziej dokładna ilościowa analiza wymaga matematycznego modelowania.
Gdy kupujemy jaja czy jabłka na targu, wybieramy: towar powinien wyglądać jak świeży, kobiecie sprzedającej powinno dobrze patrzeć z oczu, najlepiej – powinna nam być znana choć od miesięcy. Wtedy wybieramy towar tańszy i płacimy od razu. Uczenie nazywa się to OVN(OVer Night).
Ja mam zwyczaj dodawać przekornie: Kupiłem taniej i lepszy produkt. Często jest to prawdą. Tak naturalne reguły stosują się jednak tylko do prostych zakupów.
Gdy młodzi (lub względnie młodzi) chcą kupić dom – w obecnych czasach zwykle muszą rozejrzeć się za kredytem. Czyli – kupić najpierw pieniądze, za przyszłe zobowiązania. Tu już powyższe kryteria są trudne do spełnienia. Sprzedawca pieniędzy to zwykle anonimowy BANK, warunki, jakie stawia, są zwykle dla normalnego człowieka mało zrozumiałe, część z nich (najważniejsza!) jest ukryta w postaci t.zw. fine print (drobny druczkiem). Raty, zmienne stopy, stopy wymiany, czy jakieś spekulacje na giełdzie określają ostateczny koszt zakupu naszego domu. Jest on zwykle znacznie, często wielokrotnie wyższy, niż przy zakupie za gotówkę. A kupujemy od rekino-podobnego, anonimowego banku, lub „od państwa”, cokolwiek by to ostatecznie znaczyło.
„Nietrafione inwestycje”
Gdy w swojej bezgranicznej bezczelności „tamci” (zwani eufemistycznie „finansistami”) się przeliczą, to padają nie tylko wielkie sieci przedsiębiorstw pożyczkowych (np. Fannie Mae and Freddie Mac), lecz i miliony kredytobiorców, czyli ludzi:
Wynagrodzenie rabusia: 400 mln dol. : „…Podczas zeznań przed komisją Kongresu, jeden z większych złodziei – szef upadłego banku inwestycyjnego Lehman Brothers, Richard Fuld Jr, przyznał, że otrzymał z firmy w ramach wynagrodzenia za pracę 400 mln dol. I pieniądze te może zachować dla siebie, mimo że doprowadził do bankructwa bank, a do ruiny miliony ludzi!…”
Padają też setki banków realizując przy tym zyski prezesów i rad nadzorczych. A mózgi tego rabunku np. Alan Greenspan (ponoć z Bełżca) i później Ben Shalom Bernanke – inkasują swoje potwornej wysokości prowizje i „przepraszają za nieudane inwestycje”. Miliony ludzi tracą dorobek życia.
Pojęcie „ceny” czegokolwiek traci w tej sytuacji sens.
Dochodzimy do transakcji zawieranych między konsorcjami banków, a np. rządami państw. Są jeszcze bardziej niejasne i zagmatwane. Przypomnę w charakterze ilustracji, że na początku lat 90-tych dług po PRL-u, po epoce Gierka, który jednak kazano nam spłacać, wynosił 23 miliardy dolarów. Niedługo narósł do 42 miliardów ówczesnych dolarów. O absurdach, których my, zwykli płatnicy, nie rozumieliśmy i nie rozumiemy, świadczą m.inn. następujące fakty: Papiery dłużne po-PRL-owskie chodziły na światowych rynkach wtórnych w cenie 11-16 % ich wartości nominalnej (por. FOZZ). Komuś się ten handel opłacił. Potem wielomiliardowe pakiety długów „skonsolidowano” (używano były też inne słowa-wytrychy), obniżono dwukrotnie (czyli do połowy!!), a banki i państwa, które „Gierkowi” pożyczały i tak miały ogromne zyski.
Podobnie jest teraz z „bankructwem” Islandii, Hiszpanii czy Grecji w UE.
Dla przykładu z dziedziny EJ: w USA dla ożywienia zamówień na elektrownie jądrowe rząd dawał gwarancje kredytowe (przejmował więc ryzyko – ale na barki obywateli). Pozwolił również, by urzędy regulujące ceny zgodziły się na nakładanie zwiększonych opłat na konsumentów. Powstał paradoks: „tańsza energetyka jądrowa –wyższe ceny energii elektrycznej”.
Olkiluoto i Flamanville
[Poniższe, zaznaczone italikiem analizy i rozumowania wzięte są z pracy: Steve Thomas Ekonomika energetyki jądrowej, odnośnik na dole artykułu *) ]
Te dwie elektrownie są szczególnie istotne, ponieważ stanowią jedyne obiekty generacji III+, które pozwoliły na zebranie już pewnych doświadczeń – chociaż jest to doświadczenie jedynie w zakresie budowy, a nie eksploatacji.
Olkiluoto
Fińskie zamówienie na Olkiluoto 3 przemysł jądrowy postrzegał jako szczególnie ważne, ponieważ zdawało się przeczyć znanej prawdzie, że liberalizacji rynków nie da się pogodzić z zamówieniami na siłownie atomowe. Złożone 3 grudnia 2003 roku zlecenie na budowę reaktora Olkiluoto 3 było pierwszym zamówieniem w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej od czasu realizacji obiektu Civaux 2 we Francji (1993) oraz pierwszym zamówieniem na reaktor generacji III/III+ pochodzącym spoza regionu Pacyfiku. Od 1992 roku fiński sektor jądrowy starał się uzyskać zgodę parlamentu na piątą instalację w kraju. Projekt uzyskał ostatecznie akceptację w 2002 roku i bardzo ożywił całą branżę, a zwłaszcza koncern Areva NP. Przedstawiciele sektora zakładali, że obiekt ten będzie po ukończeniu instalacją pokazową i źródłem referencji dla potencjalnych przyszłych nabywców reaktorów EPR.
Finlandia jest częścią nordyckiego rynku energetycznego, obejmującego także Norwegię, Szwecję i Danię. Region ten uważa się powszechnie za najbardziej konkurencyjny rynek energii na świecie. Finlandia cieszy się także dobrą opinią jako kraj eksploatujący już na swoim terytorium cztery reaktory, więc pojawiły się wielkie nadzieje znalezienia odpowiedzi na liczne pytania związane z „renesansem energetyki jądrowej”. Jeżeli jednak przyjrzymy się tej transakcji bliżej, okaże się, że zawiera ona kilka elementów, które dowodzą, że nie została zawarta na warunkach reprezentatywnych dla pozostałych rynków.
Podana w 2004 roku cena kontraktowa Olkiluoto 3 wynosiła 3 mld EUR za elektrownię o mocy 1 600 MW. Następnie w publikacjach pojawiały się kwoty 3,2 mld oraz 3,3 mld EUR, Fiński organ dozoru jądrowego STIJK zatwierdził plany bezpieczeństwa obiektu w marcu 2005 roku, a w sierpniu 2005 rozpoczęto pierwsze istotne prace budowlane. W czasie gdy podpisywano kontrakt, jego cena stanowiła równowartość ok. 3,6-4 mld USD (w zależności od przyjętej wartości kontraktu), albo w przeliczeniu ok. 2250-2475 USD/kW (przy kursie 1 EUR= 1,2 USD). Koszt ten obejmował finansowanie projektu oraz dwa rdzenie reaktora; bez uwzględnienia odsetek kapitałowych i uwarunkowanych inflacją wzrostów cen (mówi się również o cenie „Overnight”) koszty za kilowatogodzinę byłyby zatem trochę niższe, chociaż koszty finansowe – o czym poniżej – przy bardzo niskim oprocentowaniu kredytu (2,6%) były niskie.
Chociaż opublikowane koszty znacznie przewyższały docelową wartość dla branży, podawaną jeszcze kilka lat wcześniej (1 000 USD/kW), krytycy i tak postrzegali je jako próbę przyciągnięcia klientów atrakcyjną ceną. Areva NP próbowała namówić EDF oraz przedsiębiorstwa niemieckie od końca lat 90. XX wieku do złożenia zamówienia na EPR i istniały obawy, że w przypadku nieotrzymania w miarę szybko żadnego zlecenia zacznie tracić kluczowych pracowników, a sama konstrukcja stanie się przestarzała. Areva NP potrzebowała także swoistego „okna wystawowego” dla technologii EPR, a Olkiluoto 3 mogłoby posłużyć jako źródło referencji przy kolejnych zamówieniach. Dodatkową zachętą było to, że na życzenie klienta Areva zaoferowała projekt „pod klucz”, z gwarancją stałej ceny końcowej, a także wzięła na siebie odpowiedzialność za zarządzanie budową oraz za obiekty towarzyszące, czyli znacznie większy zakres prac niż tylko dostarczenie „części jądrowej” obiektu. Były to zadania, w których realizacji Areva nie miała wprawy. W przypadku 58 reaktorów PWR dostarczonych przez poprzednika Arevy NP (Framatome) do Francji oraz na rynki zagraniczne (m.in. do Chin i RPA) tymi pracami i usługami zajmował się EDF.
Jak wynika z innych źródeł, projekt Olkiluoto borykał się z poważnymi trudnościami od rozpoczęcia budowy [por. Nabici w REAKTOR (Finowie) ]. W marcu 2009 roku przyznano, że ma on co najmniej trzy lata opóźnienia i przekroczył planowane koszty o 1,7 mld EUR. W sierpniu 2009 roku Areva NP ujawniła, że szacunkowe koszty osiągnęły poziom 5,3 mld EUR, co przy kursie wymiany 1 EUR=l,35 USD oznaczałoby w przeliczeniu 4 500 USD/kW.
Kontrakt stał się także przedmiotem zażartego sporu między Arevą NP i fińskim klientem, Teollisuuden Voitna Oy. Areva NP domaga się odszkodowania w wysokości ok. 1 mld EUR za rzekome błędy TVO, które z kolei – w kontr-pozwie z 29 stycznia 2009 roku – żąda od Arevy 2,4 mld EUR za opóźnienia w realizacji projektu.
Nie wydaje się prawdopodobne, żeby udało się rozwiązać wszystkie problemy, które doprowadziły do opóźnień i przekroczenia budżetu. Ostateczny koszt projektu będzie znacznie wyższy niż planowano. Rezultatem pozwu i kontr-pozwu Arevy i TVO będzie ustalenie – w ramach arbitrażu – jaka część nadwyżki kosztów przypadnie na daną firmę. Niezależnie od tego jest jednak jasne, że obawy inwestora co do kosztów i perspektyw ukończenia obiektu są w dalszym ciągu uzasadnione.
Flamanville
EDF zamówił ostatecznie reaktor EPR w styczniu 2007 roku. Ustalono, że nowy obiekt zostanie umieszczony w wykorzystywanej już przez EDF lokalizacji – Flamanville. Moc reaktora zwiększono do 1 630 MW, a prace rozpoczęto w grudniu 2007 roku. W maju 2006 EDF ocenił koszt projektu na 3,3 mld EUR. Według ówczesnego kursu (1 EUR=1,28 USD) stanowiło to równowartość 2590 USD/kW. Koszt ten nie obejmował jednak pierwszego załadunku paliwa, więc łączne koszty OVN były trochę wyższe. Kalkulacja nie obejmowała także kosztów finansowych.
EDF nie zdecydował się na projekt „pod klucz” obejmujący obiekty towarzyszące i postanowił sam zarządzać podwykonawcami – np. w zakresie dostawy turbogeneratora. Nie wiadomo, w jakim stopniu wpłynęły na tę decyzję złe doświadczenia z Olkiluoto, a w jakim potrzeba podtrzymywania własnego potencjału i umiejętności.
W maju 2008 roku francuski urząd dozoru jądrowego zarządził tymczasowe wstrzymanie prac z powodu problemów z jakością wylewanej betonowej płyty fundamentowej obudowy bezpieczeństwa. W związku z tym Areva skorygowała swoje prognozy i stwierdziła, że obiekt zostanie ukończony w 2013 roku (czyli z rocznym opóźnieniem). Jednak w listopadzie 2008 roku EDF oświadczył, że opóźnienie jest do nadrobienia, a budowa zostanie ukończona w pierwotnym terminie (2012). EDF przyznał także, że prognozowany koszt budowy Flamanville wzrósł z 3,3 do 4 mld EUR. Suma ta stanowiła wtedy w przeliczeniu (po kursie l EUR= 1,33 USD) równowartość 3 265 USD/kW, czyli zdecydowanie więcej niż w przypadku ceny kontraktowej na Olkiluoto (wg. pewnej wersji oficjalnych danych), ale znacznie poniżej poziomu cen w Stanach Zjednoczonych oraz rzeczywistych kosztów fińskiego obiektu. Ponadto związki zawodowe pracowników zatrudnionych w projekcie twierdziły, że budowa Flamanville ma co najmniej dwuletnie opóźnienie. Przedstawiciel Arevy sugerował, że koszt instalacji EPR wyniesie przynajmniej 4,5 mld EUR, chociaż nie wspomniał, czy chodzi o koszty OVN.
Stany Zjednoczone
Dużo najnowszych prognoz kosztorysowych przedsiębiorstw nadeszło ze Stanów Zjednoczonych. Szacunki te mogą okazać się bardziej wiarygodne niż szacunki z innych krajów, ponieważ przedsiębiorstwa w USA muszą przedłożyć wiarygodne wyliczenia, aby uzyskać gwarancje kredytowe. Powinny także udokumentować koszty (które będą ponosić) stanowym urzędom regulacji. Do szacunków amerykańskich można już także dodać dane z trzech rozstrzygniętych przetargów oraz doświadczenia z Olkiluoto i Flamanville.
Tabela : Koszty budowy elektrowni jądrowych w USA
Obiekt
TechnologiaSzacunkowy koszt (w mld USD)Szacunkowy koszt w USD/kW
Bellefonte 3, 4
AP 1000
5/6-10/4*
2 500-4 600
Lee l, 2
AP 1000
11*
4900
Vogtle 3/ 4
AP 1000
9,9
4190
Summer 2/ 3
AP 1000
H/5
4900
Levy l/ 2
AP 1000
14
5900
Turkey Point 6, 7
AP 1000
15-18
3100-4500
South Texas 3, 4
ABWR
17
6500
Grand Gulf
ESBWR
10+
6 600+
River Bend
ESBWR
10+
6600+
Bell Bend
EPR
13-15
8 100-10 000
Fermi
ESBWR
10
6600+
*) te szacunki to „koszty OVN”, czyli over night, czyli tak, jakbyśmy wyjęli portmonetkę i zapłacili. Pozostałe zawierają koszty odsetek
————
W tabeli zestawiono najnowsze szacunki kosztów budowy elektrowni jądrowych w USA. Z tabeli tej wynika kilka spostrzeżeń. Pierwsze jest takie, że większość szacunków – zwłaszcza tych najlepiej dopracowanych – dotyczy konstrukcji AP 1000. Razem z ABWR są to jedyne dwie konstrukcje, które mają za sobą procedurę dopuszczeniową NRC (chociaż obie są teraz ponownie oceniane) – i łatwiej jest oszacować koszty budowy, ponieważ konstrukcja jest zbliżona do ostatecznej. Trudno jednak wyciągnąć jednoznaczne wnioski na podstawie tej tabeli – poza takim, że obecne szacunki okazują się co najmniej cztery razy wyższe niż koszty podawane przez branżę jądrową (1000 USD/ kW) jeszcze pod koniec lat 90. ubiegłego wieku oraz że pod koniec 2009 roku koszty nie przestawały rosnąć. Podstawa podanych kosztów jest zróżnicowana: niektóre obejmują finansowanie, a inne koszty przesyłu, bezpośrednie porównania nie są więc wiarygodne.
Podsumowanie
Jest oczywiste, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat koszty budowy nowych elektrowni jądrowych wzrosły kilkukrotnie – prawdopodobnie ponad pięciokrotnie – i nie widać żadnych oznak spowolnienia tempa tego wzrostu. Doświadczenia z przeszłości dowodzą, że wszędzie tam, gdzie ustalono rzeczywiste koszty budowy, okazywały się one znacznie wyższe niż ich szacunki. Natomiast większą trudność sprawia określenie, czy bieżące szacunki są faktycznie znacząco wyższe od kosztów rzeczywistych, a jak tak, to dlaczego szacowane koszty wzrosły aż w takim stopniu.
Najnowsza brytyjska elektrownia jądrowa, Sizewell B, która nie przeżywała istotnych trudności podczas budowy, kosztowała ok. 3 mld. GBP, co pokrywało się z ówczesnymi szacunkami i odpowiadało także kosztom elektrowni amerykańskich, ukończonych w latach 90. Być może konstruktorzy zakładali, że nowe elektrownie – pozbawione „bagażu”, którego zastosowanie stało się konieczne w reaktorach, aby sprostać wymogom bezpieczeństwa po awariach w Three Mile Island i w Czarnobylu – będą mogły spełnić te wymogi dzięki znacznie prostszym konstrukcjom (tańszym i skuteczniejszym). Możliwe, że takie postrzeganie problemu okazało się iluzją, a konstrukcje nie stały się wcale mniej skomplikowane. Wydaje się, że konieczność zapewnienia ochrony przed skutkami uderzenia samolotu również okazała się bardziej uciążliwa, niż przewidywała branża jądrowa.
Koszt l 000 USD/kW także nie był prawdopodobnie wynikiem procesu „oddolnego” (przyjmującego za podstawę opracowania projektowe ), lecz „odgórnego” (czyli rozważań, że takiego właśnie kosztu potrzeba, żeby zapewnić energetyce jądrowej konkurencyjność). Krótko mówiąc, cena l 000 USD/kW była narzuconym z góry celem, pozbawionym podstaw technicznych.
Realistyczna ocena kosztów dla ewentualnej EJ w Polsce
Obecnie reaktory mają moce rzędu 1 600 MW. Do szacunkowych porównań kosztów przyjmę koszt w przeliczeniu na 1 kW mocy elektrycznej z EJ.
W materiałach propagandowych lobbystów EJ jeszcze niedawno pisało się (i „udowadniało” na naukawych, propagandowych konferencjach), że koszt 1 kW do się ograniczyć do 1 tys. $. Gdy jednak przystąpiono do trochę poważniejszych rozmów, mówiono o 1.2 tys. $/kW.
Przed Fukushima propagandyści w Polsce przekonywali „rząd” że elektrownia z czterech reaktorów po 1600 MW może kosztować 32 miliardy złotych, tj. ok. 10 mld $. Dałoby to koszt znormalizowany do 1 kW: ok. 1600 $/kW.
Z tej „najnowszej” generacji reaktorów (zaprojektowanych jednak przed dwoma dziesięcioleciami) zwanej zachęcająco „3+” w Europie budowane są jedynie dwa reaktory: Flamanville we Francji (zamówienie z 2007 roku) i Olkiluoto w Finlandii. W maju 2006 EDF (Electricité do France) ocenił koszt uruchomienia projektu na 3.3 mld. EUR. Stanowiło to wtedy równowartość 2 600 USD/kW. Jednak jak zwykle przy budowie EJ, koszt wzrósł . W 2008 EDF szacowało go na ok. 4 mld. EUR, co wynosiło równowartość 3265 USD/kW (odnośniki i przeliczniki w dobrej, powyżej cytowanej źródłowej pracy „Ekonomika energetyki jądrowej . Aktualizacja” Steve Thomasa).
Koszty EJ w USA podane są w powyższej Tabeli. Są one bardziej wiarygodne, niż podawane w innych częściach świata, bo w USA przedsiębiorstwa muszą przedstawiać wiarygodne wyliczenia, aby uzyskać gwarancje kredytowe.
Rozrzuty kosztów są ogromne: od jednego do dziesięciu.
Nie uwzględniają kosztów składowania wypalonego paliwa z prostej przyczyny: NIGDZIE na świecie nie ma składowisk ostatecznych. Są więc one niewyobrażalnie drogie. Jedyny wyjątek, to składowisko w Finlandii, ale jest ono małe i jego bezawaryjne użytkowanie przez najbliższe 100 tysięcy lat budzi duże, coraz większe wątpliwości.
Co można odpowiedzieć na argument, że ”może inwestycja jest droga, ale .. prąd potem będzie tani..”. Jak widać z powyższych analiz, koszty kredytów, ryzyka, składowisk przyszłościowych, przeróbki paliwa i usuwania starych, silnie radioaktywnych elektrowni nie są jawnie uwzględniane w ocenach kosztów. Więc przerzucane są w ceny „prądu”, czyli na użytkowników. Obecnych i przyszłych. Nie widać żadnych przesłanek, by przy tak ustanowionych wkładach kapitałowych ceny energii elektrycznej dla użytkownika były niewielkie.
Konkluzje proste
Koszty EJ przez ostatnie pół wieku systematycznie i znacznie rosną.
Nie ma w EJ „efektu skali”, czyli zmniejszania kosztów jednostek ze wzrostem urządzeń.
Koszty najdroższej dotąd odmiany energetyki odnawialnej – słonecznej fotowoltaiki (PV) obniżają się tak szybko, że nawet one stały się już porównywalne z kosztami EJ.
Nowe zabezpieczenia i uwarunkowania EJ po FUKUSHIMA koleiny raz podniosą koszty EJ o 30-40 %.
Budowa elektrowni jądrowych, wspomnianych przez związanych z rządem propagatorów EJ, ma objąć cztery elektrownie po cztery reaktory po 1 600 MW każdy. Razem (docelowo??) 16 reaktorów. Czyli 25 GW mocy podstawowej, nie nadającej się do regulacji. Byłaby to więc katastrofa energetyki od strony podażowej.
Prof. Mielczarski, za informacjami płynącymi z ministerstwa gospodarki, ocenia koszt pierwszej elektrowni na 40 mld złotych, t.j. na poniżej 1 600 $/kW. Jak wykazaliśmy powyżej, jest to koszt co najmniej dwukrotnie niedoszacowany.
Nawet taki kosztorys w sposób oczywisty jest nierealizowalny z pieniędzy i kredytów dostępnych dla polskich firm energetycznych, polskiej gospodarki.
Zobaczmy jednak, jedynie jako ćwiczenie wyobraźni i umysłu, dalsze konsekwencje finansowania „najtańszej energetyki” dla Polski.
Jeśli za realną miarę kosztów weźmiemy stan finansowy reaktorów EPR (tych „na trzy plus”…) w Europie w budowie, to koszty te mieszczą się w widełkach między 3.3 k$/kW a 4.5 k$/kW. [Pamiętajmy, że w USA dochodzą jednak do 10 k$/kW ].
Przeliczmy to, dla uzmysłowienia sobie skali i wagi sprawy, na jedną elektrownię oraz na projektowane cztery.
Jedna: co najmniej 6.4 GW * 3.3 k$/kW = 21 Mld $ = 60 Mld zł
A góra widełek: 6.4 GW * 4.5 k$/kW = 29 Mld $ = 90 Mld zł
Pomnóżmy to przez cztery, bo jak wspominał nasz UKOCHANY PRZYWÓDCA, w planach ma 4 elektrownie:
Jest to między 240 miliardów złotych a 360 miliardów złotych
Jeśli uwzględnimy spodziewane podwyżki „po FUKUSHIMA” rzędu 40%, to zapłacić mamy:
Od 336 miliardów złotych, a góra widełek to 500 miliardów złotych.
Są to liczby niewyobrażalne nie tylko dla laika (mgr. historii, socjologii itp.) ale i dla inżynierów, fizyków , matematyków. Przy tak astronomicznych sumach niezbędne są gwarancje rządowe, co ewidentnie sprawi, że owe koszty poniesiemy my, nasze wnuki i prawnuki.
Czy mają może Państwo w portmonetce taką sumę, by zapłacić na warunkach OVN, czyli jak tej „babie z jajami” z początku artykułu?
Profesor Mielczarski i inni rozsądni energetycy wnioskują z takich i podobnych zestawień liczb, że Polska sobie EJ nie sprawi. Jest Pan optymistą, Profesorze. Miałby Pan rację, gdyby o losie gospodarki decydowali Polacy.
Dlatego na początku artykułu umieściłem rozdział „Nietrafione inwestycje”, jakby czego innego dotyczący.
Otóż komiwojażerowie EJ z USA i Francji mogą użyć „argumentu nie do odrzucenia”: [dodaję w 2021: Była taka, Żorżeta.. ]
My u was będziemy budować elektrownie jądrowe. Jeśli zbudujemy, będziemy mogli eksportować energię elektryczną na przykład do Niemiec, Francji czy Danii. Z zyskiem dla nas. A czy zbudujemy czy nie, inwestować będziemy (t.j. znajdziemy banki kredytujące) np. w zamian za przekazanie nam własności złóż gazu łupkowego oraz złóż węgla kamiennego. Nie potraficie przecież tego gazu wydobyć. Kopalnie zostały co prawda zniszczone w ostatnich 20-tu latach, więc dla was nie są wiele warte. A my już sobie z nimi jakoś poradzimy.
A jeśli technologia „na trzy plus” okaże się równie zawodna, jak dotychczasowe technologie EJ na przestrzeni pół wieku? A, to już wasz, tubylców, problem. Od Niemiec jest wystarczająco daleko, a i wiatry są tu zwykle zachodnie. To samo dotyczy składowisk wypalonego paliwa i starych, promieniujących reaktorów. Może spróbujecie upchać gdzieś za Uralem?
No, dawajcie sobie, dzielni Polacy, radę! Jeśli potrafiliście szarżować z lancami na czołgi, to i teraz dacie se radę!
No, NAPRZÓD do Postępu i Zwycięstwa!
Vive la Pologne!!
*) Steve Thomas, Ekonomika energetyki jądrowej, marzec 2010,
Polecam też inne publikacje Fundacji im. Heinricha Bőlla:
– Gerd Rosenkranz, „Mity energetyki jądrowej: Jak oszukuje nas lobby energetyczne”, oraz
– Antony Froggatt i Mycle Schneider, „Systemy na rzecz zmian: Energia jądrowa kontra efektywność energetyczna i źródła odnawialne”. Prace te analizują głównie osiągnięcia Europy zachodniej ,w szczególności Niemiec. Przypominam analizę sprzed 10 lat. Jest ciągle aktualna. Oczywiście – koszty w tym czasie wzrosły, a bezpieczeństwo ZMALAŁO. 4 grudzień 2021
Dodam jeszcze uwagę z 2013 roku, ciągle aktualną:
=====================geodetów spod Kłaja Gradów…
Oi ! Ostatni reaktor energetyczny w Japonii wyłączony. W ciągu ćwierćwiecza ilość reaktorów jądrowych energetycznych zmalała z ok. 440-tu do poniżej 400-tu. Koszt jednostkowy (za 1 MWe) wzrósł w tym czasie dwa do trzech razy, gdy w innych działach energetyki koszty szybko malały.
U nas – żywimy z EJ geodetę wioskowego Grada i jego rodzinę (też są to „eksperci”), a sprawdzeni, starzy oficerowie, jeszcze GRU i Informacji Wojskowej też testują swą wieczną niezbędność. I okupują prezesury, rabują profesury, dyrektury czy inne synekury. Co, Haniu, trzymamy się? [Taka była, zdaje się, Trojanowska?? Osiadła na swoim, jak rodzinka geodetów spod Kłaja, Gradów.]
Donald Trump na krótko trafił na pierwsze strony gazet w tym tygodniu swoją propozycją cywilnej współpracy jądrowej z Arabią Saudyjską, która obejmowałaby wsparcie w budowie reaktorów jądrowych z wykorzystaniem amerykańskiej technologii. Nie jest to jednak nic nowego. Rozmowy między Stanami Zjednoczonymi a Arabią Saudyjską na temat formalnego porozumienia o cywilnej współpracy jądrowej (znanego jako „Porozumienie 123” na mocy amerykańskiej ustawy o energii atomowej) trwają od lat.
To, co sprawia, że oświadczenie Trumpa wydaje się nowatorskie (i dziwne), to jego naleganie, aby Saudyjczycy podpisali Porozumienia Abrahama, aby sfinalizować umowę. A to będzie przeszkodą w jej realizacji, jeśli Saudyjczycy podtrzymają swoje stanowisko, że państwo palestyńskie musi powstać, zanim zaakceptują Porozumienia Abrahama.
Ale jest jeszcze inny, ważniejszy powód, który powinien dać Saudyjczykom powód do zastanowienia się dwa razy, zanim zwiążą swoją przyszłość nuklearną ze Stanami Zjednoczonymi… Amerykańskie doświadczenia w budowie elektrowni jądrowych okazały się kompletną klapą.
W sosnowych lasach wschodniej Georgii dwie potężne betonowe kopuły w końcu rozpoczęły rozszczepianie atomów w zeszłym roku – dwie dekady po ich powstaniu. Bloki 3 i 4 elektrowni jądrowej Vogtle kosztowały ponad 30 miliardów dolarów, miały siedem lat opóźnienia i omal nie doprowadziły ich budowniczego do bankructwa. Według standardów technicznych są to arcydzieła inżynierii. Ale są też nagrobkiem.
Vogtle to pierwszy nowy amerykański projekt elektrowni jądrowej, który osiągnął metę od ponad trzydziestu lat.
W tym samym czasie Chiny zbudowały sześćdziesiąt. Rosja zbudowała globalne imperium.
A Stany Zjednoczone – kraj, który uruchomił pierwszy komercyjny reaktor w 1957 roku, który udoskonalił projekt lekkiej elektrowni wodnej, z której świat korzysta do dziś, który kiedyś opanował zarówno atom, jak i mikroprocesor – zapomniały, jak wylewać beton, giąć stal i bilansować księgi.
Era atomowa wkracza w nowy rozdział. W miarę jak zbliżają się terminy klimatyczne, a bezpieczeństwo energetyczne stawia zachodnie stolice w niepewności, kraje, które mogą budować elektrownie jądrowe, odkrywają, że energetyka jądrowa to już nie tylko elektryczność. To dźwignia finansowa.
A teraz Ameryka stoi z boku, mając do dyspozycji stertę genialnych projektów, na których wdrożenie nie może sobie pozwolić.
Fartuch laboratoryjny i hełm ochronny
Każdy, kto przejdzie korytarzami Idaho National Laboratory lub biurami któregokolwiek z kilkunastu startupów nuklearnych w Dolinie Krzemowej, od razu poczuje amerykańską wyższość. Stany Zjednoczone projektują reaktory pływające, reaktory mieszczące się na ciężarówkach, reaktory zasilane zużytym paliwem jądrowym. Departament Energii finansuje zaawansowane projekty demonstracyjne od Wyoming po stan Waszyngton. Komisja Regulacji Jądrowych pozostaje światowym złotym standardem bezpieczeństwa – kopiowanym, szanowanym i budzącym strach.
Ale innowacja bez stoczni jest jedynie wnioskiem patentowym.
Debakl Vogtle’a ilustruje upadek. To, co miało być odrodzeniem – Westinghouse AP1000, bezpieczniejsza i prostsza konstrukcja generacji III+ – stało się krwawiącą raną.
Wykonawcy ponieśli porażkę. Plany budowy dotarły niekompletne. Moc produkcyjna kucia zbiorników reaktora została przeniesiona za granicę dekady wcześniej. Doświadczeni spawacze i monterzy rurociągów przeszli na emeryturę, a nikt nie przeszkolił ich następców. Każdy problem powodował opóźnienie; każde opóźnienie zawyżało budżet. Zanim w końcu popłynęły pierwsze nowe waty, szacunki się podwoiły, Westinghouse ogłosił upadłość, a każdy wykonawca usług komunalnych, który obserwował ten proces, po cichu usunął słowo „energia jądrowa” ze swojego słownika.
Stany Zjednoczone mogą zaprojektować cud techniki, ale nie mogą zbudować dwóch identycznych rzeczy, nie traktując każdego z nich jako indywidualnego projektu naukowego.
Rosyjski biznes reaktorowy
Podczas gdy Ameryka toczyła spór sama ze sobą, Moskwa budowała coś prostszego: machinę sprzedaży.
Rosatom, rosyjski państwowy gigant nuklearny, nie tylko sprzedaje reaktory. Sprzedaje relacje. Potrzebujesz elektrowni? Rosatom ją zaplanuje, sfinansuje, zbuduje, dostarczy paliwo, przeszkoli operatorów i usunie odpady. Pakiet obejmuje niskooprocentowane pożyczki z rosyjskich banków państwowych i geopolityczny akcent: Będziemy Twoim partnerem energetycznym przez sześćdziesiąt lat. Podpisz tutaj.
Sam produkt – WWER-1200 – nie jest rewolucyjny. To solidny, ewolucyjny reaktor wodny ciśnieniowy, który Rosatom nauczył się efektywnie budować w kraju i replikować za granicą. To, co czyni go atrakcyjnym dla nabywców z Turcji, Egiptu i Bangladeszu, to pewność, jaką oferuje Moskwa w sektorze, w którym pewność jest rzadkością. Brak bałaganu wśród prywatnych akcjonariuszy. Brak labiryntu jak w Krajowej Radzie ds. Energii. Brak pocenia się zarządów przedsiębiorstw energetycznych, gdy kwartalne wyniki zderzają się z twardniejącym betonem.
Wyniki mówią same za siebie. Rosatom kontroluje obecnie około 70 procent światowego rynku eksportu reaktorów. Portfel zamówień obejmuje cztery kontynenty. A ponieważ Rosja wzbogaca również prawie połowę światowego paliwa reaktorowego, jej klienci szybko odkrywają, że zakup elektrowni był dopiero początkiem ich uzależnienia.
W istocie jest to oszustwo, które Stany Zjednoczone pomogły wymyślić, a potem porzuciły.
Hala fabryczna w Chinach
Gdy Rosja gra w szachy, Chiny grają w masową produkcję.
Program nuklearny Pekinu rozpoczął się jako importer technologii, uczeń przepisujący prace domowe od Francuzów, Rosjan i Amerykanów. Dziś jest największą na świecie salą lekcyjną – i jej nauczycielem. Żaden kraj nie zbudował w tym stuleciu więcej reaktorów. Żaden kraj nie ma obecnie więcej w budowie.
Silnikiem napędowym jest Hualong One, samodzielny projekt generacji III+, powstały w wyniku lat cierpliwej inżynierii wstecznej i integracji sterowanej przez państwo. Ponieważ chińscy konstruktorzy reaktorów, organy regulacyjne, banki i huty stali ostatecznie odpowiadają przed tą samą centralą Partii Komunistycznej, kraj może egzekwować standaryzację z bezwzględnością niemożliwą do osiągnięcia na rozdrobnionych rynkach zachodnich. Kiedy Chiny budują Hualong One, budują ten sam Hualong One – raz po raz. Krzywa uczenia się jest stroma, harmonogramy przewidywalne – około pięciu do sześciu lat od wykopu do podłączenia do sieci – a koszty należą do najniższych na świecie.
Teraz Pekin eksportuje ten model. W ramach Inicjatywy Pasa i Szlaku chińskie banki państwowe kopiują strategię Rosatomu, oferując gotowe elektrownie i finansowanie wiązane Pakistanowi, Argentynie, a potencjalnie także Arabii Saudyjskiej, a także dużym obszarom Azji Środkowej. Amerykański przemysł jądrowy, cierpiący z powodu braku finansowania eksportu i sparaliżowany przez trzy dekady bezczynności w kraju, nie ma podobnej oferty.
Reaktor geopolityczny
To nie jest tylko historia komercyjna. To opowieść strategiczna.
Elektrownie jądrowe to nie farmy wiatrowe. To zobowiązania na sześćdziesiąt lat. Wymagają paliwa, części zamiennych, wsparcia technicznego i stabilności dyplomatycznej na pokolenia. Kraj, który buduje reaktor na obcej ziemi, nie sprzedaje energii elektrycznej, lecz umieszcza flagę. Rosja zrozumiała to wcześnie. Chiny szybko się tego uczą. Stany Zjednoczone, pomimo ogromnych interesów bezpieczeństwa na stabilnych, niskoemisyjnych rynkach energii, skutecznie wycofały się z tego obszaru.
Waszyngton próbuje wstępnie skorygować kurs. Miliardy nowych funduszy federalnych napływają na zaawansowane projekty demonstracyjne reaktorów. Trwają prace nad odbudową krajowego wzbogacania uranu, po tym jak politycy zbyt późno zdali sobie sprawę, że rosyjskie paliwo napędza amerykańskie reaktory. Startupy o nazwach takich jak TerraPower i NuScale obiecują przyszłość, w której reaktory będą małe, modułowe i budowane w fabrykach – omijając gigantów budowlanych, które pochłonęły Vogtle’a.
Ale nadzieja nie jest strategią. A plany budowy nie generują wpływów dyplomatycznych.
Niewygodna prawda jest taka, że kolejne dwie dekady globalnej ekspansji jądrowej będą w dużej mierze pisane cyrylicą i mandaryńskim – chyba że Stany Zjednoczone znajdą sposób na przełożenie swojego laboratoryjnego geniuszu na godziny pracy koparki. To za mało, by wynaleźć reaktor przyszłości. Ktoś wciąż potrzebuje wylania fundamentów – dwukrotnie i na tyle tanio, że minister finansów zagranicznych zgodzi się, zamiast odebrać telefon z Moskwy.
Atom narodził się w Ameryce. To, czy pozostanie amerykański, zależy być może już mniej od fizyków, a bardziej od instalatorów, kierowników projektów i systemu politycznego, który będzie traktował budowę elektrowni jądrowych jako infrastrukturę narodową, a nie hazard na Wall Street.
Beton jest obecnie utwardzany w Rosji i Chinach. Stany Zjednoczone wciąż czekają na pozwolenie na budowę.
Jeśli Trump nie zaoferuje darmowej instalacji złotych toalet jako części umowy, być może Saudyjczycy powinni porozmawiać z Rosjanami lub Chińczykami i rozważyć porozumienie, które nie będzie wymagało od nich uległości wobec Bibiego Netanjahu.
