CZAROWNICE a WIZJONERKI. WIESZCZBA KRWAWEJ GŁOWY (36).

[Musze wyjaśnić, że opisane niżej okropności są oparte o raporty sądów. Raporty są, choć z trudem, dostępne. Oficjalna Francja, nawet ta masońska, laicka, się tego wstydzi i wypiera. Ale FAKTÓW nie da się ukryć zupełnie. Mirosław Dakowski]

================================================

Andrzej Juliusz Sarwa

WIESZCZBA KRWAWEJ GŁOWY (36)

CZAROWNICE I WIZJONERKI

Serca gorejące

Był wieczór, dosyć chłodny, mrok jął wypełzać z wszelkich zakamarków – z załomów murów, gąszczy zarośli, głuchych okien pozamykanych już kościołów. Był wieczór, zmrok jął się rozpościerać nad Paryżem.

Marnie wybrukowaną uliczką, rue de la Tannerie, toczył się powóz bez herbu na drzwiczkach, za to ze szczelnie zasłoniętymi firankami.

Po jakimś czasie zaczął zwalniać, aż w końcu woźnica ściągnął lejce i konie stanęły. Fagas w liberii, siedzący obok woźnicy na koźle, zwinnie zeskoczył na ziemię i otworzywszy drzwi karocy, kłaniając się w pół, pomógł wysiąść jakiejś zakwefionej damie, która bez słowa oddaliła się w kierunku domu, czy może raczej pałacyku, usadowionego w pewnej odległości od ulicy, gdzie niektóre okna ziały czarną pustką, a niektóre były rzęsiście oświetlone.

Pośrodku podworca zatrzymała się, jakby niezdecydowana, co robić, czy iść dalej, czy może jednak zawrócić. Tę chwilę wahania wykorzystał przystojny mężczyzna, z wyglądu mogący mieć nie więcej niż czterdzieści lat, odziany skromnie, lecz wyjątkowo elegancko. Już na pierwszy rzut oka widać było, iż ubranie ma uszyte przez znakomitego krawca z najlepszych gatunków tkanin.

– Madame, dwornie skłonił się przed zakwefioną niewiastą. – Jestem markiz Montferrat, hrabia de Saint-Germain. Może, pani, potrzebujesz przewodnika?

– Daruj, panie, że zachowam anonimowość… ale przewodnik rzeczywiście, bardzo by mi się przydał.

– A zatem… – markiz podał ramię damie i ruszyli wprost ku drzwiom wejściowym.

Montferrat najwyraźniej dobrze był znany służbie, bo bez słowa otwarto przed nim drzwi i wpuszczono go wraz z towarzyszką do środka.

Ta ostatnia stanęła jakby zagubiona w obszernym i bogato urządzonym holu, bezradnie rozglądając się wokół.

– Zapewne chciałabyś, markizo, spotkać się z panią tego domu?

Kobieta gwałtownie odwróciła głowę i spojrzała w twarz. – A skądże pan wiesz, że jestem markizą?

– Madame, ja… wiele wiem… więcej niż byś to mogła ogarnąć swoim rozumem.

– Monsieur, pan mnie obraża!

– Nie, pani, musiałabyś bowiem mieć pamięć setek i setek pokoleń, jakie tu żyły od czasów Kaina, aż do dzisiaj…

– A pan ma taką pamięć? Czyżbyś więc był, markizie, nieśmiertelny?

Lecz Montferrat nie zareagował na ostatnie pytanie damy tak, jakby tego oczekiwała, tylko skłonił się dwornie i odparł:

– Och! Markizo, chyba nie po to tu przybyłaś, iżby prowadzić takie czcze rozmowy! Lepiej chodźmy.

Poszli więc. Mężczyzna doskonale orientował się w rozkładzie domu. Minąwszy salon pełen rozbawionych gości, i to nie byle kogo, lecz samej arystokratycznej śmietanki towarzyskiej Paryża, śród której nie brakowało przedstawicieli najmożniejszych rodów, a nawet i książąt krwi, mrocznymi schodami jęli się wspinać na wyższą kondygnację.

Montferrat, zatrzymawszy się przed jednymi z drzwi, zapukał we framugę. Nie było jednak na to żadnej reakcji.

– Zaczekaj tu, madame. Za chwil parę przyprowadzę panią domu.

I rzeczywiście. Wkrótce dało się słyszeć skrzypnięcie drzwi na poddaszu, a potem przyciszoną rozmowę mężczyzny i kobiety. Ale słów nie można było zrozumieć.

Zakwefionej damie chwile dłużyły się niemiłosiernie, tym bardziej, że musiała stać prawie w głębokim mroku, opierając się tylko plecami o ścianę. Dopiero po jakimś kwadransie posłyszała niepewne kroki kogoś, kto schodził na dół. Minęła ją słaniająca się na nogach dziewczyna, w której rozpoznała jedną z dam dworu królowej, ale mimo iż się doskonale znały, nie zagadnęła do niej, lecz odwrotnie, jeszcze bardziej skryła twarz, odwracając ją do ściany w taki sposób, by nie padało na nią światło kaganka, stojącego na gzymsie naprzeciwko poręczy schodów.

Ale dziewczyna nawet nie zerknęła na nią. Pojękiwała tylko z cicha i wlokła się z trudem, jakby doskwierało jej wielkie cierpienie, jakiś ból straszny. Spod sukni, spomiędzy nóg pociekła jej stróżka krwi, znacząc kroplami białe marmurowe stopnie.

W ślad za panną podążał markiz, a zaraz za nim ta, z którą dama chciała się spotkać – znana i sławna bardzo z ogromnego bogactwa w całym Paryżu – Catherine Monvoisin1, zwana La Voisin – dobrodziejka niewiernych żon i rozpustnych panien, dobrodziejka tych, którzy szybko chcieli stać się czyimiś spadkobiercami. Ale i tych, którzy pragnęli cudze serca zniewolić, uwikłać, omotać.

La Voisin minęła oczekującą, otworzyła drzwi jednego z pokojów i zaprosiła ją gestem do środka. Dama weszła, a w ślad za nią podążył i Montferrat.

– Panie! – zaprotestowała dama – mam poufną sprawę do omówienia! Proszę stąd wyjść.

– Jeśli markiz wyjdzie to i wy, pani, wraz z nim – opryskliwie ozwała się La Voisin – wasza wola.

Tajemnicza dama, słysząc takie słowa, bezradnie rozłożyła ręce.

– Cóż… to szantaż…

– Nie ja ciebie szukałam, tylko ty mnie. Kim jesteś i po co przyszłaś? – zapytała La Voisin.

– Jestem Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart2, markiza de Montespan…

– Ach! dwórka królowej! A cóż cię, pani, do mnie sprowadza?

– Rozpacz, pani. Rozpacz, wściekłość i zazdrość!

– I czemuż to?

– Chcę, by król pozbył się tej dewotki, tej głupiej Louise de la Valliere.

– Ponieważ ty, pani, chcesz zająć jej miejsce?

– Właśnie.

– Jest jeszcze żona monarchy – powiedziała La Voisin.

– Więc niech i ona zniknie z życia króla!

– Czy wiesz, czego ode mnie żądasz? – spytała czarownica.

– Wiem.

– A czy zdajesz sobie sprawę, co będziesz musiała uczynić, jakim rytuałom poddać? Kogo, prócz mnie, poprosić o pomoc?

– Nie. Alem na wszystko gotowa… byle go mieć… byle go tylko mieć… inaczej moje serce spłonie od ognia miłości nieugaszonej…

Zapadło milczenie. Przerwał je markiz.

– Zdejmij pani woalkę, łatwiej się nam będzie rozmawiać. Ty widzisz nasze twarze, my twojej nie. A to dość… krępujące. Skoro i tak już nam ujawniłaś swoją tożsamość i intencje, to po co skrywać lico?…

– Niechże będzie.

Pani de Montespan zdjęła zasłonę. Była młoda i piękna, zdecydowanie przewyższała urodą tę, którą chciała zastąpić w królewskiej łożnicy.

De la Valliere płeć miała bielszą, nos i usta okazalsze, a błękitne niczym majowe niebo oczy szerzej rozstawione. Była dostojna i chyba nadto poważna, de Montespan zaś, o smaglejszej cerze, nosie prostym i kształtnym, ciemnych oczach o migdałowym kształcie, krótszej szyi i mniejszych piersiach, miała też mniejsze, lecz wręcz domagające się pocałunków, cudownie wykrojone usta.

Jej uroda bardziej przykuwała wzrok niż uroda de la Valiere. Jej twarz skupiała na sobie uwagę każdego, kto na nią spojrzał. Ciemnoblond włosy ufryzowane w spiralne, długie loki spływały jej na plecy, od góry zaś miała do nich dopiętą treskę puszystości i barwy wiewiórczego ogona. Z treską ową znakomicie komponowała się makowa suknia przy ramionach i dekolcie wykończona zwiewnym i przeźroczystym niczym mgiełka kremowym szyfonem, spiętym na ramionach przy dekolcie różami z tej samej materii uformowanymi.

Markiz nie umiał powstrzymać się od komplementów i pochlebstw, zaś La Voisin ordynarnie zwróciła się do przybyłej.

– No i co? Czego tak naprawdę chcesz? Wykończyć tę de la Valliere?

– Jeśli będzie trzeba?… Może jednak spróbujmy najpierw jakich afrodyzjaków?…

– To i dobrze się składa, bo jeden mogę ci przygotować już dzisiejszej nocy, tyle że trzeba będzie na niego zaczekać parę godzin. Zechcesz tu na nas wyczekiwać, czy pójdziesz ze mną i z markizem przyjrzeć się pewnemu obrzędowi, dzięki któremu zdobędziemy eliksir, którego tak potrzebujesz? Chyba iż się lękasz, iż przerazi cię to, co zobaczysz – czarownica roześmiała się chrapliwie. – Lecz skoroś przed chwilą oświadczyła, że jesteś gotowa nawet śmierć komuś zadać, to chodź, oswajaj się z grozą.

– Pani markizo…

– Panie markizie… – pani de Montespan przyjęła ramię, które podał jej towarzysz.

Nie śpiesząc się, zeszli do piwnic.

* * *

Zatrzymali się wpodle drzwi, a potem weszli do sporych rozmiarów pomieszczenia o beczkowato sklepionym suficie, pomieszczenia pozbawionego okien.

Pani de Montespan z ciekawością podszytą lękiem rozglądała się po krypcie.

Markiz nachylił się i półgłosem objaśniał damę.

– Spójrz, madame, owo podwyższenie pośrodku, nakryte materacem, z rozłożonym na nim czarnym obrusem, pełni funkcję ołtarzowego antepedium.

– A gdzie mensa?

– Spokojnie. I do mensy dojdziemy. Psyt!

Na sekundę umilkł, a potem ciągnął prawie szeptem:

– To młode dziewczę, które stoi pośrodku to Marianne Charmillon, córka jednego z paryskich aplikantów adwokackich. Młodzieniec o twarzy rzezimieszka stojący obok niej to Sebault, subdiakon z kościoła Notre-Dame de Bourges, który przywlókł się do Paryża z nadzieją, iż zrobi tu karierę i że się wzbogaci, ale też, że i poużywa. Zamieszkał u Charmillona, uwiódł Marianne, po czym sprokurował jej dwójkę dzieci, nie opuszczając jednak bynajmniej stanu duchownego. Ponieważ nic mu jednak, prócz tych dzieci, w życiu nie wyszło, żadnej prebendy nie otrzymał, a jego Bóg go nie raczył wysłuchiwać i bynajmniej nie obsypał złotem, zdecydował, że trzeba chyba raczej zwrócić się do boga innego, do Szatana, oddając mu się na własność. Co też niniejszym zamierza uczynić i do czego przymusił swoją kochankę. Będziesz, pani, świadkiem zawierania paktu z diabłem… Zaznaczyć pragnę, iż niezwykle widowiskowego…

Markiza de Montespan wzdrygnęła się na te słowa, ale siląc się na spokój, zapytała:

– A kto jest ów drugi mężczyzna i owa druga kobieta?

– To ważne persony, bez nich obrzęd nie mógłby się odbyć… Mężczyzna ów to Guignard, wikary z tej samej świątyni, co i subdiakon, ważnie wyświęcony ksiądz, a niewiasta, nazwiskiem Lefebvre, jest jego nałożnicą.

– A owo dziewczę, drżące od strachu?

– To trzynastoletnia żebraczka, którą tu podstępnie zwabiono, aby oddać ją Szatanowi. Ale właśnie wybija północ… zaraz się zacznie…

Celebrans, ubrany w humerał, albę, cingulum, stułę, ornat skrzypcowy, manipularz – wszystko to było barwy białej, a zwierzchnie szaty dodatkowo ozdobne kunsztownym czarnym haftem wyobrażającym sosnowe szyszki i diabelskie symbole, dał znak, na który Sebault i Marianne rozebrawszy się do naga, usiłowali rozebrać też ową trzynastolatkę, ale ta nie wytrzymawszy napięcia i lęku, z przerażenia wyzionęła ducha. Odciągnięto tedy trupa w najodleglejszy kąt i kontynuowano obrzęd.

Marianne położyła się na podwyższeniu.

– Oto i masz, markizo, mensę ołtarzową, której ci brakowało.

– Jak to?

– Mensa to ciało Marianne, ale psyt! Patrz dalej.

– Ksiądz na brzuchu nagiej dziewczyny rozłożył korporał, postawił na nim kielich mszalny i patenę. Do kielicha nalał wina, do którego wpuścił kilka kropel wody, a na patenie położył hostię.

Kapłan zaczął odprawiać mszę, do której służył mu za ministranta nagi subdiakon.

Kiedy zgodnie z rubrykami celebrans miał całować ołtarz, całował nagą Marianne w intymne miejsce, a gdy było już po konsekracji, wepchnął hostię w jej przyrodzenie i natychmiast po tej „komunii” wszedł w nią subdiakon Sebault, który po stosunku dokonał konsekrowanym winem puryfikacji intymnej części ciała kochanki. A to, co z niej wyciekło, zebrał na powrót do kielicha, skąd przelał je do kryształowej ampułki.

Wówczas ksiądz Guignard oraz markiz rozebrali się do naga i na zmianę jęli kopulować z drugą obecną tam kobietą, nazwiskiem Lefebvre, kochanką celebransa. Jedynie La Voisin i markiza nie brały udziały w tej odrażającej ceremonii, będąc wyłącznie biernymi obserwatorkami.

Gdy obrzędy się skończyły, zmarłą z przerażenia dziewczynkę zagrzebano w jamie wyrytej w tejże piwnicy, po czym wszyscy udali się na górę, by wziąć udział w rozpasanej orgiastycznej uczcie, jaka odbywała się w salonie urządzonym z niebywałym przepychem.

Jedna tylko pani de Montespan odmówiła. Była nadto wzruszona. Ba! Wręcz wzburzona nawet. A poza tym… chyba nie chodziło jej tylko o władzę, znaczenie i przywileje…

Zwróciła się przeto do La Voisin z prośbą, by ta jej dała ów afrodyzjak, który miał odebrać króla rywalce i rzucić go w jej ramiona.

Czarownica z szyderczym uśmiechem podała jej fiolkę z resztką konsekrowanego wina, którego subdiakon użył do obmycia przyrodzenia swojej kochanki i powiedziała:

– Dodaj do tego parę kropli swej krwi miesięcznej, zmieszaj z najprzedniejszym trunkiem, który król najbardziej lubi i spraw, by się owej mikstury napił, a… będzie twój. Ale czy ty… ty… naprawdę go kochasz?

– O, tak! O, tak! Moje serce płonie do Ludwika tak wielką miłością, że już nie mogę powstrzymać w sobie jej żaru i jeśli nie spełnią się moje pragnienia, wybuchnie żywym ogniem, a ten spopieli nie tylko mnie, lecz i wszystko… wszystko dookoła… To, po co przyszłam, to ledwo zwiastun i przedświt tego, co mogę i co zechcę uczynić i ofiarować, iżby moje serce zlało się w jedno z sercem króla w nadzmysłowym związku naszych dusz i ciał. O, tak! Jakże ja go kocham! Wielbię go tak bardzo, że moja miłość zdolna jest pchnąć mnie aż do zadania śmierci…

Ordynarna prostaczka, obrzydliwa wiedźma, która nie cofała się przed żadnym z najokrutniejszych okropieństwem, słysząc te słowa pobladła i zadrżała, bo wiedziała, że oto stoi przed nią ktoś, kto w złu ją przewyższa i że może lepiej by było odesłać tę damę do diabła i nie zadawać się z nią więcej. Jednakowoż chęć zysku, sławy, poważania, podziwu i mniemanej bezkarności zwyciężyła, dlatego rzekła:

– Możesz, pani markizo, zawsze liczyć na mnie.

* * *

Przez kilka miesięcy pani de Montespan próbowała zająć miejsce w królewskiej sypialni, po wyrugowaniu stamtąd dotychczasowej metresy. Pewnie robiła to niezbyt udolnie, bo czy to nie była wprawiona w intrygach, czy też może miłość do króla ją zaślepiała do tego stopnia, że traciła miarę i rozsądek w zabiegach i chęci przypodobania się władcy, tak czy inaczej stała się pośmiewiskiem zarówno królowej, jak i panny de la Valliere.

Szczególnie ta ostatnia szydziła z markizy, będąc pewną swojej pozycji, a w markizie nie widząc najmniejszego nawet zagrożenia.

I był to błąd obydwu dam, królowej i kochanki. Kiedy bowiem tak się złożyło, iż obydwie król zapłodnił i zaciążyły, do towarzystwa podsunęły mu panią de Montespan, mając ją za głupią gęś, z którą król co najwyżej prześpi się raz czy drugi, ale która jest zbyt tępa na to, iżby go omotać i uwieść, zatrzymując przy sobie na dłużej.

Jakież tedy było ich zdumienie, gdy okazało się, że młodej ambitnej markizy absolutnie nie doceniły. Król odsunął od siebie de la Valliere, chociaż przez jakiś czas tak urządził swoją sypialnię, że miał swobodny dostęp do łóżek zarówno starej, jak i nowej metresy, korzystając z nich wedle kaprysu. Potem jednakowoż zaczął Louise poniżać i w wyjątkowo wyrafinowany sposób znęcać się nad nią psychicznie, by ta, koniec końców, po ciężkich cierpieniach i fizycznych i duchowych, załamana i zniechęcona do życia, w roku 1670 w końcu zwróciła się do religii. Wtedy to właśnie spod jej pióra wyszło dziełko Réflexions sur la miséricorde de Dieu – Refleksje o miłosierdziu Boga. Aż ostatecznie odeszła do surowego karmelitańskiego klasztoru, w którym przybrała imię siostry Ludwiki od Miłosierdzia i w którym miała już do śmierci pokutować za swoje występki… z których największym było to, że uległa królowi… a uległa, bo go szczerze i głęboko za dni naiwnej młodości pokochała…

De Montespan na placu boju została sama. Ziściło się jej pragnienie… Ba! Zdobyła taką władzę nad duszą, sercem i umysłem Ludwika, że nawet królowa musiała się jej obawiać i się z nią liczyć.

Markiza została kochanką króla w maju 1667 roku.

Dwudziestosześcioletnia Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart, markiza de Montespan weszła na ścieżkę, która wiodła ją nie ku jasnym i przejrzystym wodom, lecz wprost w mroczne odmęty, przesycone szlamem i zgniłym wodorostem…

* * *

Marguerite-Marie Alacoque3, która przyszła na świat w roku Pańskim 1647 w Verosvres, jako piąte dziecko notariusza królewskiego, Claude’a Alacoque i jego małżonki Philiberte’y Lamyn dziwna jakaś była. Nie wiadomo dokładnie, ile miała lat, cztery czy pięć, a już w kościele ofiarowała się na własność Panu Jezusowi…

Czy była świadoma tego, co robi, czy też nie – tego się już nie dowiemy. Z późniejszych zdarzeń możemy jednak domniemywać, iż chyba była świadoma, skoro Pan Jezus ofiarę dziecka potraktował poważnie…

Tak czy inaczej, życie dziewczyny wychowywanej trochę w domu, trochę w klasztorze, w chorobie trapiącej ją przez lat kilka, kiedy to nie mogła nawet podźwignąć się z łóżka, a z której – jak uważała – została cudownie uzdrowiona, bynajmniej nie było równe duchowo. Zdarzały się w nim bowiem okresy szczególnej pobożności i mistycznych nieomal uniesień, które przeplatały się – po wyzdrowieniu – z okresami beztroskich, chociaż bynajmniej nie grzesznych, światowych zabaw.

I tak to się działo, aż do dnia jej osiemnastych, czy też dziewiętnastych urodzin, kiedy to matka stwierdziła, iż najwyższa pora wydać pannę za mąż. I szło ku temu, a jakże. I prawdopodobnie do zamęścia by doszło, gdyby jakoś tak, w kilka, czy kilkanaście miesięcy od decyzji matki, nie przyszło do niezwykłego wydarzenia.

Oto bowiem objawił się dziewczynie Pan Jezus zbroczony krwią i jakby dopiero co okrutnie ubiczowany. Marguerite zadrżała i wpatrywała się w Zbawiciela, nie umiejąc wydobyć z gardła ni słowa, choć w głowie kłębiło się jej ono: czemu… czemu… czemu?...

– Czemu? – pytaniem odpowiedział Jezus na niezadane pytanie – Przyjrzyj się sobie, swoim uczynkom… to tyś mnie doprowadziła do tej okrutnej, do tej bolesnej męki…

Marguerite zadrżała. Jej umysł, jej serce, rozdarł piekący ból. Już nie myślała o świecie, o zabawach, o zamążpójściu – oddała się srogiej, wynagradzającej pokucie. Lecz i tego Jezusowi było mało.

– Nie, Marguerite, powiedział, ponownie się jej, za czas jakiś, ukazując w jeszcze – o ile rzec tak można – intensywniejszej wizji. Nie tego chcę, lecz chcę, byś się stała cząstką mego miłosierdzia i mojej miłości…

– I czemuż to, Panie? – wyszeptała nieśmiało.

– Bom cię wybrał na swoją oblubienicę. A ty, zamiast mnie, zapragnęłaś teraz innego oblubieńca. Czyż nie pojmujesz, że chcesz mi tym wyrządzić obelgę? Jeśli wybierzesz innego oblubieńca, ja odejdę od ciebie… na zawsze… jeśli zaś wytrwasz przy mnie, nigdy cię nie opuszczę…

– Panie! – wykrzyknęła Marguerite. – Panie!

I niczego więcej nie była już w stanie wypowiedzieć. Jej gardło ścisnął potężny skurcz i tylko z jej piersi wyrwał się krótki szloch.

Był rok 1667… czy to był maj… może… tego nie wiemy… Dwudziestoletnia Marguerite-Marie Alacoque, niezamożna dziewczyna z prowincji, z małej, zapyziałej burgundzkiej mieściny Verosvres, weszła na ścieżkę, która wiodła ją przez upokorzenie i cierpienie ku jasnym i przejrzystym wodom Bożej miłości, wprost ku słodkiej toni przesyconej słonecznym blaskiem, ku kwietnym ogrodom cudownie rozwonionym i grającym feerią najczystszych barw, tyle że owe kwiaty maskowały ciernie, które miały zniknąć dopiero na drugim brzegu żywota… tymczasem jednak wchodząc w kwietny ogród, zanurzała się w cierpieniu…

* * *

A zatem markiza de Montespan była górą! De la Vallière w klasztorze, królowa ją akceptująca, bo i cóż innego mogła zrobić, prócz zaaprobowania nowej metresy męża?

Czas upływał – na miłosnych bitwach, na balach, na zabawach. Pan Jean-Baptiste Lully komponował swoje motety, swoje opery, swoje balety, uwertury i tragedie liryczne, a król przebierał się za Słońce, z głową całą obsypaną złotym pyłem, zwieńczoną pozłocistymi promieniami i tańczył – nie jak król, a raczej jak błazen, któremu jednak dokoła bito brawo, a do jego uszu dolatywały szczere i nieszczere ochy i achy. Bo Ludwik XIV w swojej pysze usiłował dorównać samemu Diabłu i nawet mu się owo dość zręcznie udawało. Gdy się urodził, nazwano go Dieudonné – Od Boga Dany. Ale dość rychło on sam uznał się za boga? Och! Za boga… za wszechmocnego…

Bo czyż człowiek mający wszystko: władzę, siłę, bogactwo, zdrowie, kobiety, a liczący sobie lat dwadzieścia dziewięć, bo tyle sobie liczył w owym roku 1667, choćby przez chwilę pomyśli, że i on przeminie? Że kiedyś starość osłabi mu kolana, skróci oddech, z mięśni i ścięgien wyssie moc, zamgli wzrok, wysuszy mózg? Nie, absolutnie nie! Dlatego sam siebie nazwał Wielkim lub Królem Słońce… Lubił też powiadać, że Francja to My! On, Ludwik XIV rzeczywiście był niczym bóg w swym francuskim wymiarze… Bo do Boga było mu daleko, bardzo daleko…

A więc bale i uczty, uczty i bale… wyrafinowanie… we wszystkim i w rozpuście też… I już nie w ponurym Luwrze, ale w przewspaniałym, pełnym przepychu pałacu w Wersalu.

Tymczasem czas nie stał w miejscu…

Pani de Montespan płodna była niczym królica. Pierwsze dziecko, niewiadomej płci, urodziła w sekrecie w 1669 roku, potem, w 1670 na świat przyszła córka – Louise-Auguste, w 1672 syn – Louis-César…

Po trzech ciążach i porodach markiza brzydła. I tyła. A król otyłych kobiet nie znosił. Znalazł sobie de la Vallière, bo była absolutnym przeciwieństwem jego grubej żony. A teraz los spłatał mu paskudnego figla i zamiast jednej, miał w łożu dwie tłuste baby!

Coraz częściej więc pani de Montespan musiała we wściekłej zazdrości zagryzać wargi i hamować się, żeby nie wybuchnąć. Ale przecież nie była głupia i wiedziała, że prędzej czy później zostanie odtrącona. Ale ona nie miała zamiaru zamykać się w klasztorze. O nie!

Toteż o zapobieżeniu najgorszemu pomyślała już zawczasu. Kiedy więc w 1672 urodził się Louis-César, a ona prawdopodobnie znów była w ciąży, postanowiła podjąć radykalne kroki, byle tylko zatrzymać Ludwika XIV przy sobie…

* * *

La Voisin wpatrywała się bacznie w twarz pani de Montespan. Jakże teraz była ona inna niż przed pięciu laty, gdy ją spotkała pierwszy raz. Spoglądała w twarz dość mocno już nalaną, o rysującym się drugim podbródku, obficie przypudrowaną, w twarz, której nie żałowano też ni różu, ni szminki, ni czernidła na brwi. Wyobraziła sobie jej, poznaczone fioletowymi żyłkami, tłuste uda, wielki tyłek, z którego pewnie wychylały się nabrzmiałe hemoroidy, obwisłe cyce, fałdy i rozstępy na brzuchu… No, może wyobraźnia zaprowadziła ją za daleko, ale jeszcze dwoje-troje dzieci i tak markiza będzie wyglądać. I to bez najmniejszej wątpliwości.

Tak – pomyślała sobie La Voisin, nic dziwnego, że już tu jest. Brzydnie w ogromnym tempie. Ma świadomość, iż chyba niezbyt długo, jeśli nie będzie stosować żadnych sztuczek, utrzyma króla przy sobie. Zatem? Nie poskąpi złota. O tak! Nie poskąpi złota!

– Pani… – La Voisin zawiesiła głos, w oczekiwaniu, że przybyła dama sama zechce wyjawić, jakie ma oczekiwania.

– Tak… tak… właśnie – odparła roztargniona z zamyślenia markiza. – Potrzebuję twojej pomocy.

La Voisin milczała dłuższą chwilę, aż w końcu chrapliwym szeptem powiedziała:

– Miej, pani, świadomość, że tu już nie wystarczą zwykłe lubczyki, afrodyzjaki…

– Co zatem?

– Najpotężniejsza magia.

– Czyli?

– To, czegoś już kiedyś była świadkiem… pamiętasz pewnie… tam, w piwnicy…

Markiza zadrżała.

– Pamiętam. Opłacę wszystko, szukaj dziewczyny…

– O nie, to zbyt mało.

– Jak to?

– Obca dziewczyna tutaj nie pomoże.

– Więc kto?

– Ty sama, pani.

– Ja?

– I owszem.

– Przenigdy!

– Zatem – La Voisin wstała z krzesła – zatem żegnaj, madame.

– Nie, nie!… zaczekaj…

La Voisin na powrót usiadła.

– Niechże będzie. Zgadzam się. Nie mam innego wyjścia.

– Aż tak źle jest między tobą, pani, a królem?

– Niestety.

– Więc należy temu zaradzić. I zaradzimy.

Usłyszawszy to, pani de Montespan z fałdów sukni wydobyła sporą giemzową sakiewkę, ciężką od złota.

– To zaliczka. Jeśli mi pomożesz – rzekła do wiedźmy – dostaniesz dużo, dużo więcej.

– Nie zawiodę cię, madame.

* * *

Ksiądz Étienne Guibourg z kościoła Saint-Marcel w Saint-Denis w roku 1672 miał już lat 62, więc na owe czasy uchodził raczej za starca. Nadal jednakowoż był jurny i trzymał kochankę, niejaką Jeanne Chanfrain, z którą spłodził całkiem spore stadko dzieci. Kiedy jego skandale stały się nazbyt widoczne, a biskupowi trudno było go dalej kryć, więc zrobił to, co powinien był zrobić przed laty – suspendował duchownego, czyli zakazał mu pełnienia funkcji kapłańskich.

Guibourg lekceważył i Kościół i biskupa i jego suspensy. Jako kapłan, czarownik i alchemista, nawiązał ścisłą współpracę z La Voisin. Z czego oboje mieli korzyści. Chociaż trucicielka, dzieciobójczyni i wiedźma nie z nim jednym zawarła pakt, bo również inni księża też z nią współpracowali.

Teraz czekała Guibourga bodaj najważniejsza msza, jaką miał odprawić w swoim życiu.

W odludnym zameczku, z dala od Paryża, nie na tyle jednak, że nie dałoby się w jedną noc obrócić w tę i z powrotem, w specjalnie urządzonej kaplicy, szykował się do bluźnierczego nabożeństwa.

Na kamiennym ołtarzu rozciągnięty był czarny, aksamitny obrus bogato zahaftowany srebrną nicią w okultystyczne symbole i jakieś dziwaczne fantastyczne stwory jakby wypełzłe z przerażających sennych majaków. Do ołtarza powoli podeszła pani de Montespan, rozebrana do naga i położyła się na nim.

Pomocnica celebransa, również naga La Voisin, zapaliła cztery świece z wosku zabarwionego na czarno, które stały na ołtarzu, tak trochę z tyłu, za nagą markizą. Leciuchny przeciąg kołysał ich płomykami, budząc fantastyczne groźne cienie na ścianach kaplicy.

Ksiądz Guibourg ubrany jak do mszy, tyle że w biały ornat pokryty czarnymi haftami magicznych i diabolicznych symboli i znaków, w tym i szyszek sosnowych, z nakrytym welonem i bursą kielichem mszalnym w rękach, dostojnie zbliżył się do ołtarza.

Ściszonym głosem odmawiał modlitwy u jego stopni… nagi ministrant mu odpowiadał… celebrans postąpił w górę… na brzuchu markizy rozłożył korporał, na nim patenę z hostią i kielich, który napełnił winem i odrobiną wody… wszystko zgodnie z rubrykami…

Msza się odprawiała.

Offertorium… Ministrant odebrał z rąk La Voisin niemowlę kupione od jakieś prostytutki… Guibourg nie będąc pewnym czy było chrzczone, ochrzcił je sub conditione4… a następnie ofiarował nie Bogu, lecz Diabłu i ponownie przekazał je ministrantowi.

Guibourg głośnym szeptem wymawiał słowa konsekracji:

– Hoc est enim corpus meum… Hic est enim calix sangunis mei… To jest bowiemciałomoje… To jest bowiemkrewmoja...

Guibourg okadził Najświętszy Sakrament i, przy okazji niejako, nagą markizę. Po kaplicy rozszedł się dziwny i drażniący zapach ziela bagna, asafetydy, obrzydliwa woń końskiego łajna, i dusząca – smoły i siarki…

Gdy wrzucił do kielicha z Krwią Przenajświętszą cząstkę konsekrowanej Hostii, wyciągnął ręce po niemowlę. Zakwiliło. Celebrans zdecydowanym ruchem schwycił je za główkę, odciągając ją jednocześnie do tyłu. Gdy maleńka szyjka znalazła się nad kielichem, ostrym ceremonialnym magicznym sztyletem wykonał szybkie cięcie, podrzynając gardło dzieciątka, aż żelazo zachrzęściło o kość. Świeża krew zmieszała się z konsekrowanym Winem…

Czym prędzej oddał martwe ciałko La Voisin, a ona wrzuciła je do kominka, w którym płonęły grube, bukowe szczapy. Zaskwierczało, płomień najpierw przygasł, a potem buchnął ze zdwojoną mocą, zasilony tłuszczem niemowlęcia…

Gdy ofiara okrutnego mordu gorzała, celebrans wygłosił inkantację do demonów Asztarot i Asmodeusza, błagając ich o miłość króla do markizy de Montespan, o miłość, która nigdy by nie ustała.

Msza dobiegła końca. Lecz, by czar zadziałał, mszy takich musiało się odbyć trzy…

La Voisin mosiężnym pogrzebaczem wyciągnęła zwęglone kostki niemowlaka, roztarła je w moździerzu na pył i podając je markizie, w misternie wyrzezanym z kości słoniowej puzderku, rzekła:

– Pamiętaj, madame. Codziennie król musi spożyć szczyptę tego proszku. Nie zapomnij, codziennie…

De Montespan w milczeniu skinęła głową. Przekroczyła ostatnią granicę, sprzed której mogła jeszcze się cofnąć. Teraz nie było już dla niej odwrotu…

* * *

Kościół Panien Wizytek w niewielkim miasteczku Paray-le-Monial przystrojony był odświętnie. Bo też i ten dzień, 6 listopada 1672 roku, był dniem szczególnie ważnym, nie tylko dla krnąbrnej nowicjuszki, chadzającej własnymi ścieżkami duchowości, za jaką uważano pannę Marguerite-Marie Alacoque, ale i dla Francji i dla całego Kościoła Świętego.

Oto bowiem – przełamując wszelkie opory i zastrzeżenia – matka przełożona zezwoliła, by Marguerite-Marie złożyła śluby wieczyste.

Łacińskie śpiewy celebransa, nieomal anielski w brzmieniu zaśpiew zakonnic… chorał przecudny… kłęby kadzideł… ostatnie jesienne kwiaty na ołtarzu… jakieś słowa kapłana… jakieś odpowiedzi… Jezus stojący tuż obok…

Marguerite-Marie… te słowa… z jej ust… i ślubuję… czystość… ubóstwo… posłuszeństwo…

Gromkie Te Deum jakby ją nieco ocuciło. Pan Jezus miał twarz poważną, choć usta ułożone jakby do uśmiechu…

– Czy zawsze, czy bezwarunkowo będziesz do mnie należeć? – zapytał.

Alacoque w milczeniu skinęła głową. Przekroczyła ostatnią granicę, sprzed której mogła jeszcze się cofnąć. Teraz nie było już dla niej odwrotu…

* * *

Minęło niewiele czasu, nadszedł był bowiem rok 1673, a markiza de Montespan znów musiała kłaść się na ołtarzu, aby uratować miłość, a może tylko przyzwyczajenie króla do niej… Teraz ceremonia odbywała się w domu La Voisin, która zrobiła się tak bezczelna w poczuciu bezkarności, że z czymś takim nawet się już nie kryła. Zresztą… Paryż jadł jej z ręki – księżne, markizy, hrabiny, ich mężowie i kochankowie, a nawet krewni monarchy bywali w jej salonie, gdzie oddawano się uciechom stołu i łoża, nawet najbardziej wyrafinowanym i plugawym.

Ową czarną mszę celebrował ten sam ksiądz – Guibourg… Tym razem jednak, zanim dziecko poświęcone demonom spalono w piecu, La Voisin wydobyła zeń serce i wnętrzności, z których miała przygotować magiczny proszek dla króla. Straszliwy. Wyjątkowy. Mocny. Zniewalający. Proszek, który markiza miała ustawicznie dosypywać mu do jadła…

Pani de Montespan w 1673 urodziła królowi córkę Louise-Françoise…

* * *

Marguerite-Marie Alacoque, dwudziestosześcioletnia zakonnica, wizytka, szczupła, o regularnych rysach twarzy, z których wyczytać można było ból wielki i cierpienie, ale jednocześnie też wielkie szczęście – prawdziwe, ogromne, spełnione, klęczała w chórze zatopiona w modlitwie i rozmyślaniu.

Owa szczupła dziewczyna chroniła się tu, ilekroć było to tylko możliwe. Tak było i tego dnia… 27 grudnia roku Pańskiego 1673. I oto naraz… chociaż Pan Jezus już nie jeden raz się jej objawiał, tym razem ukazał jej w wizji, coś, czego jeszcze nigdy dotąd jej nie pokazywał – Swoje Najświętsze Boskie Serce…

– Moje serce – powiedział Zbawiciel – przepełnia taki ogrom miłości do ludzi, iż chcę jej płomienny żar rozlać na nich, a ciebiem wybrał na pośredniczkę…

I ukazał jej w wizji Serce swoje jakby na tronie z płomieni od słonecznego blasku jaśniejszych i od najszlachetniejszego kryształu przejrzystszych. Miało jednakowoż ono otwartą ranę, a okalała je korona z cierni – ludzkich grzechów i niegodziwości.

A potem Pan w wizji wyjął serce młodej zakonnicy z jej piersi i umieścił je w piersi swojej, a gdy je ponownie umieścił w jego pierwotnym miejscu, dziewczyna zadrżała, albowiem było ono teraz uformowane nie z ciała, ale przyjęło formę ognia płomienistego i palącego.

– Marguerite – rzekł Pan – Marguerite, pragnę i żądam, iżby obraz Mojego Serca jął odbierać cześć publiczną, a na tych, którzy go wystawiać i czcić będą, wyleję moje błogosławieństwo i łaski niezmierzone i wydrę te osoby z szatańskich szponów i królestwo Boże zagości w ich sercach…

* * *

Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart, markiza de Montespan zaprzyjaźniła się serdecznie z nową królewską drugorzędną metresą, z Claude de Vin des Oeillets, zwaną Mademoiselle des Oeillets, ponad trzydzieści lat już liczącą, ale piękną jeszcze bardzo, powabną i pociągającą. Markiza nie uznała jej za przeciwniczkę i konkurentkę, lecz wręcz odwrotnie, uczyniła ją swoją powiernicą, dopuszczając do najskrytszych i najstraszniejszych sekretów.

Kiedy nastał więc czas i trzeba było wziąć udział w trzeciej czarnej mszy w domu przy rue de la Tannerie, de Montespan zabrała ją ze sobą.

Gdy bluźnierczy obrzęd dobiegł końca, La Voisin stwierdziła, że domieszanie do konsekrowanego Wina jedynie krwi niewiniątka, które – jak zwykle – dopalało się w piecu, nie wystarczy. Uznała, że aby powstała naprawdę skuteczna mikstura magiczna, należy ją wzbogacić o niewieścią krew miesięczną i nasienie mężczyzny.

Niestety, markiza nie miała wonczas periodu… I – wtedy w sukurs jej przyszła Mademoiselle des Oeillets, która właśnie miała swój czas. Wzięła tedy z rąk księdza kielich mszalny, wsadziła go pod suknię i wpuściwszy doń krople swojej krwi, na powrót podała kapłanowi, który niezwłocznie oddał do niego swoje nasienie.

Pani de Montespan w roku 1674 urodziła królowi córkę – Louise-Marie-Anne…

Ale od tamtej pory, w zastępstwie markizy, po napoje magiczne biegała panna des Oeillets, bo markiza, coraz bardziej otyła, zaczęła unikać domu przy rue de la Tannerie i kontaktów z La Voisin, zaś des Oeillets od tej pory wiele, wiele razy udawała się do czarownicy i dzieciobójczyni po proszki, eliksiry i coraz mocniejsze afrodyzjaki, którymi de Montespan nieustannie faszerowała króla, podając mu je w jadle i napojach…

* * *

2 lipca roku Pańskiego 1674 siostra Marguerite-Marie Alacoque, klęczała przed tabernakulum, modląc się żarliwie. I oto naraz stanął przed nią Pan Jezus. Od jego postaci rozchodził się nadziemski blask, a z Jego pięciu ran wydobywała się światłość, słoneczną światłość przewyższająca.

– Och! Czemuż to ludzie są tak niewdzięczni? Wszak oddałem za nich życie. Gdybyż okazali mi, choć odrobinę miłości, zlałbym na nich wszelkie możliwe łaski, ale nie, oni za dobro, jakie im zsyłam, nie płacą mi wdzięcznością, lecz odtrąceniem i wzgardą. Tak… ludzie mną pogardzają… Więc chociaż ty, przyjaciółko moja, staraj się, jak dalece możesz, jak dalece starczy ci sił, dawać mi zadośćuczynienie za niewdzięczność innych…

Książkę w wersji papierowej można kupić tu:

Wydawnictwo Armoryka

wydawnictwo.armoryka@armoryka.pl

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierza

e-book tu:

https://virtualo.pl/ebook/wieszczba-krwawej-glowy-i235158

audiobook tu:

https://virtualo.pl/audiobook/wieszczba-krwawej-glowy-i246215

1Catherine Monvoisin, Catherine Montvoisin z domu Deshayes znana jako La Voisin lub Catherine Voisin (ok. 1640-1680) – francuska trucicielka i wróżbitka, organizatorka satanistycznych czarnych mszy, dokonująca aborcji na masową wręcz skalę.

2Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart (1640-1707) oficjalna kochanka króla Ludwika XIV, matka 7 jego dzieci.

3Święta Małgorzata Maria Alacoque (1647-1690) – francuska wizytka i mistyczka, znana przede wszystkim z propagowania nabożeństwa ku czci Najświętszego Serca Jezusowego.

4Warunkowo.

Люблю грозу в начале мая

Автор: Фёдор Иванович Тютчев


Название: «Весенняя гроза» (1850)

Люблю грозу в начале мая,
Когда весенний, первый гром,
Как бы резвяся и играя,
Грохочет в небе голубом.

Гремят раскаты молодые,
Вот дождик брызнул, пыль летит,
Повисли перлы дождевые,
И солнце нити золотит.

С горы бежит поток проворный,
В лесу не молкнет птичий гам,
И гам лесной, и шум нагорный —
Всё вторит весело громам.

Ты скажешь: ветреная Геба,
Кормя Зевесова орла,
Громокипящий кубок с неба,
Смеясь, на землю пролила.

Kod bliźniaki. Smoleńska pułapka.

Kod bliźniaki. Smoleńska pułapka.

Mirosław Dakowski, 23 maja 2026

Pod tym tytułem ukazała się druga książka Jerzego Gawryołka [„Yurko”] na temat ciągłego ukrywania prawdy o Zbrodni Smoleńskiej.

Widać, że Polacy nie dopuszczą do uschnięcia, ucichnięcia, zepchnięcia do lochów niepamięci prawdy o tej Zbrodni, jak i prawdy o ponurym usiłowaniu zakłamania.

I to z dwóch, niby „sprzecznych” stron.

Z jednej ze strony rosyjskiej [MAK, Anodina, Putin itp] i ich służalców w Polsce [Tusk, Arabski, Miller, Lasek Smoleński, aprobata CIA itp].

Z niby-drugiej – Komisja Macierewicza, asystujący im przecież Jarosław [!! Przecież brat bliźniak – !! znów]. Działalność tej ostatniej grupy bardziej boli i krwawi.

Zajmowałem się przez parę lat dokumentowaniem faktów, ale niestety głównie kłamstw, oszustw obu tych grup [szerzej – band, ale nie będę tego określenia więcej używał].

Ale teraz, po 15 latach od zbrodni, w książce Yurko znajduję wiele nieznanych mi tekstów oraz argumentów i mocnych dowodów na piętrowe kłamstwa.

Yurko jest z zawodu „internetowym fotografikiem”, więc sporo z jego spostrzeżeń i dowodów jest z trudem zrozumiałe dla laików. Drąży głęboko, ale i skutecznie. Ale gdy skupisz się na analizie konkretnego dowodu, zdjęć, to dowody stają się jasne i oczywiste.

Cała książka Kod bliźniaki. Smoleńska pułapka. wydrukowana jest na ciężkim, specjalnym papierze przeznaczonym do druku ilustracji, bo właściwie wszystko to kolorowe zdjęcia i reprodukcje dokumentów.

Całość tej ogromnej pracy wykonał jednak jeden uparty człowiek – i to chory rencista [Y, przepraszam !] . Napisał, zredagował, wydał, wydrukował. Książka jest dostępna.

I to właśnie ze swojej, bidnej zapewne, renty. Żadnych dotacji, subwencji czy jak to się zwie.

=============================================

I tu nie mogę się oprzeć, będzie wtręt:

Inny Autor, świetnej i potrzebnej Książki, od lat domaga się od „onych” wydania jej w ogromnym nakładzie [!! Słusznie !!] , recenzji Uznanych Recenzentów oraz w podobnych ułatwień. Wynik – od lat brak tej bardzo potrzebnej książki na rynku. A skład komputerowy jest, czeka.

Jakżeż dwa różne podejścia.

================================

Wracam do książki „Kod bliźniaki. Smoleńska pułapka”.

Pierwsza to „Kłamstwu na odlew. Katastrofa, której nie było.”

– Autorom planów oraz wykonania tej Zbrodni, oraz siłom ciągle ją ukrywającym – nie odpuścimy.

=========================

przekaż wpłatę na konto PLN
75 zł – to razem za książkę oraz opłatę kurierską

SKOK Stefczyka 79 7065 0002 0650 0352 2003 0001
dopisz :  druk książki
właściciel rachunku: Jerzy Gawryołek

potwierdź wysłanie pieniędzy na mail: xubs2010@gmail.com

===================================

Ta poprzednia – „Kłamstwu na odlew” – też u Niego jest dostępna.

Osobiście dodaję, że warto Y wesprzeć dodatkowo, to może i trzecią napisze? 

================================================

===========================================

Dar strachu. The Grift of Fear.

The Grift of Fear. Dar strachu.

Dr. Robert W. Malone malone.news/the-grift-of-fear

W 1997 roku specjalista ds. bezpieczeństwa Gavin de Becker opublikował książkę zatytułowaną The Gift of Fear (pol. Dar strachu). To książka o przewidywaniu przemocy międzyludzkiej, która wyszkoliła całe pokolenie czytelników – głównie kobiet – w rozpoznawaniu behawioralnych sygnatur drapieżników, zanim dojdzie do przemocy.

Urok. Wymuszona wspólnota losu. Zbyt wiele szczegółów. Pożyczanie przysługi. Nieproszona obietnica. Lekceważenie słowa „nie”.

De Becker zebrał te wzorce, pracując jako konsultant ds. oceny zagrożeń dla celebrytów, dyrektorów firm i urzędników rządowych, a także rozmawiając szczegółowo zarówno z osobami, które przeżyły zamachy na swoje życie, jak i z napastnikami schwytanymi przed dokonaniem czynu. Wzorce te nie są subtelne, gdy już wiesz, czego szukać. De Becker argumentował, że są one rozpoznawalne z wyprzedzeniem dla każdego, kto otrzymał odpowiednie słownictwo.

Gra słów w tytule była zamierzona. Strach – ten rodzaj, który pojawia się nieproszony, gdy obcy podchodzi zbyt blisko na pustym peronie metra lub gdy przyjazna z pozoru oferta pomocy wydaje się „nie taka” – nie jest wadą wykształconej ewolucyjnie zdolności poznania

Jest darem. To mózg robi dokładnie to, do czego ewoluował: odczytuje niewielki zestaw wskazówek szybciej, niż jakakolwiek świadoma deliberacja mogłaby to zrobić, i odsuwa ciało od niebezpieczeństwa, zanim umysł zdąży nadążyć….

Są one również, jak argumentował de Becker, rozpoznawalne z wyprzedzeniem przez każdego, kto otrzymał odpowiednie słownictwo.

Tytułowa gra słów była zamierzona. Strach – ten, który pojawia się nieproszony, gdy obcy podchodzi zbyt blisko na pustym peronie metra lub gdy przyjazna z pozoru oferta pomocy wydaje się „nie tak” – nie jest wadą ewolucyjnego poznania. Jest darem. To mózg robi dokładnie to, do czego ewoluował: odczytuje niewielki zestaw sygnałów szybciej, niż jakakolwiek świadoma deliberacja mogłaby to zrobić, i odsuwa ciało od niebezpieczeństwa, zanim umysł nadąży.

W studiach przypadku de Beckera osoby, które ucierpiały, niemal nigdy nie były tymi, które nie zauważyły sygnałów. Były to osoby, które zauważyły je prawidłowo, ale zignorowały sygnał. Zostały wychowane, by ustępować. Nie chciały wyjść na niegrzeczne. Czuły niepokój, którego nie potrafiły nazwać, i dlatego odrzucały to uczucie jako paranoję.

To, co chcę tutaj argumentować, to coś, co moim zdaniem zbiorowo przeoczyła zarówno instytucja zdrowia publicznego, jak i kontrkulturowa reakcja mediów na nią, a także szersza kultura, która konsumowała jedno i drugie.

Pandemia nie była przede wszystkim porażką eksperckości. Była porażką rozpoznania. Ta sama psychologiczna maszyneria, którą zidentyfikował de Becker – maszyneria chroniąca nas przed uroczym nieznajomym u drzwi – była atakowana na skalę całej populacji przez aktorów instytucjonalnych, których interesy nie były zbieżne z naszymi. I przez niektórych z najgłośniejszych aktorów dysydenckich również. Celowanie w dużą mierze się powiodło. Oszustwo działało po obu stronach.

Powód, dla którego to zadziałało, nie polega na tym, że ludzie są głupi. Powód, dla którego to zadziałało, jest taki, że instytucje miały dostęp do kanałów komunikacyjnych o praktycznie nieograniczonym zasięgu, a techniki, które zastosowały, były dokładnie tymi technikami, które de Becker skatalogował w 1997 roku.

Urok. Sygnały autorytetu. Wymuszona wspólnota losu („jesteśmy w tym wszyscy razem”). Nieproszone obietnice („bezpieczne i skuteczne”). Odrzucanie zastrzeżeń jako porażek moralnych („zabijasz babcię”). Odmowa przyjęcia „nie” za odpowiedź w jakiejkolwiek kwestii uznanej za istotną.

A gdy te techniki napotkały opór, koszty społeczne i ekonomiczne nakładano na tych, którzy mimo wszystko nadal mówili „nie”.

Odpowiedź dysydencka, gdy nadeszła, bywała czasem wyważona i trafna. Była jednak w ważnych aspektach tą samą operacją, tylko skierowaną w przeciwną stronę. Ten sam urok. Ta sama wymuszona wspólnota („to my jesteśmy tymi, którzy przejrzeliby to na wylot”). Te same nieproszone obietnice („ten protokół cię uratuje”). Ta sama odmowa aktualizacji, gdy kolejne dowody tego wymagały. To samo wymuszanie posłuszeństwa, przebrane za opór. Obie wersje działały na tym samym biologicznym podłożu. Obie wersje przyniosły zysk.
Rozważmy nieproszoną obietnicę. De Becker traktuje ją jako jeden z najbardziej wiarygodnych sygnałów ukrytej agendy. Obietnica złożona, gdy nikt o nią nie prosił, zwykle wskazuje na intencję zrobienia dokładnie tego, czemu obietnica zaprzecza. Godny zaufania aktor wyjaśnia. Niepewny aktor uspokaja.„Szczepionki są bezpieczne i skuteczne.” To zdanie powtarzano w odstępach czasu, które nie odpowiadały żadnemu konkretnemu wyzwaniu wymagającemu riposty, przez mniej więcej trzy lata. Powtarzali je wysocy urzędnicy w telewizji, producenci w reklamach, celebryci w wyreżyserowanych spotach i pracodawcy w komunikatach o obowiązkach szczepień. Nikt o to zapewnienie nie prosił. Zapewnienie i tak nadeszło. Zgodnie z ramami de Beckera pytanie brzmi: co ci ludzie uprzedzają? Jaką przyszłą krytykę to zapewnienie ma zażegnać? Kolejne dane odpowiedziały na to pytanie.

Wewnętrzne komunikaty ujawnione w kolejnych latach – w tym dokumenty Pfizera i Moderny opublikowane na mocy nakazów sądowych, korespondencja federalnych urzędników uzyskana dzięki FOIA oraz Twitter Files pokazujące architekturę cenzury platform wokół krytyki szczepionek – wskazują, że leżąca u podstaw teza była w momencie jej wygłaszania znacznie słabsza, niż sugerowała komunikacja publiczna. Nieproszona obietnica była, dokładnie tak jak przewidywał de Becker, sygnałem ostrzegawczym.

Albo rozważmy typowanie (typecasting). De Becker opisuje je jako drobną obelgę stosowaną w celu sprowokowania zaangażowania osoby, która w innym wypadku odeszłaby: „Założę się, że jesteś zbyt zadufana, żeby rozmawiać z takim facetem jak ja”. Cel chce udowodnić, że etykieta jest fałszywa, angażując się, a to zaangażowanie jest stopą drapieżnika w drzwiach. Obrona de Beckera jest najprostsza z możliwych. Zachowujesz się tak, jakby tych słów nigdy nie wypowiedziano. Każda energia, którą zużyjesz na obalanie etykiety, to energia, której nie zużyjesz na ocenę tego, czego właściwie od ciebie chcą.

„Antyszczepionkowiec.” „Negacjonista.” „Teoretyk spiskowy.” „Babciobójca.” „Covidiota.”

Każde z nich funkcjonowało tak, by odbiorca chciał obalić etykietę poprzez demonstrację posłuszeństwa – dokładnie tak, jak de Becker mówił, że ten ruch miał działać. Odbiorca, który upierał się: „Nie jestem przeciwko szczepionkom, po prostu mam pytania co do tej konkretnej szczepionki”, już oddał ramę. Odbiorca, który odmówił zaangażowania się w etykietę, traktując ją jako manipulacyjny ruch, a nie opis wymagający riposty, utrzymał pytanie na poziomie merytorycznym.

Zgodnie z ramami de Beckera nie jest to trudne do zauważenia. Trudne było to tylko dlatego, że etykiety wydawały instytucje, wobec których odbiorcy zostali wychowani, by się podporządkowywać. Pandemicznym odpowiednikiem drapieżnego „założę się, że jesteś zbyt zadufana” było „antynaukowy” ze strony władz zdrowia publicznego. Oba działają z tego samego powodu. Oba są obroną osób, których intencje nie są zbieżne z naszymi, przeciwko naszym intuicjom co do tego, czy powinniśmy się podporządkować.

Ta sama analiza dotyczy strony kontrkulturowej. Dysydencki komunikator, który opisywał sceptyków swojego protokołu jako „płatnych popleczników”, „przejmowanych” czy „nadal śpiących”, prowadził dokładnie tę samą operację. Etykieta miała wykonać tę samą pracę: zamienić pytanie o leżące u podstaw dowody w pytanie o moralną lub epistemiczną postawę pytającego. Obrona de Beckera jest taka sama w obu kierunkach. Etykiety to koszt, jaki mówca pobiera od ciebie, zanim ocenisz merytoryczną tezę.

Jest w pracy de Beckera głębszy punkt, który chcę wydobyć, ponieważ uważam, że stanowi on właściwą ramę do zrozumienia tego, czym pandemia naprawdę była. De Becker rozróżnia strach od zmartwienia. Strach jest skalibrowany. Jest reakcją na konkretny, obecny sygnał, że coś jest nie w porządku, i jest wystarczająco często trafny, by traktować go jako ochronną intuicję, a nie wadę. Zmartwienie to coś innego. Zmartwienie jest wytwarzane. Jest podtrzymywane poza czasem trwania jakiegokolwiek rzeczywistego sygnału. Jest często nakładane przez jedną stronę na drugą. Często funkcjonuje jako substytut działania, a nie przewodnik ku niemu.

Era pandemii była przede wszystkim wydarzeniem generującym zmartwienie. Strach, tam gdzie był uzasadniony, był uzasadniony dla wąskich, konkretnych grup w wąskich, konkretnych warunkach. Starsze osoby z chorobami współistniejącymi wiosną 2020 roku miały coś w rodzaju realnego sygnału. Większość pozostałych grup – nie, przez większość czasu. Zmartwienie jednak było uniwersalne, niewybiórcze, podtrzymywane i ciągle wzmacniane przez instytucjonalne kanały komunikacji, które korzystały na jego kontynuacji.

Kanały instytucjonalne robiły to, ponieważ były finansowane, obsadzone i wynagradzane za to. Kanały kontrkulturowe robiły to, ponieważ były finansowane, obsadzone i wynagradzane za to. Dzienna liczba przypadków była przedstawiana bez kontekstu. Wykresy hospitalizacji bez porównania do linii bazowej. Wyniki modeli, których późniejsze rewizje otrzymywały znacznie mniej uwagi niż oryginalne prognozy. Po stronie kontrkulturowej: raporty o niepożądanych zdarzeniach poszczepiennych bez mianowników. Indywidualne historie urazów bez reprezentatywnego próbkowania. Prognozy nadmiarowej śmiertelności, których falsyfikacja nie wywołała porównywalnego wysiłku wycofania.

Obie wersje hodowały zmartwienie u swoich odbiorców. Obie monetyzowały to wyhodowane zmartwienie. Mechanizm jest dokładnie taki, jaki zidentyfikował de Becker – przeskalowany z manipulacji pojedynczej ofiary przez drapieżnika do manipulacji populacją przez instytucje. Powód, dla którego to się przeskalowało, jest taki, że podstawowa maszyneria psychologiczna jest taka sama. Mózg, który czuje zmartwienie w odpowiedzi na sfabrykowany sygnał u drzwi, czuje to samo zmartwienie w odpowiedzi na sfabrykowany sygnał w telewizji, z tą różnicą, że sygnał telewizyjny przychodzi codziennie przez lata, a przyjaciel u drzwi znika po dwudziestu minutach.

To jest oszustwo, wprost. Dar strachu to ochronna intuicja, która pozwala nam wykrywać sygnały niebezpieczeństwa. Oszustwo strachu to systematyczne wykorzystywanie tej samej intuicji przez strony, których interes w naszym zmartwieniu różni się od naszego własnego.

Oto co, moim zdaniem, de Becker powiedziałby każdemu, kto obserwował pandemiczną komunikację – z którejkolwiek strony – gdyby go o to zapytano.

Powiedziałby: Zauważ nieproszone obietnice. Pytaj, co one uprzedzają. Zauważ typowanie. Odmów angażowania się w etykiety. Zauważ wymuszoną wspólnotę losu – „jesteśmy w tym wszyscy razem” i jej dysydencki odpowiednik „to my jesteśmy tymi, którzy widzą”. Pytaj, czy ta wspólnota jest rzeczywista, czy skonstruowana. Zauważ nadmiar szczegółów w komunikacjach na tematy niepewne. Pytaj, czy ten szczegół jest proporcjonalny do tego, co naprawdę wiadomo. Zauważ odmowę przyjęcia „nie” za odpowiedź w kwestiach uznanych za istotne. Traktuj tę odmowę jako najbardziej wiarygodny dostępny sygnał, że aktor nie prowadzi komunikacji w dobrej wierze.

A nade wszystko powiedziałby: zaufaj niepokojowi. Osoby, które ucierpiały w jego studiach przypadku, nie były tymi, które przegapiły sygnał. Były to osoby, które odebrały sygnał prawidłowo, ale go odrzuciły, ponieważ nie potrafiły jeszcze nazwać tego, co odebrały, albo ponieważ koszt działania na niego był wyższy niż koszt zignorowania go. Ten koszt, w kontekście pandemii, był celowo zaprojektowaną cechą otoczenia. Społeczna i ekonomiczna cena powiedzenia „nie” została celowo podniesiona – po obu stronach – by odstraszyć racjonalnego aktora od zrobienia tego.

Osoby, które ucierpiały na skalę populacyjną, nie były naiwnymi. Byli to ci, którzy wiedzieli, że coś jest nie tak, i którzy społecznie nie mogli sobie pozwolić na powiedzenie tego na głos.

Pytanie brzmi teraz, czy następnym razem będziemy trudniejszym celem. Instytucje, które prowadziły poprzednią operację, nadal tu są. Tak samo jak operacje kontrkulturowe, które prowadziły równoległe oszustwo po drugiej stronie. Są finansowane, obsadzone i gotowe. Następne wydarzenie nie będzie wyglądało identycznie jak poprzednie. Techniki jednak będą te same. Nieproszone obietnice. Typowanie. Wymuszona wspólnota. Lekceważenie „nie”. Wymuszanie posłuszeństwa przebrane za autorytet lub opór.

Obrona jest taka sama w obu kierunkach. To skalibrowany sceptycyzm, którego de Becker próbował nas nauczyć. Nie paranoja. Nie cynizm. Po prostu rozpoznanie, że ciepło i pewność siebie są narzędziami, że narzędzia te mają sygnatury, a sygnatury są widoczne dla każdego, kto otrzymał słownictwo.

Dar strachu to ochronna intuicja. Oszustwo strachu następuje, gdy intuicja zostaje porwana. Rozpoznanie porwania jest główną obroną. De Becker mówi nam o tym od 1997 roku, jak to zobaczyć.

Nie posłuchaliśmy ostatnim razem. Nie ma powodu, byśmy tym razem nie mogli.

Królestwo całego stworzenia. Wizje Raju. Andrzej Sarwa. Cz. 5.

CZĘŚĆ 5

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa

Zwierzęta po śmierci: mistyczne świadectwa i duchowa obecność

Więź między człowiekiem a zwierzęciem bywa tak silna, że wielu ludzi nie potrafi uznać jej końca nawet po śmierci ukochanego pupila. W różnych kulturach, religiach i tradycjach duchowych istnieje głęboko zakorzenione przekonanie, że ta relacja może trwać dalej – poza granicami czasu i materii.

Świadectwa osób, które doświadczyły spotkań ze swoimi zmarłymi zwierzętami, są liczne i różnorodne. Pojawiają się w snach, wizjach, doświadczeniach bliskich śmierci, a nawet w formie zmysłowych manifestacji – stukotu łap, znanego zapachu sierści, obecności wyczuwalnej obok łóżka.

Niektórzy opisują te przeżycia jako niemal fizycznie realne, inni jako głęboko duchowe i transformujące. Wspólne dla nich jest poczucie spokoju i obecności – jakby ukochane zwierzę wciąż czuwało u boku, prowadziło, wspierało, pocieszało.

W mistycznych przeżyciach ludzi, którzy otarli się o śmierć, zwierzęta często pojawiają się jako przewodnicy. W jednej z relacji pies, który zmarł wiele lat wcześniej, przybiegł z radością po zielonej łące, by w zaświatach powitać swojego właściciela i poprowadzić go ku światłu.

W innym świadectwie kot zmarły wiele miesięcy wcześniej ukazał się we śnie swojej opiekunce – zdrowy, pełen życia, niosąc jej ukojenie w żałobie.

Autorowi niniejszego opracowania, czterokrotnie po śmierci przyśniła się suczka Rudzia, która przy nim była przez 14 lat. Za pierwszym razem w pierwszą noc po odejściu zajrzała do jego sypialni, po czym szybko wyszła stamtąd, chociaż ją prosił, żeby została, w drugim śnie przyprowadziła stadko kundli, jakby chciała im pokazać, gdzie żyła, kolejne dwa sny to już było całkowite oddalanie się, ostateczne odejście.

Te spotkania nie są tylko nostalgiczną fantazją; dla wielu są namacalnym dowodem, że więź z ukochanym zwierzęciem przekracza śmierć.

Choć te doświadczenia wymykają się naukowemu potwierdzeniu, dla wielu stanowią głębokie źródło pocieszenia i duchowego zrozumienia. Pokazują, że więź między człowiekiem a zwierzęciem może być czymś więcej niż tylko ziemskim przywiązaniem – może być trwałą, transcendentną relacją, która nie zna granic śmierci.

Niebo dla zwierząt?

Wizja nieba, w którym obecne są także zwierzęta, od wieków inspiruje refleksje teologiczne i duchowe, niosąc nadzieję oraz pocieszenie. W tradycji chrześcijańskiej, pojawia się obraz przyszłej rzeczywistości, w której całe stworzenie – nie tylko ludzie – zostanie odkupione i przemienione. Takie rozumienie nieba obejmuje ideę harmonijnego współistnienia wszystkich istot, wolnych od cierpienia, bólu i śmierci.

W Biblii odnaleźć można sugestie, że zwierzęta są częścią boskiego planu. Prorocy Starego Testamentu, jak Izajasz, kreślą wizje przyszłego pokoju, w którym drapieżniki współżyją z ofiarami, a człowiek i zwierzę żyją bez lęku i przemocy. Nowy Testament, zwłaszcza Księga Objawienia, mówi o nowym niebie i nowej ziemi – rzeczywistości całkowicie odnowionej, gdzie wszelkie zło i cierpienie zostają wymazane. Choć centralnym punktem tej wizji jest relacja Boga z ludzkością, widać w niej również nadzieję na uzdrowienie całego stworzenia, które „jęczy i wzdycha”, oczekując objawienia się dzieci Bożych, jak pisze św. Paweł.

Zgodnie z tą eschatologiczną nadzieją, odkupienie ma charakter uniwersalny. Nie ogranicza się jedynie do człowieka, lecz ogarnia całość kosmosu, w tym zwierzęta. Ich cierpienie, obecne w świecie dotkniętym grzechem, nie pozostaje bez znaczenia. W przyszłym, przemienionym świecie także one mają odzyskać swój udział w pierwotnej harmonii stworzenia. Taki obraz nieba stanowi wyraz wiary w dobroć Boga, który uznaje wartość każdej istoty i pragnie odnowienia całego stworzenia.

Pojmowanie obecności zwierząt w życiu wiecznym bywa interpretowane zarówno dosłownie, jak i symbolicznie. Dla jednych to rzeczywista obietnica, że w Królestwie Bożym spotkamy się także z naszymi ukochanymi zwierzętami. Dla innych – symbol głębokiej duchowej harmonii, która nastanie w przyszłości. W obu przypadkach zwierzęta odgrywają ważną rolę w odzwierciedlaniu Bożego planu, w którym żadna część stworzenia nie zostaje zapomniana.

Taka perspektywa rzuca nowe światło na relację człowieka ze światem przyrody. Oznacza, że nasze współczucie i miłość wobec zwierząt mają duchowe znaczenie i są odbiciem większej, boskiej troski. Przyszłość, w której wszystkie istoty żyją w pokoju, staje się nie tylko nadzieją na osobiste zbawienie, lecz także na pełnię sprawiedliwości wobec całego stworzenia.

W podsumowaniu, wizja nieba otwartego także na zwierzęta ukazuje uniwersalność Bożego miłosierdzia oraz głęboki sens harmonii całego stworzenia. W tej odnowionej rzeczywistości każda istota ma swoje miejsce, a życie – wolne od bólu – zostaje przywrócone do swojej pierwotnej, zamierzonej przez Boga pełni. Taka nadzieja staje się nie tylko wyrazem wiary w przyszłość, ale także wezwaniem do odpowiedzialności za świat, w którym już teraz żyjemy razem ze zwierzętami jako współuczestnikami stworzenia.

Raj – królestwo wiecznego życia i wiecznego szczęścia

Św. Bazyli Wielki mówi: „Nie dość Mu [Bogu] było przywrócić do życia tych, którzy byli w śmierci, ale obdarzył ich także Boską godnością i przygotował im odpoczynek wieczny przekraczający szczęśliwością wszelkie wyobrażenie człowieka” (Żywot i pisma świętego Bazylego Wielkiego, opracował Hieromnich Gabriel Hagioryta, Jan Misiejuk, brak miejsca i roku wydania, s. 33).

Św. Efrem Syryjczyk powiada natomiast tak: „Jezus Chrystus obiecał tym, którzy weń wierzą, dobra wieczne, nieprzemijające” (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku, Hajnówka 2000, s. 20), oraz: „W komnacie sprawiedliwych nie usłyszysz płaczu, ni westchnienia – tam wciąż pieśni pochwalne i wieczna radość. (…) Ludziom sprawiedliwym Stwórca podaruje niekończące się życie i wieczną wolność”. (Tamże, s. 70-78).

Paul Evdokimov, opierając się na nauczaniu Pseudo-Dionizego Areopagity, tak się wypowiada na temat szczęśliwości rajskiej:

„W stanie szczęśliwości, »upodobniwszy się do Chrystusa, radując się jego widzialną teofanią, […] jak uczniowie podczas Bożego Przemienienia oświeceni promieniami jego światłości, […] będziemy uczestniczyć w niepojętym zjednoczeniu, […] jako synowie zmartwychwstania podobni do aniołów i do Syna Bożego«. Integralna osoba ludzka wchodzi we wspólnotę z Wcielonym Synem Bożym, którego wizji dostępuje. Oglądając Go twarzą w twarz, człowiek poznaje Boga w jego światłości. W zjednoczeniu jednak wizja i poznanie są bezsilne, sama natura pozostaje bowiem nieosiągalna”. ( Paul Evdokimov, Poznanie Boga w tradycji wschodniej. Patrystyka, liturgia, ikonografia, przełożyła z francuskiego Alina Liduchowska, Kraków 1996, s. 60).

Także i św. Zofia Rzymska swymi słowami potwierdza wiarę w rajskie szczęście, zwracając się bowiem do swych trzech córek, Wiary, Nadziei i Miłości, które szły na śmierć, tak powiadała:

„Nastał czas, kiedy przez swój wieniec męczeński będziecie ślubować Oblubieńcowi i razem z Nim wejdziecie do jasnych komnat”. (Święte niewiasty. Mały leksykon hagiograficzny, zebrał i opracował Jarosław Charkiewicz, Hajnówka 2001, s. 19).

A po śmierci św. Bazylego Nowego pewien pobożny człowiek rodem z Konstantynopola miał takie oto widzenie rajskich szczęśliwości:

„Zobaczył on piękny i wielki dom, ozdobiony złotem i drogocennymi kamieniami, z napisem nad bramą: «Schronienie i wieczny odpoczynek wielebnego Bazylego Nowego». Bogobojny mąż przystanął i podziwiał krasę tego domu, gdy oto wyszedł do niego piękny młodzieniec i powiedział:

– Czemu się tak dziwisz? Zaraz ujrzysz coś znacznie bardziej zdumiewającego. Z tymi słowami rozwarł bramę domu, a przed oczami zdziwionego człowieka ukazały się piękne, wysokie komnaty. W jednej z komnat zobaczył on wielebnego Bazylego siedzącego na tronie królewskim, pośród wielkiej sławy i w otoczeniu wielu światłych mężów i młodzieńców. Wokół rosły piękne i pełne wszelkich dóbr sady, a z wewnątrz dochodził głos: «Taka nagrodę otrzymają po opuszczeniu świata wszyscy, którzy kochali Boga i gorliwie mu służyli»” (Żywot świętego Bazylego Nowego. Mytarstwa świętej Teodory, przekład z języka rosyjskiego Anna Jemeljaniuk, Hajnówka 1999, s. 53-54).

Żyjący w IX wieku św. Andrzej Salon miał taką oto wizję Raju:

„Ujrzałem siebie ubranego w jaśniejące przedziwnym światłem szaty; przepasany byłem królewskim pasem; głowę moją zdobił wieniec z kwiatów, a serce i rozum przepełniała radość na widok rajskiego piękna. Drzewa, które tu rosły, wydawały wspaniałą won. Jedne wiecznie kwitły, a inne rodziły cudowne owoce nieziemskich kształtów. Na gałęziach tych drzew siedziały niezliczone rajskie ptaki i śpiewały tak pięknie, że zapomniałem, gdzie jestem. Pośrodku Raju płynęła nawadniająca ogrody rzeka. Po obu jej brzegach rozciągały się winnice pełne złotych gron. Wiatr roznosił aromatyczną woń, szeleścił koronami drzew i krzewów” (Żywoty świętych. Księga druga. Październik, Lublin 1997, s. 52 ).

Dla prawosławnego chrześcijanina przedsmakiem rajskiej szczęśliwości jest Eucharystia:

„Eucharystia w świadomości chrześcijan Wschodu jest bramą do Nieba, która przenosi ich w świat piękna, pokoju i świętości. Wprowadzając w świat istniejący poza czasem i przestrzenią daje doświadczenie życia wiecznego, a zarazem napełnia duchową mocą do twórczego przeobrażenia świata ziemskiego”. (G. Kuprianowicz, K. Leśniewski, Monaster św. Onufrego w Jabłecznej, Jabłeczna 1995, s. 11.)

Na Sądzie Ostatecznym przyjdzie moment, gdy Jezus Chrystus nagrodzi sprawiedliwych: „Wtedy odezwie się Król do tych po prawej stronie: «Pójdźcie błogosławieni Ojca mojego, weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane wam od założenia świata! Bo byłem głodny, a daliście Mi jeść; Byłem spragniony, a daliście Mi pić; byłem przybyszem, a przyjęliście Mnie; byłem nagi, a przyodzialiście Mnie; byłem chory, a odwiedziliście Mnie; byłem w więzieniu, a przyszliście do Mnie». Wówczas zapytają sprawiedliwi: «Panie, kiedy widzieliśmy Cię głodnym i nakarmiliśmy Ciebie? spragnionym i daliśmy Ci pić? Kiedy widzieliśmy Cię przybyszem i przyjęliśmy Cię? lub nagim i przyodzialiśmy Cię? Kiedy widzieliśmy Cię chorym lub w więzieniu i przyszliśmy do Ciebie?» A król im odpowie: «Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili.»” (Mt 25, 34–40).

Jak zatem widzimy, Jezus będzie sądził ludzi przede wszystkim z miłości. Nie znaczy to, że nic więcej w życiu nie jest ważne, ale miłość jest najważniejsza. Zresztą Chrystus podkreślał to nie jeden raz. Nagrodą zaś, jaką sobie każdy człowiek może zaskarbić i zdobyć jest życie wieczne w królestwie Boga. W królestwie, za którym każdy człowiek odczuwa tęsknotę, szczególnie wówczas, gdy życie doczesne nie szczędzi mu trosk i bólu. Tęsknota owa jest jakby wpisana w ludzką naturę, dlatego przyjście Pana na Sąd i wypowiedzenie do sprawiedliwych tych wspaniałych słów: „weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane wam od założenia świata!”, zabrzmi w ich uszach niczym cudowna muzyka, bowiem nareszcie ziści się to, o czym ludzkość marzyła – tak jednostki, jak i społeczeństwa – i to od chwili wypędzenia z Raju. Pragnienie szczęścia bowiem jest w sercach wszystkich – starców i dzieci, bogatych i ubogich, mądrych i nieuczonych, mężczyzn i kobiet. Każdy z ludzi pragnie wiecznego odpoczynku:

„Jak łania pragnie

wody ze strumieni,

tak dusza moja pragnie

Ciebie, Boże!

Dusza moja pragnie Boga,

Boga żywego:

kiedyż więc przyjdę i ujrzę

oblicze Boże?

(Ps 42 (41), 2–3)

„Odmień nasz los, o Panie,

jak strumienie w [ziemi] Negeb.

Którzy we łzach sieją,

żąć będą w radości”.

(Ps 126 (125), 4–5)

Szczęścia, jakiego będą doświadczać błogosławieni, nie da wyrazić się słowami. Będzie ono niepodobne do czegokolwiek, co znamy z doczesności. To bowiem, co w obecnym życiu wydaje się nam wspaniałością, nie jest nawet lichym podobieństwem tego, co Bóg przygotował zbawionym. Tak jak osoba niewidoma nie jest sobie w stanie wyobrazić rozmaitości form, barw, wszelkich cudów natury, tak samo i my, nie potrafimy wyobrazić sobie cudowności Raju. Nie mamy bowiem na to stosownych pojęć i określeń. Nawet jeżeli święci opowiadają nam o jakimś aspekcie życia błogosławionych w Królestwie Niebieskim, co znają z objawienia Bożego, to i tak niewiele nam to mówi. Jak bowiem ktoś, kto nie wie co to miód, może rozumieć jego słodycz?

Św. Efrem Syryjczyk tak mówi na temat szczęścia zbawionych: „Doskonali rozradują się w Królestwie, przyłączą się do anielskich zastępów, usłyszą radosny głos trąby i śpiewając pieśń zwycięstwa, pokonają śmierć. Drzwi raju same otworzą się dla sprawiedliwych, gdy tylko do nich podejdą; na spotkanie im wyjdzie Cherubin, okazując im cześć i uderzając w struny fletni” (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku, przekład z rosyjskiego Andrzej Wojnowski, Hajnówka 2000, s. 81).

Raj, Królestwo Niebieskie, Nowa Jerozolima, to ustawiczne obcowanie z Bogiem, brak cierpienia, niewysłowiona radość, szczęście, uczta Boga z ludźmi, gody Baranka, spełnienie wszelkich pragnień człowieczych…

Ale też jak powiada św. Antoni Wielki: „Wiedzieć ci trzeba, że i w przyszłym wieku (życiu pośmiertnym) podzielisz swoją cząstkę z tymi, z którymi w tym (doczesnym) życiu dzielisz radość i smutek (Żywot i pouczenia św. Antoniego Wielkiego, Hajnówka 2000, s. 17)”, co będzie zaiste jeszcze jednym powodem do radości!

Pismo Święte wiele razy mówi na temat Raju, informując iż jest on nagrodą sprawiedliwych i dając nam pewne, choć przecież dość mgliste wyobrażenie na jego temat: „…ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć, jak wielkie rzeczy przygotował Bóg tym, którzy Go miłują”. (1 Kor 2, 9), a co w wizji ujrzał św. Jan Apostoł: „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły i morza już nie ma. I Miasto Święte – Jeruzalem Nowe ujrzałem zstępujące z nieba od Boga przystrojone jak oblubienica zdobna klejnotami dla swego męża. I usłyszałem donośny głos mówiący od tronu: «Oto przybytek Boga z ludźmi: i zamieszka wraz z nimi i będą oni Jego ludem, a On będzie „BOGIEM Z NIMI”. I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły». I rzekł Zasiadający na tronie: «Oto czynię wszystko nowe». I mówi: «Napisz: (…) Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia. Zwycięzca to odziedziczy i będę Bogiem dla niego, a on dla mnie będzie synem. (…) I przyszedł jeden z siedmiu aniołów (…) i ukazał mi Miasto Święte – Jeruzalem zstępujące z nieba od Boga, mające chwałę Boga. Źródło jego światła podobne do kamienia drogocennego jakby do jaspisu o przejrzystości kryształu. (…) A świątyni w nim nie dojrzałem: bo jego świątynią jest Pan Bóg wszechmogący oraz Baranek. I Miastu nie trzeba słońca ni księżyca, by mu świeciły, bo chwała Boga je oświetla, a jego lampą – Baranek. I w jego świetle będą chodziły narody, i wniosą do niego królowie ziemi swój przepych. I za dnia bramy jego nie będą zamknięte: bo już nie ma tam nocy. I wniosą do niego przepych i skarby narodów. A nic nieczystego do niego nie wejdzie ani ten, co popełnia ohydę i kłamstwo. I ukazał mi wodę rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka. Pomiędzy rynkiem Miasta a rzeką, po obu brzegach, drzewo życia, rodzące dwanaście owoców – wydające swój owoc każdego miesiąca, a liście drzewa [służą] do leczenia narodów. Nic godnego klątwy już [odtąd] nie będzie. I będzie w nim tron Boga i Baranka, a słudzy Jego będą Mu cześć oddawali. I będą oglądać Jego oblicze, a imię Jego – na ich czołach. I [odtąd] już nocy nie będzie. A nie potrzeba im światła lampy i światła słońca, bo Pan Bóg będzie świecił nad nimi i będą królować na wieki wieków”. (Ap 21, 1 i n.; 22, 1–5).

Ów Raj, owo Jeruzalem Nowe, to przyszły dom błogosławionych, o którym Jezus powiedział: „W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było, to bym wam powiedział. Idę przecież przygotować wam miejsce. A gdy odejdę i przygotuje wam miejsce, przyjdę powtórnie i zabiorę was do siebie, abyście i wy byli tam, gdzie Ja jestem”. (J 14, 2–3).

Dlatego wierzący w Chrystusa nie powinni zapominać, że: „Nie mamy tutaj [w doczesności] trwałego miasta, ale szukamy tego, które ma przyjść”. (Hbr 13, 14).

A ów Raj jest przecież dla każdego sprawiedliwego „w zasięgu ręki”. Czyż bowiem Dobremu Łotrowi, gdy ten prosił: „Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. (Łk 23, 42) Zbawiciel nie powiedział: „Zaprawdę, powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju”. (Łk 23, 43)?

Dlatego każdy prawosławny chrześcijanin powinien mieć świadomość, kim jest, i dokąd powinien zmierzać: „Wy natomiast przystąpiliście do góry Syjon, do miasta Boga żyjącego, Jeruzalem niebieskiego, do niezliczonej liczby aniołów, na uroczyste zebranie, do Kościoła pierworodnych, którzy są zapisani w niebiosach, do Boga, który sądzi wszystkich, do duchów sprawiedliwych, które już doszły do celu. (Hbr 12, 22–23).

Ponieważ: „On [Bóg] w swoim wielkim miłosierdziu przez powstanie z martwych Jezusa Chrystusa na nowo zrodził nas do żywej nadziei: do dziedzictwa niezniszczalnego i niepokalanego, i niewiędnącego, które jest zachowane dla was w niebie”. (1 P 1, 3–4) gdzie na świętych czeka wieczne życie we wspólnocie z Jezusem, który podczas Ostatniej Wieczerzy zapewniał swych uczniów: „Lecz powiadam wam: Odtąd nie będę już pił z tego owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić go będę z wami nowy, w królestwie Ojca mojego”. (Mt 26, 29 BT), a „Szczęśliwy ten, kto będzie ucztował w królestwie Bożym”. (Łk 14, 15 BT), bowiem „…cierpień teraźniejszych nie można stawiać na równi z chwałą, która ma się w nas objawić”. (Rz 8, 18), a Bóg zapewnia swoim słowem: „Zwycięscy dam spożyć owoc z drzewa życia, które jest w raju Boga”. (Ap 2, 7 BT)

Ojcowie Kościoła, wypowiadając się, na temat Królestwa Bożego, pouczają, by nie próbować go sobie wyobrażać na sposób ziemski, choć pewne informacje na jego temat posiadamy. Na przykład św. Efrem Syryjczyk tak naucza: „W mieszkańcach Raju nie znajdziesz gniewu, bo wolni są oni od drażliwości; nie szkodzą sobie wzajemnie, nie żywią gniewu, bo wolni są od wszelkiej zawiści”. (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku…, s. 83).

Dla św. Grzegorza Teologa Raj jest czymś tajemniczym, o czym należy mówić z szacunkiem i bojaźnią Bożą. Dla św. Jana Złotoustego to, co znajdujemy w Biblii, na temat Raju jest symboliczne i zagadkowe. Istota Raju zawiera się według niego w tych oto słowach:

„Odkupieni przez Pana powrócą,

przybędą na Syjon z radosnym śpiewem,

ze szczęściem wiecznym na twarzach:

osiągną radość i szczęście,

ustąpi smutek i wzdychanie”. (Iz 35, 10).

Co znaczy, że nie będzie tam chorych i ubogich, nie będzie starości i śmierci, nie będzie uciskających i uciśnionych, nie będzie gniewu i zawiści, ani złorzeczenia, ani władzy jednych ludzi nad drugimi, ani chciwości i zabiegania o materialne dobra. Tam wszelkie namiętności wygasną. Nasza skażona natura ulegnie przeobrażeniu i staniemy się doskonali. Przede wszystkim jednak największą radość będzie sprawiać wspólnota z Jezusem, z aniołami i mocami niebieskimi, z którymi błogosławieni będą jednego ducha i jednej myśli. W Raju będzie prawdziwe życie, wolne od jakichkolwiek trosk i lęków.

Św. Bazyli Wielki naucza, iż Raj to „kraina życia”, gdzie się nie umiera z powodu grzechów, ale ma się wspólnotę z Jezusem. Raj to miejsce, gdzie zło zostało wyrwane z korzeniem, gdzie nie ma ni nocy, ni snu, ni materialnych pokarmów i napojów, podtrzymujących nasze słabości. Nie ma tam chorób ani lekarstw, nie ma sądów, nie ma handlu, ni rzemiosł, ni pieniędzy – początku zła, przyczyny wojen, i korzenia wrogości.

Ale Królestwo Niebieskie to nie życie w bezczynności, pasywne i senne, jak to się niektórym może wydawać. To nie bezbarwna egzystencja trwająca w bezruchu przez wieki wieków. Wręcz przeciwne! To życie przepełnione działaniem przewyższającym znane ludzkie wyobrażenia. Przyszłość błogosławionych w Raju to życie i ruch! Życie twórcze, całkiem różne od życia doczesnego. W przyszłym życiu, w Królestwie Boga, więcej będzie ruchu i działania niż w obecnym, niezakłóconego niczym co złe lub przykre. Błogosławieni zawsze młodzi i piękni udadzą się do nowych, niewyobrażalnie cudnych światów. Zamieszkają w świecie wiecznie nowym, wiecznie świetlistym, wiecznie wspaniałym, wiecznie świętym: „Wiemy bowiem, że jeśli nawet zniszczeje nasz przybytek doczesnego zamieszkania, będziemy mieli mieszkanie od Boga, dom nie ręką uczyniony, lecz wiecznie trwały w niebie”. (2 Kor 5, 1).

Sprawiedliwi w Raju będą zawsze piękni i zawsze młodzi. Chociaż wszyscy zbawieni będą cieszyć się doskonałą błogością, w niebie będą różne stopnie szczęśliwości, czy też, mówiąc innymi słowy, różne stopnie nagrody, w zależności od zasług, jakie sobie zaskarbili podczas życia w doczesności. I nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ nie każdy jednakowo się zasłużył.

Lecz – jak naucza św. Grzegorz z Nyssy, nikt nikomu nie będzie zazdrościł, każdy bowiem będzie się cieszył tym, co mu zostało dane. Wprost przeciwnie! Dodatkowym powodem do radości, będzie dla błogosławionych obserwowanie szczęścia innych.

Zresztą według słów św. Izaaka Syryjskiego zazdrość w Raju, gdzie nie ma miejsca na smutek (a zazdrość powoduje między innymi właśnie smutek), nie jest możliwa. Wszystkich zbawionych, łączyć będzie jedno uczucie, miłość.

Dodatkowe szczęście zbawionych będzie wypływać i z tego, że w rajskiej ojczyźnie będą mogli radować się towarzystwem swych najbliższych (o ile oczywiście i oni będą błogosławieni), z którymi w doczesności dzielili tak radości, jak i smutki.

W Raju znów spotkają się kochający małżonkowie, rodzice będą mogli się cieszyć swoimi dziećmi, a przyjaciele przyjaciółmi. Mamy więc realną szansę po zmartwychwstaniu odzyskać to, co straciliśmy – zda się bezpowrotnie – w życiu doczesnym.

Według opinii Ojców Kościoła, błogosławieni w Raju będą się rozpoznawać nie tyle po kształcie ciała, które, choć po zmartwychwstaniu będzie tożsame z tym, które istniało w doczesności, nie będzie jednak podobne do ciała skażonego i śmiertelnego, ale raczej przez wizje dusz innych błogosławionych. I w ten sposób będą się także rozpoznawać i ci, którzy się nigdy w doczesności nie widzieli.

Czy będą też z nami zwierzęta?… także i te najbliższe naszym sercom, które kiedyś towarzyszyły nam w doczesności… te które kochaliśmy i które nas kochały?…

Ufajmy, że tak… że będą… jako dar – łagodny uśmiech Boga, który pamięta każde stworzenie. I który mówi: „To, co stworzyłem, nie zginie. Bo było dobre.”

Nota bibliograficzna

Choć niniejsza książka nie rości sobie prawa do naukowego charakteru, opiera się na solidnym fundamencie Tradycji chrześcijańskiej – zarówno zachodniej, jak i wschodniej. W rozważaniach dotyczących obecności zwierząt w perspektywie wieczności uwzględniono głosy świętych, myślicieli duchowych i duszpasterzy, którzy traktowali stworzenie z głębokim szacunkiem jako dzieło Boga. Książka nie korzysta ze źródeł teologii modernistycznej, lecz czerpie z tekstów zgodnych z duchem Tradycji Kościoła – także prawosławnego. Poniżej przedstawiono wybraną literaturę, która była inspiracją do refleksji i może posłużyć czytelnikowi do dalszego pogłębienia tematu. Oczywiście, autor opracowania korzystał z wielu innych źródeł i publikacji dotyczących tego zagadnienia, jednak dla zachowania przejrzystości, nie ma potrzeby zbytniego rozbudowywania tej listy.

Wybrana literatura

Randy Alcorn, Heaven: Biblical Answers to Common Questions about Our Eternal Home, Tyndale House Publishers, Amazon 2011

Clive Staples Lewis, The Problem of Pain, Harper, San Francisco 2000

Billy Graham, Till Armageddon: A Perspective on Suffering, Word Books, Waco 1981

Joni Eareckson Tada, When God Weeps: Why Our Suffering Matters to the Almighty, Grand Rapids 1997

„О животных” [w:] Азбука веры – https://azbyka.ru/ob-otnoshenii-k-zhivotnym

Архимандрит Рафаил (Карелин), Церковь и мир на пороге Апокалипсиса, Подворье Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2010 (https://www.litres.ru/book/rafail-karelin/cerkov-i-mir-na-poroge-apokalipsisa-31518422/chitat-onlayn/?page=4 – dostęp: 26 maj 2025)

Ольга Гуманова, Попадут ли животные в рай? (źródło: pravda.ru – https://www.pravda.ru/faith/1062944-animals/, dostęp: 26 maj 2025)

Славен Любомиров, Будут ли животные в Раю? А в Царстве Небесном? Будут ли наши домашние животные с нами в Раю?, (źródło: https://proza.ru/2020/07/08/1507, dostęp: 26 maj 2025)

Иеромонах Серафим Роуз, Православное понимание книги Бытия, Российское Отделение Валаамского Общества Америки, 1998 (źródło: https://www.eparhia-saratov.ru/Content/Books/196/genesis.pdf, dostęp: 26 maj 2025)

Koniec

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Jak prawosławne chrześcijaństwo postrzega zwierzęta? CZĘŚĆ 4

CZĘŚĆ 4

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa


=======================================================

Kościół prawosławny

Jedność całego stworzenia w Bogu


Kościół prawosławny podkreśla, że całe stworzenie – zarówno ludzie, jak i zwierzęta – jest odbiciem Bożej chwały i pierwotnie funkcjonowało w doskonałej harmonii. Już w Księdze Rodzaju (1–2) świat zostaje nazwany „dobrym”, a zwierzęta zajmują w nim określone miejsce, współtworząc z ludźmi pełny porządek zamysłu Stwórcy. Ta wizja jedności i pokoju, zakorzeniona w świętych tekstach i wczesnej tradycji, pozostaje fundamentem prawosławnej teologii stworzenia.

Święty Maksym Wyznawca (ok. 580–662) był jednym z najwybitniejszych teologów bizantyńskich i mistyków wczesnego prawosławia. W jego antropologii i kosmologii centralne miejsce zajmuje koncepcja deifikacji (theosis) – zjednoczenia całego stworzenia z Bogiem. Maksym postrzegał człowieka jako pośrednika między Bogiem a stworzeniem, kogoś, kto ma „zjednoczyć w sobie” to, co rozdzielone – duchowe i materialne.

Zgodnie z jego nauką, człowiek ma rolę liturgiczną i kapłańską wobec świata. Oznacza to nie tylko odpowiedzialność za stworzenie, ale przede wszystkim jego duchowe przekształcanie – uświęcanie świata i ofiarowywanie go Bogu jako aktu dziękczynienia. Człowiek, jako istota rozumna i wolna, zdolna do miłości i kontemplacji, ma być tym, który prowadzi cały kosmos ku Bogu, przez swoje życie, modlitwę i działanie.

Maksym twierdził, że upadek człowieka zaburzył tę pierwotną jedność, ale przez Chrystusa możliwe jest jej przywrócenie. W tym sensie nie tylko ludzie, ale całe stworzenie uczestniczy w historii zbawienia i zostaje objęte ostatecznym planem Bożym.

Podsumowując – św. Maksym nauczał, że człowiek ma głębokie powołanie kapłańskie wobec stworzenia, a jego zadaniem jest nie tylko zarządzanie światem, lecz jego przemienienie i oddanie Bogu w duchu miłości, wdzięczności i kontemplacji.

W tym kontekście prowadzenie wszystkich istot do ich pierwotnego, boskiego źródła oznacza:

Uznawanie i docenianie piękna i wartości stworzenia jako odbicia Bożej chwały.

Życie w harmonii z naturą, nie niszcząc jej, ale pielęgnując ją.

Ofiarowywanie Bogu owoców stworzenia poprzez swoją pracę i modlitwę.

Bycie łącznikiem między światem materialnym a duchowym.

Poprzez swoje własne zjednoczenie z Bogiem, pociąganie za sobą całe stworzenie do tej jedności.

To powołanie zostało naruszone przez upadek, ale poprzez Chrystusa i działanie Ducha Świętego, człowiek jest powołany do odnowienia tej kapłańskiej roli.

Dlatego w tradycji prawosławnej często podkreśla się odpowiedzialność człowieka za los stworzenia i wzywa do życia w sposób, który odzwierciedla tę kapłańską godność.

Ludzie nie tylko sprawują opiekę nad stworzeniem, lecz także ponoszą odpowiedzialność za to, by wszystko, co zostało stworzone, mogło powrócić do Boga w pełnej jedności.

W tradycji prawosławnej upadek ludzkości, opisany w Księdze Rodzaju (rozdział 3), jest momentem, w którym nie tylko człowiek, ale i całe stworzenie zostało dotknięte grzechem. Upadek ludzki zakłócił pierwotną harmonię, która istniała między ludźmi a zwierzętami oraz między wszystkimi elementami kosmosu. W wyniku tego zdarzenia, świat został uwikłany w cierpienie, a harmonia między stworzeniem a Bogiem została zaburzona.

Jednak w przeciwieństwie do teologii zachodniej, która często postrzega zwierzęta jako duchowo oddzielone od Bożego planu zbawienia, prawosławna myśl teologiczna podkreśla, że odkupienie stworzenia obejmuje także zwierzęta. Zgodnie z tą tradycją, cały kosmos ma uczestniczyć w ostatecznym odnowieniu przez Boga. Oznacza to, że zwierzęta, stanowiące integralną część stworzonego porządku, nie są wykluczone z Bożego planu odkupienia. Przeciwnie, mają w nim swoje miejsce, uczestnicząc w boskim przekształceniu wszechrzeczy.

Jak prawosławne chrześcijaństwo postrzega zwierzęta?

Wschodni Kościół Prawosławny charakteryzuje się wyjątkowym, głęboko mistycznym i integralnym rozumieniem stworzenia, które kładzie silny nacisk na duchowe więzi łączące wszystkie istoty. W tej tradycji stworzenie postrzegane jest jako przeniknięte boską obecnością, a każda jego część – zarówno ludzie, jak i zwierzęta – uczestniczy w duchowej harmonii. Takie podejście znacząco różni się od zachodniej tradycji katolickiej. Teologia katolicka tradycyjnie rozróżnia bowiem duszę rozumną i nieśmiertelną, przypisaną wyłącznie człowiekowi, oraz duszę śmiertelną (zwaną też zmysłową lub wegetatywną), którą posiadają zwierzęta i która ustaje wraz ze śmiercią ciała. W przeciwieństwie do tego, teologia prawosławna nie wprowadza takiego rozróżnienia. Całe stworzenie, w tym zwierzęta, traktowane jest jako integralna część świętego porządku Bożego, odzwierciedlającego Jego obecność i boskie piękno.

Ale także, niektórzy z teologów prawosławnych postrzegają zwierzęta i w taki sposób, jak to czyni Archimandryta Rafael (Karelin):

Chrześcijaństwo naucza, że uczucia religijne są główną i istotną cechą duszy jako obrazu i podobieństwa Boga. To jest główna różnica między człowiekiem a zwierzęciem. Świat emocjonalny zwierzęcia jest nie mniej dynamiczny niż świat emocjonalny człowieka. Zwierzęta w swej pierwotnej formie posiadają to, co można nazwać rozumem, czyli zdolność do znajdywania związku między przyczynami i odległymi skutkami oraz dokonywania wyborów w zmieniających się sytuacjach. Zwierzęta mają instynkty bardziej subtelne niż ludzie, ale nigdy nie odkryto u nich uczuć religijnych. Oto zasadnicza różnica między człowiekiem a tymi, którzy przywykli być nazywani jego „młodszymi braćmi”. (Архимандрит Рафаил (Карелин), Церковь и мир на пороге Апокалипсиса)

Olga Gumanowa w rozmowie z hieromnichem Nikanorem (Lepieszewem) usłyszała taką opinie na temat zwierząt w odnowionym świecie:

Na ikonie Narodzenia Chrystusa widzimy wołu i osiołka pochylających się nad Dzieciątkiem Bożym leżącym w żłobie. Niektóre sceny szopek bożonarodzeniowych przypominają Arkę Noego: są na nich owce z pasterzami i karawana wielbłądów. Hieromnich Nikanor (Lepeszew), wykładowca w Chabarowskim Seminarium Duchownym, opowiedział portalowi Pravda.Ru o tym, jak Kościół traktuje naszych mniejszych braci.

– Ojcze Nikanorze, czy według nauki prawosławnej zwierzęta mają duszę?

— W Księdze Rodzaju zwierzęta, ryby i ptaki nazywane są „duszami żywymi”. Swoją obecnością różnią się one na przykład od roślin, ciał niebieskich itp. Ale z Pisma Świętego wiemy też, że „dusza zwierząt jest we krwi” i umiera razem z ciałem. To jest jej główna różnica w stosunku do nieśmiertelnych dusz ludzkich, które żyją dalej po śmierci ciała. W ten sposób wśród mieszkańców świata widzialnego kształtuje się pewna hierarchia duchowa, oparta na obecności bądź nieobecności duszy, a także jej nieśmiertelności bądź śmiertelności. A ze wszystkich stworzeń Bożych tylko człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo swego Stwórcy.

— Istnieje pogląd, że wszystkie zwierzęta, które zostały pokochane przez którąkolwiek z osób, które tam dotarły, pójdą do Królestwa Niebieskiego. Co na ten temat mówili święci ojcowie?

— W chwili Drugiego Przyjścia Chrystusa, jak mówi Apostoł Paweł, „jako ostatni wróg zostanie pokonana śmierć”. Oznacza to, że uwolni ona wszystko i wszystkich, co wchłonęła w czasie swego panowania w świecie materialnym. Nic, co stworzył Pan, nie popadnie w całkowite zapomnienie; Stworzenie Boże zostanie przywrócone w całej swojej pełni. Prorok Izajasz mówi, że w odnowionym wszechświecie będzie także miejsce dla zwierząt: „Wtedy wilk zamieszka z barankiem, a lampart z koźlęciem będzie leżał; cielę, młody lew i wół będą razem”. A czcigodny Nektarij z Optiny, który bardzo lubił koty, powiedział, że ze wszystkich zwierząt to właśnie one pierwsze wejdą do nieba.

Teologowie mają jednak różne opinie na temat tego, czy wszystkie martwe wcześniej zwierzęta zostaną wskrzeszone wraz z nadejściem wiecznego Królestwa Chrystusa. Niektórzy uważają, że tak. Inni uważają, że jeśli chodzi o zwierzęta, to dla Stwórcy nie liczą się poszczególne zwierzęta, nie przedstawiciele jednego czy drugiego gatunku, ale wyłącznie sam gatunek.

Osobiście jestem wielkim miłośnikiem naszych mniejszych braci i dlatego myślę, że w oczach Boga każde Jego stworzenie jest wyjątkowe i wartościowe. A sposób, w jaki święci traktowali swoich niemych przyjaciół, utwierdza mnie w tym przekonaniu. Wspomnijmy Gerasima z Jordanii z jego lwem, św. Serafina z Sarowa z niedźwiedziem, św. Brendana Żeglarza z wielorybem i wielu innych ascetów. Nie mogę jednak upierać się przy swoim punkcie widzenia, ponieważ wszystko to jest sferą prywatnych osądów teologicznych, a takie czy inne poglądy na tę kwestię w żaden sposób nie wpływają na nasze zbawienie. Tak więc prawdę poznamy dopiero po Sądzie Ostatecznym. (Ольга Гуманова, Попадут ли животные в рай?).

Wielu świętych i mistyków prawosławnych, którzy żyli w bliskim kontakcie z naturą, jest znanych z głębokich duchowych relacji ze zwierzętami. Ich doświadczenia ukazują, że zwierzęta, podobnie jak ludzie, są częścią Bożego stworzenia i w jakiś sposób uczestniczą w duchowym życiu świata. Prawosławni mistycy często opisują swoje spotkania ze zwierzętami jako duchowe, a nie jedynie fizyczne, co wskazuje na ich szczególne miejsce w kosmicznym porządku.

Dodatkowo, koncepcja „kosmicznej liturgii” w teologii prawosławnej sugeruje, że całe stworzenie, w tym zwierzęta, bierze udział w oddawaniu czci Bogu. Kosmiczna liturgia oznacza, że wszystkie istoty, poprzez swoje istnienie, wypełniają boski plan, oddając chwałę Stwórcy. To zrozumienie stworzenia nie kończy się na wymiarze ziemskim, ale ma głęboki wymiar duchowy, który obejmuje także zwierzęta jako cząstkę większej harmonii.

Choć Kościół prawosławny nie naucza wyraźnie, że zwierzęta mają nieśmiertelne dusze, jego mistyczne podejście pozostawia pewną otwartość na spekulacje. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zwierzęta będą częścią odnowionego stworzenia w życiu pozagrobowym, jednak prawosławna teologia, ze swoim podkreśleniem duchowej jedności stworzenia, sprawia, że ich rola w boskim planie może być znacznie głębsza, niż tradycyjnie się zakłada. W tej perspektywie zwierzęta mogą być postrzegane jako istoty, które mają swoją rolę w duchowym cyklu stworzenia, być może nawet uczestnicząc w jego ostatecznym odnowieniu.

Spojrzenie na duszę


W teologii prawosławnej, nawiązującej do myśli wielu Ojców Kościoła, obecna jest koncepcja trójdzielnej struktury duszy, która służyła do zrozumienia hierarchicznego porządku stworzenia, obejmującego ludzi, zwierzęta i rośliny. To ujęcie ukazuje złożoność życia, przypisując różnym jego formom odmienne zdolności i funkcje: duszę wegetatywną dla wzrostu i odżywiania, duszę zmysłową dla percepcji i instynktów, oraz unikalną dla człowieka duszę rozumną, będącą nośnikiem obrazu Bożego. Choć nie jest to dogmat w ścisłym tego słowa znaczeniu, koncepcja ta podkreśla duchową głębię świata, w którym każde stworzenie, na swoim poziomie istnienia, posiada swój sens i cel w Bożym planie. Koncepcja trójdzielnej duszy nie jest dogmatem Kościoła prawosławnego w takim samym sensie jak dogmaty trynitarne czy chrystologiczne. Była to raczej powszechnie przyjmowana filozoficzna i teologiczna rama w pewnym okresie historii Kościoła.

Święty Maksym Wyznawca w swojej teologii rozwija klasyczną myśl patrystyczną dotyczącą struktury człowieka i jego miejsca w stworzeniu. Wyróżnia on trzy poziomy ‘życia’ lub ‘funkcji’ duszy, które współistnieją w człowieku: życie wegetatywne (τὸ φυσικόν), odpowiedzialne za odżywianie, wzrost i rozmnażanie, wspólne wszystkim istotom żywym, w tym roślinom i zwierzętom; życie zmysłowe (τὸ αἰσθητικόν), obejmujące zdolność do odczuwania, ruchu i emocji, dzielone przez ludzi i zwierzęta; oraz życie rozumne i duchowe (τὸ λογικόν), właściwe jedynie człowiekowi, charakteryzujące się rozumem, wolą i zdolnością do poznania Boga oraz zjednoczenia się z Nim.

Zgodnie z tym ujęciem, człowiek stanowi unikalne połączenie wszystkich poziomów stworzenia. Posiada ciało, podobne w swoich funkcjach do roślin i zwierząt, zmysły, które łączą go ze światem zwierzęcym, ale przede wszystkim ducha, który jest skierowany ku Bogu. Dzięki tej złożonej naturze człowiek jest postrzegany jako mikrokosmos – zawiera w sobie niejako cały stworzony świat i poprzez swoje duchowe życie ma potencjał, by ten świat zjednoczyć z Bogiem.

Tradycja hezychastyczna, rozwijająca się szczególnie w środowisku mnichów góry Athos w XIII i XIV wieku, rzeczywiście skupiała się na wewnętrznej modlitwie, pokucie i oczyszczeniu serca jako drodze do jedności z Bogiem. Święty Grzegorz Palamas, jej najwybitniejszy teologiczny rzecznik, bronił tej praktyki i jej duchowych owoców, argumentując, że przez łaskę człowiek może realnie uczestniczyć w Bożych energiach (a nie istocie Boga), co stanowi podstawę przebóstwienia (theosis).

W tej wizji świat materialny nie jest odrzucony ani przeklęty, ale stworzony przez Boga jako „bardzo dobry” (por. Rdz 1,31). Człowiek, który przez modlitwę i ascezę zjednoczył się z Bogiem, promieniuje świętością także na otaczający świat – jego obecność staje się uzdrawiająca nie tylko dla ludzi, ale także dla przyrody, która pod wpływem grzechu została skażona. W hezychazmie pojawia się zatem wątek kosmiczny: święty człowiek jest kapłanem stworzenia, który przez swoje życie i modlitwę przywraca stworzeniu jego pierwotną harmonię.

Niektórzy święci i starcy z tej tradycji byli znani z głębokiego współczucia i relacji ze zwierzętami, co odzwierciedlało duchową jedność z całym stworzeniem.

Z tego też powodu zwierzęta często rozpoznają świętych i reagują na nich w sposób niezwykły. W świętym człowieku nie widzą już drapieżnika czy zagrożenia, ale przyjaciela, który emanuje pokojem i przywraca im ich naturalny stan harmonii. Świętość w tym kontekście nie ogranicza się jedynie do osobistego udoskonalenia moralnego, ale ma charakter kosmiczny, polegając na przemianie całej rzeczywistości wokół świętego w kierunku Boskiej harmonii i jedności.

Tak więc, jak możemy zauważyć, na najwyższym poziomie znajduje się dusza rozumna, przysługująca jedynie człowiekowi. To ona czyni go istotą stworzoną na obraz i podobieństwo Boga, obdarzoną wolną wolą, zdolnością do miłości, rozumienia dobra i zła oraz do duchowego wzrastania. Dzięki niej człowiek może dążyć do – zjednoczenia z Bogiem – co stanowi ostateczny cel życia duchowego. Ludzka dusza jako jedyna jest nieśmiertelna w ścisłym teologicznym sensie, a człowiek, jako istota świadoma i moralnie odpowiedzialna, odpowiada przed Bogiem za swoje czyny.

Drugi poziom zajmuje dusza wrażliwa, wspólna dla ludzi i zwierząt. Choć zwierzęta nie posiadają rozumu w znaczeniu właściwym człowiekowi, mają zdolność do odczuwania, przeżywania emocji i reagowania na otoczenie. W ich życiu obecne są instynkty, świadomość, cierpienie i radość. Ich istnienie nie sprowadza się więc wyłącznie do funkcji biologicznych – nosi w sobie pewną głębię i wewnętrzne życie, choć nie ma ono charakteru duchowej relacji z Bogiem w ludzkim sensie. Brak im moralnej odpowiedzialności, ale ich egzystencja pozostaje zanurzona w Bożym porządku i dlatego zasługuje na szacunek oraz troskę.

Najniższy poziom reprezentuje dusza wegetatywna, właściwa roślinom. Choć pozbawione są zmysłów i świadomości, również posiadają życie: wzrastają, rozmnażają się, reagują na środowisko. W prawosławnej wizji stworzenia także ten rodzaj życia odzwierciedla obecność Bożego tchnienia – wszak nic, co istnieje, nie jest oderwane od Boga.

Łącząc przedstawione perspektywy w spójną całość, można stwierdzić, że teologia prawosławna, czerpiąc z myśli Ojców Kościoła takich jak święty Maksym Wyznawca, a także z tradycji hezychastycznej, oferuje dynamiczne spojrzenie na miejsce człowieka, zwierząt i roślin w Bożym stworzeniu.

W przeciwieństwie do bardziej statycznego, scholastycznego podejścia zachodniego, które kładzie nacisk na jasne rozróżnienie dusz, teologia prawosławna akcentuje wewnętrzne zróżnicowanie bytów i ich dynamiczne powiązanie ze Stwórcą. Kluczową rolę odgrywa tu pojęcie nous (νοῦς), często tłumaczone jako duchowy intelekt, które w człowieku stanowi najwyższą zdolność duszy, umożliwiającą świadomą relację z Bogiem, modlitwę i przebóstwienie.

Zwierzęta posiadają duszę (psychḗ) o charakterze wrażliwym i instynktownym, która choć śmiertelna i nieposiadająca nous w ludzkim rozumieniu, jest realna i znacząca w Bożym porządku. Ich życie, choć związane z naturalnymi popędami, nie jest wykluczone z duchowego znaczenia, a tradycja hezychastyczna wskazuje, że święci, poprzez swoje życie w łasce, mogą przywracać pierwotną harmonię stworzenia, co sprawia, że zwierzęta rozpoznają w nich nie wroga, lecz przyjaciela.

Rośliny natomiast posiadają duszę wegetatywną, odpowiedzialną za podstawowe funkcje życiowe. Choć pozbawione zmysłów i świadomości, również one odzwierciedlają Boże tchnienie w stworzeniu.

Prawosławna tradycja ukazuje zatem stworzenie jako uporządkowaną całość, w której wszystko ma swoje miejsce, a człowiek pełni wyjątkową rolę. Dzięki rozumowi (nous) i zdolności do duchowego wzrostu (theosis), człowiek jest powołany do tego, by przywracać jedność i harmonię światu roślin i zwierząt. Nie chodzi tu tylko o zarządzanie światem przyrody, ale o głęboką odpowiedzialność duchową – udział w uzdrawianiu stworzenia zgodnie z zamysłem Boga.

W tym kontekście wielu prawosławnych teologów, zwłaszcza tych o bardziej mistycznym nastawieniu, zastanawia się nad losem zwierząt po śmierci. Choć dusza zwierzęcia (psyche) różni się od duchowej świadomości człowieka, niektórzy teologowie nie wykluczają, że ich istnienie może w jakiś sposób trwać dalej – choć nie tak samo jak w przypadku ludzi. Zamiast kategorycznych odpowiedzi, proponują raczej postawę nadziei i otwartości na tajemnicę. W ich ujęciu możliwe jest, że także zwierzęta znajdą swoje miejsce w przyszłym, odnowionym świecie, który według chrześcijańskiej nadziei zostanie kiedyś całkowicie przemieniony.

To podejście jest spójne z szerszą wizją odkupienia w prawosławiu. Skoro całe stworzenie, jak naucza apostoł Paweł, zostało dotknięte skutkami grzechu, to również uczestniczy w nadziei na odkupienie i wyzwolenie z zepsucia. Choć Kościół prawosławny nie ustanowił dogmatu dotyczącego wieczności dusz zwierząt, jego duchowość nie wyklucza ich z eschatologicznej perspektywy. Przeciwnie, istnieje głębokie przekonanie, że Boża miłość obejmuje wszystko, co stworzone, i wszystko to może zostać przemienione w ostatecznym czasie.

Życie zwierząt, choć nie mają one osobowej relacji z Bogiem w takim sensie jak ludzie, posiada swoją wartość w Bożym planie stworzenia. Ich obecność, cierpienie, piękno i rola w harmonii natury wskazują na ich uczestnictwo w misterium życia. Z tej perspektywy prawosławie zachęca do pokornej kontemplacji tajemnic Bożych, ufając Jego miłości, która przekracza granice ludzkiego rozumu. Ostateczne miejsce zwierząt w nowym stworzeniu pozostaje tajemnicą, ale ich udział w przemienieniu, podobnie jak całej przyrody, nie jest wykluczony z eschatologicznej nadziei.

Wschodni Ojcowie Kościoła a nieśmiertelność zwierząt


Ortodoksyjne chrześcijaństwo nie formułuje jednoznacznej, dogmatycznej odpowiedzi na pytanie, czy zwierzęta zmartwychwstaną i znajdą swoje miejsce w życiu wiecznym. Nie oznacza to jednak braku refleksji na ten temat. Wręcz przeciwnie – bogata, mistyczna i głęboko teocentryczna teologia prawosławna pozostawia przestrzeń dla nadziei, że zwierzęta mogą być częścią odnowionego stworzenia.

W tradycji prawosławnej pojawiają się liczne przesłanki, które wskazują na możliwość uczestnictwa zwierząt w przyszłym świecie. Skoro były one obecne w pierwotnym Raju, a wizje proroka Izajasza (11:6–9) malują obraz eschatologicznego pokoju, w którym wilk zamieszkuje z barankiem, a dziecko bezpiecznie bawi się przy legowisku węża, to nic nie stoi na przeszkodzie, by sądzić, że także w odnowionym świecie nie zabraknie miejsca dla naszych zwierzęcych mniejszych braci.

List św. Pawła do Rzymian (8:21) przynosi kolejną istotną myśl – że „całe stworzenie” jęczy i wzdycha, oczekując wyzwolenia od zepsucia. To bardzo silna teologiczna podstawa dla przekonania, że odkupienie nie dotyczy wyłącznie ludzi, lecz całego kosmosu. Zwierzęta, będące częścią tego stworzenia, nie są więc wyłączone z planu zbawczego – przeciwnie, ich cierpienie również zostanie przemienione i odkupione.

Święty Grzegorz z Nyssy (335 – ok. 394–395)

Jeden z najwybitniejszych teologów wczesnego chrześcijaństwa – rozwijał wizję zbawienia, która obejmuje nie tylko ludzi, ale całe stworzenie. Jego teologia opierała się na przekonaniu, że Boży plan odkupienia ma charakter kosmiczny i że wszystko, co zostało dotknięte skutkami grzechu i śmierci, zostanie przemienione w Chrystusie. Grzegorz nie formułował wprost tezy o zbawieniu zwierząt w takim samym sensie jak ludzi, ale jego myśl pozostawia wyraźną przestrzeń dla nadziei, że zwierzęta również będą uczestniczyć w przyszłej odnowie.

W swoich pismach Grzegorz podkreślał, że ostatecznym celem Bożego działania jest przywrócenie pierwotnej harmonii i pełni, którą świat utracił w wyniku grzechu. W jego wizji nie tylko człowiek, ale cały kosmos – zwierzęta, rośliny i cała natura – ma zostać objęty procesem odkupienia i przemienienia. Odnowione stworzenie nie będzie już miejscem cierpienia, śmierci ani rozkładu, lecz stanie się pełnią życia zanurzoną w Bożej obecności.

Grzegorz swoją eschatologiczną wizję opierał na Piśmie Świętym, zwłaszcza na słowach apostoła Pawła z Listu do Rzymian: „Stworzenie zostanie wyzwolone z niewoli skażenia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych” (Rz 8,21). Dla niego te słowa nie były jedynie metaforycznym opisem, ale głęboką prawdą duchową – wyrazem nadziei, że cały świat, który „jęczy i wzdycha” oczekując odkupienia, rzeczywiście zostanie przemieniony.

Choć św. Grzegorz nie precyzował, w jaki sposób zwierzęta będą istnieć po tej przemianie, jasno wynika z jego myśli, że nie są one wyłączone z Bożego planu odnowy. Zwierzęta, jako część stworzonego porządku, są nosicielami Bożego zamysłu i uczestnikami Jego miłości. Skoro wszystko zostało powołane do istnienia przez Bożą wolę i miłość, to również wszystko może mieć udział w ostatecznym zjednoczeniu z Bogiem.

Takie ujęcie stawia zwierzęta w centrum eschatologicznej nadziei. Ich istnienie nie jest przypadkowe ani jedynie biologiczne; przeciwnie, ma również wymiar duchowy, choć różny od ludzkiego. W wizji Grzegorza stworzenie jako całość odzyska swoją pierwotną harmonię i zostanie przemienione – nie przez unicestwienie, ale przez uświęcenie.

Tym samym Grzegorz z Nyssy oferuje perspektywę niezwykle otwartą na tajemnicę Bożego działania. Jego teologia pozostawia miejsce dla nadziei, że w przyszłym świecie odnowiona rzeczywistość będzie obejmować nie tylko ludzi, ale całą przyrodę, która – choć pozbawiona rozumu w ludzkim sensie – od samego początku uczestniczy w Bożym dziele stworzenia i jest przez Niego umiłowana.

Święty Bazyli Wielki (ok. 330 – 379)

Ten wybitny Ojciec Kościoła pozostawił głęboko inspirującą refleksję na temat stworzenia i miejsca, jakie w nim zajmują zwierzęta. W jego teologii nie ma miejsca na pogardliwe spojrzenie na świat przyrody. Wręcz przeciwnie – w swoich pismach, zwłaszcza w Hexaemeronie, serii homilii poświęconych sześciu dniom stworzenia, podkreśla, że każde stworzenie – bez względu na rozmiar, funkcję czy formę – zostało ukształtowane z mądrością i zamiarem przez Boga.

Bazyli głosił wprost, by nie uważać niczego w stworzeniu za bezwartościowe, ponieważ wszystkie rzeczy zostały powołane do istnienia mądrze i w jakimś celu. Te słowa są nie tylko wyrazem szacunku wobec natury, ale teologiczną deklaracją, że nic, co wyszło z ręki Boga, nie jest przypadkowe, zbędne ani pozbawione znaczenia. W tym podejściu zwierzęta nie są tylko tłem dla ludzkiego życia, ale pełnoprawnymi uczestnikami boskiego planu.

Jego pisma sugerują, że zwierzęta mają wewnętrzną wartość duchową – nie dlatego, że posiadają rozum na miarę człowieka, ale dlatego, że zostały stworzone przez Boga i są przez Niego utrzymywane w istnieniu. Taka wizja prowadzi do wezwania do dobroci i odpowiedzialności ze strony człowieka, który powinien traktować zwierzęta z szacunkiem, miłością i troską – nie jako istoty podrzędne, lecz jako braci i siostry w wielkiej wspólnocie stworzenia. W ten sposób Bazyli przypomina, że duchowość chrześcijańska nie kończy się na modlitwie i ascezie, ale sięga również relacji człowieka z całym światem stworzonym.

Święty Jan Damasceński (ok. 675 – ok. 749)

Ten jeden z najważniejszych Ojców Kościoła Wschodniego pisał z głębokim przekonaniem o ostatecznej przemianie całego stworzenia w Chrystusie. Jego wizja zbawienia nie ograniczała się jedynie do ludzkiej duszy, lecz obejmowała cały kosmos – wszystko to, co zostało powołane do istnienia przez Boże Słowo. Uważał, że uwielbienie nie będzie dotyczyło wyłącznie ludzi, lecz cała rzeczywistość zostanie przemieniona, rozświetlona i uświęcona przez obecność Boga.

W jego ujęciu zbawienie to nie tylko powrót człowieka do Boga, ale pełna metamorfoza świata, który zostaje przekształcony w sposób, jaki przekracza nasze ziemskie wyobrażenia. Taka kosmiczna perspektywa otwiera drogę do rozumienia, że również zwierzęta – jako część Bożego stworzenia – mogą uczestniczyć w tym przyszłym uwielbieniu. Nawet jeśli ich obecność w życiu wiecznym nie jest opisana w sposób szczegółowy i dosłowny, myśl Jana Damasceńskiego sugeruje, że zwierzęta nie zostaną wykluczone z tej ostatecznej harmonii. Ich istnienie może trwać w nowej, przemienionej formie – jako wyraz Bożego piękna, pokoju i pełni stworzenia, które powraca do swego źródła.

Prawosławna duchowość nie koncentruje się wyłącznie na indywidualnym zbawieniu dusz, lecz widzi ostateczny cel w przemianie całego stworzenia. Ten kosmiczny wymiar eschatologii zakłada nie tyle ucieczkę od świata, co jego pełne przekształcenie w światło, pokój i harmonię. W tej wizji niebo nie jest zamkniętym ogrodem dla wybranych, lecz odnowioną rzeczywistością, w której wszystko, co zostało stworzone przez Boga – a więc również zwierzęta – odnajduje swoje miejsce, cel i ostateczne spełnienie.

Święci a świętość zwierząt w tradycji prawosławnej


Tradycja prawosławna od wieków ukazuje głęboką więź między świętymi a światem przyrody, szczególnie zaś zwierzętami. Opowieści o ascetach i mnichach, których życie przepełnione było modlitwą, kontemplacją i czystością serca, obfitują w sceny, w których harmonia między człowiekiem a stworzeniem zostaje cudownie przywrócona. Nie są to jedynie barwne legendy czy pobożne opowieści dla prostaczków, lecz duchowe świadectwa głęboko zakorzenione w teologii i kosmologii prawosławia. Ukazują one świat jako przestrzeń, w której obecność Boga przenika wszystko – od najpotężniejszych zjawisk przyrody po najmniejsze stworzenia.

Zwierzęta, choć nie posiadają rozumnej duszy w sensie właściwym człowiekowi, w tych przekazach jawią się jako istoty niezwykle wrażliwe na Boską obecność. W relacjach z osobami głęboko zjednoczonymi z Bogiem zdają się przekraczać swoje naturalne instynkty, okazując ufność, spokój, a nawet opiekuńczość. Stają się niejako współuczestnikami świętości, odpowiadając na nią w sposób prosty, lecz przejmujący. Ich postawa jest często interpretowana jako echo pierwotnej harmonii raju – stanu sprzed upadku, w którym wszelkie stworzenia żyły ze sobą w zgodzie, wolne od lęku, przemocy i obcości.

W duchowości prawosławnej wielu świętych i ascetów rozwijało głęboką komunię z naturą, a mistyczne relacje ze zwierzętami stanowiły część ich życia modlitewnego i kontemplacyjnego. Historie te ukazują, że świętość nie ogranicza się do abstrakcyjnej duchowości oderwanej od świata materialnego. Przeciwnie – objawia się ona właśnie w codziennym współistnieniu ze stworzeniem, w trosce o nie, w czułości i szacunku dla wszelkiego życia. Czystość serca świętych nie tylko przyciąga Bożą łaskę, ale staje się także źródłem uzdrowienia i odnowy dla otaczającego ich świata.

Wrażliwość zwierząt na duchową obecność świętych interpretowana jest w prawosławiu jako znak przywracania utraconej jedności, tej samej, która została zburzona przez grzech pierworodny. Dzięki świętości, możliwe staje się odtworzenie relacji sprzed upadku – relacji opartej na pokoju, wzajemnym zaufaniu i przenikaniu się światów duchowego i cielesnego. Opowieści o świętych i ich relacjach ze zwierzętami ukazują się jako duchowe świadectwa, stanowiąc teologiczną ilustrację prawosławnego przekonania o jedności całego stworzenia, w którym wszystko – od człowieka po zwierzęta i rośliny – przeniknięte jest Bożym tchnieniem.

To, co zostało dotknięte przez upadek, może na nowo stać się pełne łaski. Takie duchowe zrozumienie świata daje nadzieję, że nie tylko człowiek, ale całe stworzenie może zostać przemienione w Chrystusie i na powrót włączone w boski porządek. Zwierzęta w tej wizji nie są już tylko tłem ludzkiej historii – są jej cichymi towarzyszami, istotami, które w tajemniczy sposób uczestniczą w drodze człowieka ku Bogu.

Świadectwem tej głębokiej więzi między człowiekiem a światem stworzenia są liczne opowieści o świętych, w których zwierzęta odgrywają rolę znaków Bożej obecności i pośredników łaski. Przyjrzyjmy się niektórym z nich:

Święty Eustachy (II wiek) był rzymskim generałem, człowiekiem światowym, przywykłym do władzy, wojny i porządku pogańskiego imperium. Jednak jego życie zmieniło się w sposób całkowicie nieoczekiwany – za sprawą spotkania z jeleniem. Pewnego dnia, podczas polowania, ujrzał przed sobą niezwykłe zwierzę: jelenia, między którego rozłożystym porożem zajaśniał wizerunek ukrzyżowanego Chrystusa. Wstrząśnięty tym mistycznym objawieniem, Eustachy zrozumiał, że to nie było zwykłe zwierzę, lecz znak. To wydarzenie odmieniło go całkowicie i doprowadziło do nawrócenia na chrześcijaństwo.

Ta legenda, obecna zarówno w tradycji prawosławnej, jak i katolickiej, ma głębokie znaczenie duchowe. Nie jest jedynie barwną opowieścią, lecz symbolem prawdy przenikającej cały stworzony świat. Przypomina, że Bóg, jako Stwórca wszechrzeczy, nie ogranicza się do przemawiania jedynie przez ludzi czy święte pisma – może objawić się także poprzez zwierzęta i naturę. W historii Eustachego jeleń staje się nie tylko narzędziem objawienia, lecz posłańcem, nośnikiem światła, który prowadzi człowieka ku wewnętrznej przemianie.

To wydarzenie znajduje swoje echo w Biblii, zwłaszcza w opowieści o oślicy Balaama, która dzięki mocy Bożej przemówiła ludzkim głosem:

Wstał więc Balaam rano, osiodłał swoją oślicę i pojechał z książętami Moabu. Jego wyjazd rozpalił gniew Pana i anioł Pana stanął na drodze przeciw niemu, by go zatrzymać. On zaś w towarzystwie dwóch sług jechał na swojej oślicy. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana stojącego z wyciągniętym mieczem na drodze, zboczyła z drogi i poszła w pole. Balaam uderzył ją, chcąc zawrócić na właściwą drogę. Wtedy stanął anioł Pana na ciasnej drodze między winnicami, a mur był z jednej i z drugiej strony. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana, przyparła do muru i przytarła nogę Balaama do tego muru, a on ponownie zaczął bić oślicę. Anioł posunął się dalej i stanął w miejscu tak ciasnym, że nie było można go wyminąć ani z prawej, ani też z lewej strony. Gdy oślica ujrzała znowu anioła Pana, położyła się pod Balaamem. Rozgniewał się więc Balaam bardzo i zaczął okładać oślicę kijem. Wówczas otworzył Pan usta oślicy, i rzekła do Balaama: «Cóż ci uczyniłam, żeś mnie zbił już trzy razy?» Balaam odpowiedział oślicy: «Dlatego żeś sobie drwiła ze mnie. Gdybym tak miał miecz w ręku, już bym cię zabił!» Oślica jednak rzekła do Balaama: «Czyż nie jestem twoją oślicą, na której jeździsz, odkąd jesteś, aż po dzień dzisiejszy? Czyż miałam zwyczaj czynić ci coś podobnego?» Odpowiedział: «Nie!» Wtedy otworzył Pan oczy Balaama i zobaczył on anioła Pana, stojącego na drodze z obnażonym mieczem w ręku. Ukląkł więc i oddał pokłon twarzą do ziemi. Anioł zaś Pana rzekł do niego: «Czemu aż trzy razy zbiłeś swoją oślicę? Ja jestem tym, który przyszedł, aby ci bronić przejazdu, albowiem droga twoja jest dla ciebie zgubna. Oślica ujrzała mnie i trzy razy usunęła się z drogi. Gdyby się nie usunęła, byłbym cię dawno zabił, a ją przy życiu zostawił». (Lb 22:21–33)

Takie historie, choć niezwykłe, wskazują na fundamentalny aspekt prawosławnej duchowości – przekonanie, że całe stworzenie jest przepojone obecnością Boga i może być narzędziem Jego woli.

Historia świętego Eustachego uczy zatem, że Bóg objawia się nie tylko poprzez to, co oczywiste i racjonalne, lecz także przez to, co ciche, pokorne i uważane za zwykłe – przez zwierzęta, naturę, ciszę. To przypomnienie, że każde stworzenie może być nośnikiem tajemnicy, a zwierzęta, choć nie posługują się naszym językiem, wciąż mogą przemawiać w sposób duchowy i głęboki, prowadząc człowieka ku spotkaniu z Tajemnicą.

Święty Tryfon (III wiek) zapisał się w pamięci chrześcijan nie tylko jako męczennik oddany Bogu, lecz także jako święty, który z wyjątkową troską pochylał się nad losem zwierząt. Choć jego życie zakończyło się tragicznie z powodu prześladowań za wiarę, liczne opowieści przekazywane przez wieki ukazują go jako człowieka dostrzegającego Bożą obecność we wszystkich żywych istotach i okazującego miłość oraz współczucie zarówno ludziom, jak i zwierzętom.

Jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z tym świętym opowiada o opętanej gęsi. Według legendy ptak ów nagle zaczął zachowywać się agresywnie i niepokojąco – atakował ludzi, był niespokojny i sprawiał wrażenie pozbawionego rozumu. Nikt nie potrafił wyjaśnić tej nagłej zmiany, dopóki nie wezwano świętego Tryfona. Gdy przybył i zobaczył, co się dzieje, nie zwątpił. Z głęboką wiarą pomodlił się, a wkrótce potem gęś uspokoiła się – demoniczny duch, który ją dręczył, opuścił ją, przywracając ptakowi spokój i łagodność.

Choć ta historia może wydawać się niecodzienna, niesie ze sobą ważne przesłanie teologiczne, wpisujące się w szerszą prawosławną wizję świata. Zgodnie z nauką Kościoła, całe stworzenie – nie tylko człowiek – uczestniczy w duchowej walce między dobrem a złem. Zwierzęta, mimo braku rozumnej duszy w ludzkim rozumieniu, mogą być w pewien sposób dotknięte obecnością duchową – zarówno łaską Bożą, jak i wpływem sił ciemności. Modlitwa świętego, która przywróciła pokój nie tylko ludziom, lecz także ptakowi, jest symbolem harmonii, jaką Bóg pragnie przywrócić w całym ożywionym stworzeniu.

Opowieść o świętym Tryfonie i gęsi ukazuje, że świętość nie zna granic, a Boża miłość obejmuje całe stworzenie. Jest to również przypomnienie, że troska o świat zwierząt – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i duchowym – stanowi część chrześcijańskiego powołania do współuczestnictwa w odnowie świata, w którym każde stworzenie odnajdzie swoje miejsce w pokoju i świetle Bożej obecności.

Święty Mamas z Cezarei (ok. 260–275) męczennik i przyjaciel dzikich stworzeń urodził się w Cezarei (Azja Mniejsza) w rodzinie chrześcijan Teodota i Rufiny. Oboje zginęli w więzieniu za wiarę – ojciec zmarł przed jego narodzinami, matka zaraz po porodzie. Osierocony chłopiec trafił pod opiekę chrześcijańskiej wdowy Ammii, która wychowała go w wierze i miłości do Chrystusa.

Już jako dziecko Mamas wyróżniał się mądrością i odwagą. Naśladował Chrystusa nie tylko słowem, ale i czynem – dzięki jego wpływowi wielu młodych nawracało się na chrześcijaństwo. W wieku piętnastu lat został aresztowany za wiarę i poddany torturom. Po cudownym ocaleniu zamieszkał samotnie na górze w pobliżu Cezarei, gdzie prowadził życie modlitwy, postu i kontemplacji.

W swojej pustelni Mamas zyskał niezwykłą więź z naturą. Dzikie zwierzęta – lwy, kozice, jelenie – gromadziły się wokół niego, słuchając Ewangelii. Żywił się ich mlekiem i dzielił się nim z ubogimi, przygotowując ser, który rozdawał potrzebującym. Żył jak pasterz w harmonii ze stworzeniem, będąc symbolem pokoju między człowiekiem a naturą.

Pewnego dnia, gdy żołnierze przyszli go pojmać, święty przyjął ich z gościnnością, częstują mlekiem i potwierdzając swoją tożsamość. Wiedząc, że czeka go męczeństwo, sam udał się do miasta – towarzyszył mu lew. Rzucony dzikim zwierzętom na arenie, nie został przez nie skrzywdzony. Ostatecznie zginął przebity trójzębem przez pogańskiego kapłana.

Jego postać, wspominana m.in. przez św. Bazylego Wielkiego, stała się symbolem cichości, odwagi i świętości zakorzenionej nie tylko w miłości do Boga, ale i do całego stworzenia. Do dziś św. Mamas uważany jest za opiekuna dzieci, pasterzy i zwierząt.

Święta Maria Egipcjanka (ok. 344–421). Życie tej świętej to jedna z najbardziej poruszających opowieści o pokucie, nawróceniu i duchowym heroizmie w historii chrześcijaństwa. Urodzona w Egipcie około 344 roku, jako młoda kobieta prowadziła życie pełne grzechu, oddając się rozwiązłości w Aleksandrii przez siedemnaście lat. Przełom nastąpił, gdy udała się do Jerozolimy, by – jak początkowo sądziła – kontynuować swój styl życia wśród pielgrzymów.

Jednak cudowne wydarzenie przed Bazyliką Grobu Świętego zmieniło wszystko. Niewidzialna siła nie pozwoliła jej wejść do świątyni. Zrozumiała wówczas, że jej grzechy oddzielają ją od Boga. Błagając Matkę Bożą o przebaczenie, przyrzekła porzucić dawne życie i udała się na pustynię za Jordanem. Tam przez czterdzieści siedem lat żyła w całkowitej samotności, pokucie i modlitwie, nie widząc żadnego człowieka.

Na rok przed jej śmiercią spotkał ją mnich Zosimus, który udzielił jej Komunii Świętej. Kiedy rok później powrócił, zastał Marię martwą, leżącą na ziemi. Obok jej ciała dostrzegł napis w piasku z prośbą o pochowanie. Nie mając siły ani narzędzi, starzec zrozpaczony wołał do Boga o pomoc. Wtedy – jak mówi tradycja – z pustyni wyłonił się lew.

Zachowanie tego potężnego zwierzęcia zdumiewa: zamiast być groźnym, lew zbliżył się łagodnie, jakby świadomy świętości miejsca i osoby. Posłuszny gestowi mnicha, zaczął kopać łapami grób dla Marii. Dopiero gdy ciało zostało pochowane ze czcią, lew spokojnie odszedł w głąb pustyni.

To niezwykłe spotkanie człowieka, świętości i zwierzęcia do dziś porusza wyobraźnię wiernych. Lew – symbol dzikości – w obecności Marii Egipcjanki stał się narzędziem Bożej opatrzności. Jej duchowa moc, zdobyta przez lata pokuty, promieniowała tak silnie, że nawet dzikie stworzenie odpowiedziało na nią posłuszeństwem i pokojem.

Św. Maria Egipcjanka jest dziś patronką pokutników i ludzi zmagających się z nałogami. Jej życie uczy, że nawet największy grzesznik może stać się świętym, a świętość – prawdziwa, głęboka i ukryta – może przyciągać nie tylko ludzi, ale i zwierzęta.

Święty Marek Asceta (ok. 390 – po 450 r.), znany również jako Marek Postnik, był wybitnym pisarzem duchowym Kościoła wschodniego i jednym z mnichów żyjących na egipskiej pustyni. Urodził się w Atenach pod koniec IV wieku. Około czterdziestego roku życia przyjął tonsurę zakonną z rąk św. Jana Chryzostoma. Następne sześćdziesiąt lat spędził na pustyni Nitryjskiej w Dolnym Egipcie, prowadząc surowe życie ascetyczne, pełne modlitwy i postu.

Znany był nie tylko ze swojej głębokiej wiedzy – znał całe Pismo Święte na pamięć – ale i z ogromnego współczucia wobec stworzenia Bożego. Szczególnie wzruszający był jego stosunek do zwierząt. Pewnego dnia, widząc ślepe szczenię hieny, zapłakał nad jego losem i modlitwą wyprosił u Boga cud – zwierzę odzyskało wzrok. W geście wdzięczności matka hiena przyniosła mu owczą skórę, ale święty polecił jej, by więcej nie zabijała owiec należących do ubogich.

W tradycji chrześcijańskiej uznaje się, że Marek otrzymywał Komunię Świętą z rąk aniołów. Jego duchowe pisma, dotyczące m.in. pokuty, trzeźwości i prawa duchowego, zaliczane są do klasyki patrystyki. Jako asceta i cudotwórca, Marek przez całe życie łączył kontemplację Boga z głęboką troską o świat stworzony.

Święty Gerasym z Jordanu (V wiek), jest kolejnym przykładem świętego ukazującego miejsce zwierząt w duchowym porządku tradycji prawosławnej. Jego historia o lwie, któremu usunął cierń z łapy, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych świadectw mistycznej więzi świętych ze światem przyrody. Legenda głosi, że Gerasym, mnich z Pustyni Judzkiej, spotkał rannego lwa, cierpiącego z powodu tkwiącego głęboko w łapie ciernia. Święty, kierując się współczuciem, wyjął cierń i opatrzył zwierzęciu ranę. Od tego momentu lew stał się jego wiernym towarzyszem, nie odstępując go na krok.

Więź między Gerasymem a lwem nie była zwykłą relacją człowieka ze zwierzęciem – była znakiem duchowej harmonii, przywróconej dzięki świętości. Kiedy Gerasym odszedł z tego świata, według tradycji lew opłakiwał jego śmierć, odmawiając pożywienia aż do własnej śmierci. Ta niezwykła lojalność i żałoba lwa rodzą głębokie pytania o możliwość duchowej więzi pomiędzy człowiekiem a światem zwierząt. W opowieści tej ukryte jest prawosławne przekonanie, że zwierzęta – choć nie posiadają rozumnej duszy jak ludzie – są zdolne do odczuwania, tworzenia więzi i uczestnictwa, na swój sposób, w tajemnicy Bożej miłości.

Święty Izaak Syryjczyk (VII wiek) nauczał, że prawdziwie uduchowiona osoba odczuwa współczucie wobec każdej żywej istoty – od ludzi, przez ptaki i zwierzęta czworonożne, aż po najmniejsze owady, a nawet upadłe duchy. Jego miłosierdzie obejmowało cały świat stworzenia, ukazując, że świętość nie ogranicza się wyłącznie do relacji z Bogiem i innymi ludźmi, lecz rozciąga się na wszystko, co istnieje.

W swoich pismach święty Izaak podkreślał, że serce człowieka napełnione miłością płonie współczuciem do całego stworzenia, dostrzegając w każdym bycie ślad Bożej obecności. Ta wizja duchowości ukazuje, że prawdziwe zjednoczenie z Bogiem przejawia się w głębokim współodczuwaniu i trosce o każde stworzenie, nie czyniąc z człowieka surowego pana natury, lecz jej współuczestnika i opiekuna.

Słowa świętego Izaaka kwestionują przekonanie, że zwierzęta nie mają duchowej wartości. Przeciwnie, w jego nauczaniu zwierzęta jawią się jako istoty godne miłości, szacunku i miłosierdzia, co jeszcze bardziej podkreśla teologiczne przekonanie o ich integralnym miejscu w Bożym planie stworzenia. W ten sposób święty Izaak wpisuje się w szeroką tradycję prawosławną, która głosi, że cały kosmos jest przeniknięty Bożym tchnieniem i powołany do udziału w odnowionej harmonii.

Święty Modest z Jerozolimy (VII wiek) zajmuje w tradycji prawosławnej szczególne miejsce jako patron zwierząt. Jako patriarcha Jerozolimy, Modest modlił się za chore i cierpiące zwierzęta, wierząc głęboko, że troska o nie jest integralną częścią chrześcijańskiego obowiązku miłości wobec całego stworzenia. Jego modlitwy za zwierzęta przetrwały do dziś i są wciąż odmawiane przez prawosławnych wiernych, szczególnie w intencjach dotyczących opieki nad stworzeniem.

Duchowość świętego Modesta wyróżniała się głębokim współczuciem wobec wszystkich istot żywych. W przeciwieństwie do zachodniej tradycji, która przez wieki często traktowała zwierzęta głównie w sposób instrumentalny lub przedmiotowy, prawosławne podejście, jakie reprezentował Modest, ukazuje je jako pełnoprawną część Bożego stworzenia, godną miłości, szacunku i troski. Jego życie i modlitwy przypominają, że świat natury nie jest oddzielony od duchowej rzeczywistości, lecz przeniknięty obecnością Boga, a każde stworzenie ma swoje miejsce w wielkim planie zbawienia.

Święty Sergiusz z Radoneża (XIV wiek) jest kolejnym przykładem świętego, którego życie świadczy o głębokiej harmonii z całym stworzeniem. W głębi rozległych lasów Radoneża, w czasach, gdy okolica roiła się od dzikich drapieżników, jego samotna cela stała się prawdziwą enklawą pokoju. Żywot Sergiusza wspomina, że wygłodniałe watahy wilków często przemierzały pobliskie gęstwiny, a niedźwiedzie zapuszczały się w okolice jego pustelni. Jednakże moc żarliwej modlitwy pustelnika chroniła go przed wszelkim niebezpieczeństwem – dzikie zwierzęta nie tylko go nie atakowały, lecz wydawały się rozpoznawać w nim obecność łaski.

Szczególną więź święty nawiązał z jednym z niedźwiedzi. Pewnego dnia, widząc przed swoją celą wychudzonego z głodu zwierza, litując się nad jego losem, położył na pniu kawałek chleba. Od tego czasu niedźwiedź zaczął regularnie odwiedzać pustelnię świętego, a Sergiusz dzielił się z nim swoim skromnym pożywieniem, często ofiarowując mu nawet ostatni jego kęs.

Ta cicha przyjaźń między ascetą a dzikim zwierzęciem staje się wymownym obrazem duchowej mocy świętości, która przywraca utraconą jedność stworzenia. W obecności człowieka zjednoczonego z Bogiem nawet dzikie bestie tracą swoją naturalną dzikość, odnajdując spokój i pokój. Historia świętego Sergiusza przypomina, że prawdziwa świętość nie tylko przemienia serce człowieka, ale także jego otoczenie – natura, rozpoznając świętość, odpowiada na nią pokojem i zaufaniem.

Święty Paweł Obnorski (1317–1429), uczeń świętego Sergiusza z Radoneża, kontynuował tradycję głębokiej harmonii z przyrodą, która cechowała jego duchowego mistrza. Żyjąc na przełomie XIV i XV wieku, Paweł wybrał życie w surowej pustelni pośród nieprzebranych lasów, wśród dzikiej przyrody, gdzie jego świętość zajaśniała w niezwykły sposób.

Żywoty opisują, że w jego obecności zwierzęta zatracały swoją wrodzoną dzikość. Liczne ptaki zlatywały się do jego celi, siadając mu na głowie i ramionach, by jeść z jego rąk okruszki chleba. Drapieżne zwierzęta, które w naturalnych warunkach budziłyby strach, w pobliżu świętego stawały się łagodne i potulne. Świadkowie wspominają widok, który musiał napawać zdumieniem: wokół starca krążyły duże ptaki, mniejsze siadały na nim bez lęku, a niedźwiedź cierpliwie czekał na resztki posiłku, nie wzbudzając strachu ani w lisach, ani w zającach, które swobodnie biegały wokół niego.

Takie sceny nie były dla dawnych chrześcijan zwykłą ciekawostką – odczytywano je jako znak przywrócenia pierwotnego pokoju stworzenia. Święty Paweł, poprzez swoją czystość serca i żarliwą modlitwę, na powrót wprowadzał w świat Boży ład, ukazując, że człowiek zjednoczony z Bogiem potrafi żyć w pokoju nie tylko z innymi ludźmi, ale także z całą przyrodą. Jego życie świadczy o tym, że świętość obejmuje nie tylko relację z Bogiem i ludźmi, lecz również z całym stworzeniem – z ptakami, dzikimi zwierzętami, całą przyrodą, która na nowo odnajduje w obecności świętego swój utracony pokój.

Święta księżna Fiewronia z Muromia (ok. 1175–1228) jest w prawosławnej tradycji czczona nie tylko jako wzór małżeńskiej wierności i mądrości, ale także jako osoba obdarzona niezwykłą wrażliwością na piękno i potrzeby stworzenia. Znana ze swojej łagodności i głębokiej duchowości, otaczała troską nie tylko ludzi, lecz także świat natury, który w jej obecności odnajdywał spokój i bezpieczeństwo.

Szczególnie wymownym symbolem tej więzi stała się jej relacja z najbardziej płochliwymi mieszkańcami lasów – zającami. Te stworzenia, znane ze swojej ostrożności i instynktownej skłonności do ucieczki, w obecności świętej Fiewronii traciły lęk. Zamiast szukać schronienia, odnajdywały przy niej spokój, jakby wyczuwając świętość emanującą z jej osoby.

W tradycji prawosławnej to niezwykłe zjawisko jest traktowane jako głęboki znak – przypomnienie, że prawdziwa świętość przywraca harmonię nie tylko między ludźmi, ale i między człowiekiem a całym światem stworzonym. Święta Fiewronia, poprzez swoją łagodność i miłosierdzie, ukazywała, że pokój i miłość mogą obejmować wszystkie istoty, a nawet najbardziej nieufne stworzenia odnajdują ukojenie w obecności człowieka zjednoczonego z Bogiem.

Jej postać do dziś pozostaje symbolem tej szczególnej więzi człowieka z naturą – więzi opartej nie na dominacji czy lęku, ale na współczuciu, szacunku i wzajemnym zaufaniu, które są odblaskiem Bożej miłości do całego stworzenia.

Święty Herman z Alaski (1757–1837) jest jedną z najjaśniejszych postaci wśród prawosławnych misjonarzy, a jego życie stanowi przykład głębokiej harmonii między człowiekiem a światem natury. Przez wiele lat prowadził pustelnicze życie na jednej z wysp u wybrzeży Alaski, gdzie łączył kontemplację z niestrudzoną troską o tubylczą ludność, głosząc jej Ewangelię nie tylko słowem, ale i przykładem.

Jedną z najbardziej poruszających cech jego życia była niezwykła więź, jaką nawiązał z dzikimi zwierzętami zamieszkującymi te surowe tereny. Jego uczeń, mnich Ignacy, wspominał, że ojciec Herman karmił suszonymi rybami liczne ptaki, które zakładały gniazda w pobliżu jego skromnej celi. Szczególnie uderzające było to, że gronostaje – znane ze swojej płochliwości i skrytości, zwłaszcza w okresie kiedy miały młode – mieszkały pod jego domostwem i bez lęku przyjmowały pokarm bezpośrednio z jego rąk.

Nie tylko małe zwierzęta odnajdywały przy nim spokój. Święty Herman dzielił się pożywieniem również z niedźwiedziami, które w jego obecności traciły swoją dzikość i podchodziły bez strachu. Pustelnia Hermana, choć położona w sercu dzikiej natury, stała się oazą pokoju, w której zwierzęta i człowiek współistnieli w zadziwiającej harmonii.

Szczególnie znamienny jest fakt, że po śmierci ojca Hermana ptaki i inne zwierzęta opuściły to miejsce. Dla wiernych i jego uczniów był to wymowny znak: natura, rozpoznając świętość i dobroć tego człowieka, znajdowała przy nim schronienie; a wraz z jego odejściem zgasło światło, które przyciągało całą tę zwierzęcą wspólnotę.

Życie świętego Hermana z Alaski jest świadectwem, że prawdziwa świętość nie oddziela człowieka od natury, lecz jednoczy go z nią w głębokiej wspólnocie, opartej na pokoju, miłości i wzajemnym szacunku – odbiciu pierwotnej harmonii raju.

Święty Serafin z Sarowa (1759–1833) należy do grona najbardziej znanych i czczonych świętych w prawosławnej Rosji, a jego życie stanowi jedno z najpiękniejszych świadectw duchowej jedności człowieka z całym stworzeniem. Przez wiele lat prowadził pustelnicze życie w rozległych lasach Sarowa, gdzie w samotności, modlitwie i ascezie rozwijał głęboką więź nie tylko z Bogiem, ale również z dzikimi zwierzętami zamieszkującymi te odludne tereny.

Dla świętego Serafina natura była nieodłączną częścią Bożego porządku, a zwierzęta – jego braćmi i siostrami, współuczestnikami życia, w którym wszelkie stworzenie odzwierciedla ślady swego Stwórcy. Traktował je z braterską miłością, widząc w nich istoty obdarzone życiem przez tę samą Boską rękę, która stworzyła człowieka.

Wśród zwierząt odwiedzających jego pustelnię były niedźwiedzie, jelenie, wilki i liczne ptaki. Szczególne miejsce w tych opowieściach zajmuje historia wielkiego niedźwiedzia, który regularnie przychodził do Serafina, przyciągnięty łagodnością i świętością starca. Święty nie tylko nie obawiał się tego potężnego zwierzęcia, ale dzielił się z nim swoim skromnym pożywieniem – czerstwym chlebem, który raz w tygodniu otrzymywał z klasztoru.

Goście odwiedzający jego pustelnię byli świadkami owych niezwykłych spotkań: widzieli, jak dzikie zwierzęta podchodziły do świętego bez cienia lęku, jakby rozpoznawały w nim obecność Bożej łaski i pokoju. W tych obrazach spełniała się prorocza wizja proroka Izajasza, który zapowiadał, że w odnowionym stworzeniu „wilk zamieszka wraz z barankiem” (Iz 11,6) – wizja harmonii, jaka panowała w rajskim ogrodzie przed upadkiem.

Serafin z Sarowa, karmiąc dzikie zwierzęta, ukazywał, że świętość przywraca zerwaną więź między człowiekiem a naturą, czyniąc możliwym istnienie pokoju tam, gdzie wcześniej panował strach i wrogość. Swoim życiem przypominał, że prawdziwa bliskość z Bogiem owocuje bliskością ze wszystkim, co żyje – że w sercu oddanym Bogu znajduje się miejsce także dla najmniejszych i najbardziej niepozornych stworzeń.

Przyjaźń świętego Serafina z niedźwiedziem pozostaje do dziś jednym z najpiękniejszych symboli duchowej odnowy całego stworzenia, w którym człowiek, zwierzęta i natura żyją we wzajemnym szacunku, pokoju i miłości, zjednoczeni przez niewidzialną nić Bożej obecności.

Święty Paisjusz Hagioryta (1924–1994), mnich z Góry Athos, znany był nie tylko ze swojej głębokiej mądrości duchowej i daru pocieszania, ale także z niezwykłej miłości i czułości wobec zwierząt. Uważał je za czyste, niewinne stworzenia Boże i często powtarzał, że całe stworzenie jest jednym wielkim hymnem na chwałę Stwórcy.

W swojej celi ascety na Górze Athos żył w otoczeniu dzikich zwierząt, które traktował jak braci i siostry. Przyjaźnił się z szakalami, zającami, łasicami, żółwiami, jaszczurkami, wężami i ptakami. Zwierzęta nie bały się go – przeciwnie, przychodziły do niego, jakby rozpoznając w nim serce pełne pokoju.

Z czułością wspominał, jak nosił wodę dla myszy i ptaków mieszkających w jego chacie, nie odganiał ich, lecz dzielił się z nimi wszystkim, co miał. Dla św. Paisjusza każde stworzenie, nawet najmniejsze, miało wartość, ponieważ niosło w sobie odblask Bożej dobroci. Zwierzęta były dla niego nauczycielami pokory i prostoty – darzonymi szacunkiem współuczestnikami życia duchowego.

Miłość Paisjusza do świata przyrody była nie tylko uczuciem, ale także duchową postawą – głębokim, kontemplacyjnym rozpoznaniem Bożej obecności we wszystkim, co żyje. Jego życie pokazuje, że prawdziwa świętość nie oddziela się od stworzenia, ale przywraca pierwotną harmonię między człowiekiem a światem.

Te historie, pełne mistycznych więzi ze zwierzętami, stanowią mocne świadectwo prawosławnego przekonania, że święci, dzięki swojej duchowej czystości, przywracają pierwotną harmonię. Dzięki nim zwierzęta jawią się nie tylko jako element Bożego stworzenia, lecz także jako istoty, z którymi ludzie mogą nawiązać głęboką duchową więź, odwołującą się do rajskiego porządku.

Zwierzęta w perspektywie theosis i odnowienia


W teologii prawosławnej centralnym pojęciem jest theosis, czyli proces upodobniania się do Boga, zjednoczenia z Nim poprzez łaskę. Jest to duchowa przemiana, która dotyczy nie tylko indywidualnego człowieka, ale obejmuje całą rzeczywistość stworzoną. Z perspektywy prawosławnej zbawienie nie jest jedynie aktem indywidualnym, ale ma charakter kosmiczny – obejmuje cały wszechświat, który również został dotknięty skutkami grzechu i oczekuje ostatecznego odkupienia. To rozumienie zbawienia uwydatnia głęboki związek między człowiekiem a całym stworzeniem, w którym każdy element przyrody, w tym zwierzęta, odgrywa ważną rolę w Bożym planie odnowy.

W Liście do Rzymian Święty Paweł pisze: „Stworzenie bowiem oczekuje z niecierpliwością objawienia się dzieci Bożych… aby samo stworzenie zostało wyzwolone z niewoli rozkładu i doprowadzone do wolności i chwały dzieci Bożych”. To zdanie jest fundamentalne dla prawosławnej duchowości, która wierzy, że całe stworzenie – nie tylko człowiek, ale także przyroda, zwierzęta i cała materia – bierze udział w Bożym planie odnowy. Jest to przekonanie, które nie jest jedynie metaforą, lecz prawdziwą nadzieją na to, że wszystko, co istnieje, może zostać przemienione przez Boską energię i ostatecznie zjednoczone z Bogiem.

Podobną wizję przedstawia Księga Objawienia, która mówi o obietnicy „nowego nieba i nowej ziemi”. W tej ostatecznej rzeczywistości, przemienionej przez Bożą obecność, nie będzie już cierpienia, śmierci ani rozkładu. Teologowie prawosławni podkreślają, że Biblia nie wyklucza z tej odnowy żadnego elementu stworzenia – w tym także zwierząt. Przeciwnie, skoro cała natura została stworzona jako „bardzo dobra” i wraz z człowiekiem została poddana przemijaniu, to także cała natura ma uczestniczyć w obietnicy przywrócenia harmonii. Z tej perspektywy zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, mają swoje miejsce w Bożym planie odnowy i ostatecznego zbawienia.

Duchowość prawosławna mocno akcentuje jedność całego kosmosu oraz głęboki związek człowieka z naturą. Święci Ojcowie Kościoła, jak choćby św. Izaak Syryjczyk, mówili o miłości do każdego stworzenia – nawet do najmniejszego robaczka – jako o znaku prawdziwego zjednoczenia z Bogiem. Taka miłość jest nie tylko odzwierciedleniem boskiego współczucia, ale także potwierdzeniem, że wszystko, co żyje, ma swoje miejsce w Bożym sercu. W tym sensie, prawosławna teologia dostrzega w stworzeniu nie tylko materialny świat, ale także jego duchowy wymiar, w którym każde stworzenie, w tym zwierzęta, jest częścią Boskiego planu.

Z tej perspektywy, nie wydaje się nieprawdopodobne, że zwierzęta, podobnie jak cała reszta stworzenia, będą obecne w przemienionym świecie, który będzie częścią Bożej chwały. Może będą istniały w innej, oczyszczonej i duchowo przemienionej formie, ale nadal będą częścią tej samej rzeczywistości, która została stworzona przez Boga, umiłowana i przeznaczona do udziału w Jego chwale. Theosis, czyli droga człowieka ku Bogu, jest więc nie tylko zapowiedzią przemiany ludzkości, ale także całego stworzenia w świetle Bożej miłości. Ponieważ teologia prawosławna kładzie duży nacisk na odnowę wszystkich rzeczy, możliwe jest, że zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, będą istnieć w odnowionym świecie, choć może w formie, której jeszcze nie rozumiemy.

W ten sposób prawosławna wizja zbawienia nie ogranicza się tylko do ludzi, ale obejmuje cały świat, w tym zwierzęta, które w ostatecznym odkupieniu mogą również uczestniczyć w pełni Bożego planu odnowy i harmonii.

Prawosławne chrześcijaństwo i przyszłość stworzenia


Kościół prawosławny nigdy nie wypowiadał się jednoznacznie na temat tego, czy zwierzęta trafiają do nieba po śmierci. W oficjalnym nauczaniu Kościoła nie ma precyzyjnego dogmatu, który rozstrzygałby tę kwestię raz na zawsze. Jednak prawosławna duchowość i teologia, głęboko zakorzenione w mistyce i kontemplacji tajemnicy stworzenia, pozostawiają w tej sprawie przestrzeń dla nadziei. Z perspektywy prawosławnej, zbawienie i ostateczne odnowienie nie dotyczą tylko ludzi, ale całego stworzenia, które jest częścią Bożego planu odnowy.

Prawosławna eschatologia, czyli nauka o rzeczach ostatecznych człowieka i świata, ma wymiar kosmiczny. Obejmuje nie tylko zbawienie dusz ludzkich, ale także całą rzeczywistość stworzoną, która oczekuje przemiany i pełnego objawienia się Królestwa Bożego. Według tej tradycji, ostateczne odnowienie świata obejmuje wszystkie jego elementy – materię, przyrodę, czas, a więc także istoty żywe, w tym zwierzęta. Mistycy prawosławni często podkreślali, że Boże miłosierdzie i miłość nie mają granic, a cała rzeczywistość jest przeniknięta Jego obecnością, co sugeruje, że Boża troska obejmuje nie tylko ludzi, ale i całe stworzenie.

„Ósmy dzień tygodnia” – wieczny szabat

– uleczenie Wszechświata

Po zmartwychwstaniu umarłych, Sądzie Ostatecznym i końcu świata nastąpi czas odnowienia, przebudowania, przeobrażenia, uleczenia Wszechświata, a potem dla całego stworzenia nastanie dzień odpoczynku i ukojenia – błogosławiony i wieczny szabat. Nastanie radość zmartwychwstania, radość wiecznego życia, radość niekończącego się zmierzchem dnia Królestwa. Rozpocznie się nowa Pascha biorąca początek w końcu czasów, ale sama niemająca końca: „Albowiem oto Ja stwarzam nowe niebiosa i nową ziemię; nie będzie się wspominać dawniejszych dziejów ani na myśl one nie przyjdą”. (Iz 65, 17–18).

Figurą ósmego dnia jest Przemienienie Pańskie na Górze Tabor, gdy ukazał się on swoim uczniom w świetlistej postaci, w towarzystwie Mojżesza i Eliasza. Kościół Wschodni w swej liturgii przypomina wiernym o tym fakcie, zwiastującym takie samo przeobrażenie dla każdego z błogosławionych: „Przemieniłeś się na górze, Chrystusie Boże, ukazawszy uczniom Twym chwałę Twą, o ile zdołali ją ujrzeć. Zaświeć i nam grzesznym Twoje światło zawsze istniejące, przez modlitwy Matki Boskiej, Dawco światłości chwała Ci!” (Troparion na Przemienienie Pańskie – Nauka o nabożeństwach, Warszawa 1938, s. 71)

Św. Symeon Nowy Teolog uważa, że „ósmy dzień” jest obrazem przyszłego wieku, który nie będzie miał końca. Znany nam czas doczesności rozpoczął się w jakiejś chwili i w jakiejś chwili się skończy. Cały akt stwórczy zamknął się w siedmiu dniach, ósmy zaś dzień, nie został jednak zaliczony do poprzedzających go siedmiu dlatego, by znajdując się „poza czasem”, wskazywał na to, iż nie ma ni początku, ni końca. Ale chociaż obecnie jeszcze obiektywnie owego ósmego dnia nie ma dla nas, to przecież istniał on przedwiecznie, istnieje i nastanie przy końcu czasów, aby przywrócić poprzedni stan nigdy niekończącej się teraźniejszości. Wskazuje on też na przeznaczenie inteligentnych i wolnych stworzeń Bożych, aniołów i ludzi, którzy, choć mieli początek, nie mają końca.

Wskazują na to słowa Pisma Świętego: „Twoje [Boże] lata trwają poprzez wszystkie pokolenia. Ty niegdyś założyłeś ziemię i niebo jest dziełem rąk Twoich. Przeminą one, Ty zaś pozostaniesz. I całe one jak szata się zestarzeją: Ty zmieniasz je jak odzienie i ulegają zmianie, Ty zaś jesteś zawsze ten sam i lata Twoje nie mają końca”. (Ps 102 (101), 25–28). „Niebiosa zwijają się jak zwój księgi, wszystkie ich zastępy opadają, jak opada listwie z winnego krzewu i jak opadają liście z drzewa figowego”. (Iz 34, 4).

Dlatego: „Podnieście oczy ku niebu i na dół popatrzcie ku ziemi! Zaiste, niebo jak dym się rozwieje i ziemia zwiotczeje jak szata, a jej mieszkańcy wyginą jak komary. Lecz moje zbawienie będzie wieczne, a sprawiedliwość moja zmierzchu nie zazna”. (Iz 51, 6) i „Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą”. „Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni”. (Mt 24, 35; 5, 18).

Po zniszczeniu obecnego, doczesnego świata, które poprzedzą straszliwe kataklizmy, nastąpi jego odrodzenie i odnowienie: „Przy odrodzeniu, (…) Syn Człowieczy zasiądzie na swym tronie chwały…”. (Mt 19, 28).

To samo miał na myśli św. Apostoł Paweł mówiąc o uwolnieniu stworzenia – czyli całej przyrody ożywionej i nieożywionej – przez Boga od „niewoli zniszczenia”: „Stworzenie bowiem zostało poddane marności (…) w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych”. (Rz 8, 20-23)

O tym samym nauczał również św. Apostoł Piotr: „Oczekujemy jednak, według obietnicy, nowego nieba i nowej ziemi, w których będzie mieszkała sprawiedliwość”. (2 P 10, 13), oraz św. Apostoł i Ewangelista Jan, opowiadając swą wizję, jakiej doznał, przebywając na zesłaniu na wyspie Patmos: „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły”. (Ap 21, 1).

Wiara w koniec świata i późniejsze jego odnowienie i uleczenie jest jednym z fundamentów nauki Kościoła Prawosławnego. Dlaczego jednak świat ma zostać odnowiony, dlaczego ma zostać odnowione całe stworzenie? Otóż – jak wyjaśnia św. Cyryl Jerozolimski – stary świat, jako ten który za sprawą Diabła uległ zepsuciu i został skalany, każdym rodzajem grzechu, nie może się ostać i musi spłonąć w kosmicznym pożarze, aby mógł pojawić się nowy, lepszy.

Ponieważ dziejów obecnie istniejącego świata nie można oddzielić od historii człowieka, któremu on służy, więc podobnie jak człowiek musi zostać odnowiony, aby nadal mógł mu służyć.

Skoro ludzkość nie jest przeznaczona na zatracenie, dlaczego wobec tego świat miałby zostać zniszczony i więcej się nie odrodzić? Odrodzi się on, ale już jako nieskalany brudem zła i grzechu. Dlatego podobnie jak człowiek zostanie odnowiony i przebóstwiony po zmartwychwstaniu, tego samego dostąpi świat i stworzenie. I doskonały człowiek nigdy już nie okaleczy świata.

Św. Bazyli Wielki powiada, że odnowienie, przemienienie świata jest konieczne, aby mógł się on „dopasować się” do nowego stanu człowieka, do jego „innej formy życia”, które będzie wymagało – co logiczne – także innych warunków.

Zdają się wskazywać na to słowa Pisma Świętego: „Jeszcze raz wstrząsnę nie tylko ziemią, ale i niebem. Te zaś słowa jeszcze raz wskazują, że nastąpi zniszczenie tego, co zniszczalne, a więc tego, co zostało stworzone, aby pozostało to, co niewzruszone”. (Hbr. 12, 26). „Bo tak mówi Pan Zastępów: Jeszcze raz, [a jest to] jedna chwila, a Ja poruszę niebiosa i ziemię, morze i ląd”. (Ag. 2, 6).

Czy jednak należy rozważać to, jako całkowite unicestwienie obecnego świata i stworzenie przez Boga na jego miejsce jakiegoś innego, nowego? Św. Augustyn biskup Hippony, uważa, że choć jest to oczywiście możliwe, to nastąpi raczej odnowienie świata obecnie istniejącego, który jednak wpierw, w kosmicznym pożarze, przez ów niebieski ogień zostanie oczyszczony z wszelkiego zła, jakiego był świadkiem i uczestnikiem w czasie trwania historii człowieka. Tego samego zdania jest także św. Symeon Nowy Teolog.

W odnowionym Wszechświecie nie będzie już więcej miejsca dla kogokolwiek i czegokolwiek skażonego. Będzie on mieszkaniem świętych czystych istot – ludzi i mieszkańców niebios. Cnota i świętość trwale zamieszkają w nowym świecie.

Natomiast wszyscy grzesznicy nie znajdą tam miejsca dla siebie, bo piekło, siedziba ich przebywania i męki, zostanie usunięta gdzieś na zewnątrz Wszechświata. Gdzieś w ciemności zewnętrzne (cokolwiek by to miało oznaczać, jedno oznacza na pewno, że będzie to na zewnątrz Królestwa Bożego). Lecz gdzie to będzie, tego nie wiemy, tego bowiem Bóg nie zechciał nam objawić. O tym jednak, że będzie to, gdzieś poza odnowionym Wszechświatem, mówi Pismo Święte: „Na zewnątrz są psy, guślarze, rozpustnicy, zabójcy, bałwochwalcy i każdy, kto kocha kłamstwo i nim żyje”. (Ap 22, 15 BT). „Czyż nie wiecie, że niesprawiedliwi nie posiądą królestwa Bożego? Nie łudźcie się! Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani rozwiąźli, ani mężczyźni współżyjący ze sobą, ani złodzieje, ani chciwi, ani pijacy, ani oszczercy, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego”. (1 Kor 6, 9-10 BT).

Św. Izaak Syryjczyk uważa, że w nowym Wszechświecie żadne z zamieszkujących go stworzeń nie będzie pamiętać świata obecnego. Pierwsze stworzenie zostanie całkowicie zapomniane, a umysł ludzki nie zechce już nigdy powrócić do wspomnień czasów przesiąkniętych złem, będzie on bowiem przywiązany do dobra, szczęścia, miłości, radości i słodyczy nowego istnienia w Królestwie Bożym, w Raju Nowej Jerozolimy.

W jednym z końcowych wersetów Apokalipsy św. Jana pojawia się pozornie niepokojące stwierdzenie: „Na zewnątrz są psy, guślarze, rozpustnicy, zabójcy, bałwochwalcy i każdy, kto kłamstwo kocha i nim żyje” (Ap 22,15). W kontekście Nowego Jeruzalem, opisywanego jako ostateczne spełnienie Bożego planu zbawienia, wers ten odnosi się do tych, którzy nie mają wstępu do tej rzeczywistości – do świata pełnego światła, pokoju i jedności z Bogiem. Wśród nich wymienia się „psy”, co współczesnemu czytelnikowi może wydać się zaskakujące, zwłaszcza w kontekście refleksji nad miejscem zwierząt w życiu wiecznym. Warto jednak zrozumieć, że w tym fragmencie nie chodzi o zwierzęta w sensie dosłownym. Słowo „psy” ma tu znaczenie symboliczne, głęboko zakorzenione w kulturze starożytnego Bliskiego Wschodu i świata biblijnego.

W tradycji żydowskiej i wczesnochrześcijańskiej psy były kojarzone nie z wiernymi towarzyszami człowieka, jak bywa dziś, lecz z nieczystością, agresją, życiem na marginesie ludzkiej wspólnoty. Były zwierzętami dzikimi, żywiącymi się padliną, bytującymi na wysypiskach śmieci i poza społeczeństwem. W tym kontekście określenie „pies” było często używane jako metafora moralnej nieczystości, przewrotności, a nawet duchowego buntu wobec Boga. W niektórych fragmentach Pisma Świętego odnosiło się ono do osób szerzących fałszywe nauki lub żyjących w grzechu. Przykładem może być List do Filipian, w którym św. Paweł przestrzega: „Strzeżcie się psów, strzeżcie się złych pracowników” (Flp 3,2), mając na myśli ludzi, którzy wypaczają Ewangelię.

W Apokalipsie św. Jana „psy” stają się zatem symbolem tych, którzy świadomie wybrali życie w kłamstwie, przemocy, bałwochwalstwie i moralnym chaosie. Autor księgi, posługując się twardym i wyrazistym językiem prorockim, nie potępia zwierząt jako takich, lecz odwołuje się do ówczesnych skojarzeń kulturowych, by ukazać radykalne oddzielenie zła od dobra w ostatecznym porządku zbawienia. Nie ma tu zatem miejsca na dosłowną interpretację, wedle której zwierzęta – a zwłaszcza psy – byłyby wykluczone z nieba.

Wręcz przeciwnie, wiele innych fragmentów biblijnych i teologicznych tradycji chrześcijańskich, zwłaszcza w ich mistycznych nurtach, ukazuje stworzenie jako mające udział w Bożym planie odkupienia. Psy w Apokalipsie nie są więc argumentem przeciw obecności zwierząt w niebie, lecz silną metaforą duchowej postawy sprzeciwiającej się miłości i prawdzie. W refleksji nad zwierzętami w eschatologii należy zatem odróżnić język symboliczny od dosłownego i pamiętać, że Biblia posługuje się obrazami, które dla starożytnych miały zupełnie inne znaczenia niż dla współczesnych odbiorców.

Nadzieja na to, że i zwierzęta znajdą się w niebie znajduje teologiczne uzasadnienie w doktrynie kosmicznego przemienienia, zakorzenionej głęboko w prawosławnej myśli. Mówi ona, że całe stworzenie – nie tylko ludzie, ale wszystko, co wyszło z rąk Boga – zostanie przemienione i odnowione w Chrystusie. Ta odnowa nie polega na zniszczeniu i stworzeniu czegoś całkowicie nowego, lecz na przekształceniu wszystkiego w świat wolny od grzechu, śmierci i zepsucia. Również zwierzęta, które dzieliły z człowiekiem los po upadku – cierpiały, umierały, podlegały rozkładowi – mogą wedle tej wizji zostać objęte łaską przemienienia. Ich udział w przyszłym świecie może być formą ich zbawienia, nie tyle przez zasługę, co przez miłosierdzie Boga, który wszystko czyni nowym.

W tym ujęciu, obecność zwierząt w nowym stworzeniu nie jest już tylko kwestią emocjonalnych pragnień czy ludzkiej tęsknoty, ale staje się realną możliwością zakorzenioną w głębokiej refleksji teologicznej i duchowym doświadczeniu Kościoła.

Prawosławne teksty teologiczne na temat zwierząt

Filokalia, klasyczny zbiór pism prawosławnych ojców duchowych i mistyków, otwiera przed czytelnikiem wizję duchowej rzeczywistości, w której cały kosmos – nie tylko człowiek – ma udział w Bożym życiu. W tej tradycji świat przyrody nie jest traktowany jako duchowo neutralne tło dla ludzkiego zbawienia. Wręcz przeciwnie – natura, a więc również zwierzęta, rośliny i cała materia stworzona, uczestniczy w tajemnicy istnienia, niosąc w sobie ślad obecności Logosu, Boskiego Słowa, przez które wszystko zostało stworzone.

W duchowości Filokalii nie istnieje sztywne przeciwstawienie świata materialnego i duchowego. Wszystko, co stworzone, ma swoje miejsce w Bożym planie i jest powołane do przemiany. Człowiek, stworzony na obraz Boga i obdarzony zdolnością do theosis – przebóstwienia – nie osiąga świętości w izolacji od reszty stworzenia, lecz w głębokiej jedności z nim. Gdy człowiek oczyszcza swoje serce, modli się i powraca do Boga, przywraca również harmonię i porządek w relacjach ze światem. W tej odnowionej jedności zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, odnajdują swój pierwotny spokój, sens i miejsce w kosmicznym porządku.

Prawosławna mistyka dostrzega, że grzech pierworodny miał konsekwencje nie tylko dla człowieka, ale i dla całego stworzenia. Została zakłócona pierwotna jedność między człowiekiem a światem, który go otaczał – nastąpiło pęknięcie w relacjach, które wcześniej były pełne pokoju i wzajemnej współpracy. Jednak nadzieja, jaka przebija z duchowości Filokalii, jest równie głęboka jak świadomość tego pęknięcia. Powrót człowieka do Boga, jego nawrócenie i duchowa przemiana, są drogą do odnowienia nie tylko siebie, ale i całego stworzenia. Człowiek, stając się ‘kapłanem kosmosu’, jak to ujmowali niektórzy ojcowie, ofiarowuje świat Bogu, a przez to umożliwia jego duchowe odrodzenie.

Prawosławna teologia, wierna swojej apofatycznej – czyli otwartej na tajemnicę – naturze, nie wypowiada się jednoznacznie na temat losu zwierząt po śmierci. Jednak pozostawia miejsce dla nadziei, że również one mogą mieć udział w eschatologicznym przemienieniu świata. W tej perspektywie zwierzęta nie są wyłącznie biernymi elementami stworzenia, lecz cichymi towarzyszami człowieka na jego drodze do Boga – istotami, które również mogą zostać objęte Bożym współczuciem, miłosierdziem i odnową.

Prawosławne modlitwy za zwierzęta

W tradycji prawosławnej istnieje żywa i bogata duchowo praktyka modlitwy za zwierzęta, która – choć nienagłośniona – sięga głęboko w historię Kościoła Wschodniego. W przeciwieństwie do zachodniego chrześcijaństwa, gdzie modlitwy za zwierzęta były przez wieki raczej marginalne i sporadyczne, w prawosławiu odnajdujemy świadectwa świętych, mnichów i wspólnot, które traktowały zwierzęta jako istotną część stworzenia zasługującą na modlitewną troskę.

Jedną z najbardziej znanych postaci związanych z duchową opieką nad zwierzętami jest święty Modestos, patriarcha Jerozolimy żyjący w VII wieku. W prawosławnej tradycji czczony jest jako patron zwierząt. Jego imię i modlitwy w intencji uzdrowienia chorych zwierząt są do dziś obecne w praktyce duchowej niektórych wspólnot monastycznych. Modestos uczył, że troska o stworzenia nie jest jedynie obowiązkiem rolnika czy pasterza, ale również chrześcijanina, który pragnie naśladować Bożą miłość obejmującą całe stworzenie. W swojej modlitwie błagał Boga o zdrowie i ochronę zwierząt, podkreślając ich wartość w Bożym planie i codziennym życiu ludzi.

Modlitwa za zwierzęta, według tej tradycji, wyraża przekonanie, że także one zasługują na Bożą opiekę i współczucie. Nie są jedynie elementem przyrody czy zasobem do wykorzystania, lecz stworzeniami obdarzonymi przez Boga miejscem i celem. W modlitwach tych pobrzmiewa głębokie przeświadczenie, że całość stworzenia jest święta, a ludzkie życie duchowe powinno obejmować także odpowiedzialność za dobrostan istot nieludzkich.

W wielu Kościołach prawosławnych dzień 16 grudnia, czyli wspomnienie św. Modestosa, obchodzony jest jako szczególny moment modlitwy za zwierzęta. W niektórych wspólnotach praktykuje się wówczas specjalne nabożeństwa błogosławieństwa zwierząt. Praktyka ta, choć różni się w zależności od regionu i tradycji lokalnej, przypomina, że zwierzęta są przedmiotem troski nie tylko ze względów praktycznych, ale także duchowych.

W niektórych klasztorach modlitwa za zwierzęta nie ogranicza się do jednego dnia w roku. Mnisi i mniszki regularnie modlą się za stworzenia żyjące w ich otoczeniu – za zwierzęta domowe, gospodarskie, a nawet dzikie. Takie praktyki wynikają z przekonania, że współczucie, pokora i miłość do wszelkiego życia to nie tylko cnoty moralne, ale droga do duchowego zjednoczenia z Bogiem, który jest Stwórcą i Podtrzymującym wszystko, co żyje.

W związku z przypadającym 16 grudnia wspomnieniem św. Modesta Jerozolimskiego, patrona zwierząt, w niektórych parafiach prawosławnych odprawiane są specjalne nabożeństwa błogosławienia zwierząt. Przykładem może być parafia greckoprawosławna św. Eliasza Proroka w Santa Cruz w Stanach Zjednoczonych, gdzie corocznie, w okolicach tego dnia, organizowana jest uroczysta modlitwa w intencji zwierząt. Podczas jednego z takich nabożeństw, 12 listopada 2012 roku, ojciec Dennis Vierling pobłogosławił kilkanaście psów, kota i żółwia, modląc się o ich zdrowie i ochronę. Właściciele zwierząt byli wzruszeni indywidualnym podejściem duchownego do każdego z ich pupili, a sam kapłan podkreślał, że zwierzęta domowe są źródłem radości i towarzystwa, a modlitwa za nie wyraża wdzięczność za ich obecność w życiu człowieka. Błogosławieństwo zwierząt, choć nie stanowi powszechnej praktyki we wszystkich Kościołach prawosławnych, jest głęboko zakorzenione w niektórych lokalnych tradycjach i może przybierać różne formy w zależności od regionu. W prawosławnych tradycjach greckiej i rosyjskiej istnieje również zwyczaj błogosławienia zwierząt gospodarskich, takich jak konie czy krowy, które towarzyszą człowiekowi w codziennym życiu i pracy. Modlitwy te obejmują nie tylko prośbę o ich fizyczne dobro, ale także wyrażają troskę o duchowe znaczenie ich istnienia. Zgodnie z nauczaniem Kościoła prawosławnego całe stworzenie jest święte, a relacja człowieka ze światem przyrody powinna być oparta na szacunku, trosce i odpowiedzialności. W tym ujęciu każde stworzenie – od roślin po zwierzęta – współuczestniczy w Bożym dziele stworzenia i wciąż pozostaje objęte Bożą miłością oraz opieką.


Ciąg dalszy nastąpi

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Czy katolicyzm dopuszcza zwierzęta w niebie? CZĘŚĆ 3

CZĘŚĆ 3

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa

Kościoły chrześcijańskie

i ich stanowisko w sprawie zwierząt

w życiu pozagrobowym


Kościół katolicki


Czy katolicyzm dopuszcza zwierzęta w niebie?


Teologowie katoliccy przez wieki snuli rozważania na temat tego, czy zwierzęta posiadają dusze, jakie dusze i czy mogą mieć udział w życiu wiecznym.

A wreszcie rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!» Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę. (Rodz. 1: 26–27).

Teologia katolicka, choć tradycyjnie skupiona na godności i przeznaczeniu człowieka, nie pozostawała obojętna wobec kwestii zwierząt w Bożym planie. Już od czasów Ojców Kościoła zachodniego dostrzegano w świecie przyrody ślad obecności Stwórcy. Zwierzęta postrzegano przede wszystkim jako element Bożego ładu: narzędzia pouczające o cnotach, znaki Bożej troski o stworzenie oraz środki służące dobru człowieka, zarówno fizycznemu, jak i duchowemu. W pismach wielu teologów i świętych oraz w dokumentach papieskich pojawiały się jednak sugestie o możliwym uczestnictwie zwierząt w życiu pozagrobowym, choć zagadnienie ich duszy bywało przedmiotem sporów. Zachodni autorzy, rzadko formułując bezpośrednią wizję udziału zwierząt w eschatologii, traktowali je jako obrazowe nośniki duchowych prawd i moralnych nauk, jednocześnie wyrażając wrażliwość na ich piękno i mądrość zawartą w Bożym stworzeniu.

Święty Augustyn z Hippony (354–430)

Święty Augustyn, wybitny myśliciel Zachodu, przedstawia w swoich pismach przyrodę jako harmonijnie zaprojektowany przez Boga porządek, w którym każde stworzenie ma swoje miejsce: od minerałów i roślin, poprzez zwierzęta obdarzone życiem i zmysłami, aż po istoty rozumne i nieśmiertelne, czyli ludzi, aniołów i samego Stwórcę. W dziele „De Genesi ad litteram” zauważa, że w przyrodzie objawia się dwojaka działalność Opatrzności – naturalna, która daje wzrost drzewom i ziołom, oraz dobrowolna, realizowana przez dzieła aniołów i ludzi – a wszystkie ciała niebieskie i ziemskie porządkują się według Bożych praw, we właściwym rytmie dnia i nocy. W „Państwie Bożym” formułuje hierarchię: zwierzęta, choć stoją niżej niż ludzie i są pozbawione rozumu, przewyższają rośliny dzięki obdarzeniu ich życiem i zdolnością odczuwania. Ich cierpienie, jak słusznie podkreśla, nie jest karą za własne winy, lecz skutkiem upadku człowieka – „jęczeniem stworzenia” oczekującego odkupienia. Zarazem jednak zwierzęta ukazują niezwykłe piękno, będące świadectwem potęgi i mądrości Stwórcy. Choć ich rola jest przede wszystkim użytkowa – dostarczają pokarmu, pracują, pełnią funkcje dydaktyczne – to wierne wypełnianie własnej natury staje się dla człowieka lekcją pokory: jeśli one służą Bożemu zamysłowi, tym bardziej on, obdarzony rozumem, powinien uznać w przyrodzie głos Opatrzności. W ten sposób Augustyn, mimo że nie przewiduje zbawienia zwierząt w tym samym sensie co ludzi, ukazuje całe stworzenie jako integralną część kosmicznej liturgii, w której nawet najskromniejsze istoty manifestują chwałę Boga i oczekują w jedności z ludźmi ostatecznego odnowienia świata.

Święty Ambroży z Mediolanu (ok. 339–397)

Święty Ambroży z Mediolanu w swoim „Hexaëmeronie” (Komentarzu do sześciu dni stworzenia) rozwijał głęboką teologiczną refleksję nad całym stworzeniem, włączając w nią również zwierzęta. Uważał, że poznanie własnej natury człowieka wymaga zrozumienia natury wszystkich żywych istot: roślin, czworonożnych i pełzających zwierząt, ptaków i wszystkich „natur każdego rodzaju”, które pojawiają się w Księdze Rodzaju. Ich instynkty, zachowania i miejsce w „porządku Pisma” świadczą o Bożej mądrości i trosce, a ich życie stanowi pouczające lekcje cnót – wierności, pokory, czujności i prostoty. Zwierzęta w tej wizji nie są jedynie podporządkowanymi człowiekowi narzędziami; Ambroży traktuje je jak „księgę stworzenia”, z której każdy może uczyć się drogi do Boga. W ten sposób łączy wrażliwość wschodnich Ojców z intelektualną precyzją zachodniej teologii, pokazując, że całe stworzenie, w tym i zwierzęta, zostało powołane, by chwalić Stwórcę i prowadzić człowieka ku głębszemu uznaniu Bożej Opatrzności.

Święty Hieronim ze Strydonu (ok. 347–420)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Hieronim ze Strydonu zajmuje szczególne miejsce jako autor licznych komentarzy biblijnych i listów, w których z duchową głębią i wnikliwością odnosił się do świata przyrody, w tym zwierząt. Choć nie prowadził systematycznej refleksji teologicznej nad ich naturą czy eschatologicznym losem – jak czynili to niektórzy Ojcowie Kościoła Wschodniego – jego pisma obfitują w alegoryczne i moralne odniesienia do stworzeń, traktowanych jako żywe symbole rzeczywistości duchowej.

Zwierzęta w jego dziełach służą przede wszystkim jako obrazy pomocnicze w wyjaśnianiu prawd wiary i moralności. Lew, orzeł, wielka ryba, pszczoła, mrówka czy osioł – te stworzenia pojawiają się nie po to, by analizować ich istotę, ale by unaocznić duchowe zmagania, cnoty, grzechy, a także logikę Bożej opatrzności. Na przykład w swoich komentarzach do Pisma Świętego Hieronim zauważa, że „zwierzęta są posłuszne głosowi Pana, podczas gdy ludzie często są nieposłuszni”, co czyni z nich wzór naturalnej harmonii z wolą Bożą. Wskazuje również na pracowitość mrówek, przezorność pszczół i troskę ptaków o swoje młode jako przykłady godne naśladowania przez człowieka.

W Żywocie świętego Pawła z Tebaidy – dziele przypisywanym Hieronimowi – pojawia się scena, w której lew pomaga pochować ciało zmarłego pustelnika. Ten symboliczny epizod odczytywany był później jako wyraz głębokiej prawdy duchowej: że nawet dzikie stworzenia, gdy napotkają autentyczną świętość, mogą stać się uczestnikami Bożych dzieł.

Choć świat przyrody nie zajmuje u Hieronima pozycji centralnej, to jednak stale obecny jest jako tło i narzędzie duchowego pouczenia. Jego pisma ukazują stworzenia nie tylko jako istoty służące człowiekowi, ale także jako odblask Bożej mądrości i porządku – ciche, pokorne świadectwo większej, niewidzialnej rzeczywistości.

Hieronim interpretował przyrodę przede wszystkim w sposób alegoryczny. Zwierzęta stawały się dla niego znakami – obrazami pomagającymi wyrazić tajemnice duszy ludzkiej, duchowe zmagania oraz drogę wzrostu wewnętrznego. Każde stworzenie, nawet najmniejsze, mogło – w jego ujęciu – pouczać człowieka o Bożej opatrzności, cnotach niezbędnych w życiu duchowym czy wewnętrznej walce o świętość.

W jednym z krótkich, ale sugestywnych fragmentów Hieronim podkreślał, że zwierzęta są posłuszne głosowi Boga, podczas gdy ludzie często okazują się nieposłuszni. Uważał to za wyraz prostoty i naturalnego posłuszeństwa stworzeń wobec Bożej woli – kontrastujący z ludzką skłonnością do buntu.

Podziwiał również prostotę życia zwierząt. Wskazywał, jak dzikie bestie potrafią przetrwać w trudnych warunkach, jak ptaki gnieżdżą się w skałach, a zwierzęta leśne znajdują schronienie w norach – i wszystkie są zadowolone z tego, co mają. W jego oczach była to godna naśladowania postawa ascetyczna, oparta na ubóstwie i ufności w Bożą opiekę.

Zachęcał także do tego, by uczyć dzieci obserwacji natury: jak mrówki zbierają pożywienie, pszczoły budują barcie, a ptaki uczą swe pisklęta latać. W takich obrazach widział źródło nauki o pracowitości, przezorności i trosce o innych.

W całym swoim dorobku literackim Hieronim chętnie posługiwał się symbolicznymi przedstawieniami zwierząt. Lew, wielka ryba, orzeł – te i inne stworzenia służyły mu jako środki wyrazu duchowych treści: siły, wierności, duchowego wzlotu. Zwierzęta nie były dla niego jedynie elementem świata materialnego, lecz także niemymi świadkami większej, duchowej rzeczywistości.

Choć Hieronim nie spekulował o eschatologicznym losie zwierząt, w jego pismach wyraźnie wybrzmiewa przekonanie o ich miejscu w Bożym planie stworzenia. Zwierzęta nie były dla niego tylko pomocą dla człowieka; ich życie i zachowanie stanowiły przypomnienie o prostocie, pokorze i harmonii z naturą – wartościach, których człowiek, zagubiony w świecie własnych ambicji i nieuporządkowanych pragnień, powinien się od nich uczyć.

Podobne podejście odnajdujemy również u innych zachodnich Ojców Kościoła. Zwierzęta były obecne w homiliach i komentarzach jako obrazy moralne, świadectwa Bożej mądrości i przypomnienia o naturalnym porządku świata. Jednak w odróżnieniu od tradycji wschodniej, autorzy zachodni rzadziej rozważali możliwość dalszego istnienia zwierząt po śmierci, koncentrując się przede wszystkim na godności i nieśmiertelności duszy ludzkiej.

Podsumowując, nauczanie świętego Hieronima ukazuje świat zwierząt jako nieustanną lekcję pokory i prostoty. Zwierzęta, choć nie obdarzone nieśmiertelną duszą, niosą w sobie echo Bożej mądrości i dobroci. Ich obecność w świecie przypomina o harmonii stworzenia i o tym, że każdy element natury – nawet najmniejszy – istnieje z woli Boga i dla Jego chwały.


Święty Grzegorz Wielki (ok. 540–604)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Grzegorz Wielki, papież i doktor Kościoła, zajmuje szczególne miejsce dzięki pogłębionej refleksji nad duchowym znaczeniem stworzenia. W swoim monumentalnym dziele Moralia in Iob – komentarzu do Księgi Hioba – wielokrotnie odnosił się do świata przyrody, zwłaszcza zwierząt, dostrzegając w nim nie tylko świadectwo Bożej potęgi, ale również źródło głębokich pouczeń duchowych.

W interpretacji Grzegorza zwierzęta nie były traktowane jako istoty posiadające osobowość w sensie teologicznym ani zdolność do świadomej relacji z Bogiem. Nie podejmowano także spekulacji na temat ich losu po śmierci. Mimo to każde stworzenie, powołane do istnienia przez Boga, mogło zostać odczytane jako przypowieść – obraz odsłaniający rzeczywistości niebiańskie. W jego ujęciu nawet najbardziej zwyczajne zwierzę mogło stać się nośnikiem duchowego znaczenia, o ile zostało „rozważone mądrze”.

Dla Grzegorza natura nie była rzeczywistością odseparowaną od duchowości, lecz symbolicznym językiem, którym Stwórca przemawia do człowieka. Całość stworzenia – zarówno widzialna, jak i niewidzialna – służyła objawieniu prawdy o Bogu oraz o Jego planie zbawienia.

W Moralia in Iob pojawia się również refleksja nad Behemotem i Lewiatanem – potężnymi istotami wspomnianymi w Księdze Hioba. Grzegorz interpretował je jako uosobienie sił świata stworzonego, które choć budzą lęk, pozostają całkowicie poddane Bożemu panowaniu. Symbolizowały one moce natury, z pozoru nieokiełznane, lecz w istocie podporządkowane woli i mądrości Boga.

W wizji Grzegorza świat przyrody – zwłaszcza świat zwierząt – jawił się jako otwarta księga. Każda jej karta, właściwie odczytana, mogła ukazać prawdy duchowe dotyczące Boga, człowieka i stworzenia. Celem nie była kontemplacja natury samej w sobie, ale odkrywanie w niej obecności Boga i Jego działania.

Choć Grzegorz, podobnie jak inni zachodni Ojcowie, nie rozwijał rozbudowanej teologii zwierząt ani nie przypisywał im nieśmiertelnych dusz, jego podejście nacechowane było pokorą i duchową czujnością. Każde stworzenie – od najmniejszego ptaka po mitycznego Lewiatana – mogło stać się znakiem prowadzącym człowieka ku większym, niewidzialnym rzeczywistościom.

W ten sposób świat zwierząt został włączony w wielką opowieść o Bogu i Jego działaniu w stworzeniu. W ujęciu świętego Grzegorza przyroda, rozumiana symbolicznie i duchowo, miała prowadzić nie ku podziwowi dla niej samej, lecz ku kontemplacji Tego, który ją stworzył.

Święty Cyprian z Kartaginy (200–258)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Cyprian z Kartaginy jawi się jako ten, który z wrażliwością i duchową głębią przyglądał się światu natury, dostrzegając w nim źródło subtelnych, lecz istotnych nauk duchowych. W swoich pismach wskazywał na instynkty zwierząt i porządek wzrostu roślin jako na znaki przypominające człowiekowi o jego powołaniu. Zgodne z naturą zachowanie stworzeń odczytywane było jako ciche, lecz wymowne napomnienie: by także człowiek postępował zgodnie z prawem wpisanym w jego istotę – prawem prowadzącym ku życiu wiecznemu.

Dla Cypriana przyroda była symbolicznym odzwierciedleniem duchowych dążeń człowieka. Biskup Kartaginy w obrazach zwierząt odnajdywał wzorce chrześcijańskich cnót. Jego obserwacje natury stawały się sugestywnymi przypowieściami, uczącymi pokory, cierpliwości i wytrwałości, kluczowych w duchowym wzrastaniu.

Natura, według Cypriana, nie była jedynie tłem dla życia człowieka, lecz księgą objawienia – miejscem, w którym odczytywać można prawdy o kondycji ludzkiej i o Bogu. Cierpliwość i pokora, obecne w świecie stworzonym, ukazywały się jako cnoty wymagające naśladowania i kultywowania. Kontemplacja przyrody miała więc charakter nie tyle estetyczny, co moralny i duchowy – prowadziła do głębszego zrozumienia własnego życia i powołania do świętości.

W spojrzeniu świętego Cypriana świat przyrody uczył nie słowem, lecz przykładem. Stworzenia ukazywały wierność swojej naturze, podczas gdy człowiek – obdarzony wolnością – miał tendencję do błądzenia. Dlatego to właśnie stworzenia mogły stać się dla człowieka milczącymi nauczycielami, wskazującymi drogę ku większemu porządkowi i harmonii – tej, którą wyznacza prawo Boże wpisane w całe stworzenie.

Święty Hilary z Poitiers (ok. 315–367)

W pismach świętego Hilarego z Poitiers, biskupa i doktora Kościoła, odnaleźć można głęboką refleksję nad miejscem stworzenia w teologii chwały Bożej. Rozważając wzmiankę o palmach i cedrach Pańskich:

Sprawiedliwy zakwitnie jak palma,
rozrośnie się jak cedr na Libanie.
Zasadzeni w domu Pańskim
rozkwitną na dziedzińcach naszego Boga.
Wydadzą owoc nawet i w starości,
pełni soków i zawsze żywotni,
aby świadczyć, że Pan jest sprawiedliwy,
moja Skała, nie ma w Nim nieprawości.

(Ps. 92 (91): 13–16).

Hilary nie ograniczał się do alegorycznej interpretacji, w której rośliny symbolizują sprawiedliwych. W jego ujęciu każde stworzenie – zarówno rośliny, jak i zwierzęta – uczestniczy w oddawaniu chwały Bogu, wpisując się w kosmiczną liturgię. W obserwacji porządku natury i instynktownych zachowań zwierząt dostrzegał nie tylko mądrość stworzenia, lecz także odzwierciedlenie Bożego ładu: jeśli najmniejsze istoty znają swój bieg i miejsce, to człowiek, wyposażony w rozum, tym bardziej ma rozpoznać i uznać swego Stwórcę. Odwołując się do słów św. Pawła, podkreślał on, że „wszystko zostało stworzone i pojednane przez Chrystusa i w Chrystusie”, co świadczy o jedności mocy Ojca i Syna. Zwierzęta, wierne swemu przeznaczeniu i kierujące się wrodzonym instynktem, ukazują harmonijny porządek ustanowiony przez Boga – ład, który człowiek winien przyjąć z pokorą i wdzięcznością.

Odnosi się do tego komentując między innymi słowa tego psalmu:

Z Twoich komnat nawadniasz góry,

aby owocem Twych dzieł nasycić ziemię.

Każesz rosnąć trawie dla bydła

i roślinom, by człowiekowi służyły,

aby z roli dobywał chleb

i wino, co rozwesela serce ludzkie,

by rozpogadzać twarze oliwą,

by serce ludzkie chleb krzepił.

Drzewa Pana mają wody do syta,

cedry Libanu, które zasadził.

Tam ptactwo zakłada gniazda,

na cyprysach są domy bocianów.

Wysokie góry dla kozic,

a skały są kryjówką dla borsuków.

Tyś stworzył księżyc, aby czas wskazywał;

słońce poznało swój zachód.

Mrok sprowadzasz i noc nastaje,

w niej krąży wszelki zwierz leśny.

Lwiątka ryczą za łupem,

domagają się żeru od Boga.

Gdy słońce wzejdzie, wracają

i kładą się w swych legowiskach.

Człowiek wychodzi do swojej pracy,

do trudu swojego aż do wieczora.

Jak liczne są dzieła Twoje, Panie!

Ty wszystko mądrze uczyniłeś:

ziemia jest pełna Twych stworzeń.

Oto morze wielkie, długie i szerokie,

a w nim jest bez liku żyjątek

i zwierząt wielkich i małych.

Tamtędy wędrują okręty,

i Lewiatan, którego stworzyłeś na to,

aby w nim igrał.

Wszystko to czeka na Ciebie,

byś dał im pokarm w swym czasie.

Gdy im udzielasz, zbierają;

gdy rękę swą otwierasz, sycą się dobrami.

Gdy skryjesz swe oblicze, wpadają w niepokój;

gdy im oddech odbierasz, marnieją

i powracają do swojego prochu.

Stwarzasz je, gdy ślesz swego Ducha

i odnawiasz oblicze ziemi. (Ps 104, 13-30)

Dla Hilarego przyroda nie była jedynie przedmiotem estetycznej kontemplacji, lecz żywym znakiem duchowej rzeczywistości, wezwaniem do poznania Boga i życia zgodnego z Jego wolą.

Święty Izydor z Sewilli (ok. 560–636)

Święty Izydor z Sewilli, w swoim monumentalnym dziele Etymologiae, a zwłaszcza w Księdze XII poświęconej zwierzętom, ukazuje głębokie przekonanie o wewnętrznym porządku stworzenia, odzwierciedlającym mądrość Boga. Choć jego dzieło ma charakter przede wszystkim encyklopedyczny, gromadzący wiedzę starożytną i wczesnochrześcijańską, to w licznych opisach zwierząt pobrzmiewa również myśl symboliczna, zgodna z tradycją alegorycznego odczytywania rzeczywistości.

Dla Izydora każde stworzenie – zarówno rośliny, jak i zwierzęta – ma swoje miejsce i cel w Bożym planie. Nadając imiona istotom żywym, Adam – jak zauważa Izydor – nie kierował się przypadkiem, lecz określał je zgodnie z ich naturą i przeznaczeniem, w języku pierwotnym, który tradycja identyfikuje z hebrajskim. Analizy etymologiczne, jak ta dotycząca słowa animantia, wskazują na związek życia i ducha, co otwiera możliwość głębszej refleksji nad sensem istnienia stworzeń.

Izydor nie rozwinął jednak ani rozbudowanej teologii stworzenia, ani duchowego bestiariusza. Jego opisy opierają się na wiedzy naturalnej, etymologii oraz obserwacjach, które nierzadko przejęte są ze źródeł pogańskich. Niemniej, przypisywane niektórym zwierzętom cechy – jak odwaga lwa czy przebiegłość lisa – mogły być interpretowane moralnie, jako znaki i symbole pouczające człowieka.

W takim ujęciu przyroda nie tyle objawia Bożą wolę w sensie mistycznym, ile raczej ukazuje porządek i celowość stworzenia jako wyraz Boskiej mądrości. Dla Izydora świat stworzony jest uporządkowanym systemem, który człowiek może poznawać zarówno intelektem, jak i w świetle wiary. W tym sensie Etymologiae stają się nie tylko zbiorem wiedzy, lecz także świadectwem przekonania, że w stworzeniu można dostrzec odblask harmonii, jaką zamierzył Bóg.

Jego podejście do zwierząt jest skąpe, fragmentaryczne i podporządkowane encyklopedycznej strukturze Etymologiae. Dopiero późniejsi autorzy, korzystając z tych materiałów, rozwinęli pełniejsze, symboliczne i teologiczne ujęcia roślin i zwierząt jako elementów kosmicznej liturgii czy eschatologicznego odnowienia stworzenia.

Święty Tomasz z Akwinu (1224–1274)

Tomasz z Akwinu był jednym z najwybitniejszych filozofów i teologów katolickich, który w swojej pracy połączył filozofię Arystotelesa z nauką Kościoła. W swojej systematyce duszy, Akwinata wyróżniał trzy podstawowe rodzaje dusz, odpowiadające różnym formom życia: duszę wegetatywną, duszę wrażliwą i duszę rozumną.

Dusza wegetatywna, jak zauważył Akwinata, jest charakterystyczna dla roślin. Ta forma duszy odpowiada za podstawowe funkcje życiowe, takie jak wzrost, rozmnażanie i odżywianie. Rośliny, zgodnie z jego rozumowaniem, nie mają zdolności do odczuwania ani podejmowania świadomych decyzji, ponieważ ich dusza nie obejmuje zdolności do percepcji ani ruchu.

Z kolei dusza wrażliwa, jak zauważył Akwinata, jest obecna u zwierząt. To ona pozwala im poruszać się, reagować na bodźce zewnętrzne oraz odczuwać emocje, takie jak strach czy przyjemność. Zwierzęta są więc zdolne do odczuwania, ale ich dusza nie sięga wyżej, nie posiada bowiem zdolności do rozumowania czy podejmowania świadomych decyzji w sposób, w jaki robią to ludzie.

Najwyższą formą duszy w systematyce Akwinaty jest dusza rozumna, która jest przypisana człowiekowi. Dusza ta nie tylko pozwala na podstawowe czynności życiowe, jak wzrost czy rozmnażanie, ale również wyposażona jest w intelekt i wolną wolę. To właśnie ta zdolność do rozumowania i wybierania stanowi o wyjątkowości człowieka w stworzeniu. Dusza rozumna, zdaniem Akwinaty, jest również nieśmiertelna, co oznacza, że po śmierci ciała może trwać i doświadczyć zbawienia w niebie, w bezpośredniej obecności Boga.

Zgodnie z poglądami św. Tomasza z Akwinu, jedynie dusze rozumne – zdolne do intelektualnego poznania i duchowego rozwoju – są nieśmiertelne. Ponieważ zwierzęta nie dysponują racjonalnym umysłem, ich dusze zanikają wraz z ciałem po śmierci. Przez wiele wieków ta koncepcja stała się dominującym stanowiskiem katolickiej teologii: choć zwierzęta są częścią Bożego stworzenia, nie uczestniczą w życiu pozagrobowym tak jak ludzie. Współczesne rozważania teologiczne jednak coraz częściej otwierają przestrzeń dla ponownego przemyślenia tego zagadnienia.

Akwinata przyznawał jednakowoż, iż ostateczne przeznaczenie stworzenia nie zależy jedynie od ludzkiej racjonalności. I to jest bardzo ważne. Akwinata, będąc teologiem, zawsze podkreślał prymat Bożej woli i mocy. Uznawał, że Bóg jako Stwórca ma suwerenną władzę nad całym stworzeniem i Jego plany mogą wykraczać poza ludzkie rozumienie.

Podkreślał, że Bóg ma pełną wolność, by w swojej mądrości i miłości postanowić, czy zwierzęta będą częścią ostatecznego odnowienia, czy też nie. Chociaż ów teolog nie spekulował szeroko na temat zbawienia zwierząt, jego teocentryczne podejście otwierało teoretyczną możliwość, że Bóg w swojej nieskończonej dobroci może włączyć je w jakiś sposób w eschatologiczne odnowienie.

Należy zaakcentować, iż Akwinata dostrzegał, że zwierzęta są integralną częścią boskiego porządku, dlatego w swojej teologii stworzenia podkreślał harmonię i celowość całego wszechświata, w którym każde stworzenie, w tym zwierzęta, pełni określoną rolę i przyczynia się do chwały Bożej.

Chociaż sam nie twierdził jednoznacznie, że zwierzęta będą miały udział w życiu pozagrobowym, sugerował, że Bóg może w swojej łasce zdecydować się na włączenie ich do ostatecznego odnowienia stworzenia. To jest kluczowa interpretacja jego stanowiska. Akwinata nie wykluczał możliwości takiego działania ze strony Boga, choć nie czynił tego pewnikiem teologicznym. Jego argumentacja opierała się głównie na naturze duszy i jej zdolnościach, ale pozostawiał otwartą furtkę dla Bożej suwerenności.

Jego stanowisko wskazuje zatem na pewną elastyczność w rozumieniu roli zwierząt w planie Bożym. Chociaż jego filozoficzne argumenty prowadziły do wniosku o śmiertelności dusz zwierząt, jego teologiczna perspektywa uwzględniała Bożą wolę jako ostateczny czynnik.

Mimo że dominujące stanowisko w katolickiej teologii przez wieki uznawało, iż zwierzęta nie mają duszy nieśmiertelnej, teologiczne spekulacje na temat ich miejsca w ostatecznym odnowieniu stworzenia były otwarte i zarezerwowane dla Bożej decyzji. Choć doktryna o nieśmiertelności duszy odnosiła się głównie do człowieka, kwestia losu zwierząt w eschatologii nie była dogmatycznie zamknięta i pozostawiała przestrzeń dla teologicznych rozważań opartych na Bożej wszechmocy i miłosierdziu.

A zatem, jak z powyższego wynika można zauważyć złożoność poglądów św. Tomasza z Akwinu. Z jednej strony, jego filozofia duszy prowadziła go do wniosku o śmiertelności dusz zwierząt. Z drugiej strony, jego teocentryczna perspektywa i uznanie Bożej suwerenności otwierały teoretyczną możliwość, że Bóg w swoim planie zbawienia może uwzględnić również zwierzęta, choć nie było to centralnym elementem jego nauczania. Reasumując: Akwinata nie wykluczał tej możliwości, pozostawiając ostateczną decyzję w rękach Boga.

Święty Franciszek z Asyżu (1181/82–1226)


Święty Franciszek z Asyżu, w przeciwieństwie do bardziej filozoficznego podejścia Tomasza z Akwinu, przyjął znacznie bardziej duchowe i współczujące spojrzenie na zwierzęta, widząc w nich naszych braci i siostry w Bożym stworzeniu, a także nie tylko część boskiego porządku, lecz stworzenia równie cenne w oczach Stwórcy. Franciszek traktował zwierzęta z ogromnym szacunkiem, widząc w nich istoty, które również mają swoje miejsce w Bożym planie. Był przekonany, że wszystko stworzenie, w tym zwierzęta, posiada swoje wyjątkowe miejsce w sercu Boga.

Jego podejście do zwierząt było głęboko duchowe i pełne empatii. Święty Franciszek nazywał zwierzęta swoimi braćmi i siostrami, uznając je za równych sobie w Bożym planie stworzenia. Dla niego każdy element natury, w tym zwierzęta, miał swój duchowy sens i wartość. Jednym z najbardziej znanych przykładów jego miłości do stworzeń jest historia, która mówi o tym, jak Franciszek głosił kazanie ptakom. Podobno zwrócił się do zgromadzonych ptaków, mówiąc im o Bożej miłości i o tym, jak ważne jest, by dziękowały Bogu za dar życia. Historia ta ilustruje jego głębokie przekonanie, że zwierzęta mogą doświadczać Bożej miłości w taki sam sposób, jak ludzie, i są częścią Jego boskiego planu zbawienia.

Święty Franciszek z Asyżu postrzegał zwierzęta nie tylko jako element stworzenia, lecz jako pełnoprawnych współuczestników Bożego świata. Jego słynna „Pieśń stworzeń” (Cantico di Frate Sole) wychwala Boga za wszelkie elementy stworzenia – Słońce, Księżyc, Wiatr, Wodę, Ziemię, a także za „braci mniejszych”, czyli zwierzęta.

Chociaż święty Franciszek z Asyżu nie pisał wprost o życiu pozagrobowym zwierząt, jego nauki i sposób życia jednoznacznie wskazują, że postrzegał je jako integralną część Bożego królestwa. Franciszek wierzył, że wszystkie stworzenia, zarówno te ludzkie, jak i zwierzęce, mają swoje miejsce w Bożym planie i są obdarzone Bożą miłością. Jego szacunek i miłość do zwierząt, którym przypisywał szczególną wartość i godność, miały znaczący wpływ na późniejsze katolickie refleksje na temat miejsca zwierząt w życiu wiecznym.

Święci i zwierzęta w tradycji katolickiej

– duchowa więź stworzenia z człowiekiem

Tradycja katolicka od wieków ukazuje głęboką więź między świętymi a światem stworzenia, w szczególności zwierzętami. Opowieści o świętych, mnichach, pustelnikach czy mistykach – takich jak św. Franciszek z Asyżu, św. Antoni Pustelnik czy św. Marcin de Porres – przepełnione są obrazami harmonii między człowiekiem a przyrodą. Zwierzęta pojawiające się u ich boku nie są jedynie elementem legendarnym, ale stanowią wyraz duchowej prawdy o jedności stworzenia, która – choć naruszona przez grzech – może zostać uzdrowiona dzięki świętości.

W relacjach ze świętymi zwierzęta często zdają się przekraczać swoje naturalne instynkty, okazując spokój, posłuszeństwo, a nawet czułość. W katolickiej interpretacji ich zachowanie jest nie tylko echem utraconej rajskiej harmonii, ale również znakiem przywracania porządku stworzenia w Chrystusie. Choć w teologii katolickiej zwierzęta nie posiadają nieśmiertelnej, rozumnej duszy tak jak człowiek, to ich obecność w życiu świętych traktowana jest jako przejaw działania łaski, jako milczące świadectwo Bożej obecności w całym stworzeniu.

To podejście jest bliskie duchowości prawosławnej, o której będzie na dalszych stronach tej książki, w której święci – szczególnie mnisi i starcy – również ukazywani są jako ci, którzy dzięki oczyszczeniu serca żyją w pokoju z całym stworzeniem. W prawosławiu jednak akcent kładzie się bardziej na przebóstwienie (theosis) człowieka i jego udział w Boskiej energii, która promieniuje także na świat materialny. Dlatego w hagiografii wschodniej często podkreśla się, że dzikie zwierzęta słuchają świętych nie tylko z powodu ich łagodności, ale dlatego, że rozpoznają w nich obecność przemieniającej energii Bożej.

W katolicyzmie z kolei relacja ta bywa częściej interpretowana w kontekście odkupienia i odnowy stworzenia dokonującej się przez Chrystusa. Świętość nie jest więc jedynie osobistym przebóstwieniem, lecz współuczestnictwem w dziele zbawienia świata. Mistyczna relacja świętych ze zwierzętami nabiera tu także wymiaru moralnego: troska o stworzenie, szacunek wobec życia i odpowiedzialność za świat są traktowane jako konkretne formy realizowania miłości bliźniego i życia w łasce.

W katolickim rozumieniu zwierzęta mogą być znakami symbolicznymi Bożych prawd, ale nie pośredniczą w łasce w sposób sakramentalny, tak jak chrzest, Eucharystia czy inne sakramenty – ich obecność przy świętych może być rozumiana jako znak Bożej opatrzności, harmonii, a czasem ostrzeżenia lub duchowego przesłania. W prawosławiu częściej mówi się o „duchowej wrażliwości” stworzenia, które instynktownie odpowiada na Bożą obecność – w katolicyzmie natomiast większy nacisk kładzie się na działanie Bożej łaski, która przez człowieka ogarnia także świat materialny.

Mimo tych różnic, oba podejścia łączy przekonanie, że stworzenie – choć zranione – nie zostało odrzucone, lecz może zostać przemienione i przywrócone do pierwotnej harmonii. Święci są w tym sensie nie tylko świadkami łaski, ale i jej pośrednikami wobec świata, który czeka na „objawienie się synów Bożych” (por. Rz 8,19).

Zwierzęta jako świadkowie świętości

Świadectwem tej duchowej więzi są liczne opowieści z życia katolickich świętych:

Święty Jan Ewangelista (ok. 6 – ok. 100 r. n.e.) – ukochany uczeń Jezusa, autor Ewangelii i Apokalipsy, ostatnie lata swego życia spędził w Efezie, gdzie tłumy przybywały, by słuchać jego pełnych mądrości słów. Choć wiek i obowiązki powstrzymywały niektórych przed podróżą, św. Jan nie zapominał o nich – przemierzał kraj, by osobiście głosić Ewangelię.

Podczas jednej z takich podróży, wracając do Efezu, natknął się na zranioną kuropatwę. Mały ptak z trudem poruszał się, ciągnąc za sobą uszkodzone skrzydełko i cicho kwiląc. Zamiast zobaczyć w niej zdobycz, jak uczyniłoby wielu, Jan wzruszony jej cierpieniem, ostrożnie podniósł ptaszynę, zaniósł do domu, opatrzył ranę i zatroszczył się o nią jak o najmniejszego brata.

Kuropatwa szybko odzyskała siły i odtąd wiernie towarzyszyła świętemu – siadała mu na ramieniu, radośnie latała wokół, gdy wracał do domu, i jadła z jego ręki. Święty Jan z czułością ją pieścił, a jej obecność była dla niego źródłem radości. Kiedy ptaszyna wreszcie zakończyła życie, starzec zapłakał po niej jak po przyjacielu, dając świadectwo głębokiego szacunku i miłości do stworzenia.

Święty Antoni Wielki (ok. 251–356) – pustelnik, cudotwórca i przyjaciel stworzeń. W jednej z legend o świętym Antonim, ojcu pustelników, opowiada się o niezwykłym cudzie, który ukazuje jego współczucie nie tylko wobec ludzi, lecz także zwierząt.

Pewnego razu potężny król Hiszpanii pogrążył się w rozpaczy – jego żona została opętana przez złe duchy, a żaden lekarz ani zaklinacz nie zdołał jej pomóc. W końcu wezwał świętego Antoniego, którego sława cudotwórcy rozchodziła się daleko poza granice pustyni, gdzie żył w odosobnieniu.

Antoni przybył na królewski dwór i po żarliwej modlitwie uwolnił królową od dręczących ją mocy. Dwór ogarnęła fala wdzięczności, lecz święty, nie szukając chwały, cicho opuścił pałac.

Na zamkowym dziedzińcu spotkał niespodziewanego posłańca – maciorę, która żałośnie kwicząc, ciągnęła go za habit. Z początku chciał ją zignorować, lecz kiedy zobaczył jej ślepe, pokraczne prosię, zrozumiał, że nawet stworzenie pozbawione mowy potrafi błagać o pomoc. Ulitował się, dotknął delikatnie zwierzątka – i stał się cud: prosię odzyskało wzrok i zdrowie.

Od tej pory nie odstępowało Antoniego ani na krok. Choć wielokrotnie próbowano je odgonić, pozostało przy świętym przez wiele lat jako jego wierny towarzysz. Dlatego na wielu ikonach i rzeźbach święty Antoni przedstawiany jest z małym prosiątkiem u boku – symbolem współczucia, jakie okazywał każdemu stworzeniu, bez względu na to, czy było królem, czy niemym zwierzęciem.

Chociaż św. Antoni Wielki żył w Egipcie i jest związany z początkami monastycyzmu na Wschodzie, jego kult rozprzestrzenił się na cały Kościół katolicki, w tym do Hiszpanii. Nie ma dowodów na to, by osobiście przebywał w Hiszpanii, ale jego wpływ jest tam widoczny w tradycjach ludowych i religijnych.

Święty Patryk (ok. 385–461), urodzony pod koniec IV wieku, znany jest przede wszystkim jako apostoł Irlandii, jego duchowa wrażliwość obejmowała również świat przyrody. Pochodzący z Galii (dzisiejsza Francja), młody Patryk trzykrotnie został porwany przez piratów i jako niewolnik pasł owce w Irlandii. To doświadczenie nie tylko ukształtowało jego wewnętrzne życie modlitwy, ale również pozwoliło mu poznać język i obyczaje mieszkańców wyspy. Po odzyskaniu wolności wstąpił do stanu duchownego, a później – z polecenia papieża – powrócił na Zieloną Wyspę jako misjonarz.

W jednej z opowieści o świętym Patryku uwydatnia się jego głęboka empatia wobec zwierząt. Gdy wraz z uczniami dotarł na wzgórze ofiarowane mu przez uzdrowionego króla, napotkał łanię z młodymi. Uczniowie chcieli je schwytać, sądząc, że to dar od Boga. Patryk jednak ich powstrzymał, mówiąc: „Te łagodne stworzenia witają nas w nowym domu – jak możecie myśleć o ich skrzywdzeniu?”

Z czułością wziął jedno z koźląt na ramiona i zaniósł je na szczyt wzgórza, niczym dobry pasterz. Łania, okazując niezwykłą ufność, podążyła za nim i odtąd pozostała przy nim – stała się jego niemym, wiernym towarzyszem. Ta scena nie tylko ukazuje jego łagodność, ale jest symbolem duchowego pokoju, który promieniował z jego osoby i przywracał harmonię między człowiekiem a stworzeniem.

Znany jest także epizod o wypędzeniu wszystkich węży z Irlandii – w tradycji odczytywany symbolicznie jako zwycięstwo dobra nad złem, światła nad ciemnością. Patryk kochał świat stworzony, ale stanowczo przeciwstawiał się temu, co budziło zagrożenie duchowe.

W ikonografii przedstawia się go często z pastorałem oplatanym przez węża oraz w towarzystwie łani – obraz ten przypomina, że świętość nie oznacza ucieczki od świata, lecz jego przemianę i uświęcenie przez miłość, łagodność i wiarę.

Święty Sulpicjusz Sewerus (IV w.) był pustelnikiem, który żył w IV wieku w Galii, w zachodniej części dzisiejszej Francji, w okolicach Wandei. Jego życie było pełne modlitwy, kontemplacji i prostoty, a jego pustelnia była mała i skromna, ledwie wystarczająca, by pomieścić go samego. Święty Sulpicjusz był przykładem ogromnej dobroci i współczucia, które objawiał zarówno w stosunku do ludzi, jak i zwierząt.

Jednym z najbardziej znanych wydarzeń z jego życia jest spotkanie z wilkiem. Pewnego wieczoru, kiedy Sulpicjusz spożywał swoją skromną wieczerzę, do jego chatki wszedł wilk. Zamiast się go przestraszyć, pustelnik podzielił się z nim posiłkiem, traktując go jak równego sobie towarzysza. Od tego dnia wilk codziennie przychodził, by zjeść razem z nim, a po posiłku lizał mu rękę w geście wdzięczności.

Pewnego dnia, gdy Sulpicjusz gościł przyjaciela, wilk, nie znajdując swojego gospodarza, ukradł chleb z chatki. Sulpicjusz, zauważając brak jednego bochenka, modlił się za wilka, zmartwiony jego zniknięciem. Po siedmiu dniach wilk wrócił, pełen skruchy, a Sulpicjusz przyjął go z miłością i ponownie podzielił się z nim posiłkiem, dając mu naukę o dobroci i skrusze.

Ta historia ukazuje, jak wielka moc ma dobroć – dzięki niej, nawet dzikie zwierzęta mogą znaleźć swoją drogę do moralności. Święty Sulpicjusz Sewerus żył w harmonii z naturą i dbał o jej stworzenia, traktując je z szacunkiem i współczuciem.

Święta Brygida z Kildare (ok. 451–525) – patronka Irlandii i orędowniczka zwierząt, jedna z największych świętych tego kraju – była córką pieśniarza i niewolnicy. Ochrzczona przez ucznia św. Patryka, od wczesnej młodości odznaczała się pokorą i głęboką miłością do Boga. Dzięki swej dobroci i cnotom odzyskała wolność, lecz odrzuciła światowe życie i udała się na pustkowie, aby w odosobnieniu służyć Panu.

Zamieszkała w dziupli starego dębu, gdzie prowadziła życie pustelnicze. Zwierzęta leśne, wyczuwając jej łagodność, zbliżały się bez lęku. Brygida dzieliła z nimi skromny posiłek, leczyła chore stworzenia i otaczała je opieką. Jej obecność przywracała harmonię – nawet dzikie zwierzęta znajdowały przy niej spokój.

Najbardziej znana jest opowieść o lisie: pewien wieśniak, który przypadkowo zabił oswojonego pupila króla, został skazany na śmierć. Mógł ocalić życie tylko wtedy, gdyby przyniósł równie łagodnego lisa. Jego żona zwróciła się o pomoc do św. Brygidy. Na jej wezwanie z lasu wyszedł lis, który, jak udomowione zwierzę, podążył za świętą aż do zamku. Poruszony jego zachowaniem król darował życie wieśniakowi i sam doznał duchowej przemiany. Lis, wypełniwszy swą misję, wrócił do ostępów leśnych.

W innym cudzie na klasztornym podwórzu pojawił się ścigany dzik. Zwierzęta w panice uciekały, myśliwi byli tuż za nim – Brygida wybiegła, uczyniła znak krzyża i przemówiła do dzika. Natychmiast się uspokoił, a myśliwi, świadomi cudu, porzucili pogoń. Dzik pozostał przy klasztorze jako łagodny towarzysz wspólnoty.

Jako przełożona klasztoru Brygida troszczyła się nie tylko o siostry i ubogich, lecz także o bezbronnych i bezradnych mieszkańców lasu, traktując je z miłością i czułością jako Boże stworzenia. W irlandzkiej tradycji czczona jest nie tylko jako patronka kraju, lecz także jako ta, która wprowadzała pokój i łagodność tam, gdzie się pojawiała – zarówno wśród ludzi, jak i w świecie przyrody.

Święty Benedykt (ok. 480–543) pochodził z bogatej rzymskiej rodziny i miał przed sobą świetlaną przyszłość. Zamiast jednak cieszyć się dostatnim życiem w mieście, wybrał samotność i modlitwę – osiadł na pustkowiu Subiaco, gdzie prowadził surowe życie pustelnika.

W jego odosobnieniu towarzyszył mu kruk – ptak, którego Benedykt przygarnął jako pisklę. Wychował go z troską i czułością. Choć w dawnych legendach kruki karmią świętych, tu role się odwróciły – to święty karmił ptaka. Kruk stał się jego wiernym przyjacielem i pozostał u jego boku na dobre i złe.

Z czasem do Benedykta zaczęli przybywać młodzi ludzie, zafascynowani jego mądrością i świętością. Założył dla nich klasztor, w którym zamieszkał razem z braćmi i… krukiem – ulubieńcem całej wspólnoty.

Pewnego dnia do klasztoru przyszedł zazdrosny człowiek, który próbował otruć Benedykta, przynosząc mu zatruty chleb. Święty, natchniony przez Boga, przejrzał podstęp. Podał chleb swojemu krukowi i rzekł: – „Weź ten chleb i zanieś tam, gdzie nikt go nie znajdzie.”

Posłuszny ptak uniósł niebezpieczny dar i ukrył go w bezpiecznym miejscu. Ocalił w ten sposób życie swego opiekuna.

Benedykt założył jeszcze słynny klasztor na Monte Cassino, który dał początek zakonowi benedyktynów. Zmarł w 543 roku, otoczony szacunkiem i miłością braci zakonnych. A kruk, który był z nim przez wszystkie lata samotności i wspólnoty, na zawsze pozostał symbolem jego mądrości, pokory i więzi ze stworzeniem.

Święty Kewin z Glendalough (VI wiek), irlandzki mnich i pustelnik, pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci w duchowej tradycji chrześcijańskiej. Jego życie, pełne ascezy, modlitwy i kontemplacji, ukazuje, jak głęboka świętość może przywrócić pierwotną harmonię pomiędzy człowiekiem a światem natury.

Pewnego razu, podczas Wielkiego Postu, w trakcie modlitewnej kontemplacji ze złożonymi dłońmi, Kewin doświadczył niezwykłego wydarzenia: kos uwił w jego dłoniach gniazdo i złożył tam jajko. Święty, pełen cierpliwości i szacunku dla życia, pozostał nieruchomy, pozwalając ptakowi wysiedzieć jajko aż do momentu wyklucia się pisklęcia. Dopiero wtedy, gdy młode przyszło na świat, Kewin powrócił do klasztoru, by świętować radość Zmartwychwstania. Legenda głosi, że w tym czasie sam kos troszczył się o niego, przynosząc mu leśne jagody i orzechy.

Nie była to jedyna opowieść świadcząca o nadzwyczajnej relacji owego świętego z naturą. Zimą Kewin zanurzał się po szyję w lodowatej wodzie jeziora, oddając się modlitwie. Towarzyszyła mu wtedy wydra, która przynosiła świeże ryby, a pewnego razu wyłowiła z wody brewiarz, który święty nieopatrznie upuścił. W czasach głodu ta sama wydra dostarczała łososie mnichom z Glendalough, jednak gdy któryś z braci zaproponował, by ją zbić i wykorzystać jej futro na rękawiczki, zwierzę opuściło ich na zawsze.

Inna legenda opowiada o krowie, która zabłąkała się do pustelni Kewina. Zwierzę, wykazując niezwykłą łagodność, lizało jego stopy i szaty. Kiedy wróciło do swego właściciela, poganina imieniem Dima, dało tak obfitą ilość mleka, że wydało się to cudowne. Zaintrygowany Dima postanowił śledzić krowę i w ten sposób odkrył pustelnię świętego. Uznając cud za znak Boży, przyjął chrzest, a wkrótce potem powstała w Glendalough chrześcijańska wspólnota.

Z kolei król O’Toole z Glendalough, posiadający oswojoną gęś, prosił Kewina o jej uzdrowienie. Święty zgodził się pod warunkiem, że otrzyma ziemię tak rozległą, jak daleko poleci ta gęś. Po cudownym uleczeniu ptak przeleciał nad całą doliną, wyznaczając teren przyszłego klasztoru.

Jeszcze inna historia wspomina o łani, która codziennie dostarczała mleko dla dziecka oddanego pod opiekę mnichów. Po śmierci łani, zabitej przez wilka, święty nakazał drapieżnikowi, aby odtąd to on przynosił mleko, do czasu aż dziecko nie będzie go już potrzebować.

Podczas jednego z polowań dzik, uciekający przed psami, znalazł schronienie u stóp modlącego się świętego. Psy, zamiast zaatakować, położyły się spokojnie obok niego. Kiedy myśliwi ujrzeli nad świętym stado ptaków, uznali to za boski znak i odstąpili od zabicia zwierzęcia.

Opowieści o świętym Kewinie ukazują niezwykłą harmonię pomiędzy człowiekiem a stworzeniem. Świat zwierząt zdawał się rozpoznawać jego świętość i instynktownie szukał u niego schronienia. Szczególnie historia kosa budującego gniazdo w dłoniach świętego, stała się symbolem cierpliwości, pokory i głębokiej duchowości, a także znak harmonii człowieka z całym Bożym stworzeniem.

Duchowe znaczenie tych opowieści jest ogromne. Święty Kewin ukazuje, że prawdziwa świętość polega nie tylko na modlitwie i samotnej kontemplacji, lecz także na tworzeniu przestrzeni, w której możliwa jest pełna jedność człowieka z naturą. Zwierzęta, ufające świętemu, współistniały z nim w pokoju, a ich obecność przypominała o kosmicznej harmonii zamierzonej przez Boga. Modlitwa i świętość Kewina nie tylko kształtowały jego osobistą relację z Bogiem, ale miały moc przemiany całego otaczającego go świata w przestrzeń pokoju, wzajemnego zaufania i miłości.

Święty Malo, znany także jako Maklowiusz (ok. 520–621), urodził się w Brytanii w bogobojnej rodzinie. Już jako chłopiec wykazywał głęboką wrażliwość i pragnienie służby Bogu. Uczył się w szkole klasztornej, a gdy dorósł, został kapłanem i wyruszył z misją do Bretanii.

Już w czasie podróży wydarzył się cud – z powodu sztormu statek przybił do niewielkiej wyspy, gdzie święty odprawił wielkanocną mszę. Gdy wypowiedział słowa „Baranku Boży”, ziemia pod nimi zadrżała. Okazało się, że modlitwa odprawiona była nie na wyspie, lecz… na grzbiecie wieloryba! Zwierzę spokojnie zanurzyło się w morzu dopiero po zakończeniu mszy.

Święty Malo całe życie wędrował po lasach i odludziach, głosząc Ewangelię. Zawsze łagodny i cierpliwy, szczególną miłością otaczał zwierzęta. Karmił je, przemawiał do nich z czułością, a one odwzajemniały się mu zaufaniem.

Pewnego dnia spotkał wieśniaka, który rozpaczał po śmierci maciory z ośmioma prosiętami. Malo dotknął zwierzęcia swoją laską – i oto cud: maciora ożyła. Innym razem, gdy wilk pożarł osła klasztornego, święty skarcił go i polecił, by sam ciągnął wóz. Wilk posłusznie to uczynił i przez lata służył zakonnikom.

Dobroć Malo obejmowała nawet najmniejsze stworzenia. Gdy pewnego dnia zdjął habit podczas pracy w ogrodzie, ptaszek uwił gniazdo w jego kapturze. Święty przez wiele dni nie sięgał po ubranie, by nie przeszkadzać. Dopiero gdy pisklęta się wykluły i odleciały, odzyskał swój habit.

U schyłku życia został biskupem Aleth, gdzie kochali go zarówno ludzie, jak i zwierzęta. Zmarł w opinii świętości, a jego wspomnienie do dziś żyje w sercach mieszkańców Bretanii i wszystkich, którzy kochają przyrodę.

Święty Awentyn (VI w.) – przyjaciel dzikich zwierząt, zwany apostołem Gaskonii, żył w VI wieku i prowadził życie ciche, pełne modlitwy, prostoty i dobroci. Szczególnie umiłował samotność w pobliskim lesie, gdzie codziennie udawał się na modlitwę. To właśnie tam, pośród drzew i śpiewu ptaków, rozmawiał z Bogiem i wstawiał się za cierpiącymi ludźmi.

Pewnego dnia, podczas modlitwy, usłyszał ciężki oddech i szelest gałęzi. Z mroku lasu wyłonił się ranny niedźwiedź. Nie okazując strachu, święty patrzył spokojnie, jak zwierzę podchodzi coraz bliżej. Niedźwiedź uniósł łapę, w której tkwił głęboko cierń, i jęknął żałośnie. Awentyn, poruszony jego bólem, delikatnie wyjął kolec. Niedźwiedź zamruczał z ulgą, otarł się wdzięcznie o pustelnika i spokojnie oddalił się w las.

Ta niezwykła scena ukazuje nie tylko świętość Awentyna, ale i jego głęboki szacunek wobec wszystkich stworzeń. Zwierzęta wyczuwały jego łagodność i ufały mu bez lęku – nawet dziki, leśny niedźwiedź przyszedł do niego jak do przyjaciela.

Do dziś w kościele pod wezwaniem św. Awentyna znajduje się drewniana rzeźba przedstawiająca ten moment – święty wyciąga cierń z łapy zwierzęcia, które klęczy u jego stóp.

Święty Cainnech z Aghaboe (ok. 515–600), irlandzki opat, znany też jako św. Kenneth, był jednym z najbardziej czczonych mnichów wczesnośredniowiecznej Irlandii. Uczeń św. Finiana, przyjaciel św. Kolumbana, założyciel klasztorów i gorliwy kaznodzieja, szczególnie umiłował samotność i modlitwę w górskiej pustelni. Co roku, na czas Wielkiego Postu, udawał się do swojej leśnej pieczary, by w ciszy oddać się postowi i kontemplacji.

Z wiekiem, osłabiony, zabierał ze sobą młodszego współbrata – Damiana. Pewnej zimowej nocy, obudził ich śpiew ptaka. Okazało się, że był to drozd – samiec pocieszający swą partnerkę wysiadującą jaja. Święty Cainnech, poruszony tym przejawem troski i piękna stworzenia, postanowił otoczyć ptaki opieką. Gdy brat Damian odkrył gniazdo ukryte w bluszczu, opat zabronił je niepokoić, a codziennie przynosili ptakom resztki chleba.

Gdy pewnego dnia nadeszła gwałtowna burza, Cainnech bardzo zaniepokoił się o los drozdów. Wyszedł z pieczary i ujrzał niezwykły widok – anioła, który osłaniał skrzydłami ptasie gniazdo. Po burzy odnaleźli w nim matkę i trzy zdrowe pisklęta. Z wdzięcznością modlili się do Boga za ten znak Jego opieki nad najmniejszymi stworzeniami.

Do końca Wielkiego Postu zostawiali drozdom okruchy chleba, a w Wielką Sobotę święty Cainnech pobłogosławił gniazdo. Od tamtej pory ludzie nazywali drozda „ptaszkiem świętego Cainnecha” – symbolem Bożej troski i dobroci świętego opata wobec wszelkiego stworzenia.

Święty Cuthbert z Lindisfarne (VII wiek) to jedna z najbardziej poruszających postaci ukazujących duchową więź człowieka z przyrodą. Angielski biskup, znany ze swojej surowej ascezy i głębokiego oddania Bogu, często udawał się na samotne modlitwy nad morzem. Tradycja głosi, że spędzał tam nocą długie godziny, stojąc po pas w lodowatej wodzie, w modlitewnym skupieniu. Kiedy kończył modlitwę i wracał na brzeg, działo się coś niezwykłego – z wody wynurzały się dwie wydry, które delikatnie osuszały jego przemarznięte stopy swoim miękkim futrem, a następnie ogrzewały je oddechem.

Mnisi, świadkowie tego zdumiewającego zjawiska, nie postrzegali go jedynie jako osobliwości natury. Widzieli w nim wyraźny znak Bożej łaski i potwierdzenie świętości Cuthberta. Zachowanie wydr, które nie było jedynie instynktowne, odczytali jako świadectwo pierwotnej harmonii stworzenia – tej samej, którą utraciliśmy po upadku, lecz która w obecności świętości człowieka na nowo się ujawniała.

Opowieść o świętym Cuthbercie niesie duchowe przesłanie aktualne także dziś. Przypomina, że świat przyrody nie jest bezduszną masą, lecz częścią Bożego stworzenia, tęskniącą za odnowieniem i pokojem. Ukazuje, że świętość człowieka ma moc przywracania harmonii w otoczeniu, tak jak w czasach Edenu, gdy zwierzęta i ludzie żyli w zgodzie i wzajemnym szacunku. Choć zwierzęta nie wyrażają wiary słowami, potrafią rozpoznać świętość i odpowiedzieć na nią ufnością, bliskością, a nawet troską. Ta historia daje nadzieję, że wszelkie stworzenie, zgodnie z Bożą obietnicą, ma udział w Jego planie zbawienia.

Święta Melangell z Walii, znana też jako Monacella (VII wiek) zasłynęła jako orędowniczka zajęcy i drobnych zwierząt. Pochodząc z walijskiej rodziny królewskiej, porzuciła życie na dworze, by udać się na pustkowie i poświęcić modlitwie oraz samotności, całkowicie oddając się Bogu. Jej życie stało się świadectwem głębokiej miłości do stworzenia i szacunku dla wszelkich istot żywych.

Pewnego dnia, gdy myśliwy ścigał zające i zapędził jednego z nich do lasu, przestraszone zwierzę znalazło schronienie pod płaszczem Melangell. Widząc to niezwykłe zdarzenie i dostrzegając świętość młodej kobiety, myśliwy zrezygnował z zabicia zwierzęcia. W geście szacunku i uznania ofiarował Melangell ziemię, aby mogła stworzyć miejsce, w którym dzikie stworzenia mogłyby żyć w pokoju i bezpieczeństwie, z dala od przemocy.

Dziś Melangell czczona jest jako patronka zajęcy i wszystkich małych zwierząt. Jej historia niesie głębokie duchowe przesłanie: ukazuje, że świętość człowieka potrafi przywrócić harmonię między ludźmi a światem przyrody. Opowieść o Melangell podkreśla chrześcijański obowiązek troski o każde stworzenie, jako część Bożego dzieła. Zwierzęta, rozpoznając w niej obecność łaski, szukały u niej schronienia, co czyni z Melangell symbol szczególnej więzi między człowiekiem a światem natury. Jej życie uczy, że opieka nad słabszymi, także nad zwierzętami, jest integralnym elementem życia w zgodzie z Bożym zamysłem.

Święta Werburga (ok. 650 – ok. 700), księżniczka i ksieni, była władczynią hrabstwa Hampton w Anglii. Choć urodziła się w królewskim rodzie, prowadziła życie głęboko pobożne, pełne pokory i miłosierdzia – także wobec zwierząt.

Pewnego dnia doniesiono jej, że dzikie gęsi pustoszą pola uprawne. Zamiast nakazać ich zabicie, święta poleciła słudze… przyprowadzić je do zamku. Ten z niedowierzaniem, ale posłusznie udał się na pole i ku jego zdumieniu, ptaki posłusznie ruszyły za nim, jakby rozumiały wolę Werburgi. Noc spędziły zamknięte w zagrodzie.

Następnego ranka rozległo się potężne gęganie – ptaki domagały się wolności. Święta kazała je wypuścić i pobłogosławiła: „Niech was Bóg błogosławi, ptaki wędrowne!” Całe stado wzbiło się w niebo… ale zaraz zawróciło, krążąc niespokojnie nad zamkiem. Werburga, poruszona ich zachowaniem, domyśliła się prawdy – jedna z gęsi została skradziona. Po jej odzyskaniu, pogłaskała ją i odesłała do reszty stada ze słowami: „Leć, ptaku, w świat ze swymi braćmi i siostrami!”

Od tej pory dzikie gęsi już nigdy nie nawiedziły jej włości. Święta Werburga zapisała się w pamięci jako nie tylko opiekunka ludzi, ale i wrażliwa, pełna łagodności przyjaciółka wszystkich stworzeń Bożych.

Błogosławiona Genowefa z Brabantu (VIII w.) – opiekunka ludzi i zwierząt, córka szlachetnych i pobożnych rodziców, od najmłodszych lat odznaczała się łagodnością, pobożnością i miłosierdziem. Choć żyła w czasach, gdy kobiety rzadko bywały uczone, dzięki błaganiom i bystremu umysłowi nauczyła się czytać i pisać. Wyszła za mąż za rycerza Zygfryda, który zasłynął w boju z Maurami. Po ślubie osiedliła się w jego zamku, gdzie szybko zdobyła serca poddanych dobrocią i troską o chorych.

Kiedy Zygfryd ruszył ponownie na wojnę, Genowefa została sama pod opieką burgrabiego Golla. Ten, odrzucony w swych niegodziwych zamiarach, pomówił ją o zdradę. Zygfryd, zaślepiony gniewem, rozkazał uwięzić żonę. W lochu Genowefa urodziła syna i tylko dzięki pomocy córki strażnika, Berty, udało jej się przeżyć.

Skazana na śmierć, została wypędzona z dzieckiem do lasu. Tam, w dzikiej puszczy, znalazła schronienie w jaskini. Właśnie wtedy rozwinął się jej niezwykły, niemal święty związek ze światem zwierząt: łania, zesłana przez Bożą opatrzność, zaczęła ją karmić mlekiem i ogrzewać zimą. Zwierzęta nie tylko jej nie zagrażały – stały się jej towarzyszami i opiekunami. Jej syn wychowany w tym leśnym azylu, nauczył się nie czynić krzywdy żadnemu stworzeniu. Z zachwytem obserwował ptaki, motyle, a znalezione gniazda otaczał troską.

Przez sześć lat Genowefa żyła w ubóstwie i odosobnieniu, ale w harmonii z naturą i zwierzętami, które – jak łania – stawały się jej rodziną. Kiedy jej siły opadły, syn – pełen dziecięcej wiary – modlił się o zdrowie matki, i Genowefa, wbrew wszelkim nadziejom, wróciła do sił.

Zygfryd, dręczony wyrzutami sumienia i przekonany w końcu o jej niewinności, udał się na polowanie, gdzie natrafił na trop łani – tej samej, która przez lata karmiła jego żonę i syna. Trop zaprowadził go do jaskini, gdzie wreszcie odnalazł Genowefę i ich dziecko. Wzruszenie było ogromne. Matka, dziecko i ojciec zostali złączeni na nowo, a łania – cicha bohaterka tej historii – pozostała symbolem opieki, wierności i pokoju między człowiekiem a stworzeniem.

Genowefa została uznana za błogosławioną nie tylko za cierpliwość i przebaczenie, ale również za swoją głęboką, niemal mistyczną więź z naturą i miłość do wszelkiego Bożego stworzenia.

Święty Godryk z Finchale (ok. 1065 – 1170), angielski pustelnik i mistyk, zamieszkał w głębi lasów północnej Anglii, gdzie wiodąc życie modlitwy i ubóstwa, okazywał niezwykłą miłość do wszystkich stworzeń Bożych.

Pewnego dnia podczas wielkiego polowania okoliczni możni wraz z psami ścigali jelenia. Zwierzę, wyczerpane i przerażone, wpadło do chaty świętego, jakby instynktownie szukając ratunku. Godryk nie zawahał się – otoczył je opieką, ukrył w pustelni i wyszedł naprzeciw zbliżającym się myśliwym. Gdy pytali o trop, odpowiedział krótko: „Bóg to wie.” Jego świętość i powaga sprawiły, że zrezygnowali z dalszego pościgu.

Jeleń został u niego na noc, a potem wracał jeszcze wielokrotnie. Inne zwierzęta – sarny, daniele, ptaki – również znajdowały u Godryka schronienie, szczególnie w czasie polowań czy mrozów. Zimą jego pustelnia stawała się azylem: otwarte drzwi zapraszały ptaki, które przysiadały na jego rękach, karmione i ogrzewane.

Św. Godryk był nie tylko pustelnikiem, lecz także serdecznym przyjacielem zwierząt – cichym obrońcą tych, którzy nie mieli głosu. Jego życie świadczyło, że miłość do Boga wyraża się także w miłości do Jego stworzenia.

Święty Izydor Oracz (ok. 1070–1130) – patron rolników i przyjaciel stworzeń, patron Madrytu i rolników, żył na przełomie XI i XII wieku w Hiszpanii. Był prostym wieśniakiem – ubogim, lecz bogatym w łaskę Bożą. Pracował jako oracz w majątku ziemskim, a jego życie cechowała pokora, pobożność i niezwykła troska o stworzenia Boże.

Zawsze z szacunkiem traktował swoje woły – nigdy ich nie bił, nie poganiał krzykiem. Zwierzęta słuchały go jak przyjaciela, a on odpowiadał im spokojem i troską. Gdy w zimie woził zboże do młyna, zatrzymywał się na drodze i rzucał ptakom garści ziaren ze słowami: „Macie, ptaszyny – Pan Bóg daje zboże wszystkim stworzeniom.”

Choć dzielił się hojnie, jego worek nigdy się nie wyczerpywał – we młynie otrzymywał zawsze tyle mąki, ile inni.

Podczas siewu w jesieni Izydor rzucał ptakom ziarna ze słowami: „W imię Boże rzucam to ziarno na rolę. Niech ptaszki nie głodują, a Bóg błogosławi mojemu siewowi.” W ten sposób łączył codzienną pracę z wiarą i współczuciem dla najmniejszych istot.

Choć był oddanym pracownikiem, każdego ranka przerywał orkę, by udać się na mszę. Niektórzy donosili na niego, zarzucając lenistwo. Gdy pan majątku postanowił go sprawdzić, ujrzał cud – Izydor rzeczywiście modlił się w kościele, a na polu pracował anioł z parą białych wołów. Wzruszony pan poznał prawdę i odtąd traktował Izydora z wielkim szacunkiem.

Jego przykład poruszył serca wielu – współpracownicy uczyli się od niego łagodności i wdzięczności, a całe gospodarstwo zyskało opinię miejsca sprawiedliwości i pokoju. Święty Izydor zmarł ok. 1130 roku, pozostawiając po sobie legendę człowieka, który kochał Boga, ludzi i każde stworzenie.

Święty Norbert z Xanten (ok. 1080–1134), założyciel zakonu norbertanów, słynął z niezwykłej sprawiedliwości i dobroci – nie tylko wobec ludzi, ale także wobec zwierząt.

Pewnego dnia zakonnicy wracający z lasu przynieśli do klasztoru martwego kozła, odebranego wilkowi. Zwierzę, czując się pokrzywdzone, poszło za nimi aż pod klasztorną bramę i spokojnie tam usiadło, czekając. Gdy św. Norbert dowiedział się, co zaszło, nie wahał się ani chwili: „Oddajcie wilkowi to, co mu odebraliście – nie macie prawa do tej zdobyczy.” Zakłopotani bracia naprawili swój błąd, a wilk spokojnie odszedł i więcej się nie pojawił.

Innym razem ten sam wilk niespodziewanie pomógł jednemu z braci pilnować klasztornego bydła. Przez cały dzień jak wierny pies strzegł stada, a wieczorem zapukał do klasztornych drzwi łapą, domagając się zapłaty. Gdy bracia chcieli go odpędzić, św. Norbert rzekł: „Kto puka, ma powód. Jeśli pomógł w pracy, należy mu się wdzięczność.” Kazał natychmiast nakarmić zwierzę, uznając jego trud.

W postawie św. Norberta objawiła się głęboka mądrość i współczucie – uznawał prawa nawet dzikiego stworzenia, a każdemu, kto służył z dobrego serca, okazywał szacunek.

Święty Franciszek z Asyżu (1181/82–1226) – ‘brat wszystkich stworzeń’ był jednym z największych mistyków średniowiecza i wielkim miłośnikiem przyrody. Wszystkie stworzenia Boże nazywał swoimi braćmi i siostrami, widząc w nich odbicie dobroci Stwórcy. Zwierzęta nie tylko go słuchały – zdawały się go rozumieć i kochać.

Podczas jednego z kazań, które głosił, świergot jaskółek zagłuszył jego słowa. Zamiast się irytować, Franciszek zwrócił się do ptaków łagodnie: „Siostrzyczki jaskółki, proszę, uciszcie się na chwilę, bym mógł dokończyć kazania.” I ptaki umilkły natychmiast.

W innej sytuacji, widząc tłum ptaków na drzewach, zatrzymał się i przemówił:

„Bracia moi ptaszkowie, chwalcie Boga, który dał wam skrzydła, lekkie pióra i wolność nieba!”

Ptaki nie uciekły, lecz zgromadziły się wokół niego i zdawały się słuchać z uwagą, po czym otrzymały jego błogosławieństwo.

Podczas wędrówki spotkał młodzieńca niosącego synogarlice na sprzedaż. Franciszek, poruszony losem ptaków, poprosił o nie, a następnie zapewnił im schronienie w klasztorze. Ptaki szybko oswoiły się ze świętym – siadały mu na ramionach i latały wokół niego.

Najbardziej znana jest jednak opowieść o wilku z Gubbio, który terroryzował mieszkańców okolicy. Franciszek, wbrew ostrzeżeniom, poszedł do lasu i przemówił do zwierzęcia z odwagą i łagodnością: „Bracie wilku, w imię Chrystusa zakazuję ci krzywdzić ludzi i ich dobytek.”

Wilk położył się u jego stóp i zawarł „pokój” z mieszkańcami, którzy zobowiązali się go karmić. Od tej pory żył z nimi w zgodzie, a cud ten poruszył całe miasto.

Franciszek głosił nawet kazania rybom. Gdy ludzie nie chcieli słuchać jego słów, zwrócił się do stworzeń wodnych: „Skoro ludzie nie chcą słuchać, będę głosił Słowo Boże wam, siostry ryby”. Wtedy ryby podpłynęły do brzegu, wynurzyły głowy z wody i trwały w ciszy, jakby słuchały kazania. Po błogosławieństwie świętego odpłynęły spokojnie i był to to jeszcze jeden cudowny znak jedności stworzenia z Bogiem.

Franciszek często przebywał samotnie na górze Alwerno, gdzie oddawał się postom i modlitwie. Towarzyszył mu sokół, który codziennie budził go do modlitwy. To właśnie tam, w głębi duchowego uniesienia, otrzymał stygmaty – rany Chrystusa – które nosił do śmierci.

Zmarł w 1226 roku, mając zaledwie 45 lat. Gdy odchodził, niezliczone ptaki krążyły nad klasztorem, jakby żegnały swego brata, opiekuna i przyjaciela.

Błogosławiona Salomea (ok. 1211–1268) – polska księżniczka z rodu Piastów, szwagierka św. Kingi, żona węgierskiego księcia Kolomana Halickiego, a po jego śmierci – klaryska i założycielka życia zakonnego w Polsce. Niezwykłe połączenie królewskiej godności i głębokiej pokory uczyniło ją jedną z najbardziej charyzmatycznych postaci XIII wieku.

Po śmierci męża Salomea wstąpiła do zakonu klarysek, początkowo w Zawichoście, a następnie – po przeniesieniu wspólnoty – w podkrakowskiej Skałce. Tam oddała się surowemu życiu kontemplacyjnemu, pełnemu umartwień, modlitwy i ciszy. Otoczona naturą, żyła w głębokim zjednoczeniu nie tylko z Bogiem, ale i ze światem stworzonym.

W przekazach hagiograficznych zachowały się opowieści o tym, że dzikie zwierzęta z pobliskich lasów przychodziły do ogrodu klasztornego, gdy Salomea tam przebywała. Nie czyniły żadnych szkód – nie niszczyły roślin, nie płoszyły ptaków, nie wzbudzały lęku. Ich obecność w pobliżu błogosławionej była odczytywana przez współczesnych jako znak świętości i wewnętrznej harmonii, którą roztaczała wokół siebie.

Salomea uważana była za osobę głęboko wrażliwą na piękno stworzenia. W ciszy klasztoru potrafiła kontemplować Boga obecnego w każdym żywym istnieniu, a jej łagodność i czystość serca zbliżały ją do pierwotnej, rajskiej relacji człowieka ze światem natury.

Święta Kinga (1234–1292), węgierska królewna z dynastii Arpadów i żona Bolesława V Wstydliwego, już we wczesnej młodości wyróżniała się duchową wrażliwością i współczuciem dla stworzenia. Część swojego życia spędziła w Sandomierzu, gdzie – jeszcze przed zawarciem małżeństwa – przebywała pod opieką przyszłej teściowej Grzymisławy oraz wychowawcy Mikuły. Miasto to było wówczas istotnym ośrodkiem politycznym i duchowym Małopolski, a pobyt Kingi w tym miejscu odegrał ważną rolę w jej duchowej formacji i przygotowaniu do roli księżnej.

W 1241 roku, w obliczu najazdu tatarskiego, Kinga wraz z rodziną musiała opuścić Sandomierz. Po okresie uchodźstwa powróciła do Małopolski, lecz zrujnowane wojną zamki w Sandomierzu i Krakowie zmusiły ją do zamieszkania w Nowym Korczynie.

Choć wczesne źródła milczą o jej bezpośrednim kontakcie ze zwierzętami w tym czasie, życie Kingi jako klaryski w klasztorze w Starym Sączu – który sama ufundowała – ujawnia głębokie przywiązanie do stworzenia Bożego. Prowadziła proste, kontemplacyjne życie w otoczeniu przyrody, darząc miłością, współczuciem, a także opieką zwierzęta. Hagiografowie wspominają jej opiekuńczość wobec zwierząt gospodarskich oraz codzienne, ciche gesty życzliwości wobec wszelkich stworzeń. Współsiostry zauważały, że traktowała każde życie jako objaw Bożej obecności i opieki.

Chociaż najbardziej znana jest z legendy o pierścieniu wrzuconym do kopalni soli, prawdziwa duchowość św. Kingi przejawiała się również w jej harmonijnym, pełnym szacunku stosunku do natury – w tym do zwierząt, które obejmowała swoją modlitwą, czułością i troską.

Święty Roch (ok. 1295–1327) urodził się w Montpellier we Francji. Pochodził z bogatej i wpływowej rodziny – jego ojciec był gubernatorem miasta. Po śmierci rodziców młody Roch, inspirowany przykładem św. Franciszka z Asyżu, rozdał cały majątek ubogim i wstąpił do zakonu franciszkanów, jako tercjarz.

Gdy we Włoszech wybuchła epidemia dżumy, udał się tam jako pielgrzym, by służyć chorym. Modlitwą i czułą opieką przynosił ulgę i uzdrowienie – gdziekolwiek się pojawiał, zaraza ustępowała. Ludzie, widząc jego pokorę i cuda, jakie działy się za jego sprawą, otaczali go szacunkiem, traktując jak posłańca Bożego.

Jednak i on sam w końcu padł ofiarą choroby. Osłabiony, poraniony i opuszczony, został wypędzony z miasta przez tych samych ludzi, którym wcześniej pomagał. Skrył się w leśnej chacie, zdany wyłącznie na łaskę Boga. Tam dokonał się jeden z najbardziej wzruszających epizodów jego życia.

Z pomocą przyszedł mu pies. Zwierzę należało do bogatego pana imieniem Gotard. Codziennie pies wykradał z pańskiego stołu chleb i biegł do lasu, by zanieść go choremu Rochowi. Nie tylko przynosił pożywienie ale także, liżąc jego ręce, okazywał czułość i pocieszenie. Ten gest psiej wierności i dobroci był jak żywy znak Bożej opatrzności.

Gdy Gotard odkrył, dokąd biega jego ulubieniec, poszedł jego śladem i znalazł świętego w chacie, słabego, ale otoczonego miłością czworonożnego opiekuna. Wzruszony głęboko tym widokiem, otoczył Rocha opieką i zabrał go do swojego domu. Tam święty odzyskał zdrowie.

Wdzięczny Gotard nie tylko zawstydził tych, którzy wcześniej odrzucili Rocha, ale sam – poruszony jego świętością i prostotą – wstąpił do franciszkanów. Od tamtej pory św. Roch był wzywany jako patron w czasie zarazy, a wierni zaczęli przedstawiać go z psem u boku – wiernym towarzyszem, który zrozumiał cierpienie lepiej niż ludzie.

Święty Roch zmarł ok. 1327 roku. W ikonografii niemal zawsze towarzyszy mu pies z bochenkiem chleba w pysku – symbol miłosierdzia, jakie może objawić się przez najpokorniejsze stworzenia.

Święty Jan z Dukli (ok. 1414–1484) – franciszkanin, kaznodzieja, pustelnik, patron Polski i Lwowa. Jego życie, głęboko zakorzenione w duchowości franciszkańskiej, było przepełnione pokorą, umiłowaniem ciszy, modlitwy i bliskości natury.

W młodości Jan porzucił wygodne życie i udał się w głąb lasów w okolicach Krosna, gdzie zamieszkał jako pustelnik. Tam, w leśnej samotni, doświadczył niezwykłej harmonii z przyrodą. Tradycja głosi, że dzikie zwierzęta – wilki, jelenie, zające – nie tylko nie unikały jego obecności, ale wręcz jej szukały. Zwierzęta, które zwykle stroniły od człowieka, przychodziły do jego pustelni, jakby wyczuwając świętość i łagodność płynącą z jego serca.

Święty Jan karmił ptaki z ręki, a jego pustelnia stała się miejscem pokoju i ciszy, której nie zakłócała nawet dzika przyroda. Współcześni i potomni widzieli w tej szczególnej więzi z naturą znak głębokiej jedności człowieka ze stworzeniem, zgodnej z franciszkańskim ideałem braterstwa wszystkich istot.

Choć z czasem Jan powrócił do życia wspólnotowego i oddał się posłudze kaznodziejskiej, jego duch pozostał przesiąknięty prostotą pustelnika i szacunkiem dla świata przyrody.

Błogosławiony Władysław z Gielniowa (ok. 1440–1505) – bernardyn, wybitny kaznodzieja, poeta religijny, gorliwy czciciel Męki Pańskiej i jeden z najbardziej znanych mistyków XV–wiecznej Polski.

Choć jego hagiografie nie koncentrują się bezpośrednio na relacji ze zwierzętami, to przekazy i legendy związane z jego życiem wskazują na głęboki szacunek dla stworzenia i łagodność, która promieniowała także na świat przyrody. W tradycji bernardyńskiej, do której należał, ceniono pokorę wobec wszelkich istot żywych i uważano, że harmonia z naturą jest wyrazem wewnętrznego pokoju i bliskości z Bogiem.

Ludowe opowieści przypisują mu dar łagodzenia dzikich zwierząt. W jednym z podań miał spokojnie przejść przez las pełen dzikich bestii, które nie uczyniły mu krzywdy. Obecność błogosławionego działała uspokajająco – zwierzęta, nawet te drapieżne, jakby rozpoznawały w nim człowieka Bożego.

Władysław z Gielniowa prowadził życie surowe i pełne modlitwy, często przebywając samotnie w lesie lub ogrodach klasztornych, co sprzyjało kontemplacji i obcowaniu z naturą. W jego kazaniach i pieśniach, pełnych metafor biblijnych i obserwacji przyrody, przebija się duchowe postrzeganie świata jako odbicia Bożego piękna.

Święty Szymon z Lipnicy (ok. 1438–1482) – bernardyn, kaznodzieja, gorliwy sługa ubogich i chorych, który zmarł niosąc pomoc ofiarom zarazy w Krakowie.

Wychowany w duchu franciszkańskiej prostoty i miłości do całego stworzenia, św. Szymon żył w głębokim zjednoczeniu z Bogiem i światem przyrody. Choć większość zapisów z jego życia koncentruje się na jego posłudze kaznodziejskiej i heroicznej pomocy podczas epidemii, przekazy hagiograficzne oraz tradycja klasztorna wspominają o jego wrażliwości na cierpienie nie tylko ludzi, ale i zwierząt.

Legenda głosi, że ptaki gromadziły się wokół jego celi, przyciągane spokojem i duchowym światłem, które z niego emanowało. Święty miał umieć „rozpoznać smutek stworzeń” – szczególnie ptaków, które według relacji siadały na parapecie jego okna lub spoczywały przy nim w chwilach modlitwy. Jego współczucie obejmowało każde stworzenie, co zgodne było z duchem św. Franciszka z Asyżu, patrona zakonu, do którego należał.

Zmarł w 1482 roku, zaraziwszy się podczas opieki nad chorymi. Jego życie było świadectwem miłosierdzia i pokory – nie tylko wobec ludzi, ale również wobec stworzenia.

Błogosławiony Józef Anchieta (1534–1597) urodził się w 1534 roku na Wyspach Kanaryjskich. W wieku siedemnastu lat wstąpił do jezuitów, a niedługo później wyruszył na misję do dzikiej, nieznanej jeszcze Europie Brazylii. Tam przez ponad czterdzieści lat z oddaniem głosił Ewangelię tubylcom, pocieszał zniewolonych, i nieustannie żył w bliskiej więzi z przyrodą.

Anchieta miał niezwykły dar – zwierzęta lgnęły do niego jak do przyjaciela. Kiedy odmawiał modlitwy, ptaki siadały na jego ramionach i śpiewały nad głową, jakby modliły się z nim. Gdy podczas morskiej podróży na pokład statku opadła chmara papug, pasażerowie chcieli je łapać, lecz Józef powstrzymał ich, nakarmił ptaki i wziął je pod opiekę. Od tej chwili papugi nie odstępowały go ani na krok.

W Brazylii znana jest także historia małpy niszczącej trzcinę cukrową. Żadne sidła nie potrafiły jej schwytać, aż do chwili, gdy Józef przemówił do niej jak do rozumnej istoty. Upomniał ją łagodnie, zakazując kradzieży i zapraszając po jedzenie, jeśli będzie głodna. Zwierzę – jakby rozumiało słowa – zamilkło, odeszło i nigdy już nie szkodziło. Z czasem stało się ulubieńcem pracowników.

Anchieta rozumiał świat natury głębiej niż inni. Pewnej nocy, obozując w dżungli, zostawił przed namiotem pęk bananów. Rano wokół obozowiska odkryto ślady dzikich zwierząt, które przyszły, zjadły owoce i odeszły spokojnie. Józef wierzył, że nawet dzikie stworzenia mogą odpowiedzieć na gest miłości.

Zmarł w 1597 roku. Jego życie było świadectwem niezwykłej harmonii między człowiekiem a stworzeniem – harmonii płynącej z łagodności, wiary i głębokiego szacunku dla każdego życia.

Błogosławiony Marcin de Porres (1579–1639) – opiekun najmniejszych, także tych z ogonem urodził się w 1579 roku w Limie, stolicy Peru. Był synem hiszpańskiego szlachcica i czarnoskórej kobiety. Od dzieciństwa odznaczał się wielką pokorą, łagodnością i wrażliwością na cierpienie – zarówno ludzi, jak i zwierząt. Został bratem zakonnym w klasztorze dominikanów i poświęcił swoje życie pomocy ubogim, chorym oraz dzieciom porzuconym przez rodziców. Dzięki jego staraniom w Limie powstał przytułek dla sierot.

Jednak miłość Marcina obejmowała wszystkie stworzenia Boże, nawet te, które większość ludzi odtrącała. W klasztorze, gdzie mieszkał, pojawiła się plaga szczurów niszczących sprzęty i szaty liturgiczne. Zakrystian chciał je wytruć, lecz Marcin – nie chcąc, by stała się im krzywda – poprosił o pozwolenie na inne rozwiązanie.

Postawił koszyk na podłodze i z wielką cierpliwością, łagodnym głosem zaczął przywoływać szczury, zapraszając je do środka. Gdy kosz się zapełnił, wyniósł go do ogrodu klasztornego i tam zwierzętom wyjaśnił: mają nowe miejsce do życia i obiecał, że codziennie przyniesie im pożywienie, jeśli tylko przestaną wracać do klasztoru. I tak się stało – odtąd gryzonie nie zakłócały już życia wspólnoty, a brat Marcin wiernie je dokarmiał do końca swoich dni.

Ten prosty gest miłości wobec stworzeń, które zwykle wzbudzają odrazę, stał się symbolem jego świętości. Dlatego w Ameryce Południowej Marcin de Porres jest znany jako patron szczurów – tych najmniejszych, odrzuconych, ale przez Boga nie zapomnianych.

Zmarł w 1639 roku, a jego kult szybko rozprzestrzenił się wśród ludu, który widział w nim świętego bliskiego każdemu stworzeniu.

Te historie nie są jedynie opowieściami o cudach – są ilustracją katolickiej wizji świętości jako rzeczywistości, która przemienia nie tylko człowieka, ale i wszystko, co go otacza. W oczach świętych, każde stworzenie ma swoje miejsce w Bożym planie i uczestniczy, choćby milcząco, w wielkiej liturgii stworzenia.

Święty Jan Bosko (1815–1888), włoski kapłan i wychowawca młodzieży, całe swoje życie poświęcił trosce o opuszczone i ubogie dzieci, zwłaszcza w robotniczym Turynie XIX wieku. Kierując się wiarą i wielką miłością do młodych ludzi, założył Zgromadzenie Salezjańskie, którego misją stało się wspieranie rozwoju duchowego, intelektualnego i zawodowego młodzieży. Był niezwykle wrażliwy na potrzeby drugiego człowieka, ale również otwarty na świat przyrody. Jego życie pełne było wydarzeń mistycznych i głębokiego zjednoczenia z Bogiem, co znajdowało wyraz również w jego niezwykłej relacji z naturą — a szczególnie z tajemniczym, szarym psem, który wielokrotnie pojawiał się w chwilach niebezpieczeństwa, stając się dla niego nie tylko opiekunem, ale i znakiem Bożej Opatrzności.

A oto co sam napisał na temat owego zwierzęcia:

Szary pies był tematem wielu rozmów i domysłów. Niektórzy z was musieli go widzieć, a może nawet go pogłaskać. Teraz, pomijając dziwne opowieści, które krążą na jego temat, przedstawię wam to, co jest czystą prawdą.

Częste zaczepki i obelgi, których byłem ofiarą, sprawiły, że unikałem samotnych powrotów z Turynu. W tamtych czasach ostatnim budynkiem przed Oratorium był szpital psychiatryczny; dalej rozciągały się zarośla bukszpanu i akacji.

Pewnego ciemnego, dość późnego wieczoru wracałem sam do domu, nie bez obaw, gdy nagle obok mnie pojawił się duży pies. Na pierwszy rzut oka mnie przestraszył, lecz nie przejawiał wrogości — przeciwnie, łasił się, jakby był moim wiernym towarzyszem. Szybko zyskaliśmy wzajemne zaufanie, a on odprowadził mnie aż do Oratorium. To, co wydarzyło się tamtego wieczoru, powtarzało się później wielokrotnie. Mogę więc śmiało powiedzieć, że szary pies oddał mi wiele ważnych przysług. Opowiem o niektórych z nich.

Pod koniec listopada 1854 roku, w mglisty i deszczowy wieczór, wracałem z miasta. Aby uniknąć samotnej, długiej trasy, zszedłem na drogę prowadzącą z Consolata do Cottolengo. W pewnym momencie zauważyłem dwóch mężczyzn idących w niewielkiej odległości przede mną. Ich kroki przyspieszały lub zwalniały zależnie od mojego tempa. Kiedy próbowałem przejść na drugą stronę ulicy, aby ich minąć, zręcznie stawali mi na drodze. Chciałem zawrócić, lecz było już za późno — nagle, wykonując dwa skoki do tyłu, rzucili mi na twarz płaszcz i próbowali mnie obezwładnić. Jeden z nich wciskał mi w usta chustkę, próbując mnie uciszyć. Nie mogłem krzyczeć.

Wtedy pojawił się szary pies. Z rykiem przypominającym niedźwiedzia rzucił się na jednego z napastników, pazurami sięgając jego twarzy, drugiego zaatakował z otwartą paszczą. Napastnicy musieli się wycofać.

— Co to za pies?! — wołali, drżąc z przerażenia.

— Zawołam go — odpowiedziałem — ale zostawcie przechodniów w spokoju!

— Zawołaj go natychmiast! — krzyknęli.

Szary pies wciąż warczał jak rozwścieczony wilk. Napastnicy uciekli, a pies odprowadził mnie aż do Ośrodka Cottolengo. Tam, odzyskawszy spokój po całym zajściu i posiliwszy się napojem, który ofiarność tego miejsca potrafiła znaleźć w odpowiedniej chwili, wróciłem do domu w bezpiecznym towarzystwie.

Za każdym razem, gdy wieczorem nie towarzyszył mi żaden człowiek, widziałem, jak szary pies wyłania się zza budynków i podąża za mną. Wielu młodych z Oratorium go widywało. Pewnego razu stał się nawet bohaterem niewielkiego zamieszania. Gdy wszedł na dziedziniec, ktoś chciał go przepędzić, inny rzucał kamieniami.

— Nie róbcie tego — powiedział Giuseppe Buzzetti — to pies księdza Bosko!

Od tej chwili wszyscy zaczęli go głaskać i… towarzyszyć mi. Tego dnia byłem w refektarzu na kolacji z kilkoma klerykami, księżmi i moją matką. Gdy pies niespodziewanie wszedł do sali, wszyscy zamarli.

— Nie bójcie się — powiedziałem — to mój Szary. Pozwólcie mu podejść.

I rzeczywiście, zataczając szeroki łuk wokół stołu, podszedł do mnie radosny. Pogłaskałem go i podałem mu zupę, chleb — wszystko odrzucił. Nie chciał nawet powąchać tych dań.

— Więc czego chcesz? — zapytałem. Pies tylko machał ogonem i poruszał uszami. — Jedz, pij albo po prostu bądź wesoły — dodałem.

Opierając głowę o mój obrus, jakby chciał coś powiedzieć i życzyć mi dobrej nocy, dał znak pożegnania. Z radością i zdziwieniem został wyprowadzony przez młodzież za drzwi. Pamiętam, że tego wieczoru wróciłem do domu późno — znajomy podwiózł mnie swoim powozem.

Ostatni raz widziałem Szarego w 1866 roku, kiedy szedłem z Murialdo do Moncucco, do mojego przyjaciela, Luigiego Moglii. Proboszcz z Buttigliera odprowadził mnie kawałek, a zapadła już noc. Pomyślałem wtedy: Och, gdybym tylko miał przy sobie mojego Szarego! Jak bardzo by mi się przydał…

W tej samej chwili, gdy wszedłem na łąkę, by nacieszyć się ostatnim światłem dnia, pies nagle wybiegł mi naprzeciw, pełen radości. Towarzyszył mi przez pozostałe trzy kilometry.

Kiedy dotarliśmy do domu przyjaciela, poproszono mnie, byśmy weszli tylnym wejściem — obawiano się, że Szary może natknąć się na dwa duże psy domowe.

— Rozszarpałyby się nawzajem — powiedział Moglia.

Długo rozmawialiśmy z całą rodziną, potem zasiedliśmy do kolacji. Mój towarzysz odpoczywał spokojnie w kącie. Po posiłku przyjaciel powiedział:

— Trzeba dać kolację także Szaremu.

Wziął trochę jedzenia, ale… psa już nigdzie nie było. Przeszukano cały dom i ogród — drzwi i okna były zamknięte, a domowe psy nie wydały żadnego dźwięku. Przeszukano również piętro — wszystko na próżno. Szary pies zniknął bez śladu.

To ostatnia wiadomość, jaką miałem o Szarym Piesku, o którym tyle mówiono i którego tak wielu próbowało zrozumieć. Nigdy nie poznałem jego właściciela. Wiem tylko jedno: to zwierzę było dla mnie prawdziwą opatrznością — pojawiał się zawsze wtedy, gdy najbardziej go potrzebowałem. (San Giovanni Bosco, Memorie dell’Oratorio di s. Francesco di Sales, Roma [1946], s. 251-254).

Księdza Bosko często pytano o jego związek z niezwykłym psem. On sam mówił: „Gdybym stwierdził, że był to anioł, dałbym powód do śmiechu, ale nie można powiedzieć, że był to pies pospolity”. Niektórzy nazywali tego psa „Szarym” i opowiadali o jego pojawieniu się w różnych miejscach i czasach. Widziano go w 1893 roku, kiedy dwie siostry salezjanki wracały z Asyżu do Cannary. Pojawił się również w 1930 roku w Barranquilli w Kolumbii, podczas budowy siedziby Córek Maryi Wspomożycielki. Był także obecny między 1898 a 1900 rokiem w Nawarrze, na pograniczu Hiszpanii i Francji, gdy siostry zbierały kasztany.

I mnie, autorowi niniejszego opracowania wydaje się, że także spotkałem Szarego w dniu śmierci mojej Mamy.

Ciąg dalszy nastąpi

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Królestwo całego stworzenia. Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt? CZĘŚĆ 2

CZĘŚĆ 2

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa

Chrześcijaństwo i jego odpowiedź na pytanie o zwierzęta w niebie

Podstawy biblijne


Księga Rodzaju, otwierająca Biblię, stanowi fundament chrześcijańskiego spojrzenia na stworzenie świata, miejsce człowieka w Bożym planie i rolę zwierząt w porządku natury. Już od pierwszych stron tej starożytnej opowieści widać, jak ściśle powiązane są losy ludzi i zwierząt – istot, które nie zostały stworzone przypadkowo, lecz z intencją i celem, stanowiąc integralny element harmonijnego świata ukształtowanego przez Boga.

W pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju Bóg tworzy świat w sposób uporządkowany, etapami, wprowadzając w niego życie – najpierw rośliny, potem zwierzęta, a wreszcie człowieka. Najpierw pojawia się opis stworzenia zwierząt wodnych i ptaków, a następnie zwierząt lądowych. Każde z tych stworzeń Bóg uznaje za „dobre”, co oznacza, że mają one wewnętrzną wartość – są ważne same w sobie, nie tylko z uwagi na ich przyszłą rolę w życiu człowieka. Co istotne, zwierzęta powstają wcześniej niż człowiek, co podkreśla ich niezależność i wyjątkowe miejsce w porządku stworzenia. Nie są jedynie dodatkiem do świata ludzi – są jego równoprawnymi mieszkańcami. (Rdz 1,20–25 ).

Następnie pojawia się człowiek – stworzony na obraz i podobieństwo Boga – który otrzymuje zadanie panowania (hebr. radah) nad resztą stworzenia: nad rybami, ptakami, ssakami – słowem nad wszystkimi zwierzętami, a także nad całą ziemią:

„Rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!»”.

„Radah” tłumaczone jest tutaj zwykle jako „panować”, „rządzić”, „sprawować władzę”, ale jego znaczenie jest wielowymiarowe i zależy od kontekstu. Może oznaczać zarówno władzę królewską, autorytet i odpowiedzialność, jak i – w negatywnym sensie – twarde, opresyjne panowanie, jeśli użyte jest np. w kontekście przemocy lub ucisku.

Wydaje się jednak, że w tym kontekście [nakaz 'czynienia sobie ziemi poddaną’ i 'panowania’] nie powinien oznaczać tyranii czy wyzysku, lecz raczej sugerować odpowiedzialne zarządzanie, opiekę i troskę. Człowiek bowiem nie zostaje stworzony jako bezwzględny władca, lecz jako zarządca Bożego ogrodu, ponoszący odpowiedzialność za dobrostan wszystkiego, co w nim żyje. Jest to władza, która nie wyklucza, ale integruje – obejmuje troską każde żywe stworzenie.

Historycznie, interpretacja słów Księgi Rodzaju o 'czynieniu sobie ziemi poddaną’ i 'panowaniu’ nad innymi stworzeniami w teologii katolickiej często przyjmowała silnie antropocentryczną perspektywę, choć rozumienie tego ewoluowało. W tym kontekście zwierzęta i przyroda były widziane jako służące człowiekowi, a ich wartość była mu podporządkowana. Święty Tomasz z Akwinu, odmawiając zwierzętom nieśmiertelnej duszy, wykluczał ich z życia wiecznego. Argumentacja za troską o zwierzęta koncentrowała się głównie na ludzkim obowiązku unikania okrucieństwa, rzadko uwzględniając ich własną, integralną wartość w Bożym stworzeniu.

W chrześcijaństwie wschodnim rozwijała się nieco odmienna, bardziej mistyczna wizja relacji człowieka z przyrodą. Choć również nie ma tam dogmatu o „zbawieniu zwierząt”, duchowość prawosławna jest bardziej otwarta na ich obecność w Bożym planie. Święci, jak Serafin z Sarowa czy Gerasimos z Jordanii, żyli w bliskiej harmonii z dzikimi zwierzętami, co tradycyjnie interpretowano jako symbol przywróconej jedności między człowiekiem a stworzeniem, takiej jak w rajskim Edenie.

W centrum prawosławnej duchowości stoi theosis, teoza, czyli przebóstwienie – proces upodobnienia się do Boga. To nie tylko osobista przemiana, ale też kosmiczne odnowienie całej rzeczywistości. Święty Izaak Syryjczyk pisał, że serce człowieka zjednoczonego z Bogiem współczuje całemu stworzeniu – nawet najmniejszym robakom.

Opis stworzenia w Biblii podkreśla, że piątego dnia Bóg powołał do istnienia zwierzęta morskie i ptaki, a szóstego – zwierzęta lądowe oraz ludzi. Choć ludzie zostali wyróżnieni stworzeniem na obraz Boży, nie implikuje to ich absolutnej dominacji. Jest to raczej wskazanie na ich wyjątkową rolę jako istot duchowych, powołanych do pielęgnowania świata, a nie jego destrukcji. Zwierzęta stanowią integralną część jednego, wspólnego systemu stworzenia, w którym każda istota posiada swoje miejsce, znaczenie i godność.

W pierwotnym stanie, zanim doszło do grzechu i upadku, relacja między człowiekiem a zwierzętami była pełna harmonii i pokoju. Poniższe wersety pokazują, że zarówno ludziom, jak i zwierzętom Bóg daje ten sam rodzaj pożywienia – rośliny.

I rzekł Bóg: «Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem. A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa w powietrzu, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona». I stało się tak. A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. (Rdz 1:29–30).

To świat bez przemocy, bez drapieżnictwa i krwi. Rajska rzeczywistość była miejscem, gdzie życie istniało w doskonałej równowadze, a relacje między wszystkimi stworzeniami opierały się na współistnieniu, nie zaś na dominacji.

Ten idealny stan gwałtownie się załamuje, wraz z historią upadku człowieka. Adam i Ewa, sprzeciwiając się Bożemu nakazowi, spożywają owoc z Drzewa Poznania dobra i zła. W tym przełomowym momencie w świat wkracza grzech, a za nim śmierć, cierpienie i głęboki rozłam. Ziemia zostaje przeklęta, praca staje się uciążliwym trudem, a relacje człowieka z przyrodą naznacza lęk, przemoc i zmaganie. Wąż, kluczowy sprawca kuszenia Ewy, zostaje potępiony i skazany na czołganie się po ziemi – symbol poniżenia i kary. Wraz z upadkiem ludzkości cierpi całe stworzenie, w tym zwierzęta, które odtąd nie zaznają już rajskiej harmonii, lecz egzystują w świecie bólu i nieustannej walki o przetrwanie. (zob: Rdz 3).

Pomimo tej tragedii, Księga Rodzaju nie zostawia nas bez nadziei. W opowieści o potopie pojawia się ponownie motyw Bożej troski o wszystkie stworzenia. Kiedy Bóg postanawia oczyścić ziemię z powodu grzechu ludzi, nie zapomina o zwierzętach. Noe otrzymuje nakaz, aby zebrać po parze każdego gatunku, by przetrwały katastrofę. To nie tylko akt praktyczny, ale głęboko symboliczny – wskazujący na wartość życia każdego stworzenia i jego niezbywalne miejsce w Bożym planie. Po potopie Bóg zawiera przymierze nie tylko z ludźmi, ale także ze wszystkimi żywymi istotami:

Potem Bóg tak rzekł do Noego i do jego synów: «Ja, Ja zawieram przymierze z wami i z waszym potomstwem, które po was będzie; z wszelką istotą żywą, która jest z wami: z ptactwem, ze zwierzętami domowymi i polnymi, jakie są przy was, ze wszystkimi, które wyszły z arki, z wszelkim zwierzęciem na ziemi. Zawieram z wami przymierze, tak iż nigdy już nie zostanie zgładzona wodami potopu żadna istota żywa i już nigdy nie będzie potopu niszczącego ziemię». Po czym Bóg dodał: «A to jest znak przymierza, które ja zawieram z wami i każdą istotą żywą, jaka jest z wami, na wieczne czasy: Łuk mój kładę na obłoki, aby był znakiem przymierza między Mną a ziemią. A gdy rozciągnę obłoki nad ziemią i gdy ukaże się ten łuk na obłokach, wtedy wspomnę na moje przymierze, które zawarłem z wami i z wszelką istotą żywą, z każdym człowiekiem; i nie będzie już nigdy wód potopu na zniszczenie żadnego jestestwa. Gdy zatem będzie ten łuk na obłokach, patrząc na niego, wspomnę na przymierze wieczne między mną a wszelką istotą żyjącą w każdym ciele, które jest na ziemi». (Rdz 9, 8–16).

Podkreśla to słowami: „z wszelkim zwierzęciem na ziemi”. Zwierzęta zostają włączone w Boże obietnice i błogosławieństwa – są objęte tym samym przymierzem, które gwarantuje, że ziemia nie zostanie już więcej zniszczona przez potop. To wyraźny znak, że zwierzęta nie są dodatkiem do ludzkiej historii, ale jej współuczestnikami.

Motyw odkupienia i przywrócenia harmonii między ludźmi a zwierzętami kontynuowany jest również w proroctwach Izajasza. Prorok ukazuje wizje przyszłości, w której świat powróci do pierwotnego stanu pokoju. Opisuje niezwykłą scenę: wilk przebywa z barankiem, lampart leży obok koźlęcia, cielę i lew razem odpoczywają, a nad nimi czuwa małe dziecko. To wizja nie tylko metaforyczna – to obraz przyszłości, w której zostają odwrócone skutki upadku. Przemoc i strach znikają, a świat natury, dotknięty grzechem, zostaje uzdrowiony.

Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem,

pantera z koźlęciem razem leżeć będą,

cielę i lew paść się będą społem

i mały chłopiec będzie je poganiał.

Krowa i niedźwiedzica przestawać będą przyjaźnie,

młode ich razem będą legały.

Lew też jak wół będzie jadał słomę.

Niemowlę igrać będzie na norze kobry,

dziecko włoży swą rękę do kryjówki żmii.

Zła czynić nie będą ani zgubnie działać

po całej świętej mej górze,

bo kraj się napełni znajomością Pana,

na kształt wód, które przepełniają morze.

(Iz 11:6–9 BT).

Również u proroka Izajasza czytamy o „nowych niebiosach i nowej ziemi”, w których wilk i baranek będą się paść razem, a lew będzie jadł słomę jak wół. Nawet wąż – symbol upadku – nie zostaje całkowicie unicestwiony, lecz ograniczony: jego pokarmem będzie proch, co może symbolizować całkowite odebranie mu mocy kuszenia. Te wizje pokazują, że Boże odkupienie obejmuje nie tylko ludzi, ale całe stworzenie. Zwierzęta, które cierpiały z powodu grzechu człowieka, mają także udział w przyszłej chwale.

«Wilk i baranek paść się będą razem;

lew też będzie jadał słomę jak wół;

a wąż będzie miał proch ziemi jako pokarm.

Zła czynić nie będą ani zgubnie działać

na całej świętej mej górze» – mówi Pan.

(Iz 65:25 BT).

W ten sposób Księga Rodzaju i proroctwa Izajasza łączą się w jednej wielkiej opowieści o stworzeniu, upadku i odkupieniu. Zwierzęta są obecne na każdym etapie tej historii – od harmonii raju, przez dramat grzechu, aż po nadzieję na przyszłe pojednanie. Ich obecność w biblijnym przekazie nie jest przypadkowa ani drugorzędna. Są one częścią Bożego świata – świata, który Bóg uznał za dobry i który pragnie w pełni odnowić. Ostateczna wizja przyszłości to nie tylko raj dla ludzi, ale odnowione stworzenie, w którym każda istota – człowiek, zwierzę, roślina – znajdzie swoje miejsce w harmonii i pokoju.

Zwierzęta w niebie według Biblii

Pytanie o los zwierząt w niebie jest bardziej złożone i spowite tajemnicą. Tradycyjna teologia katolicka, rozróżniając naturę duszy ludzkiej i zwierzęcej, naucza o odmienności ich losu po śmierci. Niemniej jednak, Kościół z ostrożnością podchodzi do definitywnego wykluczenia zwierząt z nieba, pozostawiając tę sferę otwartą dla teologicznej refleksji i chrześcijańskiej nadziei. Nie brakuje inspirujących przypomnień o wspólnym pochodzeniu wszelkiego życia: „zwierzęta również mają tchnienie życia otrzymane od Boga”. W eschatologicznym obrazie przyszłości, po przeminięciu obecnego świata, Apokalipsa świętego Jana przedstawia wizję odnowionego stworzenia, gdzie symboliczne proroctwo „wilk zamieszka z barankiem” staje się obietnicą uniwersalnego pokoju i harmonii, obejmującą być może także naszych zwierzęcych towarzyszy. Wielu teologów na przestrzeni wieków, rozważało możliwość obecności zwierząt jako integralnej części odkupionego stworzenia, zastrzegając jednak, że ich pośmiertny byt może różnić się od eschatologicznego losu człowieka. Ostatecznie, wizja nieba może obejmować zwierzęta nie na zasadzie ich zasługi, lecz jako wyraz bezgranicznej miłości Boga do całego stworzenia i Jego pragnienia, by je odnowić, a nie unicestwić. Bo przecież Pan Bóg wszystko co stworzył, stworzył z miłości. I „widział, że było dobre”.

Fraza „Bóg widział, że było dobre” pojawia się wielokrotnie w pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju, w którym opisane jest dzieło stworzenia. Jest to refren towarzyszący każdemu etapowi Bożego działania, podkreślający Jego zadowolenie z tego, co uczynił. Po stworzeniu światła i oddzieleniu go od ciemności czytamy: „Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.” (Rdz 1,4). Następnie, po oddzieleniu wód i utworzeniu sklepienia niebieskiego: „Bóg widział, że były dobre” (Rdz 1,10). Potem „Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre.” (Rdz 1,12). Po stworzeniu ciał niebieskich – słońca, księżyca i gwiazd – znów pojawia się ten sam werbalny znak uznania: „A widział Bóg, że były dobre.” (Rdz 1,18). Również po powołaniu do istnienia zwierząt wodnych i ptaków czytamy: „Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg widząc, że były dobre, pobłogosławił je tymi słowami: «Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody morskie, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi».” (Rdz 1,21). Wreszcie, po stworzeniu zwierząt lądowych oraz człowieka, następuje kulminacja tego refrenu: „A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1,31). Zastosowanie w tym ostatnim wersecie wzmocnienia „bardzo dobre” wyraźnie akcentuje pełnię i doskonałość stworzenia w oczach Boga. Tym samym powtarzająca się fraza nie tylko nadaje rytm opowiadaniu, ale stanowi wyraźne teologiczne świadectwo miłości Stwórcy do swego dzieła.

Choć Pismo Święte nie zawiera jednego wersetu stwierdzającego wprost: „Bóg stworzył wszystko z miłości”, to cała jego narracja – od stworzenia świata aż po ofiarę Jezusa Chrystusa – jednoznacznie ukazuje tę prawdę. Fundamentem owego przekonania jest objawienie natury Boga, Jego działanie wobec stworzenia oraz niezmienne pragnienie zbawienia człowieka. Najgłębszym teologicznym uzasadnieniem jest sama istota Boga. Święty Jan pisze: „Kto nie miłuje, nie zna Boga, bo Bóg jest miłością.” (1 J 4,8.16). Skoro miłość nie jest jedynie cechą Boga, lecz Jego istotą, to każde Jego działanie – w tym akt stworzenia – musi z niej wypływać. Miłość z natury jest dawaniem siebie, dzieleniem się dobrem i pragnieniem szczęścia ukochanego. Stworzenie świata i człowieka było więc aktem bezinteresownej dobroci – udzieleniem istnienia i licznych darów.

W Księdze Rodzaju z naciskiem powtarza się stwierdzenie: „A Bóg widział, że było dobre”. To Boże uznanie stworzenia za „dobre” wskazuje nie tylko na jego wewnętrzną harmonię i piękno, ale także na głęboką życzliwość i miłość Stwórcy wobec wszystkiego, co powołał do istnienia. Miłość z natury dąży do dobra ukochanej istoty – a stworzenie jest tego konkretnym przejawem. Kulminacją tej miłości jest stworzenie człowieka: „rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam»” (Rdz 1,26). Ukształtowanie człowieka jako bytu obdarzonego rozumem, wolną wolą i zdolnością do relacji z Bogiem świadczy o jego unikalnej pozycji w Bożym planie. Miłość pragnie relacji i dzielenia się sobą – a powołanie człowieka do komunii z Bogiem jest dowodem jego szczególnego umiłowania.

Cała historia zbawienia, ukazana w Biblii, to dzieje Bożej miłości i wierności wobec człowieka. Od przymierza z Noem, przez Abrahama, Mojżesza, aż po nowe i wieczne przymierze w Chrystusie – Bóg nieustannie podejmuje inicjatywę, by człowieka zbawić. Miłość bowiem jest wierna i dąży do trwałej więzi. Kulminacją objawienia Bożej miłości jest ofiara Syna Bożego: „Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.” (J 3,16). Chrystus przyszedł nie do świata sprawiedliwego, lecz grzesznego – to jeszcze bardziej uwydatnia bezwarunkowy, ofiarny charakter Bożej miłości.

Miłość objawia się również w Bożym miłosierdziu wobec upadłego człowieka. Bóg nie odrzuca stworzenia mimo jego winy, lecz cierpliwie dąży do jego nawrócenia. Jak pisze św. Paweł: „Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest… nie pamięta złego…” (1 Kor 13,4). Ten opis doskonale oddaje postawę Boga wobec ludzkości. Choć zatem w Biblii nie znajdziemy literalnego stwierdzenia „Bóg stworzył świat z miłości”, to całość objawienia – od aktu stworzenia, przez dzieje przymierzy, aż po krzyż Chrystusa – nie pozostawia wątpliwości. Stworzenie nie było dziełem przypadku ani potrzeby, lecz wolnym aktem Bożej miłości, która pragnie dzielić się sobą, prowadzić stworzenie ku zbawieniu i wiecznej wspólnocie z Trójjedynym Bogiem.

Podsumowując tedy nasze rozważania o miejscu ludzi i zwierząt w niebie, zarówno w perspektywie obecnej, po śmierci, jak i w eschatologicznej przyszłości po zmartwychwstaniu, możemy nakreślić następujący obraz. W chwili śmierci dusze ludzi zbawionych wchodzą w stan głębokiej komunii z Bogiem, doświadczając przedsmaku wiecznej szczęśliwości. Natomiast po końcu świata i zmartwychwstaniu, ci sami zbawieni otrzymają uwielbione ciała i zamieszkają w nowym, przemienionym świecie, w pełni uczestnicząc w radości zbawienia.

Jeśli natomiast chodzi o los zwierząt po śmierci, tradycyjna teologia chrześcijańska nie udziela jednoznacznej, dogmatycznie potwierdzonej odpowiedzi. Przeważa przekonanie, że zwierzęta nie posiadają nieśmiertelnej duszy w tym samym sensie co człowiek, a zatem nie przechodzą do życia wiecznego w sposób świadomy. Niemniej jednak, w myśli chrześcijańskiej obecna jest głęboka nadzieja, zakorzeniona w nieskończonej miłości Boga do całego stworzenia, że zwierzęta w jakiś sposób mogą uczestniczyć w odnowionym wszechświecie, stając się częścią nowej harmonii, której obietnicę zawiera Pismo Święte.

Jednym z najbardziej poruszających obrazów proroczych odnoszących się do przyszłości stworzenia jest proroctwo z Księgi Izajasza, które przedstawia wizję mesjańskiego pokoju: „Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem, pantera z koźlęciem razem leżeć będą, cielę i lew paść się będą społem i mały chłopiec będzie je poganiał.” (Iz 11,6–9). Choć ten fragment bywa interpretowany symbolicznie, wielu teologów – w tym Ojcowie Kościoła – widzi w nim zapowiedź nowego stworzenia, w którym harmonia obejmie całość natury.

Również Psalm 104 ukazuje Bożą opatrzność wobec całego stworzenia: „Wszystko to czeka na Ciebie, byś dał im pokarm w swym czasie. Gdy im udzielasz, zbierają; gdy rękę swą otwierasz, sycą się dobrami. Gdy skryjesz swe oblicze, wpadają w niepokój; gdy im oddech odbierasz, marnieją i powracają do swojego prochu. Stwarzasz je, gdy ślesz swego Ducha i odnawiasz oblicze ziemi.” (Ps 104,27–30). W tym opisie cyklu życia widzimy zarówno zależność stworzeń od Boga, jak i nadzieję na ich odnowienie przez Jego Ducha (hebr. ruach), który ożywia i odnawia ziemię.

Jednym z najmocniejszych tekstów Nowego Testamentu odnoszących się do przyszłości całego stworzenia jest List św. Pawła do Rzymian: „Sądzę bowiem, że cierpień teraźniejszych nie można stawiać na równi z chwałą, która ma się w nas objawić. Bo stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał – w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych. Wiemy przecież, że całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia. Lecz nie tylko ono, ale i my sami, którzy już posiadamy pierwsze dary Ducha, i my również całą istotą swoją wzdychamy, oczekując – odkupienia naszego ciała.” (Rz 8,19–21). Św. Paweł ukazuje tu stworzenie jako uczestnika dramatycznej historii zbawienia – również ono cierpi, oczekuje wyzwolenia i ma udział w nadziei chwały. To jeden z najmocniejszych biblijnych argumentów sugerujących, że Boże dzieło odkupienia obejmuje nie tylko ludzi, lecz cały stworzony świat.

W Księdze Apokalipsy znajdujemy wizję nowej rzeczywistości po końcu czasów:

„I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma.” (Ap 21,1). I dalej: „I usłyszałem donośny głos mówiący od tronu: «Oto przybytek Boga z ludźmi: i zamieszka wraz z nimi, i będą oni Jego ludem, a On będzie ‘BOGIEM Z NIMI’. I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły». I rzekł Zasiadający na tronie: «Oto czynię wszystko nowe».” (Ap 21,3–4).

Choć zwierzęta nie są wymienione wprost, kontekst odnowienia całego stworzenia – w tym również w Apokalipsa poprzez obraz drzewa życia i wody żywej – pozwala interpretować tę wizję jako obejmującą wszystkie byty stworzone:

I ukazał mi rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka. Pomiędzy rynkiem Miasta a rzeką, po obu brzegach, drzewo życia, rodzące dwanaście owoców – wydające swój owoc każdego miesiąca – a liście drzewa [służą] do leczenia narodów. Nic godnego klątwy już [odtąd] nie będzie. (Ap 22, 1–3).

Wreszcie, słowa Jezusa z Ewangelii Mateusza: „Czyż nie sprzedają dwóch wróbli za asa? A przecież żaden z nich bez woli Ojca waszego nie spadnie na ziemię.” (Mt 10,29), ukazują Bożą troskę o nawet najmniejsze stworzenia. Choć to zdanie nie mówi o losie zwierząt po śmierci, to ukazuje, że każde stworzenie ma znaczenie w oczach Boga – a to może być przesłanką do wiary, że Jego miłość i plan odkupienia obejmuje również ich rzeczywistość.

W Dziejach Apostolskich znajduje się niezwykle wymowna wizja św. Piotra. Choć nie odnosi się bezpośrednio do obecności zwierząt w niebie, jej głównym przesłaniem jest objawienie uniwersalności zbawienia – przekroczenie dotychczasowego podziału na czyste i nieczyste, odnoszącego się do ludzi, zarówno Żydów, jak i pogan. Pośrednio jednak wizja ta może stanowić punkt wyjścia do teologicznej refleksji nad miejscem zwierząt w Bożym planie. Ukazując całe stworzenie, w tym różnorodne zwierzęta, i opatrzona słowami Boga: „Co Bóg oczyścił, ty nie miej za skalane”, sugeruje, że wszystko, co wyszło spod Bożej ręki, posiada wartość i jest godne szacunku.

Następnego dnia, gdy oni byli w drodze i zbliżali się do miasta, wszedł Piotr na dach, aby się pomodlić. Była mniej więcej szósta godzina. Odczuwał głód i chciał coś zjeść. Kiedy przygotowywano mu posiłek, wpadł w zachwycenie. Widzi niebo otwarte i jakiś spuszczający się przedmiot, podobny do wielkiego płótna czterema końcami opadającego ku ziemi. Były w nim wszelkie zwierzęta czworonożne, płazy naziemne i ptaki powietrzne. «Zabijaj, Piotrze i jedz!» – odezwał się do niego głos. «O nie, Panie! Bo nigdy nie jadłem nic skażonego i nieczystego» – odpowiedział Piotr. A głos znowu po raz drugi do niego: «Nie nazywaj nieczystym tego, co Bóg oczyścił». Powtórzyło się to trzy razy i natychmiast wzięto ten przedmiot do nieba. (Dz 10, 9–16).

Podsumowując, choć Biblia nigdzie nie mówi wprost, że „zwierzęta będą w niebie”, to liczne fragmenty sugerują, że Boże zbawienie dotyczy całego stworzenia. Miłość Boga, która ogarnia wszelkie istoty, oraz biblijne wizje odnowionego świata pozwalają mieć nadzieję, że zwierzęta także znajdą swoje miejsce w wiecznej harmonii nowego stworzenia.

Niebo i stworzenie w apokryfach

Obecność zwierząt w pismach apokryficznych i pseudoepigraficznych – zarówno żydowskich, jak i chrześcijańskich – może świadczyć o tym, że idea udziału całego stworzenia w eschatologicznym porządku zbawienia była głęboko zakorzeniona w wyobraźni religijnej i duchowej starożytnych wspólnot. Choć teksty te nie mają statusu natchnionych w kanonie biblijnym, ukazują pewien nurt przekonań, według którego zwierzęta nie były traktowane wyłącznie jako tło historii zbawienia, lecz jako realne elementy Bożego planu. Ich obecność w wizjach nieba, sądu lub nowego stworzenia może być odczytywana jako teologiczna intuicja, że miłosierdzie i sprawiedliwość Boga obejmują całą rzeczywistość – również tę pozaludzką. Świadczy to o szerokim, całościowym rozumieniu odkupienia, w którym cały kosmos, a nie tylko człowiek, ma uczestniczyć w ostatecznym pojednaniu z Bogiem.

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o obecność zwierząt w niebie, warto sięgnąć nie tylko do tekstów kanonicznych, ale także do bogatego dziedzictwa literatury apokryficznej. Choć pisma te nie tworzą jednolitej doktryny, ukazują szerokie spektrum wyobrażeń eschatologicznych, w których zwierzęta odgrywają nieraz znaczącą, choć nie zawsze oczywistą rolę. W wielu z tych dzieł odnaleźć można sugestie, obrazy lub symbole, które wskazują na możliwość udziału całego stworzenia – również zwierząt – w rzeczywistości niebiańskiej.

W apokaliptycznej części 1 Księgi Henocha, znanej jako Apokalipsa Zwierząt, autor przedstawia historię Izraela za pomocą alegorii zwierzęcych: ludzie są reprezentowani jako różne gatunki zwierząt, a sam Bóg jako pasterz. Choć te obrazy mają charakter symboliczny, już sama decyzja o przedstawieniu dziejów zbawienia poprzez świat zwierzęcy sugeruje głębokie powiązanie ich losu z boskim planem. (1 Księga Henocha, rozdz. 85–90).

W 2 Księdze Henocha, zwanej również Henochem Słowiańskim, znajdujemy opisy poziomów niebios, gdzie różne aspekty stworzenia, w tym także zwierzęta, oddają chwałę Bogu. Choć wzmianki o nich są krótkie i marginalne, to jednak wskazują na obecność stworzeń innych niż aniołowie czy dusze ludzkie w przestrzeni nieba.

„A ci mężowie wzięli mnie stamtąd i zaprowadzili do trzeciego nieba, i tam umieścili mnie w pośrodku Raju. Spojrzałem w dół i ujrzałem plony tych miejsc – tak wspaniałe, jakich nigdy wcześniej nie widziano ze względu na ich niezwykłą dobroć. Zobaczyłem wszystkie drzewa pełne słodkich kwiatów i wonnych owoców, a każdy ich owoc wydzielał zapach cudowny i przepełniający powietrze. Pośród tych drzew znajdowało się drzewo życia, na miejscu, gdzie Pan przebywa, gdy wstępuje do Raju. Drzewo to było niewypowiedzianie dobre i pełne wonności, piękniejsze niż cokolwiek innego na ziemi. Ze wszystkich stron lśniło niczym złoto, szkarłat i ogień, a jego korona rozciągała się szeroko, obejmując wszystko dookoła. Rodziło ono owoce wszystkich rodzajów. Jego korzeń tkwił głęboko w ogrodzie, na krańcu ziemi. A raj ten znajduje się pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością. Z tego miejsca wypływają dwa źródła – jedno wydaje mleko, drugie miód – a ich odnogi przynoszą oliwę i wino. Dzielą się one na cztery strumienie, które płyną łagodnym nurtem i wpływają do Raju Edenu, położonego pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością. Stamtąd rozlewają się na całą ziemię, zataczając krąg niczym inne żywioły. W tym miejscu nie istnieje drzewo, które nie rodziłoby owoców, a każda przestrzeń jest pełna błogosławieństwa. A jest tam trzystu bardzo jasnych aniołów, którzy strzegą ogrodu i z nieustannym słodkim śpiewem oraz nigdy niecichnącymi głosami służą Panu przez wszystkie dni i godziny. I rzekłem: „Jakże słodkie jest to miejsce!” A ci mężowie odpowiedzieli mi: „To miejsce, Enochu, zostało przygotowane dla sprawiedliwych – tych, którzy cierpliwie znoszą wszelkie utrapienia zadawane im przez tych, co ranią ich dusze; którzy odwracają swe oczy od nieprawości, sądzą sprawiedliwie, karmią głodnych chlebem, przyodziewają nagich, podnoszą upadłych, wspierają zranione sieroty; którzy postępują nienagannie przed obliczem Pana i służą jedynie Jemu. Dla nich właśnie to miejsce zostało przeznaczone jako wieczne dziedzictwo.” (2 Hen 8:1–10; 9:1)

a dalej:

„Spojrzałem i ujrzałem inne latające istoty (…) zwane feniksami i chalkydri, cudowne i wspaniałe. Miały nogi i ogony w kształcie lwa oraz głowy krokodyla. Ich ciało lśniło purpurowym blaskiem, przypominającym barwy tęczy. Były olbrzymie, miały dziewięćset miar wysokości, a ich skrzydła, jak skrzydła aniołów, było ich [po] dwanaście na każdą z tych istot. Służyły słońcu, niosąc ciepło i rosę, wykonując polecenie Boga”. (2 Hen 12:1)

Wówczas żywioły słońca – feniksy i chalkydri – zaczynają śpiewać. Dlatego każdy ptak trzepoce skrzydłami, radując się z obecności Dawcy Światła. Na Jego rozkaz rozbrzmiewa ich śpiew. Dawca Światła przybywa, by przynieść blask całemu światu, a poranna straż nabiera kształtu – są nią promienie słońca. (2 Hen 15:1–2)

Owe feniksy i chalkydri to mityczne stworzenia, które pojawiają się w tekstach apokryficznych, szczególnie w kontekście wizji nieba i boskich chórów uwielbiających stwórcę. Choć te postacie mają swoje korzenie w różnych tradycjach religijnych, ich symbolika i rola w opowieściach biblijnych, zarówno kanonicznych, jak i apokryficznych, są wyjątkowe, a ich obecność w niebiańskich sferach stanowi wyraz boskiej chwały.

Feniksy i chalkydri, mimo że mogą wydawać się elementami fantastycznymi, pełnią w literaturze apokryficznej znaczącą rolę jako świadkowie boskiej chwały. Ich obecność w niebie świadczy o wielkiej różnorodności stworzenia, które zdolne jest do uwielbiania Boga. Jednocześnie stanowią symbol jedności duchowego i materialnego porządku – nawet najbardziej „dzikie” czy mityczne stworzenia są włączone w doskonały niebiański ład. Zajmując miejsca na krańcach niebios, pełnią funkcje ochronne i strzegą przejść między sferami, oddając chwałę Bogu, który jest Stwórcą wszystkiego, co istnieje, w niebie i na ziemi.

„Testament Dwunastu Patriarchów” zawiera fragment mówiący o tym, że i zwierzęta należy uważać za istoty, podobnie jak ludzi, zasługujące na miłosierdzie, trudno zatem sobie wyobrazić, że zostaną one przez Pana Boga poddane anihilacji:

„A teraz, moje dzieci, nakazuję wam, abyście przestrzegali przykazań Pana, abyście okazali miłosierdzie bliźniemu waszemu i mieli litość nad wszystkimi, nie tylko nad ludźmi, ale także nad zwierzętami. Bo dla tej rzeczy Pan mi błogosławił; a gdy wszyscy moi bracia byli chorzy, ja uszedłem bez choroby, bo Pan zna zamiary każdego. (Testamenty Dwunastu Patriarchów/Testament Zabulona: 5, 1–2)”.

W tradycji chrześcijańskiej szczególnie wyrazistym przykładem obecności zwierząt w niebie jest Apokalipsa Pawła, znana także jako Visio Pauli. Można w owym tekście znaleźć takie zdania:

„Gdy byłem w ciele, w którym zostałem porwany do trzeciego nieba, doszło mnie słowo Pańskie o tej treści: Powiedz temu ludowi: (…) Pamiętajcie więc i wiedzcie, że całe stworzenie jest poddane Bogu, lecz jedynie ludzkość grzeszy. Ma [człowiek] władzę nad całym stworzeniem, a grzeszy bardziej niż cała natura”. (ApPw. 3).

„Wiedzcie, synowie ludzcy, że całe stworzenie zostało poddane Bogu; ale tylko rodzaj ludzki, grzesząc, gniewa Boga.” (ApPw. 5).

A w dalszej części owej wizji Apostoł widzi ziemię obiecaną zbawionym po powtórnym przyjściu Chrystusa, nową ziemię, i opisuje ją tak:

„I rozejrzałem się po tej ziemi i zobaczyłem rzekę płynącą mlekiem i miodem. A na brzegu rzeki były zasadzone drzewa pełne owoców: teraz każde drzewo rodziło dwanaście owoców w roku, a miały różne i rozmaite owoce: i widziałem kształt, wygląd tego miejsca i całe dzieło Boga, i zobaczyłem tam palmy dwudziestołokciowe i inne dziesięciołokciowe: a ta ziemia była siedem razy jaśniejsza od srebra. A drzewa były pełne owoców od korzenia aż do górnych gałęzi. (Od korzenia każdego drzewa aż do jego serca było dziesięć tysięcy gałęzi z dziesiątkami tysięcy gron, [i było dziesięć tysięcy gron na każdej gałęzi,] i było dziesięć tysięcy daktyli w każdym gronie. I tak było również z winoroślą. Każda winorośl miała dziesięć tysięcy gałęzi, a każda gałąź miała na sobie dziesięć tysięcy kiści winogron, a każda kiść miała na sobie dziesięć tysięcy winogron. I były tam inne drzewa, miriady miriad ich, a ich owoce były w tej samej proporcji.) I powiedziałem do anioła: Dlaczego każde drzewo wydaje tysiące owoców? Anioł odpowiedział i rzekł do mnie: Ponieważ Pan Bóg swojej hojności daje swoje dary w obfitości godnym; bo i oni z własnej woli umartwiali się, gdy byli na świecie, czyniąc wszystko dla Jego świętego imienia.” (ApPw. 22).

potem zaś dodaje:

„Patrzyłem i widziałem, jak niebo trzęsło się jak drzewo, które porusza wiatr; i nagle rzucili się na twarze przed tronem; i widziałem dwudziestu czterech starszych i cztery zwierzęta oddające cześć Bogu; i widziałem ołtarz i zasłonę i tron, i wszyscy się radowali, a dym słodkiej woni unosił się obok ołtarza tronu Bożego.” (ApPw. 44).

W Apokalipsie Pawła, choć brak w niej wielu bezpośrednich wzmianek o zwierzętach w niebie czy na odnowionej ziemi, te fragmenty opisujące wizję Apostoła sugerują ich obecność. Widział tam bowiem całe Boże dzieło, co pozwala przypuszczać, że obejmowało ono również zwierzęta. Opis nieba jako bujnego, rajskiego ogrodu z cudownymi, oddającymi chwałę Bogu drzewami, może pośrednio sugerować realność zwierząt jako integralnej części niebiańskiej harmonii, a nie jedynie alegorii. Mimo więc tego, że zwierzęta nie są tam wymienione wprost, poza owymi czterema, charakterystyka tegoż rajskiego środowiska naturalnie implikuje ich obecność jako mieszkańców tak wspaniałego świata.

W Dziejach Pawła i Tekli pojawia się interesujący wątek relacji między świętą a dzikimi bestiami. Lwica, która miała ją rozszarpać, ostatecznie staje się obrończynią świętej. Cudowna przemiana zwierzęcia pod wpływem świętości postaci może być odczytana jako zapowiedź ostatecznego pojednania między człowiekiem a naturą w przyszłym świecie:

„Tekla została (…) rozebrana do naga, opasana chustą i rzucona na miejsce przeznaczone do walki ze zwierzętami. Następnie wypuszczono na nią lwy i niedźwiedzie. Lecz lwica, która była najdziksza ze wszystkich, podbiegła do Tekli i padła jej do stóp. Na to tłum kobiet głośno krzyknął. Wtedy w jej kierunku z niebywałą agresją rzuciła się niedźwiedzica; lecz lwica stanęła jej na drodze i rozszarpała ją. Następnie lew, przyzwyczajony do pożerania ludzi (…), rzucił się na nią, ale lwica starła się z nim i oba zwierzęta zginęły. Wtedy kobiety zmartwiły się jeszcze bardziej, ponieważ lwica, która pomogła Tekli, była martwa. Następnie wyprowadzono wiele innych dzikich zwierząt, lecz Tekla stała z rękami wyciągniętymi ku niebu i modliła się. Kiedy skończyła się modlić, odwróciła się i zobaczyła dół z wodą, i rzekła: Teraz jest właściwy czas, abym została ochrzczona”. (DPTekli, 9, 1–2)

W Pasterzu Hermasa, alegorycznym dziele o drodze duchowego wzrastania, zwierzęta – głównie dzikie bestie – symbolizują pokusy i niebezpieczeństwa duchowe. Jednak w miarę postępów bohatera, pojawia się obraz przestrzeni wolnej od bestii, co może być interpretowane jako wyraz duchowego pokoju, który ma także wymiar kosmiczny.

Wspólnym motywem wszystkich tych tekstów, mimo różnic teologicznych i literackich, jest powrót do stanu pierwotnej harmonii – do Edenu lub jego eschatologicznego odpowiednika. Zwierzęta, czy to obecne symbolicznie, czy też wyraźnie opisane, są częścią tej odnowionej rzeczywistości. Apokryficzne wizje nieba nie są zatem jedynie projekcją nagrody dla ludzi, lecz także obrazem kosmicznego pojednania, w którym całe stworzenie, zgodnie ze słowami Pawła z Listu do Rzymian, „wzdycha i jęczy”, oczekując pełnego odkupienia. W tym świetle obecność zwierząt w niebie, choć rzadko przedstawiana w sposób bezpośredni i jednoznaczny, jawi się jako naturalna i wewnętrznie spójna część wizji ostatecznego zbawienia.

W logionie 3 Ewangelii Tomasza Jezus mówi: „Jezus powiedział: «Jeśli ci, którzy wam przewodzą, powiedzą wam: Oto królestwo jest w niebie, wtedy ptaki niebieskie będą przed wami. Jeśli powiedzą wam: Jest w morzu, wtedy ryby będą przed wami. Ale królestwo jest w was i poza wami».” Choć tekst ten nie mówi bezpośrednio o obecności zwierząt w niebie, sugeruje, że królestwo Boże obejmuje całe stworzenie, zarówno ludzi, jak i zwierzęta.

Obecność zwierząt w apokryfach i pseudoepigrafach żydowskich oraz chrześcijańskich ukazuje, że idea ich udziału w eschatologicznym porządku zbawienia była głęboko zakorzeniona w duchowej wyobraźni starożytnych wspólnot. Choć teksty te nie mają statusu natchnionych w kanonie biblijnym, ukazują nurt przekonań, według którego zwierzęta nie były traktowane wyłącznie jako tło historii zbawienia, lecz jako realne elementy Bożego planu.

W 1 Liście św. Klemensa do Koryntian można zaś znaleźć takie słowa:

„Kolejne wiosny, lata, jesienie i zimy w pokoju jedne drugim ustępują miejsca. Wiatry, we właściwych porach i w wyznaczonych im dziedzinach, spełniają wiernie swoją służbę. Źródła wód, bijące nieustannie, stworzone dla radości i zdrowia, hojnie poiły i poją człowieka, bez chwili przerwy niosąc życie. Najmniejsze nawet zwierzęta spotykają się w zgodzie i pokoju. Wszystko to wielki Pan i Stwórca wszechświata ustanowił, aby istniało w harmonii, pokoju i posłuszeństwie Jego woli. Wszystkim czyni dobro, a szczególnie nam, którzy szukamy schronienia w Jego miłosierdziu przez Pana naszego, Jezusa Chrystusa – Jemu chwała i majestat na wieki wieków. Amen”. (1 Klem. do Kor. 20, 1–12).

Powyższy cytat ukazuje harmonię panującą w stworzeniu, co można odczytywać jako zapowiedź nadziei na przywrócenie pokoju także między ludźmi a zwierzętami w czasach ostatecznych. Wspólnym motywem wszystkich wcześniej przytoczonych tekstów apokryficznych jest bowiem wizja odnowionego świata, w którym zapanuje pokój i zgoda pomiędzy wszystkimi stworzeniami. Choć nie zawsze wyrażone jest to wprost, obecność zwierząt w eschatologicznych wizjach sugeruje ich istotną rolę w Bożym planie zbawienia.

Czy zwierzęta mają duszę?

Czy różni się ona od duszy ludzkiej?

Zagadnienie duszy u zwierząt i jej ewentualnych różnic w stosunku do duszy ludzkiej jest przedmiotem wielowiekowej refleksji teologicznej i filozoficznej. W samym Piśmie Świętym termin „dusza” (hebrajskie nefesz, greckie psyche) odnosi się do „żywego istnienia”, co oznacza, że zarówno ludzie, jak i zwierzęta są określane jako „dusza żywa”, jak czytamy w Księdze Rodzaju (Rdz 1,20–21; Rdz 2,7). Niemniej jednak, Biblia podkreśla wyjątkowość człowieka, który jako jedyny został stworzony na obraz i podobieństwo Boga (Rdz 1,26–27). Tradycja chrześcijańska interpretuje to podobieństwo jako obdarzenie człowieka wolną wolą, zdolnością do poznania Boga, odpowiedzialnością moralną oraz nieśmiertelną duszą. W tradycji katolickiej, szczególnie w filozofii świętego Tomasza z Akwinu, rozróżnia się duszę zwierzęcą, która jest cielesną zasadą życia i zdolnością do odczuwania, od duszy ludzkiej, która jest rozumna i nieśmiertelna. Według tego klasycznego ujęcia, dusza ludzka, będąc duchową, nie umiera wraz z ciałem, lecz trwa w wieczności, natomiast dusza zwierzęca nie jest nieśmiertelna i zanika wraz ze śmiercią biologiczną organizmu. Warto jednak zauważyć, że współczesna teologia oraz niektórzy Ojcowie Kościoła, jak na przykład święty Bazyli Wielki i święty Ireneusz z Lyonu, dopuszczają myśl, że Bóg, w swojej nieskończonej miłości i łasce, może zachować zwierzęta w nowym stworzeniu, jeśli taka będzie Jego wola, nie z racji ich własnych zasług, lecz z Bożej suwerennej decyzji. I raczej nie będzie zważał na to co napisał Akwinata, czy inni teologowie.

Czy zwierzęta będą w niebie po zmartwychwstaniu?

Choć Pismo Święte nie wypowiada się wprost na temat obecności zwierząt w niebie po zmartwychwstaniu, zawiera inspirujące wskazówki i symbolikę, które skłaniają do refleksji. Prorok Izajasz w swojej wizji przyszłego pokoju i harmonii zapowiada: „Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem, pantera położy się obok koźlęcia… nie będą wyrządzać szkody ani zniszczenia…” (Iz 11,6–9). Z kolei List do Rzymian wyraża tęsknotę całego stworzenia: „Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych… będzie wyzwolone z niewoli skażenia…” (Rz 8,19–21). Te fragmenty sugerują, że Boży plan odkupienia i przemiany obejmuje całe stworzenie, a nie tylko ludzkość, i że w przyszłości nastąpi przywrócenie pierwotnej harmonii. Wizja „nowego nieba i nowej ziemi” opisana w Apokalipsie świętego Jana (Ap 21) przedstawia nie tylko duchowy stan, ale także fizyczną, całkowicie odnowioną rzeczywistość. Jeśli ta nowa rzeczywistość ma zawierać wszystko, co dobre, czyste i piękne, to nic logicznie nie wyklucza obecności w niej zwierząt. Co więcej, można przypuszczać, że te zwierzęta, które za życia były szczególnie bliskie człowiekowi, mogą znaleźć swoje miejsce w nowym stworzeniu jako szczególne znaki Bożej dobroci i miłości do całego stworzonego świata. Bo że Bóg będący Miłością stworzył wszystko z miłości, to już wiemy.

Zmartwychwstanie ciał, o którym mówi Pismo Święte i nauka Kościoła, jest obietnicą, która dotyczy wyłącznie ludzi. To oni, w dniu ostatecznym, zostaną wskrzeszeni, a ich ciała zostaną przemienione i na nowo zjednoczone z nieśmiertelnymi duszami. Święty Paweł w Pierwszym Liście do Koryntian zapewnia: „Bóg zaś i Pana wskrzesił i nas również swą mocą wskrzesi z martwych.” (1 Kor 6,14). Podobnie, w Ewangelii według świętego Jana czytamy: „Nadchodzi bowiem godzina, w której wszyscy, którzy spoczywają w grobach, usłyszą głos Jego…” (J 5,28). Ciała, które powstaną z martwych, będą uwielbione, nieśmiertelne i wolne od wszelkiego cierpienia, zdolne do pełnego uczestnictwa w duchowym życiu w obecności Boga (por. 1 Kor 15,42–44).

W odniesieniu do zwierząt tradycyjna teologia nie mówi o zmartwychwstaniu w ścisłym tego słowa znaczeniu. Niemniej jednak istnieje nadzieja oraz przestrzeń dla teologicznej refleksji nad możliwością ich udziału w nowym stworzeniu – jeśli taka będzie wola Boża. Zwierzęta mogą zostać przywrócone do istnienia jako część odkupionego kosmosu. Kościół nie wypowiada się w tej sprawie jednoznacznie, pozostawiając ją tajemnicy Bożego planu.

Zgodnie z klasycznym ujęciem, dusza ludzka jest duchowa i nieśmiertelna, natomiast dusza zwierzęca jest zasadą życia – materialną i śmiertelną. A jednak, jeśli Bóg może przywrócić do istnienia ludzkie ciało, które uległo spaleniu, rozproszeniu, zostało pożarte przez zwierzęta lub obróciło się w proch – to czy nie mógłby także zechcieć przywrócić do istnienia istot zwierzęcych, wraz z ich ciałami i duszami? Któż mógłby Mu to uniemożliwić? Czy Bóg w czymkolwiek podlega ograniczeniu?

Zmartwychwstanie jest obietnicą daną człowiekowi, który powstanie w ciele uwielbionym. Obecność zwierząt w nowym stworzeniu pozostaje zaś otwartą kwestią – zawierzoną wolności i miłosierdziu Stwórcy.

Czy nauki Pana Jezusa dają zwierzętom nadzieję na niebo?

Nowy Testament nie wypowiada się jednoznacznie na temat tego, czy zwierzęta trafiają do nieba. Nie znajdziemy tam prostego potwierdzenia, że czworonogi, ptaki czy inne stworzenia znajdą się w wieczności razem z ludźmi. Jednak w wielu miejscach między wierszami przebija się myśl, że Boży plan odkupienia obejmuje nie tylko człowieka, ale całe stworzenie – w tym także zwierzęta.

Jezus sam wielokrotnie odwołuje się do zwierząt, ukazując je jako istoty pozostające pod troskliwą opieką Boga. W Ewangelii Mateusza mówi: „Przypatrzcie się ptakom w powietrzu: nie sieją ani żną i nie zbierają do spichrzów, a Ojciec wasz niebieski je żywi.” (Mt 6,26). To proste, codzienne porównanie staje się nośnikiem głębokiej prawdy teologicznej: zwierzęta są ważne dla Boga, nie są Mu obojętne, nawet jeśli nie posiadają takiej samej świadomości czy moralności jak człowiek. W Ewangelii Łukasza Jezus rozwija tę myśl jeszcze bardziej: „Czyż nie sprzedają pięciu wróbli za dwa asy? A przecież żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Bożych.” (Łk 12,6). W obu fragmentach wybrzmiewa czułość Boga wobec stworzenia i troska, która nie pomija nawet najmniejszych istot. Te słowa mogą sugerować, że życie zwierząt ma duchowe znaczenie, które nie kończy się wraz ze śmiercią.

Najbardziej dobitnie ideę odkupienia całego stworzenia wyraża apostoł Paweł w Liście do Rzymian. W jednym z przytaczanych już wcześniej najbardziej poruszających fragmentów pisze:

Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał – w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych. Wiemy przecież, że całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia. (Rz 8,19–22).

Ten fragment staje się dla wielu teologów i wierzących podstawą do rozważań o przyszłości zwierząt w kontekście zbawienia. Paweł nie mówi tu jedynie o ludzkości – jego słowa obejmują całe stworzenie, które cierpi i czeka na wyzwolenie. W tej wizji nie chodzi tylko o odkupienie dusz ludzkich, ale o przywrócenie pierwotnej harmonii całemu stworzeniu – także roślinom i zwierzętom, które od początku były częścią Bożego planu.

W tych natchnionych słowach widać tęsknotę za światem, w którym nie ma już cierpienia, przemocy ani śmierci – takim, jaki Bóg zaplanował od początku i do którego, zgodnie z biblijną nadzieją, świat zmierza. To otwiera przestrzeń dla wyobrażenia, że zwierzęta, choć może nie zbawiane w taki sam sposób jak ludzie, również mają swój udział w ostatecznym odnowieniu wszystkiego. Ich obecność w przyszłym świecie, w pełni miłości i pokoju, nie jest więc wykluczona – przeciwnie, może być integralną częścią nowego stworzenia, które „uzyska wolność chwały dzieci Bożych”.

Święty Paweł, pisząc w Liście do Rzymian o „synach Bożych”, odnosi się do wierzących, którzy przez wiarę i życie w Duchu Świętym zostali adoptowani do Bożej rodziny i uczestniczą w synostwie Bożym. Nie jest to tytuł zarezerwowany wyłącznie dla Jezusa Chrystusa, lecz obejmuje wszystkich, którzy zostali „przybrani za dzieci” przez Boga – czyli chrześcijan dążących do świętości i zjednoczenia z Nim.

W kontekście Rz 8,19–22 „objawienie się synów Bożych” oznacza moment ostatecznego ukazania, kim naprawdę są ci, którzy trwają w łasce – chwilę ich pełnego zbawienia, kiedy nastąpi przemienienie wiernych Bogu. To wydarzenie ma nie tylko wymiar osobisty czy duchowy, lecz także kosmiczny. Paweł naucza, że całe stworzenie z utęsknieniem oczekuje tego momentu, ponieważ wówczas również ono zostanie „wyzwolone z niewoli zepsucia”.

Zatem: synowie Boży to odkupieni ludzie, którzy przez swoje życie w zjednoczeniu z Bogiem stają się narzędziami Jego przemiany. Ich ostateczne uwielbienie będzie początkiem pełnego odnowienia całego stworzenia. To fundamentalna myśl dla teologii katolickiej i prawosławnej, podkreślająca nie tylko indywidualne zbawienie, ale również eschatologiczne uzdrowienie całego kosmosu.

Symbolika zwierząt i nowe stworzenie


Księga Objawienia, znana również jako Apokalipsa świętego Jana, to niezwykle bogaty i symboliczny tekst, ukazujący duchowe tajemnice i przyszłość stworzenia. Choć wiele obrazów w tej księdze ma charakter metaforyczny, nie brakuje w niej odniesień do zwierząt. Nawet jeśli pełnią one funkcję symboliczną, zdają się wskazywać na ich obecność w eschatologicznej rzeczywistości. Zwierzęta pojawiają się nie tylko jako alegorie, lecz także jako istoty współuczestniczące w kulcie Boga, co rzuca światło na ich możliwe miejsce w przyszłym świecie.

W jednej z niezwykle poruszających scen święty Jan opisuje, jak usłyszał, że „wszelkie stworzenie, które jest w niebie i na ziemi, i pod ziemią, i na morzu, i wszystko, co w nich przebywa, mówiło: «Zasiadającemu na tronie i Barankowi błogosławieństwo i cześć, i chwała, i moc, na wieki wieków!» A czworo Zwierząt mówiło: «Amen»” (Ap 5,13-14). To uniwersalne uwielbienie obejmuje nie tylko istoty duchowe czy ludzi, lecz także wszelkie stworzenie, w tym zwierzęta. Sugeruje to, że mają one nie tylko świadomość istnienia Boga, ale również uczestniczą w chwale nieba. Nie są wykluczone z Bożej obecności – przeciwnie, stanowią jej część.

Jeszcze jedno niezwykłe zwierzę pojawia się w kulminacyjnym momencie objawienia – biały koń. W 19 rozdziale Apokalipsy Jezus przedstawiony jest jako powracający Zwycięzca, siedzący na majestatycznym, białym rumaku. To nie tylko potężny symbol sprawiedliwości i triumfu, lecz także subtelna sugestia, że w odnowionym porządku Bożym zwierzęta również odgrywają rolę – są obecne, realne i towarzyszą Chrystusowi w Jego chwale. Koń, choć oczywiście może pełnić funkcję metafory, nie jest przedstawiony jako abstrakcja – to konkretna istota, wpisująca się w wielką wizję końca czasów.

Księga Objawienia kulminuje w jednej z najbardziej pełnych nadziei wizji w całej Biblii – wizji nowego nieba i nowej ziemi. W rozdziale 21, w wersetach od 1 do 4, Jan opisuje, jak pierwsze niebo i pierwsza ziemia przemijają, a na ich miejsce przychodzi nowy świat – odnowiony, oczyszczony, nieskażony bólem i śmiercią. „I ujrzałem nowe niebo i nową ziemię… i śmierci już nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły”. W tej wizji nie ma już cierpienia, a wszystko, co zostało stworzone, ma szansę na nowe życie. W takim świecie, w którym zostaje przywrócona pierwotna harmonia i pokój, obecność zwierząt – będących częścią pierwotnego stworzenia – wydaje się naturalna, wręcz nieodzowna.

Choć Nowy Testament nie wypowiada się wprost o losie zwierząt po śmierci, przesłanie wyłaniające się z całej Biblii – od Księgi Rodzaju, przez nauczanie Jezusa, aż po apokaliptyczne wizje świętego Jana – ukazuje zwierzęta jako istoty głęboko zakorzenione w Bożym planie. Są obecne w stworzeniu, dotknięte skutkami grzechu, ale też objęte nadzieją na odkupienie. Ich obecność w przyszłym świecie, w odnowionym stworzeniu, nie jest więc ideą obcą – przeciwnie, wpisuje się w całościowy obraz Bożego działania, które zmierza ku pełni i pojednaniu całego stworzenia z Bogiem.

Chrześcijańska nadzieja nie dotyczy zatem jedynie dusz ludzkich, lecz całej rzeczywistości, która – zgodnie ze słowami świętego Pawła – „jęczy i wzdycha w bólach rodzenia”, czekając na odnowę. Zwierzęta, które były z człowiekiem od początku, dzieląc z nim zarówno radość Edenu, jak i ciężar upadku, mogą być także jego towarzyszami w chwale nowego stworzenia. I choć pytanie o niebo dla zwierząt pozostaje częściowo otwarte, przesłanie Biblii tchnie nadzieją, że w Bożym świecie jest miejsce dla wszystkich Jego stworzeń – także tych, które nie mówią ludzkim głosem, ale których obecność była i jest błogosławieństwem.

Powiedzmy to raz jeszcze – choć Nowy Testament nie mówi wprost, że zwierzęta trafią do nieba, wiele nauk Jezusa i fragmentów pism apostolskich zdaje się sugerować, że całe stworzenie ma udział w Bożym planie zbawienia. Jezus zapowiada „odnowienie wszystkich rzeczy” – a skoro w akcie stworzenia zwierzęta były obecne i nazwane „dobrymi”, to można przypuszczać, że i one będą częścią tej odnowy. List do Kolosan mówi, że Chrystus „pojedna z sobą wszystko, zarówno to, co na ziemi, jak i to, co w niebiosach” – sformułowanie to jest niezwykle szerokie i otwiera możliwość, że odkupienie nie ogranicza się jedynie do ludzi. Równie wymowne są słowa z Listu do Rzymian, gdzie Paweł pisze, że całe stworzenie „wzdycha i jęczy w bólach rodzenia”, oczekując objawienia się synów Bożych. To „stworzenie” to nie tylko ludzie – to cały świat, zwierzęta, przyroda – wszystko, co zostało dotknięte skutkami grzechu i co czeka na odkupienie.

Z perspektywy biblijnej można zatem powiedzieć, że zwierzęta – obecne w ogrodzie Eden, dotknięte skutkami grzechu, współcierpiące z człowiekiem, a także chwalące Boga w Objawieniu – są głęboko wpisane w Boży plan.

Ciąg dalszy nastąpi

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Czy w Bożym Królestwie jest miejsce dla zwierząt? Cz I.

[umieściłem już całość. Ale to za długie, trudno się czyta. Teraz umieszczę w 5 częściach, co dzień jedna. MD]

==========================================

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa

Pamięci mojej Matki

Wprowadzenie

Czy w Bożym Królestwie jest miejsce dla zwierząt?

Kiedy byłem dzieckiem, czułem się wspaniale wśród natury, a nie potrzebowałem chodzić daleko – wystarczyło wyjść z domu, bo mieszkałem na jednym z przedmieść Sandomierza, gdzie kończyło się miasto, a zaczynał świat inny, cichy, cudowny. Tam rozpościerały się pola i głębokie wąwozy, wśród drzew rozbrzmiewały ptasie trele, w rozlewiskach i w strumyku na dnie parowu słychać było rechot żab, a w powietrzu tańczyły motyle – lekkie, ulotne, jak beztroskie myśli. Pachniały zioła, polne kwiaty, zboża dojrzewające w słońcu. Wszystko było pełne cudownego życia. Nie zachwycałem się przyrodą świadomie. Była, po prostu była – jak powietrze. Jak sen, który przychodzi co noc, ale dopiero po latach pytasz, co właściwie znaczył.

Wszystko zmieniło się w jeden zimowy wieczór. Pamiętam ciepło pokoju, miękkość drżących płomyków choinkowych świeczek, zapach igliwia i wigilijną wieczerzę. I ten moment, gdy Mama wręczyła mi książkę autorstwa Marii Kownackiej i Marii Kowalewskiej – dwa tomy zatytułowane Głos przyrody. W środku – prosta dedykacja: „Bliżej przyrody – bliżej Boga.”

Te słowa zapadły we mnie niczym ziarno w nieuprawianą wcześniej, ale żyzną i urodzajną glebę.

Książka wciągnęła mnie całkowicie. Chłonąłem ją, a każda strona odkrywała świat, który znałem, ale nie rozumiałem. Nagle drzewa, ptaki i zwierzęta zyskały swoje historie, miejsca i charaktery. Natura przestała być tłem, stając się opowieścią. Tak narodziła się we mnie fascynacja: cicha, głęboka, wierna. Przyszła, by już nigdy nie odejść.

Zawdzięczam to mojej Mamie…

I dziś – z serca, całym sobą – dziękuję Jej za ten dar.

Z czasem jednakże przyszła refleksja głębsza, niemal bolesna.

Zacząłem się zastanawiać: co czeka nas „tam”, po drugiej stronie? W nowym świecie, o którym mówi religia… czy naprawdę będziemy sami? Czy zabraknie tych wszystkich istot, które tak bardzo kochaliśmy i które kochały nas? Zwierząt, które nam towarzyszyły, uczyły czułości, bezinteresownej miłości i były z nami, gdy nikt inny nie potrafił, czy nie chciał być tak bliski, tak wierny?

Nie potrafiłem pogodzić się z teologicznymi opiniami, które przedstawiały niebo wyłącznie jako domenę dusz, pozbawioną jakichkolwiek znanych nam ziemskich elementów. Czyżby Bóg miał zapomnieć o tym, co sam z miłości powołał do istnienia? Czy miałby porzucić to, co uznał za „dobre”? Było to dla mnie nie do przyjęcia. Właśnie wtedy pojawiła się myśl – by poszukać odpowiedzi, zrozumieć i spróbować to opisać.

Ta opowieść to nie traktat ani rozprawa, lecz próba pogodzenia wiary z głosem serca. To może jest tylko niewielka iskra nadziei, ale wierzę, że rozświetli drogę tym, którzy czują podobnie jak ja. Tym, którzy wierzą, że Bóg nie unicestwi Swego stworzenia; że niebo nie będzie puste, ale pełne światła, śpiewu i wszelkiego życia. Że znajdziemy się w miejscu o pięknie niemożliwym do opisania. I że będzie tam wszystko, co kochaliśmy na ziemi – również nasze zwierzęta…

Czy zatem będą one obecne w zaświatach? To pytanie, choć proste, porusza najdelikatniejsze struny ludzkiej duszy. Ma ono wymiar teologiczny, filozoficzny, etyczny i duchowy. Odzwierciedla istotę naszej relacji ze stworzeniem, które towarzyszy nam od zawsze – w codzienności, samotności, radości i cierpieniu. Zwierzęta – tak bliskie, a zarazem tajemnicze – są milczącymi świadkami naszego życia. Ich pośmiertny los staje się odbiciem naszego rozumienia dobra, miłości i Bożego planu dla całego stworzenia.

W chrześcijaństwie zwierzęta są postrzegane na wiele sposobów – nie tylko jako towarzysze człowieka, obecne w jego codziennym życiu, służące pomocą czy dostarczające pożywienia, lecz przede wszystkim jako część Bożego stworzenia. Mają one bez wątpienia swoje miejsce i cel w Jego odwiecznym zamyśle. Refleksja nad ich rolą prowadzi do głębszego pytania o to, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób uczestniczą one w Bożym planie zbawienia oraz co ich los mówi o dobroci i mądrości Stwórcy.

Zwierzęta zajmują istotne miejsce nie tylko w refleksji teologicznej, lecz także w kulturze i życiu społecznym człowieka. W wielu tradycjach symbolizują wartości duchowe lub posiadają znaczenie mistyczne. W mitologiach i wierzeniach ludowych często pojawiają się jako posłańcy bogów, opiekunowie dusz czy duchowi przewodnicy. Ich miejsce w zaświatach rozpatrywane jest w świetle tych symbolicznych ról, a pytania o ich los po śmierci wykraczają poza religijne spekulacje – stają się częścią zbiorowej wyobraźni i wrażliwości duchowej zakorzenionej w kulturze.

Pytanie o obecność zwierząt w zaświatach, choć zakorzenione w teologii, wykracza poza jej ramy, stając się również zagadnieniem kulturowym, etycznym i filozoficznym, które porusza wielu wierzących. Współczesna etyka, podkreślając moralną odpowiedzialność człowieka wobec zwierząt i przyrody, rzuca nowe światło na to odwieczne pytanie. W kontekście rozważań o obecności zwierząt w niebie pojawiają się fundamentalne kwestie dotyczące ich wartości moralnej, roli w wiecznym planie stworzenia, a także ich cierpienia, zmysłowości i potencjalnego wymiaru duchowego.

Rozważania o przyszłości całego stworzenia wykraczają poza teologiczne spekulacje. W ramach eschatologii, nauki o rzeczach ostatecznych człowieka i świata, różne tradycje często ukazują zwierzęta jako ważny element odnowienia, co znajduje odzwierciedlenie w apokaliptycznych wizjach harmonijnego zjednoczenia Bożego stworzenia. Sugerują one przyszłość, gdzie cała rzeczywistość – ludzka, zwierzęca i roślinna – powraca do swojego pierwotnego, idealnego miejsca w Bożym porządku.

Czy w niebie znajdzie się miejsce dla zwierząt? To pytanie, choć może z pozoru wydawać się proste, w rzeczywistości porusza najczulsze struny ludzkiego serca i ducha. Nierozerwalna więź człowieka ze zwierzętami – jako przyjaciółmi, towarzyszami i powiernikami codzienności – skłania wielu wierzących do refleksji nad ich losem w perspektywie życia wiecznego. Czy po drugiej stronie Tęczowego Mostu, który zapowiada wieczną szczęśliwość (o ile tam właśnie zmierzają nasze kroki), czeka na nas ponowne spotkanie z tymi, którzy tak wiele znaczyli dla nas w doczesności?

Od lat krąży piękna, anonimowa opowieść o Tęczowym Moście – miejscu, gdzie po śmierci trafiają zwierzęta szczególnie bliskie ludziom. Choć nie ma ona biblijnego umocowania, warto ją wspomnieć. Pierwotnie poetycka, z powodzeniem może być opowiedziana prozą, nie tracąc głębi i emocjonalnego przesłania. To historia niosąca nadzieję, kojąca żal i przypominająca o trwałej więzi z ukochanymi istotami. Pewnie wymyślił ją i przelał na papier ktoś, kto straciwszy swojego czworonogiego przyjaciela, nie mógł się pogodzić z tym, że stracił go na zawsze:

Tuż u progu nieba rozciąga się przestrzeń zwana Tęczowym Mostem.

Gdy odchodzi zwierzę, które było komuś szczególnie bliskie, trafia właśnie w owo miejsce. Rozciągają się tam rozległe łąki i łagodne wzgórza, stworzone po to, by nasi ukochani przyjaciele mogli biegać i bawić się do woli. Jest tam zawsze pod dostatkiem jedzenia, wody i słońca, a każde zwierzę otoczone jest ciepłem, bezpieczeństwem i spokojem.

Wszystkie stworzenia, które za życia były chore lub stare, odzyskują tu zdrowie i witalność. Te, które były zranione albo okaleczone, wracają do pełni sił – tak, jak je pamiętamy z naszych najpiękniejszych wspomnień i snów. Zwierzęta są szczęśliwe i beztroskie. A jednak… każdemu z nich czegoś brak. Tęsknią. Każde czeka na kogoś wyjątkowego – na ukochanego człowieka, którego musiały zostawić za sobą.

Wspólnie biegają i bawią się każdego dnia, aż przychodzi chwila, gdy jedno z nich nagle się zatrzymuje i patrzy w dal. Uszy unoszą się czujnie, oczy błyszczą, a całe ciało napina się w gotowości. Po chwili rzuca się do biegu – coraz szybciej i szybciej pędzi przez zieloną trawę, niesione przeczuciem bliskiego spotkania.

Zostałeś rozpoznany.

Gdy wreszcie się spotykacie, przytulacie się do siebie w milczeniu, w radosnym zjednoczeniu, którego nic już nie przerwie. Twój przyjaciel delikatnie liże cię po policzku, twoje dłonie znów dotykają znajomej sierści, a oczy spotykają się z tym samym, ufnym spojrzeniem, którego nigdy nie zapomniałeś.

I wtedy – już razem – przekraczacie Tęczowy Most…

W tym sensie Tęczowy Most nie jest ostatecznym celem, lecz miejscem przejściowym – krainą radości i ulgi, ale też wyczekiwania. To tam dusze zwierząt żyją w pokoju, zachowując pamięć i miłość wobec tych, których musiały na jakiś czas opuścić. Dopiero w momencie ponownego spotkania z ukochaną osobą ich podróż się dopełnia. Wspólnie wkraczają do ostatecznego, odnowionego świata – do wiecznego domu, który od początku był obiecany zarówno ludziom, jak i całemu Bożemu stworzeniu.

I znów powraca to pytanie, nie dające nam spokoju: Czy zwierzęta znajdą się w niebie?

Niniejsza książka jest podróżą w poszukiwaniu na to odpowiedzi z perspektywy chrześcijaństwa. Przyjrzymy się, jak w owej religijnej tradycji wyobrażane są zaświaty i czy jest w nich miejsce dla naszych „braci mniejszych” – jak św. Franciszek z Asyżu nazwał zwierzęta. Zajrzymy do Pisma Świętego, by zobaczyć, jakie wizje przyszłości ono przedstawia w kontekście zwierząt. Porozmawiamy o tym, czy zwierzęta mają duszę, czy ich miłość i wierność zasługują na wieczne trwanie. Zastanowimy się, czy raj jest przeznaczony wyłącznie dla ludzi, czy może stanowi wielką, Bożą przestrzeń, w której znajdzie się miejsce dla wszystkich Jego stworzeń.

Ta książka jest próbą zrozumienia głębokich więzi łączących nas ze zwierzętami – nie tylko tu, na Ziemi, ale być może również w wymiarze duchowym. Zachęca czytelnika do refleksji nad tym, jak traktujemy naszych mniejszych braci i czy uczucie, które nas z nimi łączy w doczesnym życiu, może trwać także w wieczności.

Zanim jednak przejdziemy dalej, przyjrzyjmy się dwóm kluczowym zagadnieniom: ewolucji rozumienia nieba – czym było, czym jest obecnie i jak jest pojmowane, gdzie się teraz znajduje i jaka będzie jego lokalizacja po końcu świata – oraz naturze śmierci, obejmującej jej rozumienie, źródła, przyczyny i skutki, a także pytanie, dlaczego dotyka zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Zacznijmy od śmierci i cierpienia.

Śmierć i cierpienie


Śmierć to jedno z najbardziej fundamentalnych, a zarazem tajemniczych doświadczeń, które dotyka każdego człowieka i każde żywe stworzenie. Z biologicznego punktu widzenia stanowi kres życia organizmu – zatrzymanie jego funkcji, rozpad ciała i powrót do elementarnych form materii. W Księdze Rodzaju znajdujemy słowa, które ukazują nie tylko fizyczny wymiar śmierci, ale i jej nieuchronność: „prochem jesteś i w proch się obrócisz!” (Rdz 3,19 – ten i wszystkie dalsze cytaty biblijne za Biblią Tysiąclecia). Śmierć oznacza więc rozpad cielesnej struktury, którą istoty żywe otrzymały przy stworzeniu.

Nie ogranicza się jednak jedynie do aspektu biologicznego. Posiada także głęboki wymiar duchowy, oznaczając oddzielenie człowieka od Boga, który jest źródłem życia. Taka śmierć może wydarzyć się jeszcze za życia – gdy człowiek świadomie odrzuca Bożą miłość i trwa w grzechu. Jest to stan oddalenia, duchowej pustki i utraty sensu. W perspektywie eschatologicznej śmierć nie oznacza końca, lecz przejście – chwilę, w której człowiek staje przed tajemnicą wieczności. Wtedy rozstrzyga się jego los: wspólnota z Bogiem lub ostateczne odrzucenie, będące skutkiem wolnych wyborów.

Śmierć nie była pierwotnym zamysłem Stwórcy. Człowiek został stworzony do życia w harmonii z Bogiem, z sobą samym, z innymi oraz ze światem przyrody. Księga Mądrości mówi wprost: „śmierć weszła na świat przez zawiść diabła i doświadczają jej ci, którzy do niego należą” (Mdr 2,24). Apostoł Paweł dopełnia tę myśl, pisząc: „przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć, i w ten sposób śmierć przeszła na wszystkich ludzi, ponieważ wszyscy zgrzeszyli…” (Rz 5,12). Już w Raju Bóg ostrzega człowieka: „z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz” (Rdz 2,17). Jednak człowiek ulega pokusie szatana, który mówi: „Na pewno nie umrzecie! Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło” (Rdz 3,4–5). Kłamstwo to otwiera drogę grzechu, którego skutki są odczuwalne do dziś. Człowiek traci dar nieśmiertelności i jedność z Bogiem. Jak podsumowuje Paweł: „Zapłatą za grzech jest śmierć” (Rz 6,23).

Wszyscy dziedziczymy zranioną naturę – skłonność do grzechu i jego skutki. Ciało, które otrzymaliśmy jako dar, nie posiada już przymiotu wiecznego trwania. Nawet Jezus Chrystus, przyjmując ludzką naturę, poddał się prawu śmierci, lecz uczynił to dobrowolnie, dla naszego zbawienia. Jego śmierć nie była jednak końcem, ale bramą do zwycięstwa nad grzechem i śmiercią. Chrześcijańska wiara głosi nadzieję życia wiecznego – dar łaski Bożej. „Albowiem zapłatą za grzech jest śmierć, a łaska przez Boga dana to życie wieczne w Chrystusie Jezusie, Panu naszym” (Rz 6,23). Śmierć, choć nieunikniona, nie jest więc czymś ostatecznym.

Grzech pierworodny przyniósł jednak nie tylko śmierć. Skaził również życie, które ją poprzedza: wprowadził choroby, cierpienie, niedostatek, niepokój. Cierpienie stało się jednym z najdotkliwszych skutków upadku. Już od narodzin nosimy w sobie zranioną kondycję, która czyni nas podatnymi nie tylko na błędy moralne, ale i na rozmaite formy bólu – fizycznego, psychicznego i duchowego. Nasze ciała są kruche, narażone na choroby i słabość, a ostatecznie na rozpad.

Chrystus, stając się człowiekiem, w pełni doświadczył tej kondycji. Dobrowolnie przyjął cierpienie i śmierć, by stać się uczestnikiem naszego losu i ofiarować drogę odkupienia. Jego krzyż ukazuje sens cierpienia, które w świetle wiary nie jest już tylko absurdem, lecz może stać się miejscem spotkania z Bogiem i źródłem przemiany.

Choć śmierć ciała należy do porządku upadłego świata, nie oznacza unicestwienia. Chrześcijańska nadzieja sięga dalej – do życia wiecznego, które przekracza granice biologicznego istnienia. Nie jest to naturalne przedłużenie życia, ale nowa rzeczywistość, która wypływa z Bożej łaski i miłości. Śmierć, choć bolesna, może być przejściem ku pełni – drogą, która prowadzi do uczestnictwa w życiu Boga.

Zanim jednak nastąpi to przejście, człowiek doświadcza wielu form cierpienia: choroby, utraty, osamotnienia, niesprawiedliwości. Grzech pierworodny zakłócił porządek całego stworzenia. Ból i zmaganie stały się częścią ludzkiego losu. Wiara nie usuwa cierpienia, lecz nadaje mu sens – jako miejsca spotkania z Chrystusem i możliwości duchowego wzrostu.

Wiemy zatem dlaczego człowiek cierpi, natomiast cierpienie zwierząt pozostaje jednym z najtrudniejszych pytań, przed jakimi stajmy. Zwierzęta nie mają moralnej odpowiedzialności, nie grzeszą świadomie, a mimo to doświadczają bólu. Ich cierpienie, niewinne i nieme, porusza szczególnie głęboko. Doświadczają chorób, przemocy, głodu, samotności – często z winy człowieka, ale również wskutek działania bezwzględnych praw przyrody. Pojawia się pytanie: dlaczego cierpią istoty, które nie zawiniły?

Jedną z możliwych odpowiedzi jest spojrzenie na stworzenie jako rzeczywistość zranioną przez grzech człowieka. Upadek człowieka nie pozostał bez wpływu na świat – zakłócił porządek całej natury. Jak pisze św. Paweł, „całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia” (Rz 8,22), oczekując odkupienia. Zwierzęta nie cierpią z własnej winy, ale dlatego, że należą do świata poranionego. Ich ból nie jest jednak bez znaczenia. Można go postrzegać jako ciche uczestnictwo w tajemnicy krzyża, jako nieme wołanie o odnowienie i uzdrowienie. Choć nieświadome w ludzkim sensie, zwierzęta współcierpią ze światem, odsłaniając jego głęboką tęsknotę za zbawieniem.

To cierpienie domaga się od człowieka nie tylko współczucia, lecz także konkretnej odpowiedzialności. W obliczu bólu niewinnych istot człowiek staje przed wezwaniem do troski, ochrony i czujnej obecności wobec powierzonego mu świata. Cierpienie zwierząt, choć niezawinione i trudne do zrozumienia, może mieścić się w tajemniczym Bożym zamyśle obejmującym całe stworzenie. Ich bezbronność przypomina, że odkupienia oczekuje nie tylko ludzkość, ale cały świat, który w Chrystusie ma zostać odnowiony.

Ich ból, pozbawiony winy i świadomego wyboru, może być echem większego cierpienia – zapisem rozdarcia, które dotknęło całą rzeczywistość. Nie jest to kara, ale skutek głębszego pęknięcia, jakie powstało wraz z grzechem człowieka. W tym sensie cierpienie zwierząt może wskazywać na tajemnicę współcierpienia stworzenia i przypominać o powszechnym oczekiwaniu na odkupienie. Ich los nie jest obojętny wobec Boga; przeciwnie – stanowi część historii zbawienia, w której nic, co stworzone, nie zostaje pominięte.

To ciche cierpienie przypomina, że zbawienie nie dokona się w oderwaniu od reszty świata, ale w zjednoczeniu z nim, gdy wszystko zostanie poddane Chrystusowi. Ból zwierząt, choć trudny do pogodzenia z ludzkim rozumieniem sprawiedliwości, może być nie tylko dramatem, lecz także wołaniem o przemianę i znakiem nadziei, że Bóg nie pozostawi bez odpowiedzi żadnego cierpienia.

Niebo – czym jest i gdzie się znajduje?

Ludzkie wyobrażenia o niebie często bywają zaskakująco uproszczone. Wielu wierzącym wydaje się, że ci, którzy dostąpili zbawienia, spędzają wieczność na nieustannym chodzeniu w kręgu, odziani w długie, białe szaty sięgające pięt, akompaniując sobie na lirach i nieustannie wyśpiewując „Hosanna”. Jeśli taka miałaby być istota wiecznej szczęśliwości, to z pewnością nie wydawałaby się ona szczególnie pociągająca. Monotonia i nuda, nuda i monotonia – trudno wyobrazić sobie coś mniej zachęcającego. Na szczęście, te potoczne wizje mają niewiele wspólnego z tym, co objawia nam Biblia i Święta Tradycja. Jak poucza katolicka eschatologia, rzeczywistość nieba jest o wiele bardziej złożona i pełna. Zanim jednak zagłębimy się w naturę szczęścia wiekuistego, spróbujmy odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: czym właściwie jest to niebo?

Nie da się ukryć, że jest to kwestia niezwykle trudna i zdefiniowanie tego miejsca nieustającej szczęśliwości nie jest zadaniem łatwym, o ile w ogóle w pełni możliwym. W powszechnym myśleniu zakorzeniło się przekonanie, że niebo znajduje się ponad naszymi głowami, gdzieś za chmurami. Przez wieki takie wyobrażenie było bliskie wielu katolikom. Jednakże, w dobie lotów kosmicznych i dynamicznego rozwoju astronomii, teologowie zdecydowanie odrzucają to – a przynajmniej tak się wydaje – naiwne wyjaśnienie. Za chmurami rozciąga się bezkresny Kosmos, pełen gwiazd i planet tworzących rozległe galaktyki. „Nie, to na pewno nie jest niebo – Kraina Wiecznej Szczęśliwości” – argumentują jedni. Dla innych natomiast, te współczesne odkrycia stawiają pytanie, czy to niebo nie jest umiejscowione właśnie w którejś z niezbadanych głębin Kosmosu. Niemniej jednak, są to poglądy nieoficjalne, a nasza refleksja skupi się na nauczaniu Kościoła.

Całe nieporozumienie wynika prawdopodobnie z faktu, że ludziom najłatwiej jest mówić o tym, co nadprzyrodzone, odwołując się do porównań ze światem przyrodzonym, materialnym – z tym wszystkim, co ich otacza od narodzin aż po śmierć, czego mogą dotknąć, zobaczyć, usłyszeć, słowem, do tego, co jest pojmowalne zmysłami. Tymczasem, rzeczywistość nieba, będąca z natury swej nadprzyrodzoną, nie ma bezpośrednich analogii w naszej ziemskiej egzystencji. Jeśli Czytelnik oczekuje, że w tym miejscu dowie się, czym dokładnie jest niebo i gdzie się ono znajduje, to niestety musi przygotować się na pewne rozczarowanie.

Odpowiedzieć możemy jedynie w duchu katolickiej teologii: „Niebo określamy jako stan i miejsce, w którym aniołowie i święci zażywają nadprzyrodzonego szczęścia wiecznego” (Ks. M. Ziółkowski, Eschatologia, Sandomierz 1963, s. 135). A zatem, niebo jest przede wszystkim stanem – stanem wiecznej szczęśliwości. Ale definicja teologiczna wspomina również o nim jako o miejscu. To prawda, lecz niestety, ani na kartach Pisma Świętego, ani w chrześcijańskiej Tradycji nie znajdujemy wyraźnego wskazania: „oto tu” lub „oto tam” znajduje się niebo. Ponieważ to, co nadprzyrodzone, wymyka się porównaniom z tym, co przyrodzone, po prostu nie można w ten sposób rozumować. Być może niebo jest jakimś konkretnym miejscem w materialnej rzeczywistości niewyobrażalnie rozległego Kosmosu, a być może istnieje w innym wymiarze, niedostępnym naszym niedoskonałym zmysłom, tuż obok nas? Ponieważ nie sposób rozstrzygnąć tej kwestii w sposób zadowalający i ostateczny, pozostawmy ją na boku. Reasumując: niebo istnieje, lecz gdzie dokładnie się znajduje, tego niestety nie wiemy. Wiemy natomiast, czym jest: stanem nieustającej i wiecznej szczęśliwości.

O szczęśliwości wiekuistej słów kilkoro

Na szczęście, o wiele więcej możemy dowiedzieć się na temat samego szczęścia, którego po śmierci doświadczają zbawieni. Możemy zgłębić jego rodzaje i przymioty, choć z pewnością nie poznamy wszystkiego. Wynika to z prostej przyczyny: zbyt mało na ten temat zostało objawione na kartach Pisma Świętego – to po pierwsze. Po drugie zaś, ludzki język, stworzony do opisywania materii i skończoności, nie jest w stanie w pełni oddać natury ducha i nieskończoności.

Dla tych, którzy przekroczyli próg ziemskiego życia i w wieczności zostali zaliczeni do grona zbawionych, główną i największą nagrodą jest bezpośrednie obcowanie z Bogiem. Jak mówi Biblia, widzenie Go twarzą w twarz. Określa się to mianem „widzenia uszczęśliwiającego”. Każdy człowiek od narodzin aż po kres swojego cielesnego istnienia nieustannie poszukuje doskonałości i szczęścia. Ponieważ w materialnym świecie nie ma niczego doskonale trwałego i nie można w nim osiągnąć pełni szczęśliwości, to to pragnienie, ten pęd ku doskonałości i szczęściu może w pełni zrealizować się dopiero po śmierci, w wieczności. I to zrealizować się w jeden jedyny, konkretny sposób: poprzez osiągnięcie stanu widzenia Boga „twarzą w twarz”, nieustannego obcowania z Nim i uczestniczenia w chwale Najwyższego. Ponieważ pełnią doskonałości i szczęśliwości jest sam Bóg, istotą szczęścia zbawionych w niebie jest właśnie to bezpośrednie i nieustanne obcowanie z Nim.

To obcowanie dostarcza niebywałej, nieopisanej ludzkim językiem i nieporównywalnej z niczym, czego doświadcza się w życiu cielesnym, rozkoszy. Mówią o tym święci Ojcowie i mistycy. Święty Augustyn woła: „Wezwałeś mnie głośno i zerwałeś zasłonę mojej głuchoty. Zajaśniałeś cudnym blaskiem i rozproszyłeś ciemność mojej ślepoty. Wydałeś woń, a ja zacząłem oddychać i oddech mój ciągle kieruję do Ciebie. Skosztowałem Cię, a teraz jestem głodny i spragniony Ciebie. Dotknąłem Cię i zapłonąłem w Twoim pokoju” (Św. Augustyn, Wyznania, X 27, [w:] Henryk Wójtowicz, Antologia modlitwy patrystycznej, Sandomierz 1971, s. 71). A święty Jan od Krzyża dodaje: „Rozpalona całkowicie dusza w tym boskim zjednoczeniu nasyca się cała obfitością chwały i miłości, odczuwa, że aż do najgłębszej istoty zalewa ja potok chwały, pełen rozkoszy, i że z jej żywota płyną strumienie wody żywej…” (Św. Jan od Krzyża, Żywy płomień miłości, w przekł. O. Bernrda od Matki Bożej, Kraków 1939, s. 34).

Jednak uszczęśliwiające widzenie Boga to nie jedyna, choć najważniejsza z nagród, jakie po śmierci czekają na tych, którzy swoim ziemskim życiem wybrali wieczne przebywanie w raju. Tych nagród jest więcej. Drugą z nich jest miłość uszczęśliwiająca, trzecią zaś takaż radość. Nie będziemy rozwodzić się szczegółowo nad tymi kwestiami, aby nie nużyć Czytelnika. Nie można jednak nie wspomnieć o innych przymiotach nadprzyrodzonej rajskiej nagrody. Otóż błogosławieni nie odczuwają smutku, bólu i cierpienia, czują się całkowicie i doskonale wolni, a wszelkie ich pragnienia i potrzeby są w pełni zaspokajane. Co więcej, naturalnym dla niemal każdego człowieka jest pęd ku poznaniu, pragnienie zgłębiania otaczającej nas rzeczywistości. I właśnie w niebie będzie istniała możliwość ustawicznego pogłębiania tej sfery, poznawania tego wszystkiego, co danego człowieka interesuje. Naturalnie, poznanie kompletne, zdobycie absolutnie całej mądrości przez istotę ludzką, nie będzie możliwe, bowiem gdyby ją posiadła w całości, stałaby się – przynajmniej pod względem rozumu – równa Bogu. A czyż stworzenie może dorównać Stwórcy?

I wreszcie, na koniec, dwie istotne kwestie. Pierwsza – wiadomo, że człowiek, jako istota stworzona przez Boga, został obdarzony wolną wolą. Rodzi się w związku z tym pytanie: czy osoba, która dostąpiła chwały wiekuistej, może grzeszyć? Odpowiedź może być tylko jedna: oczywiście tak, teoretycznie. Gdyby nie mogła, nie dałoby się mówić, że ową wolną wolę posiada. Ale grzeszenie przez nią jest jednak praktycznie zupełnie niemożliwe. Dlaczego? Z kilku powodów. Wymienimy tu tylko dwa, co chyba w zupełności wystarczy. Po pierwsze, dostąpiwszy już zbawienia, dusza wie i rozumie, że niczego ponadto – niczego lepszego – nie jest w stanie osiągnąć i jest tak ugruntowana, utwierdzona w dobru, że popełnienie przez nią grzechu staje się zgoła niemożliwe. A po drugie – posłużmy się przykładem: który z ludzi, posiadający wspaniały pałac, obficie zaopatrzoną spiżarnię, niewyczerpane zasoby pieniędzy, słowem, posiadający wszystko to, co stanowi o doczesnym szczęściu i dobrobycie, chciałby zupełnie dobrowolnie rzucić to wszystko i przenieść się do ziemianki, a żywić się tym, co w pocie czoła uda mu się wyhodować na kamienistej i nieurodzajnej glebie, albo zgoła znaleźć w lesie czy na łące – jagodami, korzonkami czy liśćmi? Oprócz tego wszystkiego, grzech, będący duchowym zanieczyszczeniem, wywołuje w zbawionych duszach naturalną odrazę, podobnie jak u nas, żyjących, obrzydzenie budzą ekskrementy.

Czym było niebo w dawnym rozumieniu?

W odróżnieniu od dzisiejszego rozumienia przestrzeni kosmicznej, biblijne i starożytne pojęcie „nieba” (hebr. šāmayim, gr. ouranos) odnosiło się przede wszystkim do sfery rozciągającej się bezpośrednio nad ziemią oraz do siedziby Boga, aniołów i świętych. Zdaje się to w sposób wyraźny potwierdzać Pismo Święte:

Po rozmowie z nimi Pan Jezus został wzięty do nieba i zasiadł po prawicy Boga. Oni zaś poszli i głosili Ewangelię wszędzie, a Pan współdziałał z nimi i potwierdził naukę znakami, które jej towarzyszyły. (Mk 16,19).

Potem wyprowadził ich ku Betanii i podniósłszy ręce błogosławił ich. A kiedy ich błogosławił, rozstał się z nimi i został uniesiony do nieba. (Łk 24,50–51).

Po tych słowach uniósł się w ich obecności w górę i obłok zabrał Go im sprzed oczu. Kiedy uporczywie wpatrywali się w Niego, jak wstępował do nieba, przystąpili do nich dwaj mężowie w białych szatach. I rzekli: «Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo? Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba». (Dz 1,9–11).

Żydzi często wyobrażali sobie niebo jako strukturę wielopoziomową, gdzie „trzecie niebo” było miejscem szczególnej Bożej obecności, a co Nowy Testament ilustruje słowami św. Pawła Apostoła opisującego swoje własne doświadczenie:

Znam człowieka w Chrystusie, który przed czternastu laty – czy w ciele – nie wiem, czy poza ciałem – też nie wiem, Bóg to wie – został porwany aż do trzeciego nieba. I wiem, że ten człowiek – czy w ciele, nie wiem, czy poza ciałem, został porwany do raju i słyszał tajemne słowa, których się nie godzi człowiekowi powtarzać. (2 Kor 12,2).

Ówczesny obraz kosmosu był zasadniczo trójpoziomowy, obejmując ziemię jako domenę ludzi, niebo jako królestwo boskie oraz podziemia jako sferę oddzielenia od życia, zamieszkiwaną przez byty duchowe i zmarłych. W myśleniu starożytnym, zarówno żydowskim, jak i grecko–rzymskim, świat podziemny nie był jedynie miejscem nieświadomości czy spoczynku ciał, lecz stanowił rzeczywistość pełną duchowych znaczeń. W tradycji biblijnej, a szczególnie w księgach Nowego Testamentu, podziemia są zamieszkiwane przez świadome istoty duchowe – dusze zmarłych w stanie oczekiwania (jak Szeol/Hades, niekoniecznie będące miejscem potępienia), a także byty anielskie – upadli aniołowie związani z tradycją apokryficzną (np. z Księgą Henocha) oraz byty demoniczne, których egzystencja toczy się w oddzieleniu od świata żyjących i od boskiego światła nieba, symbolizując miejsce oddzielenia od Boga. Gdy List do Filipian głosi, że „Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich i podziemnych” (Flp, 2, 5–11), nie odnosi się to do martwych ciał czy biologicznych szczątków, lecz do duchowego wymiaru całego stworzenia, które obejmuje również byty z głębi – upadłych aniołów, dusze zmarłych i wszelkie istoty przebywające poza sferą ziemską i niebiańską, które mimo to zostają włączone w kosmiczny akt uznania panowania Chrystusa. Takie ujęcie odzwierciedla szeroką, eschatologiczną wizję objęcia przez Chrystusa całej rzeczywistości – nie tylko tego, co w górze i na powierzchni, ale również tego, co ukryte i oddzielone od światła, ale nadal podległe Bożemu panowaniu. W tym kontekście niebo symbolizowało czystość, niezmierzoną chwałę oraz radykalne oddalenie od wszelkiego zła, co implikowało jego niedostępność dla tych, którzy byli obciążeni grzechem.

Pytanie zatem o fizyczną lokalizację „nieba” w naszym współczesnym rozumieniu czasu i przestrzeni prowadzi do wniosku, że nie istnieje ono w obrębie naszych znanych wymiarów. Jest raczej usytuowane „poza” nimi, co jednak niekoniecznie implikuje fizyczną odległość. Wręcz przeciwnie, teologia podkreśla, że Bóg może być obecny bliżej, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Idea ta znajduje głębokie uzasadnienie w Piśmie Świętym. Św. Paweł w przemowie na Areopagu stwierdza, że „w rzeczywistości jest On [Bóg] niedaleko od każdego z nas. Bo w Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy” (Dz 17,27–28), co wskazuje na radykalną bliskość Boga względem każdego człowieka. Psalmista wyraża tę samą prawdę, pytając:

Gdzież się oddalę przed Twoim duchem?

Gdzie ucieknę od Twego oblicza?

Gdy wstąpię do nieba, tam jesteś;

jesteś przy mnie, gdy się w Szeolu położę.

Gdybym przybrał skrzydła jutrzenki,

zamieszkał na krańcu morza:

tam również Twa ręka będzie mnie wiodła

i podtrzyma mię Twoja prawica.

Jeśli powiem: «Niech mię przynajmniej ciemności okryją

i noc mnie otoczy jak światło»:

sama ciemność nie będzie ciemna dla Ciebie,

a noc jak dzień zajaśnieje:

<mrok jest dla Ciebie jak światło>

(Ps 139,7–12),

i podkreśla Bożą wszechobecność, która przenika nawet najodleglejsze zakamarki stworzenia. W Księdze Izajasza Bóg powiada: „Tak bowiem mówi Wysoki i Wzniosły, którego stolica jest wieczna, a imię Święty: Zamieszkuję miejsce wzniesione i święte, lecz jestem z człowiekiem skruszonym i pokornym, aby ożywić ducha pokornych i tchnąć życie w serca skruszone.” (Iz 57,15), co ukazuje paradoks Jego transcendencji i immanencji. Jezus w Ewangelii według św. Jana zapewnia: „Jeśli Mnie kto miłuje, będzie zachowywał moją naukę, a Ojciec mój umiłuje go, i przyjdziemy do niego, i będziemy u niego przebywać.” (J 14,23), ukazując zamieszkanie Boga w sercu człowieka. Z kolei w Liście do Kolosan św. Paweł powiada o „Chrystusie pośród was – nadziei chwały” (Kol 1,27), co jeszcze dobitniej wskazuje na wewnętrzną obecność Boga w wierzących. Te teksty biblijne stanowią fundament teologicznej refleksji nad bliskością Boga, który nie tylko przekracza świat, ale także go przenika i w nim zamieszkuje. W tym kontekście, niebo zyskuje również wymiar duchowy, będąc rozumianym jako stan serca głęboko zjednoczonego z Bogiem, co jest możliwe do doświadczenia już teraz, choć jeszcze nie w pełni eschatologicznej.

Jak teraz rozumiane jest niebo?

Współczesna teologia katolicka, czerpiąc z bogactwa Pisma Świętego i wielowiekowej Tradycji Kościoła, odchodzi od dosłownego, geograficznego czy astronomicznego rozumienia nieba. Zamiast tego, akcentuje, że niebo jest przede wszystkim stanem egzystencji charakteryzującym się pełną i niezakłóconą komunią z Bogiem. Ten stan wiecznego szczęścia polega na bezpośrednim oglądaniu Boga „twarzą w twarz” (łac. visio beatifica), co wyklucza wszelki ból, grzech oraz doświadczenie śmierci. Fundamentalne znaczenie dla otwarcia tej perspektywy ma zmartwychwstanie i wniebowstąpienie Jezusa Chrystusa, który, jak sam powiedział, „idzie przygotować nam miejsce”:

Niech się nie trwoży serce wasze. Wierzycie w Boga? I we Mnie wierzcie! W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było, to bym wam powiedział. Idę przecież przygotować wam miejsce. A gdy odejdę i przygotuję wam miejsce, przyjdę powtórnie i zabiorę was do siebie, abyście i wy byli tam, gdzie Ja jestem. (J 14,2–3).

W tym stanie błogosławionej obecności przy Bogu trwają aniołowie oraz dusze świętych, czyli tych, którzy już osiągnęli zbawienie. Z perspektywy eschatologicznej, teologia katolicka naucza, że po powszechnym zmartwychwstaniu ciał, niebo stanie się również miejscem ich istnienia w uwielbionej, przemienionej formie.

Jak niebo będzie wyglądało po końcu świata?

Jakież to niebo zajaśnieje naszym oczom po kresie znanego obecnego świata? W wizji zapisanej w Objawieniu, a zwłaszcza w Apokalipsie świętego Jana, maluje się obraz radykalnej przemiany. Bóg, w swojej nieskończonej mocy i miłości, powoła do istnienia „nowe niebo i nową ziemię”. W tym odmienionym wszechświecie ci, którzy dostąpili zbawienia, przyobleką się w ciała zmartwychwstałe – uwielbione i nieśmiertelne, wolne od wszelkich ziemskich ograniczeń. Co więcej, w tej nowej rzeczywistości niebo i ziemia nie będą już oddzielnymi sferami. Nastąpi ich zjednoczenie, urzeczywistniając pragnienie Boga, by „zamieszkać z ludźmi”. W tej bliskości wszelki cierpienie, żal i sama śmierć zostaną na zawsze unicestwione. To będzie pełne i ostateczne urzeczywistnienie Bożego odwiecznego planu – wieczna i niczym niezmącona wspólnota Stwórcy, odkupionej ludzkości i całego odnowionego stworzenia.

Niebo to spełnienie obietnicy i – według Pisma Świętego – cel człowieka. Człowiek nie został bowiem stworzony dla przemijania, lecz został powołany do życia wiecznego w komunii z Bogiem. Ostateczny cel ludzkiego życia to nie poetycka przenośnia, lecz realna, nadprzyrodzona rzeczywistość, przewyższająca wszelkie wyobrażenia i będąca doskonałym spełnieniem naszego istnienia.

Pismo Święte mówi wyraźnie o niebie jako o miejscu przebywania Boga: „Pan w niebie tron swój ustawił, a swoim panowaniem obejmuje wszechświat” (Ps 103,19), a Pan Jezus uczy nas modlić się: „Ojcze nasz, któryś jest w niebie…” (Mt 6,9). Niebo nie jest przestrzenią fizyczną w sensie ziemskim, lecz rzeczywistością zarówno duchową, jak i ontologiczną – będąc zarazem stanem doskonałego zjednoczenia z Bogiem, jak i rzeczywistością miejsca, w którym objawia się Boża chwała. Przebywają tam święci, aniołowie i zbawieni, uczestnicząc w pełni życia wiecznego: „Ukażesz mi ścieżkę życia, pełnię radości u Ciebie, rozkosze na wieki po Twojej prawicy.” (Ps 16,11). W Nowym Testamencie niebo opisywane jest również jako „dom Ojca”, w którym jest „wiele mieszkań” (J 14,2), oraz jako „miasto Boga żywego, Jeruzalem niebieskie” (Hbr 12,22; por. Ap 21), co wskazuje na realność tej rzeczywistości, choć przekraczającej kategorie czasu i przestrzeni znane ludzkiemu doświadczeniu.

Niebo to także stan duszy całkowicie oczyszczonej z grzechu i przywiązania do stworzeń, która kontempluje Boga twarzą w twarz – w visio beatifica, czyli w widzeniu uszczęśliwiającym. Św. Paweł pisze: „Teraz widzimy jakby w zwierciadle, niejasno; wtedy zaś [zobaczymy] twarzą w twarz: Teraz poznaję po części, wtedy zaś poznam tak, jak i zostałem poznany” (1 Kor 13,12), a św. Jan dodaje: „Umiłowani, obecnie jesteśmy dziećmi Bożymi, ale jeszcze się nie ujawniło, czym będziemy. Wiemy, że gdy się objawi, będziemy do Niego podobni, bo ujrzymy Go takim, jakim jest.” (1 J 3,2). W tym stanie człowiek nie tylko poznaje Boga, ale uczestniczy w Jego życiu i miłości.

Niebo jest stanem doskonałej radości, pokoju i wolności: „I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły».” (Ap 21,4). „Kto bowiem wszedł do Jego odpoczynku, odpocznie po swych czynach, jak Bóg po swoich.” (Hbr 4,10). Niebo nie niszczy wolności – przeciwnie, doskonali ją. Dusza, widząc Boga, już nie pragnie i nie może chcieć niczego innego, bo Bóg jest Dobrem Najwyższym: „Któż, o Panie, podobny do Ciebie?” (Ps 35,10). Grzech staje się niemożliwy nie przez przymus, ale z powodu pełni miłości i doskonałego wyboru dobra.

Kościół naucza, że człowiek to jedność duszy i ciała. Po śmierci dusza udaje się na sąd szczegółowy, a ciało rozpada się – lecz na końcu czasów nastąpi powszechne zmartwychwstanie: „Wielu zaś, co posnęli w prochu ziemi, zbudzi się: jedni do wiecznego życia, drudzy ku hańbie, ku wiecznej odrazie” (Dn 12,2). Wtedy zbawieni otrzymają ciała chwalebne – przemienione, nieśmiertelne, wolne od cierpienia i pełne światła – na wzór zmartwychwstałego Chrystusa:

Podobnie rzecz się ma ze zmartwychwstaniem. Zasiewa się zniszczalne – powstaje zaś niezniszczalne; sieje się niechwalebne – powstaje chwalebne; sieje się słabe – powstaje mocne; zasiewa się ciało zmysłowe – powstaje ciało duchowe. Jeżeli jest ciało ziemskie powstanie też ciało niebieskie. Tak też jest napisane: Stał się pierwszy człowiek, Adam, duszą żyjącą, a ostatni Adam duchem ożywiającym. Nie było jednak wpierw tego, co duchowe, ale to, co ziemskie; duchowe było potem. Pierwszy człowiek z ziemi – ziemski, drugi Człowiek – z nieba. Jaki ów ziemski, tacy i ziemscy; jaki Ten niebieski, tacy i niebiescy. A jak nosiliśmy obraz ziemskiego [człowieka], tak też nosić będziemy obraz [człowieka] niebieskiego. (por. 1 Kor 15,42–49).

Niebo nie jest samotną kontemplacją. Zbawieni tworzą wspólnotę – „społeczność świętych”, prawdziwe miasto Boga, Kościół triumfujący: „Wy natomiast przystąpiliście do góry Syjon, do miasta Boga żyjącego, Jeruzalem niebieskiego, do niezliczonej liczby aniołów, na uroczyste zebranie” (Hbr 12,22). W tej wspólnocie obecni są aniołowie, patriarchowie, prorocy, Apostołowie, męczennicy i wszyscy zbawieni.

Niebo to ojczyzna człowieka: „Nasza bowiem ojczyzna jest w niebie. Stamtąd też jako Zbawcy wyczekujemy Pana naszego Jezusa Chrystusa, który przekształci nasze ciało poniżone, na podobne do swego chwalebnego ciała, tą potęgą, jaką może On także wszystko, co jest, sobie podporządkować.” (Flp 3,20–21). Pełnia istnienia i wieczny pokój są możliwe dla tych, którzy wytrwają w łasce: „Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci wieniec życia” (Ap 2,10).

W obecnym czasie dusze zbawionych, które umarły w łasce Bożej i zostały oczyszczone, już cieszą się wspólnotą z Bogiem – to święci w chwale. Choć nie posiadają jeszcze ciał, ich istnienie nie jest niepełne – lecz czeka na dopełnienie w zmartwychwstaniu. Po końcu czasów, w nowej rzeczywistości stworzonej przez Boga – w „nowym niebie i nowej ziemi” (Ap 21,1) – człowiek będzie żył w pełni: duszą i ciałem, w zjednoczeniu z Bogiem, innymi zbawionymi i całym odkupionym stworzeniem.

Ciąg dalszy nastąpi

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

Królestwo całego stworzenia

Czy w Królestwie Bożym jest miejsce dla zwierząt?

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Stworzenie i wieczność

Czy w niebie będą zwierzęta?

Opracował Andrzej Juliusz Sarwa

Pamięci mojej Matki

=====================================

Wprowadzenie

Czy w Bożym Królestwie jest miejsce dla zwierząt?

Kiedy byłem dzieckiem, czułem się wspaniale wśród natury, a nie potrzebowałem chodzić daleko – wystarczyło wyjść z domu, bo mieszkałem na jednym z przedmieść Sandomierza, gdzie kończyło się miasto, a zaczynał świat inny, cichy, cudowny. Tam rozpościerały się pola i głębokie wąwozy, wśród drzew rozbrzmiewały ptasie trele, w rozlewiskach i w strumyku na dnie parowu słychać było rechot żab, a w powietrzu tańczyły motyle – lekkie, ulotne, jak beztroskie myśli. Pachniały zioła, polne kwiaty, zboża dojrzewające w słońcu. Wszystko było pełne cudownego życia. Nie zachwycałem się przyrodą świadomie. Była, po prostu była – jak powietrze. Jak sen, który przychodzi co noc, ale dopiero po latach pytasz, co właściwie znaczył.

Wszystko zmieniło się w jeden zimowy wieczór. Pamiętam ciepło pokoju, miękkość drżących płomyków choinkowych świeczek, zapach igliwia i wigilijną wieczerzę. I ten moment, gdy Mama wręczyła mi książkę autorstwa Marii Kownackiej i Marii Kowalewskiej – dwa tomy zatytułowane Głos przyrody. W środku – prosta dedykacja: „Bliżej przyrody – bliżej Boga.”

Te słowa zapadły we mnie niczym ziarno w nieuprawianą wcześniej, ale żyzną i urodzajną glebę.

Książka wciągnęła mnie całkowicie. Chłonąłem ją, a każda strona odkrywała świat, który znałem, ale nie rozumiałem. Nagle drzewa, ptaki i zwierzęta zyskały swoje historie, miejsca i charaktery. Natura przestała być tłem, stając się opowieścią. Tak narodziła się we mnie fascynacja: cicha, głęboka, wierna. Przyszła, by już nigdy nie odejść.

Zawdzięczam to mojej Mamie…

I dziś – z serca, całym sobą – dziękuję Jej za ten dar.

Z czasem jednakże przyszła refleksja głębsza, niemal bolesna.

Zacząłem się zastanawiać: co czeka nas „tam”, po drugiej stronie? W nowym świecie, o którym mówi religia… czy naprawdę będziemy sami? Czy zabraknie tych wszystkich istot, które tak bardzo kochaliśmy i które kochały nas? Zwierząt, które nam towarzyszyły, uczyły czułości, bezinteresownej miłości i były z nami, gdy nikt inny nie potrafił, czy nie chciał być tak bliski, tak wierny?

Nie potrafiłem pogodzić się z teologicznymi opiniami, które przedstawiały niebo wyłącznie jako domenę dusz, pozbawioną jakichkolwiek znanych nam ziemskich elementów. Czyżby Bóg miał zapomnieć o tym, co sam z miłości powołał do istnienia? Czy miałby porzucić to, co uznał za „dobre”? Było to dla mnie nie do przyjęcia. Właśnie wtedy pojawiła się myśl – by poszukać odpowiedzi, zrozumieć i spróbować to opisać.

Ta opowieść to nie traktat ani rozprawa, lecz próba pogodzenia wiary z głosem serca. To może jest tylko niewielka iskra nadziei, ale wierzę, że rozświetli drogę tym, którzy czują podobnie jak ja. Tym, którzy wierzą, że Bóg nie unicestwi Swego stworzenia; że niebo nie będzie puste, ale pełne światła, śpiewu i wszelkiego życia. Że znajdziemy się w miejscu o pięknie niemożliwym do opisania. I że będzie tam wszystko, co kochaliśmy na ziemi – również nasze zwierzęta…

Czy zatem będą one obecne w zaświatach? To pytanie, choć proste, porusza najdelikatniejsze struny ludzkiej duszy. Ma ono wymiar teologiczny, filozoficzny, etyczny i duchowy. Odzwierciedla istotę naszej relacji ze stworzeniem, które towarzyszy nam od zawsze – w codzienności, samotności, radości i cierpieniu. Zwierzęta – tak bliskie, a zarazem tajemnicze – są milczącymi świadkami naszego życia. Ich pośmiertny los staje się odbiciem naszego rozumienia dobra, miłości i Bożego planu dla całego stworzenia.

W chrześcijaństwie zwierzęta są postrzegane na wiele sposobów – nie tylko jako towarzysze człowieka, obecne w jego codziennym życiu, służące pomocą czy dostarczające pożywienia, lecz przede wszystkim jako część Bożego stworzenia. Mają one bez wątpienia swoje miejsce i cel w Jego odwiecznym zamyśle. Refleksja nad ich rolą prowadzi do głębszego pytania o to, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób uczestniczą one w Bożym planie zbawienia oraz co ich los mówi o dobroci i mądrości Stwórcy.

Zwierzęta zajmują istotne miejsce nie tylko w refleksji teologicznej, lecz także w kulturze i życiu społecznym człowieka. W wielu tradycjach symbolizują wartości duchowe lub posiadają znaczenie mistyczne. W mitologiach i wierzeniach ludowych często pojawiają się jako posłańcy bogów, opiekunowie dusz czy duchowi przewodnicy. Ich miejsce w zaświatach rozpatrywane jest w świetle tych symbolicznych ról, a pytania o ich los po śmierci wykraczają poza religijne spekulacje – stają się częścią zbiorowej wyobraźni i wrażliwości duchowej zakorzenionej w kulturze.

Pytanie o obecność zwierząt w zaświatach, choć zakorzenione w teologii, wykracza poza jej ramy, stając się również zagadnieniem kulturowym, etycznym i filozoficznym, które porusza wielu wierzących. Współczesna etyka, podkreślając moralną odpowiedzialność człowieka wobec zwierząt i przyrody, rzuca nowe światło na to odwieczne pytanie. W kontekście rozważań o obecności zwierząt w niebie pojawiają się fundamentalne kwestie dotyczące ich wartości moralnej, roli w wiecznym planie stworzenia, a także ich cierpienia, zmysłowości i potencjalnego wymiaru duchowego.

Rozważania o przyszłości całego stworzenia wykraczają poza teologiczne spekulacje. W ramach eschatologii, nauki o rzeczach ostatecznych człowieka i świata, różne tradycje często ukazują zwierzęta jako ważny element odnowienia, co znajduje odzwierciedlenie w apokaliptycznych wizjach harmonijnego zjednoczenia Bożego stworzenia. Sugerują one przyszłość, gdzie cała rzeczywistość – ludzka, zwierzęca i roślinna – powraca do swojego pierwotnego, idealnego miejsca w Bożym porządku.

Czy w niebie znajdzie się miejsce dla zwierząt? To pytanie, choć może z pozoru wydawać się proste, w rzeczywistości porusza najczulsze struny ludzkiego serca i ducha. Nierozerwalna więź człowieka ze zwierzętami – jako przyjaciółmi, towarzyszami i powiernikami codzienności – skłania wielu wierzących do refleksji nad ich losem w perspektywie życia wiecznego. Czy po drugiej stronie Tęczowego Mostu, który zapowiada wieczną szczęśliwość (o ile tam właśnie zmierzają nasze kroki), czeka na nas ponowne spotkanie z tymi, którzy tak wiele znaczyli dla nas w doczesności?

Od lat krąży piękna, anonimowa opowieść o Tęczowym Moście – miejscu, gdzie po śmierci trafiają zwierzęta szczególnie bliskie ludziom. Choć nie ma ona biblijnego umocowania, warto ją wspomnieć. Pierwotnie poetycka, z powodzeniem może być opowiedziana prozą, nie tracąc głębi i emocjonalnego przesłania. To historia niosąca nadzieję, kojąca żal i przypominająca o trwałej więzi z ukochanymi istotami. Pewnie wymyślił ją i przelał na papier ktoś, kto straciwszy swojego czworonogiego przyjaciela, nie mógł się pogodzić z tym, że stracił go na zawsze:

Tuż u progu nieba rozciąga się przestrzeń zwana Tęczowym Mostem.

Gdy odchodzi zwierzę, które było komuś szczególnie bliskie, trafia właśnie w owo miejsce. Rozciągają się tam rozległe łąki i łagodne wzgórza, stworzone po to, by nasi ukochani przyjaciele mogli biegać i bawić się do woli. Jest tam zawsze pod dostatkiem jedzenia, wody i słońca, a każde zwierzę otoczone jest ciepłem, bezpieczeństwem i spokojem.

Wszystkie stworzenia, które za życia były chore lub stare, odzyskują tu zdrowie i witalność. Te, które były zranione albo okaleczone, wracają do pełni sił – tak, jak je pamiętamy z naszych najpiękniejszych wspomnień i snów. Zwierzęta są szczęśliwe i beztroskie. A jednak… każdemu z nich czegoś brak. Tęsknią. Każde czeka na kogoś wyjątkowego – na ukochanego człowieka, którego musiały zostawić za sobą.

Wspólnie biegają i bawią się każdego dnia, aż przychodzi chwila, gdy jedno z nich nagle się zatrzymuje i patrzy w dal. Uszy unoszą się czujnie, oczy błyszczą, a całe ciało napina się w gotowości. Po chwili rzuca się do biegu – coraz szybciej i szybciej pędzi przez zieloną trawę, niesione przeczuciem bliskiego spotkania.

Zostałeś rozpoznany.

Gdy wreszcie się spotykacie, przytulacie się do siebie w milczeniu, w radosnym zjednoczeniu, którego nic już nie przerwie. Twój przyjaciel delikatnie liże cię po policzku, twoje dłonie znów dotykają znajomej sierści, a oczy spotykają się z tym samym, ufnym spojrzeniem, którego nigdy nie zapomniałeś.

I wtedy – już razem – przekraczacie Tęczowy Most…

W tym sensie Tęczowy Most nie jest ostatecznym celem, lecz miejscem przejściowym – krainą radości i ulgi, ale też wyczekiwania. To tam dusze zwierząt żyją w pokoju, zachowując pamięć i miłość wobec tych, których musiały na jakiś czas opuścić. Dopiero w momencie ponownego spotkania z ukochaną osobą ich podróż się dopełnia. Wspólnie wkraczają do ostatecznego, odnowionego świata – do wiecznego domu, który od początku był obiecany zarówno ludziom, jak i całemu Bożemu stworzeniu.

I znów powraca to pytanie, nie dające nam spokoju: Czy zwierzęta znajdą się w niebie?

Niniejsza książka jest podróżą w poszukiwaniu na to odpowiedzi z perspektywy chrześcijaństwa. Przyjrzymy się, jak w owej religijnej tradycji wyobrażane są zaświaty i czy jest w nich miejsce dla naszych „braci mniejszych” – jak św. Franciszek z Asyżu nazwał zwierzęta. Zajrzymy do Pisma Świętego, by zobaczyć, jakie wizje przyszłości ono przedstawia w kontekście zwierząt. Porozmawiamy o tym, czy zwierzęta mają duszę, czy ich miłość i wierność zasługują na wieczne trwanie. Zastanowimy się, czy raj jest przeznaczony wyłącznie dla ludzi, czy może stanowi wielką, Bożą przestrzeń, w której znajdzie się miejsce dla wszystkich Jego stworzeń.

Ta książka jest próbą zrozumienia głębokich więzi łączących nas ze zwierzętami – nie tylko tu, na Ziemi, ale być może również w wymiarze duchowym. Zachęca czytelnika do refleksji nad tym, jak traktujemy naszych mniejszych braci i czy uczucie, które nas z nimi łączy w doczesnym życiu, może trwać także w wieczności.

Zanim jednak przejdziemy dalej, przyjrzyjmy się dwóm kluczowym zagadnieniom: ewolucji rozumienia nieba – czym było, czym jest obecnie i jak jest pojmowane, gdzie się teraz znajduje i jaka będzie jego lokalizacja po końcu świata – oraz naturze śmierci, obejmującej jej rozumienie, źródła, przyczyny i skutki, a także pytanie, dlaczego dotyka zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Zacznijmy od śmierci i cierpienia.

Śmierć i cierpienie


Śmierć to jedno z najbardziej fundamentalnych, a zarazem tajemniczych doświadczeń, które dotyka każdego człowieka i każde żywe stworzenie. Z biologicznego punktu widzenia stanowi kres życia organizmu – zatrzymanie jego funkcji, rozpad ciała i powrót do elementarnych form materii. W Księdze Rodzaju znajdujemy słowa, które ukazują nie tylko fizyczny wymiar śmierci, ale i jej nieuchronność: „prochem jesteś i w proch się obrócisz!” (Rdz 3,19 – ten i wszystkie dalsze cytaty biblijne za Biblią Tysiąclecia). Śmierć oznacza więc rozpad cielesnej struktury, którą istoty żywe otrzymały przy stworzeniu.

Nie ogranicza się jednak jedynie do aspektu biologicznego. Posiada także głęboki wymiar duchowy, oznaczając oddzielenie człowieka od Boga, który jest źródłem życia. Taka śmierć może wydarzyć się jeszcze za życia – gdy człowiek świadomie odrzuca Bożą miłość i trwa w grzechu. Jest to stan oddalenia, duchowej pustki i utraty sensu. W perspektywie eschatologicznej śmierć nie oznacza końca, lecz przejście – chwilę, w której człowiek staje przed tajemnicą wieczności. Wtedy rozstrzyga się jego los: wspólnota z Bogiem lub ostateczne odrzucenie, będące skutkiem wolnych wyborów.

Śmierć nie była pierwotnym zamysłem Stwórcy. Człowiek został stworzony do życia w harmonii z Bogiem, z sobą samym, z innymi oraz ze światem przyrody. Księga Mądrości mówi wprost: „śmierć weszła na świat przez zawiść diabła i doświadczają jej ci, którzy do niego należą” (Mdr 2,24). Apostoł Paweł dopełnia tę myśl, pisząc: „przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć, i w ten sposób śmierć przeszła na wszystkich ludzi, ponieważ wszyscy zgrzeszyli…” (Rz 5,12). Już w Raju Bóg ostrzega człowieka: „z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz” (Rdz 2,17). Jednak człowiek ulega pokusie szatana, który mówi: „Na pewno nie umrzecie! Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło” (Rdz 3,4–5). Kłamstwo to otwiera drogę grzechu, którego skutki są odczuwalne do dziś. Człowiek traci dar nieśmiertelności i jedność z Bogiem. Jak podsumowuje Paweł: „Zapłatą za grzech jest śmierć” (Rz 6,23).

Wszyscy dziedziczymy zranioną naturę – skłonność do grzechu i jego skutki. Ciało, które otrzymaliśmy jako dar, nie posiada już przymiotu wiecznego trwania. Nawet Jezus Chrystus, przyjmując ludzką naturę, poddał się prawu śmierci, lecz uczynił to dobrowolnie, dla naszego zbawienia. Jego śmierć nie była jednak końcem, ale bramą do zwycięstwa nad grzechem i śmiercią. Chrześcijańska wiara głosi nadzieję życia wiecznego – dar łaski Bożej. „Albowiem zapłatą za grzech jest śmierć, a łaska przez Boga dana to życie wieczne w Chrystusie Jezusie, Panu naszym” (Rz 6,23). Śmierć, choć nieunikniona, nie jest więc czymś ostatecznym.

Grzech pierworodny przyniósł jednak nie tylko śmierć. Skaził również życie, które ją poprzedza: wprowadził choroby, cierpienie, niedostatek, niepokój. Cierpienie stało się jednym z najdotkliwszych skutków upadku. Już od narodzin nosimy w sobie zranioną kondycję, która czyni nas podatnymi nie tylko na błędy moralne, ale i na rozmaite formy bólu – fizycznego, psychicznego i duchowego. Nasze ciała są kruche, narażone na choroby i słabość, a ostatecznie na rozpad.

Chrystus, stając się człowiekiem, w pełni doświadczył tej kondycji. Dobrowolnie przyjął cierpienie i śmierć, by stać się uczestnikiem naszego losu i ofiarować drogę odkupienia. Jego krzyż ukazuje sens cierpienia, które w świetle wiary nie jest już tylko absurdem, lecz może stać się miejscem spotkania z Bogiem i źródłem przemiany.

Choć śmierć ciała należy do porządku upadłego świata, nie oznacza unicestwienia. Chrześcijańska nadzieja sięga dalej – do życia wiecznego, które przekracza granice biologicznego istnienia. Nie jest to naturalne przedłużenie życia, ale nowa rzeczywistość, która wypływa z Bożej łaski i miłości. Śmierć, choć bolesna, może być przejściem ku pełni – drogą, która prowadzi do uczestnictwa w życiu Boga.

Zanim jednak nastąpi to przejście, człowiek doświadcza wielu form cierpienia: choroby, utraty, osamotnienia, niesprawiedliwości. Grzech pierworodny zakłócił porządek całego stworzenia. Ból i zmaganie stały się częścią ludzkiego losu. Wiara nie usuwa cierpienia, lecz nadaje mu sens – jako miejsca spotkania z Chrystusem i możliwości duchowego wzrostu.

Wiemy zatem dlaczego człowiek cierpi, natomiast cierpienie zwierząt pozostaje jednym z najtrudniejszych pytań, przed jakimi stajmy. Zwierzęta nie mają moralnej odpowiedzialności, nie grzeszą świadomie, a mimo to doświadczają bólu. Ich cierpienie, niewinne i nieme, porusza szczególnie głęboko. Doświadczają chorób, przemocy, głodu, samotności – często z winy człowieka, ale również wskutek działania bezwzględnych praw przyrody. Pojawia się pytanie: dlaczego cierpią istoty, które nie zawiniły?

Jedną z możliwych odpowiedzi jest spojrzenie na stworzenie jako rzeczywistość zranioną przez grzech człowieka. Upadek człowieka nie pozostał bez wpływu na świat – zakłócił porządek całej natury. Jak pisze św. Paweł, „całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia” (Rz 8,22), oczekując odkupienia. Zwierzęta nie cierpią z własnej winy, ale dlatego, że należą do świata poranionego. Ich ból nie jest jednak bez znaczenia. Można go postrzegać jako ciche uczestnictwo w tajemnicy krzyża, jako nieme wołanie o odnowienie i uzdrowienie. Choć nieświadome w ludzkim sensie, zwierzęta współcierpią ze światem, odsłaniając jego głęboką tęsknotę za zbawieniem.

To cierpienie domaga się od człowieka nie tylko współczucia, lecz także konkretnej odpowiedzialności. W obliczu bólu niewinnych istot człowiek staje przed wezwaniem do troski, ochrony i czujnej obecności wobec powierzonego mu świata. Cierpienie zwierząt, choć niezawinione i trudne do zrozumienia, może mieścić się w tajemniczym Bożym zamyśle obejmującym całe stworzenie. Ich bezbronność przypomina, że odkupienia oczekuje nie tylko ludzkość, ale cały świat, który w Chrystusie ma zostać odnowiony.

Ich ból, pozbawiony winy i świadomego wyboru, może być echem większego cierpienia – zapisem rozdarcia, które dotknęło całą rzeczywistość. Nie jest to kara, ale skutek głębszego pęknięcia, jakie powstało wraz z grzechem człowieka. W tym sensie cierpienie zwierząt może wskazywać na tajemnicę współcierpienia stworzenia i przypominać o powszechnym oczekiwaniu na odkupienie. Ich los nie jest obojętny wobec Boga; przeciwnie – stanowi część historii zbawienia, w której nic, co stworzone, nie zostaje pominięte.

To ciche cierpienie przypomina, że zbawienie nie dokona się w oderwaniu od reszty świata, ale w zjednoczeniu z nim, gdy wszystko zostanie poddane Chrystusowi. Ból zwierząt, choć trudny do pogodzenia z ludzkim rozumieniem sprawiedliwości, może być nie tylko dramatem, lecz także wołaniem o przemianę i znakiem nadziei, że Bóg nie pozostawi bez odpowiedzi żadnego cierpienia.

Niebo – czym jest i gdzie się znajduje?

Ludzkie wyobrażenia o niebie często bywają zaskakująco uproszczone. Wielu wierzącym wydaje się, że ci, którzy dostąpili zbawienia, spędzają wieczność na nieustannym chodzeniu w kręgu, odziani w długie, białe szaty sięgające pięt, akompaniując sobie na lirach i nieustannie wyśpiewując „Hosanna”. Jeśli taka miałaby być istota wiecznej szczęśliwości, to z pewnością nie wydawałaby się ona szczególnie pociągająca. Monotonia i nuda, nuda i monotonia – trudno wyobrazić sobie coś mniej zachęcającego. Na szczęście, te potoczne wizje mają niewiele wspólnego z tym, co objawia nam Biblia i Święta Tradycja. Jak poucza katolicka eschatologia, rzeczywistość nieba jest o wiele bardziej złożona i pełna. Zanim jednak zagłębimy się w naturę szczęścia wiekuistego, spróbujmy odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: czym właściwie jest to niebo?

Nie da się ukryć, że jest to kwestia niezwykle trudna i zdefiniowanie tego miejsca nieustającej szczęśliwości nie jest zadaniem łatwym, o ile w ogóle w pełni możliwym. W powszechnym myśleniu zakorzeniło się przekonanie, że niebo znajduje się ponad naszymi głowami, gdzieś za chmurami. Przez wieki takie wyobrażenie było bliskie wielu katolikom. Jednakże, w dobie lotów kosmicznych i dynamicznego rozwoju astronomii, teologowie zdecydowanie odrzucają to – a przynajmniej tak się wydaje – naiwne wyjaśnienie. Za chmurami rozciąga się bezkresny Kosmos, pełen gwiazd i planet tworzących rozległe galaktyki. „Nie, to na pewno nie jest niebo – Kraina Wiecznej Szczęśliwości” – argumentują jedni. Dla innych natomiast, te współczesne odkrycia stawiają pytanie, czy to niebo nie jest umiejscowione właśnie w którejś z niezbadanych głębin Kosmosu. Niemniej jednak, są to poglądy nieoficjalne, a nasza refleksja skupi się na nauczaniu Kościoła.

Całe nieporozumienie wynika prawdopodobnie z faktu, że ludziom najłatwiej jest mówić o tym, co nadprzyrodzone, odwołując się do porównań ze światem przyrodzonym, materialnym – z tym wszystkim, co ich otacza od narodzin aż po śmierć, czego mogą dotknąć, zobaczyć, usłyszeć, słowem, do tego, co jest pojmowalne zmysłami. Tymczasem, rzeczywistość nieba, będąca z natury swej nadprzyrodzoną, nie ma bezpośrednich analogii w naszej ziemskiej egzystencji. Jeśli Czytelnik oczekuje, że w tym miejscu dowie się, czym dokładnie jest niebo i gdzie się ono znajduje, to niestety musi przygotować się na pewne rozczarowanie.

Odpowiedzieć możemy jedynie w duchu katolickiej teologii: „Niebo określamy jako stan i miejsce, w którym aniołowie i święci zażywają nadprzyrodzonego szczęścia wiecznego” (Ks. M. Ziółkowski, Eschatologia, Sandomierz 1963, s. 135). A zatem, niebo jest przede wszystkim stanem – stanem wiecznej szczęśliwości. Ale definicja teologiczna wspomina również o nim jako o miejscu. To prawda, lecz niestety, ani na kartach Pisma Świętego, ani w chrześcijańskiej Tradycji nie znajdujemy wyraźnego wskazania: „oto tu” lub „oto tam” znajduje się niebo. Ponieważ to, co nadprzyrodzone, wymyka się porównaniom z tym, co przyrodzone, po prostu nie można w ten sposób rozumować. Być może niebo jest jakimś konkretnym miejscem w materialnej rzeczywistości niewyobrażalnie rozległego Kosmosu, a być może istnieje w innym wymiarze, niedostępnym naszym niedoskonałym zmysłom, tuż obok nas? Ponieważ nie sposób rozstrzygnąć tej kwestii w sposób zadowalający i ostateczny, pozostawmy ją na boku. Reasumując: niebo istnieje, lecz gdzie dokładnie się znajduje, tego niestety nie wiemy. Wiemy natomiast, czym jest: stanem nieustającej i wiecznej szczęśliwości.

O szczęśliwości wiekuistej słów kilkoro

Na szczęście, o wiele więcej możemy dowiedzieć się na temat samego szczęścia, którego po śmierci doświadczają zbawieni. Możemy zgłębić jego rodzaje i przymioty, choć z pewnością nie poznamy wszystkiego. Wynika to z prostej przyczyny: zbyt mało na ten temat zostało objawione na kartach Pisma Świętego – to po pierwsze. Po drugie zaś, ludzki język, stworzony do opisywania materii i skończoności, nie jest w stanie w pełni oddać natury ducha i nieskończoności.

Dla tych, którzy przekroczyli próg ziemskiego życia i w wieczności zostali zaliczeni do grona zbawionych, główną i największą nagrodą jest bezpośrednie obcowanie z Bogiem. Jak mówi Biblia, widzenie Go twarzą w twarz. Określa się to mianem „widzenia uszczęśliwiającego”. Każdy człowiek od narodzin aż po kres swojego cielesnego istnienia nieustannie poszukuje doskonałości i szczęścia. Ponieważ w materialnym świecie nie ma niczego doskonale trwałego i nie można w nim osiągnąć pełni szczęśliwości, to to pragnienie, ten pęd ku doskonałości i szczęściu może w pełni zrealizować się dopiero po śmierci, w wieczności. I to zrealizować się w jeden jedyny, konkretny sposób: poprzez osiągnięcie stanu widzenia Boga „twarzą w twarz”, nieustannego obcowania z Nim i uczestniczenia w chwale Najwyższego. Ponieważ pełnią doskonałości i szczęśliwości jest sam Bóg, istotą szczęścia zbawionych w niebie jest właśnie to bezpośrednie i nieustanne obcowanie z Nim.

To obcowanie dostarcza niebywałej, nieopisanej ludzkim językiem i nieporównywalnej z niczym, czego doświadcza się w życiu cielesnym, rozkoszy. Mówią o tym święci Ojcowie i mistycy. Święty Augustyn woła: „Wezwałeś mnie głośno i zerwałeś zasłonę mojej głuchoty. Zajaśniałeś cudnym blaskiem i rozproszyłeś ciemność mojej ślepoty. Wydałeś woń, a ja zacząłem oddychać i oddech mój ciągle kieruję do Ciebie. Skosztowałem Cię, a teraz jestem głodny i spragniony Ciebie. Dotknąłem Cię i zapłonąłem w Twoim pokoju” (Św. Augustyn, Wyznania, X 27, [w:] Henryk Wójtowicz, Antologia modlitwy patrystycznej, Sandomierz 1971, s. 71). A święty Jan od Krzyża dodaje: „Rozpalona całkowicie dusza w tym boskim zjednoczeniu nasyca się cała obfitością chwały i miłości, odczuwa, że aż do najgłębszej istoty zalewa ja potok chwały, pełen rozkoszy, i że z jej żywota płyną strumienie wody żywej…” (Św. Jan od Krzyża, Żywy płomień miłości, w przekł. O. Bernrda od Matki Bożej, Kraków 1939, s. 34).

Jednak uszczęśliwiające widzenie Boga to nie jedyna, choć najważniejsza z nagród, jakie po śmierci czekają na tych, którzy swoim ziemskim życiem wybrali wieczne przebywanie w raju. Tych nagród jest więcej. Drugą z nich jest miłość uszczęśliwiająca, trzecią zaś takaż radość. Nie będziemy rozwodzić się szczegółowo nad tymi kwestiami, aby nie nużyć Czytelnika. Nie można jednak nie wspomnieć o innych przymiotach nadprzyrodzonej rajskiej nagrody. Otóż błogosławieni nie odczuwają smutku, bólu i cierpienia, czują się całkowicie i doskonale wolni, a wszelkie ich pragnienia i potrzeby są w pełni zaspokajane. Co więcej, naturalnym dla niemal każdego człowieka jest pęd ku poznaniu, pragnienie zgłębiania otaczającej nas rzeczywistości. I właśnie w niebie będzie istniała możliwość ustawicznego pogłębiania tej sfery, poznawania tego wszystkiego, co danego człowieka interesuje. Naturalnie, poznanie kompletne, zdobycie absolutnie całej mądrości przez istotę ludzką, nie będzie możliwe, bowiem gdyby ją posiadła w całości, stałaby się – przynajmniej pod względem rozumu – równa Bogu. A czyż stworzenie może dorównać Stwórcy?

I wreszcie, na koniec, dwie istotne kwestie. Pierwsza – wiadomo, że człowiek, jako istota stworzona przez Boga, został obdarzony wolną wolą. Rodzi się w związku z tym pytanie: czy osoba, która dostąpiła chwały wiekuistej, może grzeszyć? Odpowiedź może być tylko jedna: oczywiście tak, teoretycznie. Gdyby nie mogła, nie dałoby się mówić, że ową wolną wolę posiada. Ale grzeszenie przez nią jest jednak praktycznie zupełnie niemożliwe. Dlaczego? Z kilku powodów. Wymienimy tu tylko dwa, co chyba w zupełności wystarczy. Po pierwsze, dostąpiwszy już zbawienia, dusza wie i rozumie, że niczego ponadto – niczego lepszego – nie jest w stanie osiągnąć i jest tak ugruntowana, utwierdzona w dobru, że popełnienie przez nią grzechu staje się zgoła niemożliwe. A po drugie – posłużmy się przykładem: który z ludzi, posiadający wspaniały pałac, obficie zaopatrzoną spiżarnię, niewyczerpane zasoby pieniędzy, słowem, posiadający wszystko to, co stanowi o doczesnym szczęściu i dobrobycie, chciałby zupełnie dobrowolnie rzucić to wszystko i przenieść się do ziemianki, a żywić się tym, co w pocie czoła uda mu się wyhodować na kamienistej i nieurodzajnej glebie, albo zgoła znaleźć w lesie czy na łące – jagodami, korzonkami czy liśćmi? Oprócz tego wszystkiego, grzech, będący duchowym zanieczyszczeniem, wywołuje w zbawionych duszach naturalną odrazę, podobnie jak u nas, żyjących, obrzydzenie budzą ekskrementy.

Czym było niebo w dawnym rozumieniu?

W odróżnieniu od dzisiejszego rozumienia przestrzeni kosmicznej, biblijne i starożytne pojęcie „nieba” (hebr. šāmayim, gr. ouranos) odnosiło się przede wszystkim do sfery rozciągającej się bezpośrednio nad ziemią oraz do siedziby Boga, aniołów i świętych. Zdaje się to w sposób wyraźny potwierdzać Pismo Święte:

Po rozmowie z nimi Pan Jezus został wzięty do nieba i zasiadł po prawicy Boga. Oni zaś poszli i głosili Ewangelię wszędzie, a Pan współdziałał z nimi i potwierdził naukę znakami, które jej towarzyszyły. (Mk 16,19).

Potem wyprowadził ich ku Betanii i podniósłszy ręce błogosławił ich. A kiedy ich błogosławił, rozstał się z nimi i został uniesiony do nieba. (Łk 24,50–51).

Po tych słowach uniósł się w ich obecności w górę i obłok zabrał Go im sprzed oczu. Kiedy uporczywie wpatrywali się w Niego, jak wstępował do nieba, przystąpili do nich dwaj mężowie w białych szatach. I rzekli: «Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo? Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba». (Dz 1,9–11).

Żydzi często wyobrażali sobie niebo jako strukturę wielopoziomową, gdzie „trzecie niebo” było miejscem szczególnej Bożej obecności, a co Nowy Testament ilustruje słowami św. Pawła Apostoła opisującego swoje własne doświadczenie:

Znam człowieka w Chrystusie, który przed czternastu laty – czy w ciele – nie wiem, czy poza ciałem – też nie wiem, Bóg to wie – został porwany aż do trzeciego nieba. I wiem, że ten człowiek – czy w ciele, nie wiem, czy poza ciałem, został porwany do raju i słyszał tajemne słowa, których się nie godzi człowiekowi powtarzać. (2 Kor 12,2).

Ówczesny obraz kosmosu był zasadniczo trójpoziomowy, obejmując ziemię jako domenę ludzi, niebo jako królestwo boskie oraz podziemia jako sferę oddzielenia od życia, zamieszkiwaną przez byty duchowe i zmarłych. W myśleniu starożytnym, zarówno żydowskim, jak i grecko–rzymskim, świat podziemny nie był jedynie miejscem nieświadomości czy spoczynku ciał, lecz stanowił rzeczywistość pełną duchowych znaczeń. W tradycji biblijnej, a szczególnie w księgach Nowego Testamentu, podziemia są zamieszkiwane przez świadome istoty duchowe – dusze zmarłych w stanie oczekiwania (jak Szeol/Hades, niekoniecznie będące miejscem potępienia), a także byty anielskie – upadli aniołowie związani z tradycją apokryficzną (np. z Księgą Henocha) oraz byty demoniczne, których egzystencja toczy się w oddzieleniu od świata żyjących i od boskiego światła nieba, symbolizując miejsce oddzielenia od Boga. Gdy List do Filipian głosi, że „Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich i podziemnych” (Flp, 2, 5–11), nie odnosi się to do martwych ciał czy biologicznych szczątków, lecz do duchowego wymiaru całego stworzenia, które obejmuje również byty z głębi – upadłych aniołów, dusze zmarłych i wszelkie istoty przebywające poza sferą ziemską i niebiańską, które mimo to zostają włączone w kosmiczny akt uznania panowania Chrystusa. Takie ujęcie odzwierciedla szeroką, eschatologiczną wizję objęcia przez Chrystusa całej rzeczywistości – nie tylko tego, co w górze i na powierzchni, ale również tego, co ukryte i oddzielone od światła, ale nadal podległe Bożemu panowaniu. W tym kontekście niebo symbolizowało czystość, niezmierzoną chwałę oraz radykalne oddalenie od wszelkiego zła, co implikowało jego niedostępność dla tych, którzy byli obciążeni grzechem.

Pytanie zatem o fizyczną lokalizację „nieba” w naszym współczesnym rozumieniu czasu i przestrzeni prowadzi do wniosku, że nie istnieje ono w obrębie naszych znanych wymiarów. Jest raczej usytuowane „poza” nimi, co jednak niekoniecznie implikuje fizyczną odległość. Wręcz przeciwnie, teologia podkreśla, że Bóg może być obecny bliżej, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Idea ta znajduje głębokie uzasadnienie w Piśmie Świętym. Św. Paweł w przemowie na Areopagu stwierdza, że „w rzeczywistości jest On [Bóg] niedaleko od każdego z nas. Bo w Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy” (Dz 17,27–28), co wskazuje na radykalną bliskość Boga względem każdego człowieka. Psalmista wyraża tę samą prawdę, pytając:

Gdzież się oddalę przed Twoim duchem?

Gdzie ucieknę od Twego oblicza?

Gdy wstąpię do nieba, tam jesteś;

jesteś przy mnie, gdy się w Szeolu położę.

Gdybym przybrał skrzydła jutrzenki,

zamieszkał na krańcu morza:

tam również Twa ręka będzie mnie wiodła

i podtrzyma mię Twoja prawica.

Jeśli powiem: «Niech mię przynajmniej ciemności okryją

i noc mnie otoczy jak światło»:

sama ciemność nie będzie ciemna dla Ciebie,

a noc jak dzień zajaśnieje:

<mrok jest dla Ciebie jak światło>

(Ps 139,7–12),

i podkreśla Bożą wszechobecność, która przenika nawet najodleglejsze zakamarki stworzenia. W Księdze Izajasza Bóg powiada: „Tak bowiem mówi Wysoki i Wzniosły, którego stolica jest wieczna, a imię Święty: Zamieszkuję miejsce wzniesione i święte, lecz jestem z człowiekiem skruszonym i pokornym, aby ożywić ducha pokornych i tchnąć życie w serca skruszone.” (Iz 57,15), co ukazuje paradoks Jego transcendencji i immanencji. Jezus w Ewangelii według św. Jana zapewnia: „Jeśli Mnie kto miłuje, będzie zachowywał moją naukę, a Ojciec mój umiłuje go, i przyjdziemy do niego, i będziemy u niego przebywać.” (J 14,23), ukazując zamieszkanie Boga w sercu człowieka. Z kolei w Liście do Kolosan św. Paweł powiada o „Chrystusie pośród was – nadziei chwały” (Kol 1,27), co jeszcze dobitniej wskazuje na wewnętrzną obecność Boga w wierzących. Te teksty biblijne stanowią fundament teologicznej refleksji nad bliskością Boga, który nie tylko przekracza świat, ale także go przenika i w nim zamieszkuje. W tym kontekście, niebo zyskuje również wymiar duchowy, będąc rozumianym jako stan serca głęboko zjednoczonego z Bogiem, co jest możliwe do doświadczenia już teraz, choć jeszcze nie w pełni eschatologicznej.

Jak teraz rozumiane jest niebo?

Współczesna teologia katolicka, czerpiąc z bogactwa Pisma Świętego i wielowiekowej Tradycji Kościoła, odchodzi od dosłownego, geograficznego czy astronomicznego rozumienia nieba. Zamiast tego, akcentuje, że niebo jest przede wszystkim stanem egzystencji charakteryzującym się pełną i niezakłóconą komunią z Bogiem. Ten stan wiecznego szczęścia polega na bezpośrednim oglądaniu Boga „twarzą w twarz” (łac. visio beatifica), co wyklucza wszelki ból, grzech oraz doświadczenie śmierci. Fundamentalne znaczenie dla otwarcia tej perspektywy ma zmartwychwstanie i wniebowstąpienie Jezusa Chrystusa, który, jak sam powiedział, „idzie przygotować nam miejsce”:

Niech się nie trwoży serce wasze. Wierzycie w Boga? I we Mnie wierzcie! W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było, to bym wam powiedział. Idę przecież przygotować wam miejsce. A gdy odejdę i przygotuję wam miejsce, przyjdę powtórnie i zabiorę was do siebie, abyście i wy byli tam, gdzie Ja jestem. (J 14,2–3).

W tym stanie błogosławionej obecności przy Bogu trwają aniołowie oraz dusze świętych, czyli tych, którzy już osiągnęli zbawienie. Z perspektywy eschatologicznej, teologia katolicka naucza, że po powszechnym zmartwychwstaniu ciał, niebo stanie się również miejscem ich istnienia w uwielbionej, przemienionej formie.

Jak niebo będzie wyglądało po końcu świata?

Jakież to niebo zajaśnieje naszym oczom po kresie znanego obecnego świata? W wizji zapisanej w Objawieniu, a zwłaszcza w Apokalipsie świętego Jana, maluje się obraz radykalnej przemiany. Bóg, w swojej nieskończonej mocy i miłości, powoła do istnienia „nowe niebo i nową ziemię”. W tym odmienionym wszechświecie ci, którzy dostąpili zbawienia, przyobleką się w ciała zmartwychwstałe – uwielbione i nieśmiertelne, wolne od wszelkich ziemskich ograniczeń. Co więcej, w tej nowej rzeczywistości niebo i ziemia nie będą już oddzielnymi sferami. Nastąpi ich zjednoczenie, urzeczywistniając pragnienie Boga, by „zamieszkać z ludźmi”. W tej bliskości wszelki cierpienie, żal i sama śmierć zostaną na zawsze unicestwione. To będzie pełne i ostateczne urzeczywistnienie Bożego odwiecznego planu – wieczna i niczym niezmącona wspólnota Stwórcy, odkupionej ludzkości i całego odnowionego stworzenia.

Niebo to spełnienie obietnicy i – według Pisma Świętego – cel człowieka. Człowiek nie został bowiem stworzony dla przemijania, lecz został powołany do życia wiecznego w komunii z Bogiem. Ostateczny cel ludzkiego życia to nie poetycka przenośnia, lecz realna, nadprzyrodzona rzeczywistość, przewyższająca wszelkie wyobrażenia i będąca doskonałym spełnieniem naszego istnienia.

Pismo Święte mówi wyraźnie o niebie jako o miejscu przebywania Boga: „Pan w niebie tron swój ustawił, a swoim panowaniem obejmuje wszechświat” (Ps 103,19), a Pan Jezus uczy nas modlić się: „Ojcze nasz, któryś jest w niebie…” (Mt 6,9). Niebo nie jest przestrzenią fizyczną w sensie ziemskim, lecz rzeczywistością zarówno duchową, jak i ontologiczną – będąc zarazem stanem doskonałego zjednoczenia z Bogiem, jak i rzeczywistością miejsca, w którym objawia się Boża chwała. Przebywają tam święci, aniołowie i zbawieni, uczestnicząc w pełni życia wiecznego: „Ukażesz mi ścieżkę życia, pełnię radości u Ciebie, rozkosze na wieki po Twojej prawicy.” (Ps 16,11). W Nowym Testamencie niebo opisywane jest również jako „dom Ojca”, w którym jest „wiele mieszkań” (J 14,2), oraz jako „miasto Boga żywego, Jeruzalem niebieskie” (Hbr 12,22; por. Ap 21), co wskazuje na realność tej rzeczywistości, choć przekraczającej kategorie czasu i przestrzeni znane ludzkiemu doświadczeniu.

Niebo to także stan duszy całkowicie oczyszczonej z grzechu i przywiązania do stworzeń, która kontempluje Boga twarzą w twarz – w visio beatifica, czyli w widzeniu uszczęśliwiającym. Św. Paweł pisze: „Teraz widzimy jakby w zwierciadle, niejasno; wtedy zaś [zobaczymy] twarzą w twarz: Teraz poznaję po części, wtedy zaś poznam tak, jak i zostałem poznany” (1 Kor 13,12), a św. Jan dodaje: „Umiłowani, obecnie jesteśmy dziećmi Bożymi, ale jeszcze się nie ujawniło, czym będziemy. Wiemy, że gdy się objawi, będziemy do Niego podobni, bo ujrzymy Go takim, jakim jest.” (1 J 3,2). W tym stanie człowiek nie tylko poznaje Boga, ale uczestniczy w Jego życiu i miłości.

Niebo jest stanem doskonałej radości, pokoju i wolności: „I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły».” (Ap 21,4). „Kto bowiem wszedł do Jego odpoczynku, odpocznie po swych czynach, jak Bóg po swoich.” (Hbr 4,10). Niebo nie niszczy wolności – przeciwnie, doskonali ją. Dusza, widząc Boga, już nie pragnie i nie może chcieć niczego innego, bo Bóg jest Dobrem Najwyższym: „Któż, o Panie, podobny do Ciebie?” (Ps 35,10). Grzech staje się niemożliwy nie przez przymus, ale z powodu pełni miłości i doskonałego wyboru dobra.

Kościół naucza, że człowiek to jedność duszy i ciała. Po śmierci dusza udaje się na sąd szczegółowy, a ciało rozpada się – lecz na końcu czasów nastąpi powszechne zmartwychwstanie: „Wielu zaś, co posnęli w prochu ziemi, zbudzi się: jedni do wiecznego życia, drudzy ku hańbie, ku wiecznej odrazie” (Dn 12,2). Wtedy zbawieni otrzymają ciała chwalebne – przemienione, nieśmiertelne, wolne od cierpienia i pełne światła – na wzór zmartwychwstałego Chrystusa:

Podobnie rzecz się ma ze zmartwychwstaniem. Zasiewa się zniszczalne – powstaje zaś niezniszczalne; sieje się niechwalebne – powstaje chwalebne; sieje się słabe – powstaje mocne; zasiewa się ciało zmysłowe – powstaje ciało duchowe. Jeżeli jest ciało ziemskie powstanie też ciało niebieskie. Tak też jest napisane: Stał się pierwszy człowiek, Adam, duszą żyjącą, a ostatni Adam duchem ożywiającym. Nie było jednak wpierw tego, co duchowe, ale to, co ziemskie; duchowe było potem. Pierwszy człowiek z ziemi – ziemski, drugi Człowiek – z nieba. Jaki ów ziemski, tacy i ziemscy; jaki Ten niebieski, tacy i niebiescy. A jak nosiliśmy obraz ziemskiego [człowieka], tak też nosić będziemy obraz [człowieka] niebieskiego. (por. 1 Kor 15,42–49).

Niebo nie jest samotną kontemplacją. Zbawieni tworzą wspólnotę – „społeczność świętych”, prawdziwe miasto Boga, Kościół triumfujący: „Wy natomiast przystąpiliście do góry Syjon, do miasta Boga żyjącego, Jeruzalem niebieskiego, do niezliczonej liczby aniołów, na uroczyste zebranie” (Hbr 12,22). W tej wspólnocie obecni są aniołowie, patriarchowie, prorocy, Apostołowie, męczennicy i wszyscy zbawieni.

Niebo to ojczyzna człowieka: „Nasza bowiem ojczyzna jest w niebie. Stamtąd też jako Zbawcy wyczekujemy Pana naszego Jezusa Chrystusa, który przekształci nasze ciało poniżone, na podobne do swego chwalebnego ciała, tą potęgą, jaką może On także wszystko, co jest, sobie podporządkować.” (Flp 3,20–21). Pełnia istnienia i wieczny pokój są możliwe dla tych, którzy wytrwają w łasce: „Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci wieniec życia” (Ap 2,10).

W obecnym czasie dusze zbawionych, które umarły w łasce Bożej i zostały oczyszczone, już cieszą się wspólnotą z Bogiem – to święci w chwale. Choć nie posiadają jeszcze ciał, ich istnienie nie jest niepełne – lecz czeka na dopełnienie w zmartwychwstaniu. Po końcu czasów, w nowej rzeczywistości stworzonej przez Boga – w „nowym niebie i nowej ziemi” (Ap 21,1) – człowiek będzie żył w pełni: duszą i ciałem, w zjednoczeniu z Bogiem, innymi zbawionymi i całym odkupionym stworzeniem.

Chrześcijaństwo i jego odpowiedź na pytanie o zwierzęta w niebie

Podstawy biblijne


Księga Rodzaju, otwierająca Biblię, stanowi fundament chrześcijańskiego spojrzenia na stworzenie świata, miejsce człowieka w Bożym planie i rolę zwierząt w porządku natury. Już od pierwszych stron tej starożytnej opowieści widać, jak ściśle powiązane są losy ludzi i zwierząt – istot, które nie zostały stworzone przypadkowo, lecz z intencją i celem, stanowiąc integralny element harmonijnego świata ukształtowanego przez Boga.

W pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju Bóg tworzy świat w sposób uporządkowany, etapami, wprowadzając w niego życie – najpierw rośliny, potem zwierzęta, a wreszcie człowieka. Najpierw pojawia się opis stworzenia zwierząt wodnych i ptaków, a następnie zwierząt lądowych. Każde z tych stworzeń Bóg uznaje za „dobre”, co oznacza, że mają one wewnętrzną wartość – są ważne same w sobie, nie tylko z uwagi na ich przyszłą rolę w życiu człowieka. Co istotne, zwierzęta powstają wcześniej niż człowiek, co podkreśla ich niezależność i wyjątkowe miejsce w porządku stworzenia. Nie są jedynie dodatkiem do świata ludzi – są jego równoprawnymi mieszkańcami. (Rdz 1,20–25 ).

Następnie pojawia się człowiek – stworzony na obraz i podobieństwo Boga – który otrzymuje zadanie panowania (hebr. radah) nad resztą stworzenia: nad rybami, ptakami, ssakami – słowem nad wszystkimi zwierzętami, a także nad całą ziemią:

„Rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!»”.

„Radah” tłumaczone jest tutaj zwykle jako „panować”, „rządzić”, „sprawować władzę”, ale jego znaczenie jest wielowymiarowe i zależy od kontekstu. Może oznaczać zarówno władzę królewską, autorytet i odpowiedzialność, jak i – w negatywnym sensie – twarde, opresyjne panowanie, jeśli użyte jest np. w kontekście przemocy lub ucisku.

Wydaje się jednak, że w tym kontekście [nakaz 'czynienia sobie ziemi poddaną’ i 'panowania’] nie powinien oznaczać tyranii czy wyzysku, lecz raczej sugerować odpowiedzialne zarządzanie, opiekę i troskę. Człowiek bowiem nie zostaje stworzony jako bezwzględny władca, lecz jako zarządca Bożego ogrodu, ponoszący odpowiedzialność za dobrostan wszystkiego, co w nim żyje. Jest to władza, która nie wyklucza, ale integruje – obejmuje troską każde żywe stworzenie.

Historycznie, interpretacja słów Księgi Rodzaju o 'czynieniu sobie ziemi poddaną’ i 'panowaniu’ nad innymi stworzeniami w teologii katolickiej często przyjmowała silnie antropocentryczną perspektywę, choć rozumienie tego ewoluowało. W tym kontekście zwierzęta i przyroda były widziane jako służące człowiekowi, a ich wartość była mu podporządkowana. Święty Tomasz z Akwinu, odmawiając zwierzętom nieśmiertelnej duszy, wykluczał ich z życia wiecznego. Argumentacja za troską o zwierzęta koncentrowała się głównie na ludzkim obowiązku unikania okrucieństwa, rzadko uwzględniając ich własną, integralną wartość w Bożym stworzeniu.

W chrześcijaństwie wschodnim rozwijała się nieco odmienna, bardziej mistyczna wizja relacji człowieka z przyrodą. Choć również nie ma tam dogmatu o „zbawieniu zwierząt”, duchowość prawosławna jest bardziej otwarta na ich obecność w Bożym planie. Święci, jak Serafin z Sarowa czy Gerasimos z Jordanii, żyli w bliskiej harmonii z dzikimi zwierzętami, co tradycyjnie interpretowano jako symbol przywróconej jedności między człowiekiem a stworzeniem, takiej jak w rajskim Edenie.

W centrum prawosławnej duchowości stoi theosis, teoza, czyli przebóstwienie – proces upodobnienia się do Boga. To nie tylko osobista przemiana, ale też kosmiczne odnowienie całej rzeczywistości. Święty Izaak Syryjczyk pisał, że serce człowieka zjednoczonego z Bogiem współczuje całemu stworzeniu – nawet najmniejszym robakom.

Opis stworzenia w Biblii podkreśla, że piątego dnia Bóg powołał do istnienia zwierzęta morskie i ptaki, a szóstego – zwierzęta lądowe oraz ludzi. Choć ludzie zostali wyróżnieni stworzeniem na obraz Boży, nie implikuje to ich absolutnej dominacji. Jest to raczej wskazanie na ich wyjątkową rolę jako istot duchowych, powołanych do pielęgnowania świata, a nie jego destrukcji. Zwierzęta stanowią integralną część jednego, wspólnego systemu stworzenia, w którym każda istota posiada swoje miejsce, znaczenie i godność.

W pierwotnym stanie, zanim doszło do grzechu i upadku, relacja między człowiekiem a zwierzętami była pełna harmonii i pokoju. Poniższe wersety pokazują, że zarówno ludziom, jak i zwierzętom Bóg daje ten sam rodzaj pożywienia – rośliny.

I rzekł Bóg: «Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem. A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa w powietrzu, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona». I stało się tak. A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. (Rdz 1:29–30).

To świat bez przemocy, bez drapieżnictwa i krwi. Rajska rzeczywistość była miejscem, gdzie życie istniało w doskonałej równowadze, a relacje między wszystkimi stworzeniami opierały się na współistnieniu, nie zaś na dominacji.

Ten idealny stan gwałtownie się załamuje, wraz z historią upadku człowieka. Adam i Ewa, sprzeciwiając się Bożemu nakazowi, spożywają owoc z Drzewa Poznania dobra i zła. W tym przełomowym momencie w świat wkracza grzech, a za nim śmierć, cierpienie i głęboki rozłam. Ziemia zostaje przeklęta, praca staje się uciążliwym trudem, a relacje człowieka z przyrodą naznacza lęk, przemoc i zmaganie. Wąż, kluczowy sprawca kuszenia Ewy, zostaje potępiony i skazany na czołganie się po ziemi – symbol poniżenia i kary. Wraz z upadkiem ludzkości cierpi całe stworzenie, w tym zwierzęta, które odtąd nie zaznają już rajskiej harmonii, lecz egzystują w świecie bólu i nieustannej walki o przetrwanie. (zob: Rdz 3).

Pomimo tej tragedii, Księga Rodzaju nie zostawia nas bez nadziei. W opowieści o potopie pojawia się ponownie motyw Bożej troski o wszystkie stworzenia. Kiedy Bóg postanawia oczyścić ziemię z powodu grzechu ludzi, nie zapomina o zwierzętach. Noe otrzymuje nakaz, aby zebrać po parze każdego gatunku, by przetrwały katastrofę. To nie tylko akt praktyczny, ale głęboko symboliczny – wskazujący na wartość życia każdego stworzenia i jego niezbywalne miejsce w Bożym planie. Po potopie Bóg zawiera przymierze nie tylko z ludźmi, ale także ze wszystkimi żywymi istotami:

Potem Bóg tak rzekł do Noego i do jego synów: «Ja, Ja zawieram przymierze z wami i z waszym potomstwem, które po was będzie; z wszelką istotą żywą, która jest z wami: z ptactwem, ze zwierzętami domowymi i polnymi, jakie są przy was, ze wszystkimi, które wyszły z arki, z wszelkim zwierzęciem na ziemi. Zawieram z wami przymierze, tak iż nigdy już nie zostanie zgładzona wodami potopu żadna istota żywa i już nigdy nie będzie potopu niszczącego ziemię». Po czym Bóg dodał: «A to jest znak przymierza, które ja zawieram z wami i każdą istotą żywą, jaka jest z wami, na wieczne czasy: Łuk mój kładę na obłoki, aby był znakiem przymierza między Mną a ziemią. A gdy rozciągnę obłoki nad ziemią i gdy ukaże się ten łuk na obłokach, wtedy wspomnę na moje przymierze, które zawarłem z wami i z wszelką istotą żywą, z każdym człowiekiem; i nie będzie już nigdy wód potopu na zniszczenie żadnego jestestwa. Gdy zatem będzie ten łuk na obłokach, patrząc na niego, wspomnę na przymierze wieczne między mną a wszelką istotą żyjącą w każdym ciele, które jest na ziemi». (Rdz 9, 8–16).

Podkreśla to słowami: „z wszelkim zwierzęciem na ziemi”. Zwierzęta zostają włączone w Boże obietnice i błogosławieństwa – są objęte tym samym przymierzem, które gwarantuje, że ziemia nie zostanie już więcej zniszczona przez potop. To wyraźny znak, że zwierzęta nie są dodatkiem do ludzkiej historii, ale jej współuczestnikami.

Motyw odkupienia i przywrócenia harmonii między ludźmi a zwierzętami kontynuowany jest również w proroctwach Izajasza. Prorok ukazuje wizje przyszłości, w której świat powróci do pierwotnego stanu pokoju. Opisuje niezwykłą scenę: wilk przebywa z barankiem, lampart leży obok koźlęcia, cielę i lew razem odpoczywają, a nad nimi czuwa małe dziecko. To wizja nie tylko metaforyczna – to obraz przyszłości, w której zostają odwrócone skutki upadku. Przemoc i strach znikają, a świat natury, dotknięty grzechem, zostaje uzdrowiony.

Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem,

pantera z koźlęciem razem leżeć będą,

cielę i lew paść się będą społem

i mały chłopiec będzie je poganiał.

Krowa i niedźwiedzica przestawać będą przyjaźnie,

młode ich razem będą legały.

Lew też jak wół będzie jadał słomę.

Niemowlę igrać będzie na norze kobry,

dziecko włoży swą rękę do kryjówki żmii.

Zła czynić nie będą ani zgubnie działać

po całej świętej mej górze,

bo kraj się napełni znajomością Pana,

na kształt wód, które przepełniają morze.

(Iz 11:6–9 BT).

Również u proroka Izajasza czytamy o „nowych niebiosach i nowej ziemi”, w których wilk i baranek będą się paść razem, a lew będzie jadł słomę jak wół. Nawet wąż – symbol upadku – nie zostaje całkowicie unicestwiony, lecz ograniczony: jego pokarmem będzie proch, co może symbolizować całkowite odebranie mu mocy kuszenia. Te wizje pokazują, że Boże odkupienie obejmuje nie tylko ludzi, ale całe stworzenie. Zwierzęta, które cierpiały z powodu grzechu człowieka, mają także udział w przyszłej chwale.

«Wilk i baranek paść się będą razem;

lew też będzie jadał słomę jak wół;

a wąż będzie miał proch ziemi jako pokarm.

Zła czynić nie będą ani zgubnie działać

na całej świętej mej górze» – mówi Pan.

(Iz 65:25 BT).

W ten sposób Księga Rodzaju i proroctwa Izajasza łączą się w jednej wielkiej opowieści o stworzeniu, upadku i odkupieniu. Zwierzęta są obecne na każdym etapie tej historii – od harmonii raju, przez dramat grzechu, aż po nadzieję na przyszłe pojednanie. Ich obecność w biblijnym przekazie nie jest przypadkowa ani drugorzędna. Są one częścią Bożego świata – świata, który Bóg uznał za dobry i który pragnie w pełni odnowić. Ostateczna wizja przyszłości to nie tylko raj dla ludzi, ale odnowione stworzenie, w którym każda istota – człowiek, zwierzę, roślina – znajdzie swoje miejsce w harmonii i pokoju.

Zwierzęta w niebie według Biblii

Pytanie o los zwierząt w niebie jest bardziej złożone i spowite tajemnicą. Tradycyjna teologia katolicka, rozróżniając naturę duszy ludzkiej i zwierzęcej, naucza o odmienności ich losu po śmierci. Niemniej jednak, Kościół z ostrożnością podchodzi do definitywnego wykluczenia zwierząt z nieba, pozostawiając tę sferę otwartą dla teologicznej refleksji i chrześcijańskiej nadziei. Nie brakuje inspirujących przypomnień o wspólnym pochodzeniu wszelkiego życia: „zwierzęta również mają tchnienie życia otrzymane od Boga”. W eschatologicznym obrazie przyszłości, po przeminięciu obecnego świata, Apokalipsa świętego Jana przedstawia wizję odnowionego stworzenia, gdzie symboliczne proroctwo „wilk zamieszka z barankiem” staje się obietnicą uniwersalnego pokoju i harmonii, obejmującą być może także naszych zwierzęcych towarzyszy. Wielu teologów na przestrzeni wieków, rozważało możliwość obecności zwierząt jako integralnej części odkupionego stworzenia, zastrzegając jednak, że ich pośmiertny byt może różnić się od eschatologicznego losu człowieka. Ostatecznie, wizja nieba może obejmować zwierzęta nie na zasadzie ich zasługi, lecz jako wyraz bezgranicznej miłości Boga do całego stworzenia i Jego pragnienia, by je odnowić, a nie unicestwić. Bo przecież Pan Bóg wszystko co stworzył, stworzył z miłości. I „widział, że było dobre”.

Fraza „Bóg widział, że było dobre” pojawia się wielokrotnie w pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju, w którym opisane jest dzieło stworzenia. Jest to refren towarzyszący każdemu etapowi Bożego działania, podkreślający Jego zadowolenie z tego, co uczynił. Po stworzeniu światła i oddzieleniu go od ciemności czytamy: „Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.” (Rdz 1,4). Następnie, po oddzieleniu wód i utworzeniu sklepienia niebieskiego: „Bóg widział, że były dobre” (Rdz 1,10). Potem „Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre.” (Rdz 1,12). Po stworzeniu ciał niebieskich – słońca, księżyca i gwiazd – znów pojawia się ten sam werbalny znak uznania: „A widział Bóg, że były dobre.” (Rdz 1,18). Również po powołaniu do istnienia zwierząt wodnych i ptaków czytamy: „Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg widząc, że były dobre, pobłogosławił je tymi słowami: «Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody morskie, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi».” (Rdz 1,21). Wreszcie, po stworzeniu zwierząt lądowych oraz człowieka, następuje kulminacja tego refrenu: „A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1,31). Zastosowanie w tym ostatnim wersecie wzmocnienia „bardzo dobre” wyraźnie akcentuje pełnię i doskonałość stworzenia w oczach Boga. Tym samym powtarzająca się fraza nie tylko nadaje rytm opowiadaniu, ale stanowi wyraźne teologiczne świadectwo miłości Stwórcy do swego dzieła.

Choć Pismo Święte nie zawiera jednego wersetu stwierdzającego wprost: „Bóg stworzył wszystko z miłości”, to cała jego narracja – od stworzenia świata aż po ofiarę Jezusa Chrystusa – jednoznacznie ukazuje tę prawdę. Fundamentem owego przekonania jest objawienie natury Boga, Jego działanie wobec stworzenia oraz niezmienne pragnienie zbawienia człowieka. Najgłębszym teologicznym uzasadnieniem jest sama istota Boga. Święty Jan pisze: „Kto nie miłuje, nie zna Boga, bo Bóg jest miłością.” (1 J 4,8.16). Skoro miłość nie jest jedynie cechą Boga, lecz Jego istotą, to każde Jego działanie – w tym akt stworzenia – musi z niej wypływać. Miłość z natury jest dawaniem siebie, dzieleniem się dobrem i pragnieniem szczęścia ukochanego. Stworzenie świata i człowieka było więc aktem bezinteresownej dobroci – udzieleniem istnienia i licznych darów.

W Księdze Rodzaju z naciskiem powtarza się stwierdzenie: „A Bóg widział, że było dobre”. To Boże uznanie stworzenia za „dobre” wskazuje nie tylko na jego wewnętrzną harmonię i piękno, ale także na głęboką życzliwość i miłość Stwórcy wobec wszystkiego, co powołał do istnienia. Miłość z natury dąży do dobra ukochanej istoty – a stworzenie jest tego konkretnym przejawem. Kulminacją tej miłości jest stworzenie człowieka: „rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam»” (Rdz 1,26). Ukształtowanie człowieka jako bytu obdarzonego rozumem, wolną wolą i zdolnością do relacji z Bogiem świadczy o jego unikalnej pozycji w Bożym planie. Miłość pragnie relacji i dzielenia się sobą – a powołanie człowieka do komunii z Bogiem jest dowodem jego szczególnego umiłowania.

Cała historia zbawienia, ukazana w Biblii, to dzieje Bożej miłości i wierności wobec człowieka. Od przymierza z Noem, przez Abrahama, Mojżesza, aż po nowe i wieczne przymierze w Chrystusie – Bóg nieustannie podejmuje inicjatywę, by człowieka zbawić. Miłość bowiem jest wierna i dąży do trwałej więzi. Kulminacją objawienia Bożej miłości jest ofiara Syna Bożego: „Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.” (J 3,16). Chrystus przyszedł nie do świata sprawiedliwego, lecz grzesznego – to jeszcze bardziej uwydatnia bezwarunkowy, ofiarny charakter Bożej miłości.

Miłość objawia się również w Bożym miłosierdziu wobec upadłego człowieka. Bóg nie odrzuca stworzenia mimo jego winy, lecz cierpliwie dąży do jego nawrócenia. Jak pisze św. Paweł: „Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest… nie pamięta złego…” (1 Kor 13,4). Ten opis doskonale oddaje postawę Boga wobec ludzkości. Choć zatem w Biblii nie znajdziemy literalnego stwierdzenia „Bóg stworzył świat z miłości”, to całość objawienia – od aktu stworzenia, przez dzieje przymierzy, aż po krzyż Chrystusa – nie pozostawia wątpliwości. Stworzenie nie było dziełem przypadku ani potrzeby, lecz wolnym aktem Bożej miłości, która pragnie dzielić się sobą, prowadzić stworzenie ku zbawieniu i wiecznej wspólnocie z Trójjedynym Bogiem.

Podsumowując tedy nasze rozważania o miejscu ludzi i zwierząt w niebie, zarówno w perspektywie obecnej, po śmierci, jak i w eschatologicznej przyszłości po zmartwychwstaniu, możemy nakreślić następujący obraz. W chwili śmierci dusze ludzi zbawionych wchodzą w stan głębokiej komunii z Bogiem, doświadczając przedsmaku wiecznej szczęśliwości. Natomiast po końcu świata i zmartwychwstaniu, ci sami zbawieni otrzymają uwielbione ciała i zamieszkają w nowym, przemienionym świecie, w pełni uczestnicząc w radości zbawienia.

Jeśli natomiast chodzi o los zwierząt po śmierci, tradycyjna teologia chrześcijańska nie udziela jednoznacznej, dogmatycznie potwierdzonej odpowiedzi. Przeważa przekonanie, że zwierzęta nie posiadają nieśmiertelnej duszy w tym samym sensie co człowiek, a zatem nie przechodzą do życia wiecznego w sposób świadomy. Niemniej jednak, w myśli chrześcijańskiej obecna jest głęboka nadzieja, zakorzeniona w nieskończonej miłości Boga do całego stworzenia, że zwierzęta w jakiś sposób mogą uczestniczyć w odnowionym wszechświecie, stając się częścią nowej harmonii, której obietnicę zawiera Pismo Święte.

Jednym z najbardziej poruszających obrazów proroczych odnoszących się do przyszłości stworzenia jest proroctwo z Księgi Izajasza, które przedstawia wizję mesjańskiego pokoju: „Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem, pantera z koźlęciem razem leżeć będą, cielę i lew paść się będą społem i mały chłopiec będzie je poganiał.” (Iz 11,6–9). Choć ten fragment bywa interpretowany symbolicznie, wielu teologów – w tym Ojcowie Kościoła – widzi w nim zapowiedź nowego stworzenia, w którym harmonia obejmie całość natury.

Również Psalm 104 ukazuje Bożą opatrzność wobec całego stworzenia: „Wszystko to czeka na Ciebie, byś dał im pokarm w swym czasie. Gdy im udzielasz, zbierają; gdy rękę swą otwierasz, sycą się dobrami. Gdy skryjesz swe oblicze, wpadają w niepokój; gdy im oddech odbierasz, marnieją i powracają do swojego prochu. Stwarzasz je, gdy ślesz swego Ducha i odnawiasz oblicze ziemi.” (Ps 104,27–30). W tym opisie cyklu życia widzimy zarówno zależność stworzeń od Boga, jak i nadzieję na ich odnowienie przez Jego Ducha (hebr. ruach), który ożywia i odnawia ziemię.

Jednym z najmocniejszych tekstów Nowego Testamentu odnoszących się do przyszłości całego stworzenia jest List św. Pawła do Rzymian: „Sądzę bowiem, że cierpień teraźniejszych nie można stawiać na równi z chwałą, która ma się w nas objawić. Bo stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał – w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych. Wiemy przecież, że całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia. Lecz nie tylko ono, ale i my sami, którzy już posiadamy pierwsze dary Ducha, i my również całą istotą swoją wzdychamy, oczekując – odkupienia naszego ciała.” (Rz 8,19–21). Św. Paweł ukazuje tu stworzenie jako uczestnika dramatycznej historii zbawienia – również ono cierpi, oczekuje wyzwolenia i ma udział w nadziei chwały. To jeden z najmocniejszych biblijnych argumentów sugerujących, że Boże dzieło odkupienia obejmuje nie tylko ludzi, lecz cały stworzony świat.

W Księdze Apokalipsy znajdujemy wizję nowej rzeczywistości po końcu czasów:

„I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma.” (Ap 21,1). I dalej: „I usłyszałem donośny głos mówiący od tronu: «Oto przybytek Boga z ludźmi: i zamieszka wraz z nimi, i będą oni Jego ludem, a On będzie ‘BOGIEM Z NIMI’. I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły». I rzekł Zasiadający na tronie: «Oto czynię wszystko nowe».” (Ap 21,3–4).

Choć zwierzęta nie są wymienione wprost, kontekst odnowienia całego stworzenia – w tym również w Apokalipsa poprzez obraz drzewa życia i wody żywej – pozwala interpretować tę wizję jako obejmującą wszystkie byty stworzone:

I ukazał mi rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka. Pomiędzy rynkiem Miasta a rzeką, po obu brzegach, drzewo życia, rodzące dwanaście owoców – wydające swój owoc każdego miesiąca – a liście drzewa [służą] do leczenia narodów. Nic godnego klątwy już [odtąd] nie będzie. (Ap 22, 1–3).

Wreszcie, słowa Jezusa z Ewangelii Mateusza: „Czyż nie sprzedają dwóch wróbli za asa? A przecież żaden z nich bez woli Ojca waszego nie spadnie na ziemię.” (Mt 10,29), ukazują Bożą troskę o nawet najmniejsze stworzenia. Choć to zdanie nie mówi o losie zwierząt po śmierci, to ukazuje, że każde stworzenie ma znaczenie w oczach Boga – a to może być przesłanką do wiary, że Jego miłość i plan odkupienia obejmuje również ich rzeczywistość.

W Dziejach Apostolskich znajduje się niezwykle wymowna wizja św. Piotra. Choć nie odnosi się bezpośrednio do obecności zwierząt w niebie, jej głównym przesłaniem jest objawienie uniwersalności zbawienia – przekroczenie dotychczasowego podziału na czyste i nieczyste, odnoszącego się do ludzi, zarówno Żydów, jak i pogan. Pośrednio jednak wizja ta może stanowić punkt wyjścia do teologicznej refleksji nad miejscem zwierząt w Bożym planie. Ukazując całe stworzenie, w tym różnorodne zwierzęta, i opatrzona słowami Boga: „Co Bóg oczyścił, ty nie miej za skalane”, sugeruje, że wszystko, co wyszło spod Bożej ręki, posiada wartość i jest godne szacunku.

Następnego dnia, gdy oni byli w drodze i zbliżali się do miasta, wszedł Piotr na dach, aby się pomodlić. Była mniej więcej szósta godzina. Odczuwał głód i chciał coś zjeść. Kiedy przygotowywano mu posiłek, wpadł w zachwycenie. Widzi niebo otwarte i jakiś spuszczający się przedmiot, podobny do wielkiego płótna czterema końcami opadającego ku ziemi. Były w nim wszelkie zwierzęta czworonożne, płazy naziemne i ptaki powietrzne. «Zabijaj, Piotrze i jedz!» – odezwał się do niego głos. «O nie, Panie! Bo nigdy nie jadłem nic skażonego i nieczystego» – odpowiedział Piotr. A głos znowu po raz drugi do niego: «Nie nazywaj nieczystym tego, co Bóg oczyścił». Powtórzyło się to trzy razy i natychmiast wzięto ten przedmiot do nieba. (Dz 10, 9–16).

Podsumowując, choć Biblia nigdzie nie mówi wprost, że „zwierzęta będą w niebie”, to liczne fragmenty sugerują, że Boże zbawienie dotyczy całego stworzenia. Miłość Boga, która ogarnia wszelkie istoty, oraz biblijne wizje odnowionego świata pozwalają mieć nadzieję, że zwierzęta także znajdą swoje miejsce w wiecznej harmonii nowego stworzenia.

Niebo i stworzenie w apokryfach

Obecność zwierząt w pismach apokryficznych i pseudoepigraficznych – zarówno żydowskich, jak i chrześcijańskich – może świadczyć o tym, że idea udziału całego stworzenia w eschatologicznym porządku zbawienia była głęboko zakorzeniona w wyobraźni religijnej i duchowej starożytnych wspólnot. Choć teksty te nie mają statusu natchnionych w kanonie biblijnym, ukazują pewien nurt przekonań, według którego zwierzęta nie były traktowane wyłącznie jako tło historii zbawienia, lecz jako realne elementy Bożego planu. Ich obecność w wizjach nieba, sądu lub nowego stworzenia może być odczytywana jako teologiczna intuicja, że miłosierdzie i sprawiedliwość Boga obejmują całą rzeczywistość – również tę pozaludzką. Świadczy to o szerokim, całościowym rozumieniu odkupienia, w którym cały kosmos, a nie tylko człowiek, ma uczestniczyć w ostatecznym pojednaniu z Bogiem.

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o obecność zwierząt w niebie, warto sięgnąć nie tylko do tekstów kanonicznych, ale także do bogatego dziedzictwa literatury apokryficznej. Choć pisma te nie tworzą jednolitej doktryny, ukazują szerokie spektrum wyobrażeń eschatologicznych, w których zwierzęta odgrywają nieraz znaczącą, choć nie zawsze oczywistą rolę. W wielu z tych dzieł odnaleźć można sugestie, obrazy lub symbole, które wskazują na możliwość udziału całego stworzenia – również zwierząt – w rzeczywistości niebiańskiej.

W apokaliptycznej części 1 Księgi Henocha, znanej jako Apokalipsa Zwierząt, autor przedstawia historię Izraela za pomocą alegorii zwierzęcych: ludzie są reprezentowani jako różne gatunki zwierząt, a sam Bóg jako pasterz. Choć te obrazy mają charakter symboliczny, już sama decyzja o przedstawieniu dziejów zbawienia poprzez świat zwierzęcy sugeruje głębokie powiązanie ich losu z boskim planem. (1 Księga Henocha, rozdz. 85–90).

W 2 Księdze Henocha, zwanej również Henochem Słowiańskim, znajdujemy opisy poziomów niebios, gdzie różne aspekty stworzenia, w tym także zwierzęta, oddają chwałę Bogu. Choć wzmianki o nich są krótkie i marginalne, to jednak wskazują na obecność stworzeń innych niż aniołowie czy dusze ludzkie w przestrzeni nieba.

„A ci mężowie wzięli mnie stamtąd i zaprowadzili do trzeciego nieba, i tam umieścili mnie w pośrodku Raju. Spojrzałem w dół i ujrzałem plony tych miejsc – tak wspaniałe, jakich nigdy wcześniej nie widziano ze względu na ich niezwykłą dobroć. Zobaczyłem wszystkie drzewa pełne słodkich kwiatów i wonnych owoców, a każdy ich owoc wydzielał zapach cudowny i przepełniający powietrze. Pośród tych drzew znajdowało się drzewo życia, na miejscu, gdzie Pan przebywa, gdy wstępuje do Raju. Drzewo to było niewypowiedzianie dobre i pełne wonności, piękniejsze niż cokolwiek innego na ziemi. Ze wszystkich stron lśniło niczym złoto, szkarłat i ogień, a jego korona rozciągała się szeroko, obejmując wszystko dookoła. Rodziło ono owoce wszystkich rodzajów. Jego korzeń tkwił głęboko w ogrodzie, na krańcu ziemi. A raj ten znajduje się pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością. Z tego miejsca wypływają dwa źródła – jedno wydaje mleko, drugie miód – a ich odnogi przynoszą oliwę i wino. Dzielą się one na cztery strumienie, które płyną łagodnym nurtem i wpływają do Raju Edenu, położonego pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością. Stamtąd rozlewają się na całą ziemię, zataczając krąg niczym inne żywioły. W tym miejscu nie istnieje drzewo, które nie rodziłoby owoców, a każda przestrzeń jest pełna błogosławieństwa. A jest tam trzystu bardzo jasnych aniołów, którzy strzegą ogrodu i z nieustannym słodkim śpiewem oraz nigdy niecichnącymi głosami służą Panu przez wszystkie dni i godziny. I rzekłem: „Jakże słodkie jest to miejsce!” A ci mężowie odpowiedzieli mi: „To miejsce, Enochu, zostało przygotowane dla sprawiedliwych – tych, którzy cierpliwie znoszą wszelkie utrapienia zadawane im przez tych, co ranią ich dusze; którzy odwracają swe oczy od nieprawości, sądzą sprawiedliwie, karmią głodnych chlebem, przyodziewają nagich, podnoszą upadłych, wspierają zranione sieroty; którzy postępują nienagannie przed obliczem Pana i służą jedynie Jemu. Dla nich właśnie to miejsce zostało przeznaczone jako wieczne dziedzictwo.” (2 Hen 8:1–10; 9:1)

a dalej:

„Spojrzałem i ujrzałem inne latające istoty (…) zwane feniksami i chalkydri, cudowne i wspaniałe. Miały nogi i ogony w kształcie lwa oraz głowy krokodyla. Ich ciało lśniło purpurowym blaskiem, przypominającym barwy tęczy. Były olbrzymie, miały dziewięćset miar wysokości, a ich skrzydła, jak skrzydła aniołów, było ich [po] dwanaście na każdą z tych istot. Służyły słońcu, niosąc ciepło i rosę, wykonując polecenie Boga”. (2 Hen 12:1)

Wówczas żywioły słońca – feniksy i chalkydri – zaczynają śpiewać. Dlatego każdy ptak trzepoce skrzydłami, radując się z obecności Dawcy Światła. Na Jego rozkaz rozbrzmiewa ich śpiew. Dawca Światła przybywa, by przynieść blask całemu światu, a poranna straż nabiera kształtu – są nią promienie słońca. (2 Hen 15:1–2)

Owe feniksy i chalkydri to mityczne stworzenia, które pojawiają się w tekstach apokryficznych, szczególnie w kontekście wizji nieba i boskich chórów uwielbiających stwórcę. Choć te postacie mają swoje korzenie w różnych tradycjach religijnych, ich symbolika i rola w opowieściach biblijnych, zarówno kanonicznych, jak i apokryficznych, są wyjątkowe, a ich obecność w niebiańskich sferach stanowi wyraz boskiej chwały.

Feniksy i chalkydri, mimo że mogą wydawać się elementami fantastycznymi, pełnią w literaturze apokryficznej znaczącą rolę jako świadkowie boskiej chwały. Ich obecność w niebie świadczy o wielkiej różnorodności stworzenia, które zdolne jest do uwielbiania Boga. Jednocześnie stanowią symbol jedności duchowego i materialnego porządku – nawet najbardziej „dzikie” czy mityczne stworzenia są włączone w doskonały niebiański ład. Zajmując miejsca na krańcach niebios, pełnią funkcje ochronne i strzegą przejść między sferami, oddając chwałę Bogu, który jest Stwórcą wszystkiego, co istnieje, w niebie i na ziemi.

„Testament Dwunastu Patriarchów” zawiera fragment mówiący o tym, że i zwierzęta należy uważać za istoty, podobnie jak ludzi, zasługujące na miłosierdzie, trudno zatem sobie wyobrazić, że zostaną one przez Pana Boga poddane anihilacji:

„A teraz, moje dzieci, nakazuję wam, abyście przestrzegali przykazań Pana, abyście okazali miłosierdzie bliźniemu waszemu i mieli litość nad wszystkimi, nie tylko nad ludźmi, ale także nad zwierzętami. Bo dla tej rzeczy Pan mi błogosławił; a gdy wszyscy moi bracia byli chorzy, ja uszedłem bez choroby, bo Pan zna zamiary każdego. (Testamenty Dwunastu Patriarchów/Testament Zabulona: 5, 1–2)”.

W tradycji chrześcijańskiej szczególnie wyrazistym przykładem obecności zwierząt w niebie jest Apokalipsa Pawła, znana także jako Visio Pauli. Można w owym tekście znaleźć takie zdania:

„Gdy byłem w ciele, w którym zostałem porwany do trzeciego nieba, doszło mnie słowo Pańskie o tej treści: Powiedz temu ludowi: (…) Pamiętajcie więc i wiedzcie, że całe stworzenie jest poddane Bogu, lecz jedynie ludzkość grzeszy. Ma [człowiek] władzę nad całym stworzeniem, a grzeszy bardziej niż cała natura”. (ApPw. 3).

„Wiedzcie, synowie ludzcy, że całe stworzenie zostało poddane Bogu; ale tylko rodzaj ludzki, grzesząc, gniewa Boga.” (ApPw. 5).

A w dalszej części owej wizji Apostoł widzi ziemię obiecaną zbawionym po powtórnym przyjściu Chrystusa, nową ziemię, i opisuje ją tak:

„I rozejrzałem się po tej ziemi i zobaczyłem rzekę płynącą mlekiem i miodem. A na brzegu rzeki były zasadzone drzewa pełne owoców: teraz każde drzewo rodziło dwanaście owoców w roku, a miały różne i rozmaite owoce: i widziałem kształt, wygląd tego miejsca i całe dzieło Boga, i zobaczyłem tam palmy dwudziestołokciowe i inne dziesięciołokciowe: a ta ziemia była siedem razy jaśniejsza od srebra. A drzewa były pełne owoców od korzenia aż do górnych gałęzi. (Od korzenia każdego drzewa aż do jego serca było dziesięć tysięcy gałęzi z dziesiątkami tysięcy gron, [i było dziesięć tysięcy gron na każdej gałęzi,] i było dziesięć tysięcy daktyli w każdym gronie. I tak było również z winoroślą. Każda winorośl miała dziesięć tysięcy gałęzi, a każda gałąź miała na sobie dziesięć tysięcy kiści winogron, a każda kiść miała na sobie dziesięć tysięcy winogron. I były tam inne drzewa, miriady miriad ich, a ich owoce były w tej samej proporcji.) I powiedziałem do anioła: Dlaczego każde drzewo wydaje tysiące owoców? Anioł odpowiedział i rzekł do mnie: Ponieważ Pan Bóg swojej hojności daje swoje dary w obfitości godnym; bo i oni z własnej woli umartwiali się, gdy byli na świecie, czyniąc wszystko dla Jego świętego imienia.” (ApPw. 22).

potem zaś dodaje:

„Patrzyłem i widziałem, jak niebo trzęsło się jak drzewo, które porusza wiatr; i nagle rzucili się na twarze przed tronem; i widziałem dwudziestu czterech starszych i cztery zwierzęta oddające cześć Bogu; i widziałem ołtarz i zasłonę i tron, i wszyscy się radowali, a dym słodkiej woni unosił się obok ołtarza tronu Bożego.” (ApPw. 44).

W Apokalipsie Pawła, choć brak w niej wielu bezpośrednich wzmianek o zwierzętach w niebie czy na odnowionej ziemi, te fragmenty opisujące wizję Apostoła sugerują ich obecność. Widział tam bowiem całe Boże dzieło, co pozwala przypuszczać, że obejmowało ono również zwierzęta. Opis nieba jako bujnego, rajskiego ogrodu z cudownymi, oddającymi chwałę Bogu drzewami, może pośrednio sugerować realność zwierząt jako integralnej części niebiańskiej harmonii, a nie jedynie alegorii. Mimo więc tego, że zwierzęta nie są tam wymienione wprost, poza owymi czterema, charakterystyka tegoż rajskiego środowiska naturalnie implikuje ich obecność jako mieszkańców tak wspaniałego świata.

W Dziejach Pawła i Tekli pojawia się interesujący wątek relacji między świętą a dzikimi bestiami. Lwica, która miała ją rozszarpać, ostatecznie staje się obrończynią świętej. Cudowna przemiana zwierzęcia pod wpływem świętości postaci może być odczytana jako zapowiedź ostatecznego pojednania między człowiekiem a naturą w przyszłym świecie:

„Tekla została (…) rozebrana do naga, opasana chustą i rzucona na miejsce przeznaczone do walki ze zwierzętami. Następnie wypuszczono na nią lwy i niedźwiedzie. Lecz lwica, która była najdziksza ze wszystkich, podbiegła do Tekli i padła jej do stóp. Na to tłum kobiet głośno krzyknął. Wtedy w jej kierunku z niebywałą agresją rzuciła się niedźwiedzica; lecz lwica stanęła jej na drodze i rozszarpała ją. Następnie lew, przyzwyczajony do pożerania ludzi (…), rzucił się na nią, ale lwica starła się z nim i oba zwierzęta zginęły. Wtedy kobiety zmartwiły się jeszcze bardziej, ponieważ lwica, która pomogła Tekli, była martwa. Następnie wyprowadzono wiele innych dzikich zwierząt, lecz Tekla stała z rękami wyciągniętymi ku niebu i modliła się. Kiedy skończyła się modlić, odwróciła się i zobaczyła dół z wodą, i rzekła: Teraz jest właściwy czas, abym została ochrzczona”. (DPTekli, 9, 1–2)

W Pasterzu Hermasa, alegorycznym dziele o drodze duchowego wzrastania, zwierzęta – głównie dzikie bestie – symbolizują pokusy i niebezpieczeństwa duchowe. Jednak w miarę postępów bohatera, pojawia się obraz przestrzeni wolnej od bestii, co może być interpretowane jako wyraz duchowego pokoju, który ma także wymiar kosmiczny.

Wspólnym motywem wszystkich tych tekstów, mimo różnic teologicznych i literackich, jest powrót do stanu pierwotnej harmonii – do Edenu lub jego eschatologicznego odpowiednika. Zwierzęta, czy to obecne symbolicznie, czy też wyraźnie opisane, są częścią tej odnowionej rzeczywistości. Apokryficzne wizje nieba nie są zatem jedynie projekcją nagrody dla ludzi, lecz także obrazem kosmicznego pojednania, w którym całe stworzenie, zgodnie ze słowami Pawła z Listu do Rzymian, „wzdycha i jęczy”, oczekując pełnego odkupienia. W tym świetle obecność zwierząt w niebie, choć rzadko przedstawiana w sposób bezpośredni i jednoznaczny, jawi się jako naturalna i wewnętrznie spójna część wizji ostatecznego zbawienia.

W logionie 3 Ewangelii Tomasza Jezus mówi: „Jezus powiedział: «Jeśli ci, którzy wam przewodzą, powiedzą wam: Oto królestwo jest w niebie, wtedy ptaki niebieskie będą przed wami. Jeśli powiedzą wam: Jest w morzu, wtedy ryby będą przed wami. Ale królestwo jest w was i poza wami».” Choć tekst ten nie mówi bezpośrednio o obecności zwierząt w niebie, sugeruje, że królestwo Boże obejmuje całe stworzenie, zarówno ludzi, jak i zwierzęta.

Obecność zwierząt w apokryfach i pseudoepigrafach żydowskich oraz chrześcijańskich ukazuje, że idea ich udziału w eschatologicznym porządku zbawienia była głęboko zakorzeniona w duchowej wyobraźni starożytnych wspólnot. Choć teksty te nie mają statusu natchnionych w kanonie biblijnym, ukazują nurt przekonań, według którego zwierzęta nie były traktowane wyłącznie jako tło historii zbawienia, lecz jako realne elementy Bożego planu.

W 1 Liście św. Klemensa do Koryntian można zaś znaleźć takie słowa:

„Kolejne wiosny, lata, jesienie i zimy w pokoju jedne drugim ustępują miejsca. Wiatry, we właściwych porach i w wyznaczonych im dziedzinach, spełniają wiernie swoją służbę. Źródła wód, bijące nieustannie, stworzone dla radości i zdrowia, hojnie poiły i poją człowieka, bez chwili przerwy niosąc życie. Najmniejsze nawet zwierzęta spotykają się w zgodzie i pokoju. Wszystko to wielki Pan i Stwórca wszechświata ustanowił, aby istniało w harmonii, pokoju i posłuszeństwie Jego woli. Wszystkim czyni dobro, a szczególnie nam, którzy szukamy schronienia w Jego miłosierdziu przez Pana naszego, Jezusa Chrystusa – Jemu chwała i majestat na wieki wieków. Amen”. (1 Klem. do Kor. 20, 1–12).

Powyższy cytat ukazuje harmonię panującą w stworzeniu, co można odczytywać jako zapowiedź nadziei na przywrócenie pokoju także między ludźmi a zwierzętami w czasach ostatecznych. Wspólnym motywem wszystkich wcześniej przytoczonych tekstów apokryficznych jest bowiem wizja odnowionego świata, w którym zapanuje pokój i zgoda pomiędzy wszystkimi stworzeniami. Choć nie zawsze wyrażone jest to wprost, obecność zwierząt w eschatologicznych wizjach sugeruje ich istotną rolę w Bożym planie zbawienia.

Czy zwierzęta mają duszę?

Czy różni się ona od duszy ludzkiej?

Zagadnienie duszy u zwierząt i jej ewentualnych różnic w stosunku do duszy ludzkiej jest przedmiotem wielowiekowej refleksji teologicznej i filozoficznej. W samym Piśmie Świętym termin „dusza” (hebrajskie nefesz, greckie psyche) odnosi się do „żywego istnienia”, co oznacza, że zarówno ludzie, jak i zwierzęta są określane jako „dusza żywa”, jak czytamy w Księdze Rodzaju (Rdz 1,20–21; Rdz 2,7). Niemniej jednak, Biblia podkreśla wyjątkowość człowieka, który jako jedyny został stworzony na obraz i podobieństwo Boga (Rdz 1,26–27). Tradycja chrześcijańska interpretuje to podobieństwo jako obdarzenie człowieka wolną wolą, zdolnością do poznania Boga, odpowiedzialnością moralną oraz nieśmiertelną duszą. W tradycji katolickiej, szczególnie w filozofii świętego Tomasza z Akwinu, rozróżnia się duszę zwierzęcą, która jest cielesną zasadą życia i zdolnością do odczuwania, od duszy ludzkiej, która jest rozumna i nieśmiertelna. Według tego klasycznego ujęcia, dusza ludzka, będąc duchową, nie umiera wraz z ciałem, lecz trwa w wieczności, natomiast dusza zwierzęca nie jest nieśmiertelna i zanika wraz ze śmiercią biologiczną organizmu. Warto jednak zauważyć, że współczesna teologia oraz niektórzy Ojcowie Kościoła, jak na przykład święty Bazyli Wielki i święty Ireneusz z Lyonu, dopuszczają myśl, że Bóg, w swojej nieskończonej miłości i łasce, może zachować zwierzęta w nowym stworzeniu, jeśli taka będzie Jego wola, nie z racji ich własnych zasług, lecz z Bożej suwerennej decyzji. I raczej nie będzie zważał na to co napisał Akwinata, czy inni teologowie.

Czy zwierzęta będą w niebie po zmartwychwstaniu?

Choć Pismo Święte nie wypowiada się wprost na temat obecności zwierząt w niebie po zmartwychwstaniu, zawiera inspirujące wskazówki i symbolikę, które skłaniają do refleksji. Prorok Izajasz w swojej wizji przyszłego pokoju i harmonii zapowiada: „Wtedy wilk zamieszka wraz z barankiem, pantera położy się obok koźlęcia… nie będą wyrządzać szkody ani zniszczenia…” (Iz 11,6–9). Z kolei List do Rzymian wyraża tęsknotę całego stworzenia: „Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych… będzie wyzwolone z niewoli skażenia…” (Rz 8,19–21). Te fragmenty sugerują, że Boży plan odkupienia i przemiany obejmuje całe stworzenie, a nie tylko ludzkość, i że w przyszłości nastąpi przywrócenie pierwotnej harmonii. Wizja „nowego nieba i nowej ziemi” opisana w Apokalipsie świętego Jana (Ap 21) przedstawia nie tylko duchowy stan, ale także fizyczną, całkowicie odnowioną rzeczywistość. Jeśli ta nowa rzeczywistość ma zawierać wszystko, co dobre, czyste i piękne, to nic logicznie nie wyklucza obecności w niej zwierząt. Co więcej, można przypuszczać, że te zwierzęta, które za życia były szczególnie bliskie człowiekowi, mogą znaleźć swoje miejsce w nowym stworzeniu jako szczególne znaki Bożej dobroci i miłości do całego stworzonego świata. Bo że Bóg będący Miłością stworzył wszystko z miłości, to już wiemy.

Zmartwychwstanie ciał, o którym mówi Pismo Święte i nauka Kościoła, jest obietnicą, która dotyczy wyłącznie ludzi. To oni, w dniu ostatecznym, zostaną wskrzeszeni, a ich ciała zostaną przemienione i na nowo zjednoczone z nieśmiertelnymi duszami. Święty Paweł w Pierwszym Liście do Koryntian zapewnia: „Bóg zaś i Pana wskrzesił i nas również swą mocą wskrzesi z martwych.” (1 Kor 6,14). Podobnie, w Ewangelii według świętego Jana czytamy: „Nadchodzi bowiem godzina, w której wszyscy, którzy spoczywają w grobach, usłyszą głos Jego…” (J 5,28). Ciała, które powstaną z martwych, będą uwielbione, nieśmiertelne i wolne od wszelkiego cierpienia, zdolne do pełnego uczestnictwa w duchowym życiu w obecności Boga (por. 1 Kor 15,42–44).

W odniesieniu do zwierząt tradycyjna teologia nie mówi o zmartwychwstaniu w ścisłym tego słowa znaczeniu. Niemniej jednak istnieje nadzieja oraz przestrzeń dla teologicznej refleksji nad możliwością ich udziału w nowym stworzeniu – jeśli taka będzie wola Boża. Zwierzęta mogą zostać przywrócone do istnienia jako część odkupionego kosmosu. Kościół nie wypowiada się w tej sprawie jednoznacznie, pozostawiając ją tajemnicy Bożego planu.

Zgodnie z klasycznym ujęciem, dusza ludzka jest duchowa i nieśmiertelna, natomiast dusza zwierzęca jest zasadą życia – materialną i śmiertelną. A jednak, jeśli Bóg może przywrócić do istnienia ludzkie ciało, które uległo spaleniu, rozproszeniu, zostało pożarte przez zwierzęta lub obróciło się w proch – to czy nie mógłby także zechcieć przywrócić do istnienia istot zwierzęcych, wraz z ich ciałami i duszami? Któż mógłby Mu to uniemożliwić? Czy Bóg w czymkolwiek podlega ograniczeniu?

Zmartwychwstanie jest obietnicą daną człowiekowi, który powstanie w ciele uwielbionym. Obecność zwierząt w nowym stworzeniu pozostaje zaś otwartą kwestią – zawierzoną wolności i miłosierdziu Stwórcy.

Czy nauki Pana Jezusa dają zwierzętom nadzieję na niebo?

Nowy Testament nie wypowiada się jednoznacznie na temat tego, czy zwierzęta trafiają do nieba. Nie znajdziemy tam prostego potwierdzenia, że czworonogi, ptaki czy inne stworzenia znajdą się w wieczności razem z ludźmi. Jednak w wielu miejscach między wierszami przebija się myśl, że Boży plan odkupienia obejmuje nie tylko człowieka, ale całe stworzenie – w tym także zwierzęta.

Jezus sam wielokrotnie odwołuje się do zwierząt, ukazując je jako istoty pozostające pod troskliwą opieką Boga. W Ewangelii Mateusza mówi: „Przypatrzcie się ptakom w powietrzu: nie sieją ani żną i nie zbierają do spichrzów, a Ojciec wasz niebieski je żywi.” (Mt 6,26). To proste, codzienne porównanie staje się nośnikiem głębokiej prawdy teologicznej: zwierzęta są ważne dla Boga, nie są Mu obojętne, nawet jeśli nie posiadają takiej samej świadomości czy moralności jak człowiek. W Ewangelii Łukasza Jezus rozwija tę myśl jeszcze bardziej: „Czyż nie sprzedają pięciu wróbli za dwa asy? A przecież żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Bożych.” (Łk 12,6). W obu fragmentach wybrzmiewa czułość Boga wobec stworzenia i troska, która nie pomija nawet najmniejszych istot. Te słowa mogą sugerować, że życie zwierząt ma duchowe znaczenie, które nie kończy się wraz ze śmiercią.

Najbardziej dobitnie ideę odkupienia całego stworzenia wyraża apostoł Paweł w Liście do Rzymian. W jednym z przytaczanych już wcześniej najbardziej poruszających fragmentów pisze:

Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał – w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych. Wiemy przecież, że całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia. (Rz 8,19–22).

Ten fragment staje się dla wielu teologów i wierzących podstawą do rozważań o przyszłości zwierząt w kontekście zbawienia. Paweł nie mówi tu jedynie o ludzkości – jego słowa obejmują całe stworzenie, które cierpi i czeka na wyzwolenie. W tej wizji nie chodzi tylko o odkupienie dusz ludzkich, ale o przywrócenie pierwotnej harmonii całemu stworzeniu – także roślinom i zwierzętom, które od początku były częścią Bożego planu.

W tych natchnionych słowach widać tęsknotę za światem, w którym nie ma już cierpienia, przemocy ani śmierci – takim, jaki Bóg zaplanował od początku i do którego, zgodnie z biblijną nadzieją, świat zmierza. To otwiera przestrzeń dla wyobrażenia, że zwierzęta, choć może nie zbawiane w taki sam sposób jak ludzie, również mają swój udział w ostatecznym odnowieniu wszystkiego. Ich obecność w przyszłym świecie, w pełni miłości i pokoju, nie jest więc wykluczona – przeciwnie, może być integralną częścią nowego stworzenia, które „uzyska wolność chwały dzieci Bożych”.

Święty Paweł, pisząc w Liście do Rzymian o „synach Bożych”, odnosi się do wierzących, którzy przez wiarę i życie w Duchu Świętym zostali adoptowani do Bożej rodziny i uczestniczą w synostwie Bożym. Nie jest to tytuł zarezerwowany wyłącznie dla Jezusa Chrystusa, lecz obejmuje wszystkich, którzy zostali „przybrani za dzieci” przez Boga – czyli chrześcijan dążących do świętości i zjednoczenia z Nim.

W kontekście Rz 8,19–22 „objawienie się synów Bożych” oznacza moment ostatecznego ukazania, kim naprawdę są ci, którzy trwają w łasce – chwilę ich pełnego zbawienia, kiedy nastąpi przemienienie wiernych Bogu. To wydarzenie ma nie tylko wymiar osobisty czy duchowy, lecz także kosmiczny. Paweł naucza, że całe stworzenie z utęsknieniem oczekuje tego momentu, ponieważ wówczas również ono zostanie „wyzwolone z niewoli zepsucia”.

Zatem: synowie Boży to odkupieni ludzie, którzy przez swoje życie w zjednoczeniu z Bogiem stają się narzędziami Jego przemiany. Ich ostateczne uwielbienie będzie początkiem pełnego odnowienia całego stworzenia. To fundamentalna myśl dla teologii katolickiej i prawosławnej, podkreślająca nie tylko indywidualne zbawienie, ale również eschatologiczne uzdrowienie całego kosmosu.

Symbolika zwierząt i nowe stworzenie


Księga Objawienia, znana również jako Apokalipsa świętego Jana, to niezwykle bogaty i symboliczny tekst, ukazujący duchowe tajemnice i przyszłość stworzenia. Choć wiele obrazów w tej księdze ma charakter metaforyczny, nie brakuje w niej odniesień do zwierząt. Nawet jeśli pełnią one funkcję symboliczną, zdają się wskazywać na ich obecność w eschatologicznej rzeczywistości. Zwierzęta pojawiają się nie tylko jako alegorie, lecz także jako istoty współuczestniczące w kulcie Boga, co rzuca światło na ich możliwe miejsce w przyszłym świecie.

W jednej z niezwykle poruszających scen święty Jan opisuje, jak usłyszał, że „wszelkie stworzenie, które jest w niebie i na ziemi, i pod ziemią, i na morzu, i wszystko, co w nich przebywa, mówiło: «Zasiadającemu na tronie i Barankowi błogosławieństwo i cześć, i chwała, i moc, na wieki wieków!» A czworo Zwierząt mówiło: «Amen»” (Ap 5,13-14). To uniwersalne uwielbienie obejmuje nie tylko istoty duchowe czy ludzi, lecz także wszelkie stworzenie, w tym zwierzęta. Sugeruje to, że mają one nie tylko świadomość istnienia Boga, ale również uczestniczą w chwale nieba. Nie są wykluczone z Bożej obecności – przeciwnie, stanowią jej część.

Jeszcze jedno niezwykłe zwierzę pojawia się w kulminacyjnym momencie objawienia – biały koń. W 19 rozdziale Apokalipsy Jezus przedstawiony jest jako powracający Zwycięzca, siedzący na majestatycznym, białym rumaku. To nie tylko potężny symbol sprawiedliwości i triumfu, lecz także subtelna sugestia, że w odnowionym porządku Bożym zwierzęta również odgrywają rolę – są obecne, realne i towarzyszą Chrystusowi w Jego chwale. Koń, choć oczywiście może pełnić funkcję metafory, nie jest przedstawiony jako abstrakcja – to konkretna istota, wpisująca się w wielką wizję końca czasów.

Księga Objawienia kulminuje w jednej z najbardziej pełnych nadziei wizji w całej Biblii – wizji nowego nieba i nowej ziemi. W rozdziale 21, w wersetach od 1 do 4, Jan opisuje, jak pierwsze niebo i pierwsza ziemia przemijają, a na ich miejsce przychodzi nowy świat – odnowiony, oczyszczony, nieskażony bólem i śmiercią. „I ujrzałem nowe niebo i nową ziemię… i śmierci już nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły”. W tej wizji nie ma już cierpienia, a wszystko, co zostało stworzone, ma szansę na nowe życie. W takim świecie, w którym zostaje przywrócona pierwotna harmonia i pokój, obecność zwierząt – będących częścią pierwotnego stworzenia – wydaje się naturalna, wręcz nieodzowna.

Choć Nowy Testament nie wypowiada się wprost o losie zwierząt po śmierci, przesłanie wyłaniające się z całej Biblii – od Księgi Rodzaju, przez nauczanie Jezusa, aż po apokaliptyczne wizje świętego Jana – ukazuje zwierzęta jako istoty głęboko zakorzenione w Bożym planie. Są obecne w stworzeniu, dotknięte skutkami grzechu, ale też objęte nadzieją na odkupienie. Ich obecność w przyszłym świecie, w odnowionym stworzeniu, nie jest więc ideą obcą – przeciwnie, wpisuje się w całościowy obraz Bożego działania, które zmierza ku pełni i pojednaniu całego stworzenia z Bogiem.

Chrześcijańska nadzieja nie dotyczy zatem jedynie dusz ludzkich, lecz całej rzeczywistości, która – zgodnie ze słowami świętego Pawła – „jęczy i wzdycha w bólach rodzenia”, czekając na odnowę. Zwierzęta, które były z człowiekiem od początku, dzieląc z nim zarówno radość Edenu, jak i ciężar upadku, mogą być także jego towarzyszami w chwale nowego stworzenia. I choć pytanie o niebo dla zwierząt pozostaje częściowo otwarte, przesłanie Biblii tchnie nadzieją, że w Bożym świecie jest miejsce dla wszystkich Jego stworzeń – także tych, które nie mówią ludzkim głosem, ale których obecność była i jest błogosławieństwem.

Powiedzmy to raz jeszcze – choć Nowy Testament nie mówi wprost, że zwierzęta trafią do nieba, wiele nauk Jezusa i fragmentów pism apostolskich zdaje się sugerować, że całe stworzenie ma udział w Bożym planie zbawienia. Jezus zapowiada „odnowienie wszystkich rzeczy” – a skoro w akcie stworzenia zwierzęta były obecne i nazwane „dobrymi”, to można przypuszczać, że i one będą częścią tej odnowy. List do Kolosan mówi, że Chrystus „pojedna z sobą wszystko, zarówno to, co na ziemi, jak i to, co w niebiosach” – sformułowanie to jest niezwykle szerokie i otwiera możliwość, że odkupienie nie ogranicza się jedynie do ludzi. Równie wymowne są słowa z Listu do Rzymian, gdzie Paweł pisze, że całe stworzenie „wzdycha i jęczy w bólach rodzenia”, oczekując objawienia się synów Bożych. To „stworzenie” to nie tylko ludzie – to cały świat, zwierzęta, przyroda – wszystko, co zostało dotknięte skutkami grzechu i co czeka na odkupienie.

Z perspektywy biblijnej można zatem powiedzieć, że zwierzęta – obecne w ogrodzie Eden, dotknięte skutkami grzechu, współcierpiące z człowiekiem, a także chwalące Boga w Objawieniu – są głęboko wpisane w Boży plan.



Kościoły chrześcijańskie

i ich stanowisko w sprawie zwierząt

w życiu pozagrobowym


Kościół katolicki


Czy katolicyzm dopuszcza zwierzęta w niebie?


Teologowie katoliccy przez wieki snuli rozważania na temat tego, czy zwierzęta posiadają dusze, jakie dusze i czy mogą mieć udział w życiu wiecznym.

A wreszcie rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!» Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę. (Rodz. 1: 26–27).

Teologia katolicka, choć tradycyjnie skupiona na godności i przeznaczeniu człowieka, nie pozostawała obojętna wobec kwestii zwierząt w Bożym planie. Już od czasów Ojców Kościoła zachodniego dostrzegano w świecie przyrody ślad obecności Stwórcy. Zwierzęta postrzegano przede wszystkim jako element Bożego ładu: narzędzia pouczające o cnotach, znaki Bożej troski o stworzenie oraz środki służące dobru człowieka, zarówno fizycznemu, jak i duchowemu. W pismach wielu teologów i świętych oraz w dokumentach papieskich pojawiały się jednak sugestie o możliwym uczestnictwie zwierząt w życiu pozagrobowym, choć zagadnienie ich duszy bywało przedmiotem sporów. Zachodni autorzy, rzadko formułując bezpośrednią wizję udziału zwierząt w eschatologii, traktowali je jako obrazowe nośniki duchowych prawd i moralnych nauk, jednocześnie wyrażając wrażliwość na ich piękno i mądrość zawartą w Bożym stworzeniu.

Święty Augustyn z Hippony (354–430)

Święty Augustyn, wybitny myśliciel Zachodu, przedstawia w swoich pismach przyrodę jako harmonijnie zaprojektowany przez Boga porządek, w którym każde stworzenie ma swoje miejsce: od minerałów i roślin, poprzez zwierzęta obdarzone życiem i zmysłami, aż po istoty rozumne i nieśmiertelne, czyli ludzi, aniołów i samego Stwórcę. W dziele „De Genesi ad litteram” zauważa, że w przyrodzie objawia się dwojaka działalność Opatrzności – naturalna, która daje wzrost drzewom i ziołom, oraz dobrowolna, realizowana przez dzieła aniołów i ludzi – a wszystkie ciała niebieskie i ziemskie porządkują się według Bożych praw, we właściwym rytmie dnia i nocy. W „Państwie Bożym” formułuje hierarchię: zwierzęta, choć stoją niżej niż ludzie i są pozbawione rozumu, przewyższają rośliny dzięki obdarzeniu ich życiem i zdolnością odczuwania. Ich cierpienie, jak słusznie podkreśla, nie jest karą za własne winy, lecz skutkiem upadku człowieka – „jęczeniem stworzenia” oczekującego odkupienia. Zarazem jednak zwierzęta ukazują niezwykłe piękno, będące świadectwem potęgi i mądrości Stwórcy. Choć ich rola jest przede wszystkim użytkowa – dostarczają pokarmu, pracują, pełnią funkcje dydaktyczne – to wierne wypełnianie własnej natury staje się dla człowieka lekcją pokory: jeśli one służą Bożemu zamysłowi, tym bardziej on, obdarzony rozumem, powinien uznać w przyrodzie głos Opatrzności. W ten sposób Augustyn, mimo że nie przewiduje zbawienia zwierząt w tym samym sensie co ludzi, ukazuje całe stworzenie jako integralną część kosmicznej liturgii, w której nawet najskromniejsze istoty manifestują chwałę Boga i oczekują w jedności z ludźmi ostatecznego odnowienia świata.

Święty Ambroży z Mediolanu (ok. 339–397)

Święty Ambroży z Mediolanu w swoim „Hexaëmeronie” (Komentarzu do sześciu dni stworzenia) rozwijał głęboką teologiczną refleksję nad całym stworzeniem, włączając w nią również zwierzęta. Uważał, że poznanie własnej natury człowieka wymaga zrozumienia natury wszystkich żywych istot: roślin, czworonożnych i pełzających zwierząt, ptaków i wszystkich „natur każdego rodzaju”, które pojawiają się w Księdze Rodzaju. Ich instynkty, zachowania i miejsce w „porządku Pisma” świadczą o Bożej mądrości i trosce, a ich życie stanowi pouczające lekcje cnót – wierności, pokory, czujności i prostoty. Zwierzęta w tej wizji nie są jedynie podporządkowanymi człowiekowi narzędziami; Ambroży traktuje je jak „księgę stworzenia”, z której każdy może uczyć się drogi do Boga. W ten sposób łączy wrażliwość wschodnich Ojców z intelektualną precyzją zachodniej teologii, pokazując, że całe stworzenie, w tym i zwierzęta, zostało powołane, by chwalić Stwórcę i prowadzić człowieka ku głębszemu uznaniu Bożej Opatrzności.

Święty Hieronim ze Strydonu (ok. 347–420)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Hieronim ze Strydonu zajmuje szczególne miejsce jako autor licznych komentarzy biblijnych i listów, w których z duchową głębią i wnikliwością odnosił się do świata przyrody, w tym zwierząt. Choć nie prowadził systematycznej refleksji teologicznej nad ich naturą czy eschatologicznym losem – jak czynili to niektórzy Ojcowie Kościoła Wschodniego – jego pisma obfitują w alegoryczne i moralne odniesienia do stworzeń, traktowanych jako żywe symbole rzeczywistości duchowej.

Zwierzęta w jego dziełach służą przede wszystkim jako obrazy pomocnicze w wyjaśnianiu prawd wiary i moralności. Lew, orzeł, wielka ryba, pszczoła, mrówka czy osioł – te stworzenia pojawiają się nie po to, by analizować ich istotę, ale by unaocznić duchowe zmagania, cnoty, grzechy, a także logikę Bożej opatrzności. Na przykład w swoich komentarzach do Pisma Świętego Hieronim zauważa, że „zwierzęta są posłuszne głosowi Pana, podczas gdy ludzie często są nieposłuszni”, co czyni z nich wzór naturalnej harmonii z wolą Bożą. Wskazuje również na pracowitość mrówek, przezorność pszczół i troskę ptaków o swoje młode jako przykłady godne naśladowania przez człowieka.

W Żywocie świętego Pawła z Tebaidy – dziele przypisywanym Hieronimowi – pojawia się scena, w której lew pomaga pochować ciało zmarłego pustelnika. Ten symboliczny epizod odczytywany był później jako wyraz głębokiej prawdy duchowej: że nawet dzikie stworzenia, gdy napotkają autentyczną świętość, mogą stać się uczestnikami Bożych dzieł.

Choć świat przyrody nie zajmuje u Hieronima pozycji centralnej, to jednak stale obecny jest jako tło i narzędzie duchowego pouczenia. Jego pisma ukazują stworzenia nie tylko jako istoty służące człowiekowi, ale także jako odblask Bożej mądrości i porządku – ciche, pokorne świadectwo większej, niewidzialnej rzeczywistości.

Hieronim interpretował przyrodę przede wszystkim w sposób alegoryczny. Zwierzęta stawały się dla niego znakami – obrazami pomagającymi wyrazić tajemnice duszy ludzkiej, duchowe zmagania oraz drogę wzrostu wewnętrznego. Każde stworzenie, nawet najmniejsze, mogło – w jego ujęciu – pouczać człowieka o Bożej opatrzności, cnotach niezbędnych w życiu duchowym czy wewnętrznej walce o świętość.

W jednym z krótkich, ale sugestywnych fragmentów Hieronim podkreślał, że zwierzęta są posłuszne głosowi Boga, podczas gdy ludzie często okazują się nieposłuszni. Uważał to za wyraz prostoty i naturalnego posłuszeństwa stworzeń wobec Bożej woli – kontrastujący z ludzką skłonnością do buntu.

Podziwiał również prostotę życia zwierząt. Wskazywał, jak dzikie bestie potrafią przetrwać w trudnych warunkach, jak ptaki gnieżdżą się w skałach, a zwierzęta leśne znajdują schronienie w norach – i wszystkie są zadowolone z tego, co mają. W jego oczach była to godna naśladowania postawa ascetyczna, oparta na ubóstwie i ufności w Bożą opiekę.

Zachęcał także do tego, by uczyć dzieci obserwacji natury: jak mrówki zbierają pożywienie, pszczoły budują barcie, a ptaki uczą swe pisklęta latać. W takich obrazach widział źródło nauki o pracowitości, przezorności i trosce o innych.

W całym swoim dorobku literackim Hieronim chętnie posługiwał się symbolicznymi przedstawieniami zwierząt. Lew, wielka ryba, orzeł – te i inne stworzenia służyły mu jako środki wyrazu duchowych treści: siły, wierności, duchowego wzlotu. Zwierzęta nie były dla niego jedynie elementem świata materialnego, lecz także niemymi świadkami większej, duchowej rzeczywistości.

Choć Hieronim nie spekulował o eschatologicznym losie zwierząt, w jego pismach wyraźnie wybrzmiewa przekonanie o ich miejscu w Bożym planie stworzenia. Zwierzęta nie były dla niego tylko pomocą dla człowieka; ich życie i zachowanie stanowiły przypomnienie o prostocie, pokorze i harmonii z naturą – wartościach, których człowiek, zagubiony w świecie własnych ambicji i nieuporządkowanych pragnień, powinien się od nich uczyć.

Podobne podejście odnajdujemy również u innych zachodnich Ojców Kościoła. Zwierzęta były obecne w homiliach i komentarzach jako obrazy moralne, świadectwa Bożej mądrości i przypomnienia o naturalnym porządku świata. Jednak w odróżnieniu od tradycji wschodniej, autorzy zachodni rzadziej rozważali możliwość dalszego istnienia zwierząt po śmierci, koncentrując się przede wszystkim na godności i nieśmiertelności duszy ludzkiej.

Podsumowując, nauczanie świętego Hieronima ukazuje świat zwierząt jako nieustanną lekcję pokory i prostoty. Zwierzęta, choć nie obdarzone nieśmiertelną duszą, niosą w sobie echo Bożej mądrości i dobroci. Ich obecność w świecie przypomina o harmonii stworzenia i o tym, że każdy element natury – nawet najmniejszy – istnieje z woli Boga i dla Jego chwały.


Święty Grzegorz Wielki (ok. 540–604)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Grzegorz Wielki, papież i doktor Kościoła, zajmuje szczególne miejsce dzięki pogłębionej refleksji nad duchowym znaczeniem stworzenia. W swoim monumentalnym dziele Moralia in Iob – komentarzu do Księgi Hioba – wielokrotnie odnosił się do świata przyrody, zwłaszcza zwierząt, dostrzegając w nim nie tylko świadectwo Bożej potęgi, ale również źródło głębokich pouczeń duchowych.

W interpretacji Grzegorza zwierzęta nie były traktowane jako istoty posiadające osobowość w sensie teologicznym ani zdolność do świadomej relacji z Bogiem. Nie podejmowano także spekulacji na temat ich losu po śmierci. Mimo to każde stworzenie, powołane do istnienia przez Boga, mogło zostać odczytane jako przypowieść – obraz odsłaniający rzeczywistości niebiańskie. W jego ujęciu nawet najbardziej zwyczajne zwierzę mogło stać się nośnikiem duchowego znaczenia, o ile zostało „rozważone mądrze”.

Dla Grzegorza natura nie była rzeczywistością odseparowaną od duchowości, lecz symbolicznym językiem, którym Stwórca przemawia do człowieka. Całość stworzenia – zarówno widzialna, jak i niewidzialna – służyła objawieniu prawdy o Bogu oraz o Jego planie zbawienia.

W Moralia in Iob pojawia się również refleksja nad Behemotem i Lewiatanem – potężnymi istotami wspomnianymi w Księdze Hioba. Grzegorz interpretował je jako uosobienie sił świata stworzonego, które choć budzą lęk, pozostają całkowicie poddane Bożemu panowaniu. Symbolizowały one moce natury, z pozoru nieokiełznane, lecz w istocie podporządkowane woli i mądrości Boga.

W wizji Grzegorza świat przyrody – zwłaszcza świat zwierząt – jawił się jako otwarta księga. Każda jej karta, właściwie odczytana, mogła ukazać prawdy duchowe dotyczące Boga, człowieka i stworzenia. Celem nie była kontemplacja natury samej w sobie, ale odkrywanie w niej obecności Boga i Jego działania.

Choć Grzegorz, podobnie jak inni zachodni Ojcowie, nie rozwijał rozbudowanej teologii zwierząt ani nie przypisywał im nieśmiertelnych dusz, jego podejście nacechowane było pokorą i duchową czujnością. Każde stworzenie – od najmniejszego ptaka po mitycznego Lewiatana – mogło stać się znakiem prowadzącym człowieka ku większym, niewidzialnym rzeczywistościom.

W ten sposób świat zwierząt został włączony w wielką opowieść o Bogu i Jego działaniu w stworzeniu. W ujęciu świętego Grzegorza przyroda, rozumiana symbolicznie i duchowo, miała prowadzić nie ku podziwowi dla niej samej, lecz ku kontemplacji Tego, który ją stworzył.

Święty Cyprian z Kartaginy (200–258)

W zachodniej tradycji patrystycznej święty Cyprian z Kartaginy jawi się jako ten, który z wrażliwością i duchową głębią przyglądał się światu natury, dostrzegając w nim źródło subtelnych, lecz istotnych nauk duchowych. W swoich pismach wskazywał na instynkty zwierząt i porządek wzrostu roślin jako na znaki przypominające człowiekowi o jego powołaniu. Zgodne z naturą zachowanie stworzeń odczytywane było jako ciche, lecz wymowne napomnienie: by także człowiek postępował zgodnie z prawem wpisanym w jego istotę – prawem prowadzącym ku życiu wiecznemu.

Dla Cypriana przyroda była symbolicznym odzwierciedleniem duchowych dążeń człowieka. Biskup Kartaginy w obrazach zwierząt odnajdywał wzorce chrześcijańskich cnót. Jego obserwacje natury stawały się sugestywnymi przypowieściami, uczącymi pokory, cierpliwości i wytrwałości, kluczowych w duchowym wzrastaniu.

Natura, według Cypriana, nie była jedynie tłem dla życia człowieka, lecz księgą objawienia – miejscem, w którym odczytywać można prawdy o kondycji ludzkiej i o Bogu. Cierpliwość i pokora, obecne w świecie stworzonym, ukazywały się jako cnoty wymagające naśladowania i kultywowania. Kontemplacja przyrody miała więc charakter nie tyle estetyczny, co moralny i duchowy – prowadziła do głębszego zrozumienia własnego życia i powołania do świętości.

W spojrzeniu świętego Cypriana świat przyrody uczył nie słowem, lecz przykładem. Stworzenia ukazywały wierność swojej naturze, podczas gdy człowiek – obdarzony wolnością – miał tendencję do błądzenia. Dlatego to właśnie stworzenia mogły stać się dla człowieka milczącymi nauczycielami, wskazującymi drogę ku większemu porządkowi i harmonii – tej, którą wyznacza prawo Boże wpisane w całe stworzenie.

Święty Hilary z Poitiers (ok. 315–367)

W pismach świętego Hilarego z Poitiers, biskupa i doktora Kościoła, odnaleźć można głęboką refleksję nad miejscem stworzenia w teologii chwały Bożej. Rozważając wzmiankę o palmach i cedrach Pańskich:

Sprawiedliwy zakwitnie jak palma,
rozrośnie się jak cedr na Libanie.
Zasadzeni w domu Pańskim
rozkwitną na dziedzińcach naszego Boga.
Wydadzą owoc nawet i w starości,
pełni soków i zawsze żywotni,
aby świadczyć, że Pan jest sprawiedliwy,
moja Skała, nie ma w Nim nieprawości.

(Ps. 92 (91): 13–16).

Hilary nie ograniczał się do alegorycznej interpretacji, w której rośliny symbolizują sprawiedliwych. W jego ujęciu każde stworzenie – zarówno rośliny, jak i zwierzęta – uczestniczy w oddawaniu chwały Bogu, wpisując się w kosmiczną liturgię. W obserwacji porządku natury i instynktownych zachowań zwierząt dostrzegał nie tylko mądrość stworzenia, lecz także odzwierciedlenie Bożego ładu: jeśli najmniejsze istoty znają swój bieg i miejsce, to człowiek, wyposażony w rozum, tym bardziej ma rozpoznać i uznać swego Stwórcę. Odwołując się do słów św. Pawła, podkreślał on, że „wszystko zostało stworzone i pojednane przez Chrystusa i w Chrystusie”, co świadczy o jedności mocy Ojca i Syna. Zwierzęta, wierne swemu przeznaczeniu i kierujące się wrodzonym instynktem, ukazują harmonijny porządek ustanowiony przez Boga – ład, który człowiek winien przyjąć z pokorą i wdzięcznością.

Odnosi się do tego komentując między innymi słowa tego psalmu:

Z Twoich komnat nawadniasz góry,

aby owocem Twych dzieł nasycić ziemię.

Każesz rosnąć trawie dla bydła

i roślinom, by człowiekowi służyły,

aby z roli dobywał chleb

i wino, co rozwesela serce ludzkie,

by rozpogadzać twarze oliwą,

by serce ludzkie chleb krzepił.

Drzewa Pana mają wody do syta,

cedry Libanu, które zasadził.

Tam ptactwo zakłada gniazda,

na cyprysach są domy bocianów.

Wysokie góry dla kozic,

a skały są kryjówką dla borsuków.

Tyś stworzył księżyc, aby czas wskazywał;

słońce poznało swój zachód.

Mrok sprowadzasz i noc nastaje,

w niej krąży wszelki zwierz leśny.

Lwiątka ryczą za łupem,

domagają się żeru od Boga.

Gdy słońce wzejdzie, wracają

i kładą się w swych legowiskach.

Człowiek wychodzi do swojej pracy,

do trudu swojego aż do wieczora.

Jak liczne są dzieła Twoje, Panie!

Ty wszystko mądrze uczyniłeś:

ziemia jest pełna Twych stworzeń.

Oto morze wielkie, długie i szerokie,

a w nim jest bez liku żyjątek

i zwierząt wielkich i małych.

Tamtędy wędrują okręty,

i Lewiatan, którego stworzyłeś na to,

aby w nim igrał.

Wszystko to czeka na Ciebie,

byś dał im pokarm w swym czasie.

Gdy im udzielasz, zbierają;

gdy rękę swą otwierasz, sycą się dobrami.

Gdy skryjesz swe oblicze, wpadają w niepokój;

gdy im oddech odbierasz, marnieją

i powracają do swojego prochu.

Stwarzasz je, gdy ślesz swego Ducha

i odnawiasz oblicze ziemi. (Ps 104, 13-30)

Dla Hilarego przyroda nie była jedynie przedmiotem estetycznej kontemplacji, lecz żywym znakiem duchowej rzeczywistości, wezwaniem do poznania Boga i życia zgodnego z Jego wolą.

Święty Izydor z Sewilli (ok. 560–636)

Święty Izydor z Sewilli, w swoim monumentalnym dziele Etymologiae, a zwłaszcza w Księdze XII poświęconej zwierzętom, ukazuje głębokie przekonanie o wewnętrznym porządku stworzenia, odzwierciedlającym mądrość Boga. Choć jego dzieło ma charakter przede wszystkim encyklopedyczny, gromadzący wiedzę starożytną i wczesnochrześcijańską, to w licznych opisach zwierząt pobrzmiewa również myśl symboliczna, zgodna z tradycją alegorycznego odczytywania rzeczywistości.

Dla Izydora każde stworzenie – zarówno rośliny, jak i zwierzęta – ma swoje miejsce i cel w Bożym planie. Nadając imiona istotom żywym, Adam – jak zauważa Izydor – nie kierował się przypadkiem, lecz określał je zgodnie z ich naturą i przeznaczeniem, w języku pierwotnym, który tradycja identyfikuje z hebrajskim. Analizy etymologiczne, jak ta dotycząca słowa animantia, wskazują na związek życia i ducha, co otwiera możliwość głębszej refleksji nad sensem istnienia stworzeń.

Izydor nie rozwinął jednak ani rozbudowanej teologii stworzenia, ani duchowego bestiariusza. Jego opisy opierają się na wiedzy naturalnej, etymologii oraz obserwacjach, które nierzadko przejęte są ze źródeł pogańskich. Niemniej, przypisywane niektórym zwierzętom cechy – jak odwaga lwa czy przebiegłość lisa – mogły być interpretowane moralnie, jako znaki i symbole pouczające człowieka.

W takim ujęciu przyroda nie tyle objawia Bożą wolę w sensie mistycznym, ile raczej ukazuje porządek i celowość stworzenia jako wyraz Boskiej mądrości. Dla Izydora świat stworzony jest uporządkowanym systemem, który człowiek może poznawać zarówno intelektem, jak i w świetle wiary. W tym sensie Etymologiae stają się nie tylko zbiorem wiedzy, lecz także świadectwem przekonania, że w stworzeniu można dostrzec odblask harmonii, jaką zamierzył Bóg.

Jego podejście do zwierząt jest skąpe, fragmentaryczne i podporządkowane encyklopedycznej strukturze Etymologiae. Dopiero późniejsi autorzy, korzystając z tych materiałów, rozwinęli pełniejsze, symboliczne i teologiczne ujęcia roślin i zwierząt jako elementów kosmicznej liturgii czy eschatologicznego odnowienia stworzenia.

Święty Tomasz z Akwinu (1224–1274)

Tomasz z Akwinu był jednym z najwybitniejszych filozofów i teologów katolickich, który w swojej pracy połączył filozofię Arystotelesa z nauką Kościoła. W swojej systematyce duszy, Akwinata wyróżniał trzy podstawowe rodzaje dusz, odpowiadające różnym formom życia: duszę wegetatywną, duszę wrażliwą i duszę rozumną.

Dusza wegetatywna, jak zauważył Akwinata, jest charakterystyczna dla roślin. Ta forma duszy odpowiada za podstawowe funkcje życiowe, takie jak wzrost, rozmnażanie i odżywianie. Rośliny, zgodnie z jego rozumowaniem, nie mają zdolności do odczuwania ani podejmowania świadomych decyzji, ponieważ ich dusza nie obejmuje zdolności do percepcji ani ruchu.

Z kolei dusza wrażliwa, jak zauważył Akwinata, jest obecna u zwierząt. To ona pozwala im poruszać się, reagować na bodźce zewnętrzne oraz odczuwać emocje, takie jak strach czy przyjemność. Zwierzęta są więc zdolne do odczuwania, ale ich dusza nie sięga wyżej, nie posiada bowiem zdolności do rozumowania czy podejmowania świadomych decyzji w sposób, w jaki robią to ludzie.

Najwyższą formą duszy w systematyce Akwinaty jest dusza rozumna, która jest przypisana człowiekowi. Dusza ta nie tylko pozwala na podstawowe czynności życiowe, jak wzrost czy rozmnażanie, ale również wyposażona jest w intelekt i wolną wolę. To właśnie ta zdolność do rozumowania i wybierania stanowi o wyjątkowości człowieka w stworzeniu. Dusza rozumna, zdaniem Akwinaty, jest również nieśmiertelna, co oznacza, że po śmierci ciała może trwać i doświadczyć zbawienia w niebie, w bezpośredniej obecności Boga.

Zgodnie z poglądami św. Tomasza z Akwinu, jedynie dusze rozumne – zdolne do intelektualnego poznania i duchowego rozwoju – są nieśmiertelne. Ponieważ zwierzęta nie dysponują racjonalnym umysłem, ich dusze zanikają wraz z ciałem po śmierci. Przez wiele wieków ta koncepcja stała się dominującym stanowiskiem katolickiej teologii: choć zwierzęta są częścią Bożego stworzenia, nie uczestniczą w życiu pozagrobowym tak jak ludzie. Współczesne rozważania teologiczne jednak coraz częściej otwierają przestrzeń dla ponownego przemyślenia tego zagadnienia.

Akwinata przyznawał jednakowoż, iż ostateczne przeznaczenie stworzenia nie zależy jedynie od ludzkiej racjonalności. I to jest bardzo ważne. Akwinata, będąc teologiem, zawsze podkreślał prymat Bożej woli i mocy. Uznawał, że Bóg jako Stwórca ma suwerenną władzę nad całym stworzeniem i Jego plany mogą wykraczać poza ludzkie rozumienie.

Podkreślał, że Bóg ma pełną wolność, by w swojej mądrości i miłości postanowić, czy zwierzęta będą częścią ostatecznego odnowienia, czy też nie. Chociaż ów teolog nie spekulował szeroko na temat zbawienia zwierząt, jego teocentryczne podejście otwierało teoretyczną możliwość, że Bóg w swojej nieskończonej dobroci może włączyć je w jakiś sposób w eschatologiczne odnowienie.

Należy zaakcentować, iż Akwinata dostrzegał, że zwierzęta są integralną częścią boskiego porządku, dlatego w swojej teologii stworzenia podkreślał harmonię i celowość całego wszechświata, w którym każde stworzenie, w tym zwierzęta, pełni określoną rolę i przyczynia się do chwały Bożej.

Chociaż sam nie twierdził jednoznacznie, że zwierzęta będą miały udział w życiu pozagrobowym, sugerował, że Bóg może w swojej łasce zdecydować się na włączenie ich do ostatecznego odnowienia stworzenia. To jest kluczowa interpretacja jego stanowiska. Akwinata nie wykluczał możliwości takiego działania ze strony Boga, choć nie czynił tego pewnikiem teologicznym. Jego argumentacja opierała się głównie na naturze duszy i jej zdolnościach, ale pozostawiał otwartą furtkę dla Bożej suwerenności.

Jego stanowisko wskazuje zatem na pewną elastyczność w rozumieniu roli zwierząt w planie Bożym. Chociaż jego filozoficzne argumenty prowadziły do wniosku o śmiertelności dusz zwierząt, jego teologiczna perspektywa uwzględniała Bożą wolę jako ostateczny czynnik.

Mimo że dominujące stanowisko w katolickiej teologii przez wieki uznawało, iż zwierzęta nie mają duszy nieśmiertelnej, teologiczne spekulacje na temat ich miejsca w ostatecznym odnowieniu stworzenia były otwarte i zarezerwowane dla Bożej decyzji. Choć doktryna o nieśmiertelności duszy odnosiła się głównie do człowieka, kwestia losu zwierząt w eschatologii nie była dogmatycznie zamknięta i pozostawiała przestrzeń dla teologicznych rozważań opartych na Bożej wszechmocy i miłosierdziu.

A zatem, jak z powyższego wynika można zauważyć złożoność poglądów św. Tomasza z Akwinu. Z jednej strony, jego filozofia duszy prowadziła go do wniosku o śmiertelności dusz zwierząt. Z drugiej strony, jego teocentryczna perspektywa i uznanie Bożej suwerenności otwierały teoretyczną możliwość, że Bóg w swoim planie zbawienia może uwzględnić również zwierzęta, choć nie było to centralnym elementem jego nauczania. Reasumując: Akwinata nie wykluczał tej możliwości, pozostawiając ostateczną decyzję w rękach Boga.

Święty Franciszek z Asyżu (1181/82–1226)


Święty Franciszek z Asyżu, w przeciwieństwie do bardziej filozoficznego podejścia Tomasza z Akwinu, przyjął znacznie bardziej duchowe i współczujące spojrzenie na zwierzęta, widząc w nich naszych braci i siostry w Bożym stworzeniu, a także nie tylko część boskiego porządku, lecz stworzenia równie cenne w oczach Stwórcy. Franciszek traktował zwierzęta z ogromnym szacunkiem, widząc w nich istoty, które również mają swoje miejsce w Bożym planie. Był przekonany, że wszystko stworzenie, w tym zwierzęta, posiada swoje wyjątkowe miejsce w sercu Boga.

Jego podejście do zwierząt było głęboko duchowe i pełne empatii. Święty Franciszek nazywał zwierzęta swoimi braćmi i siostrami, uznając je za równych sobie w Bożym planie stworzenia. Dla niego każdy element natury, w tym zwierzęta, miał swój duchowy sens i wartość. Jednym z najbardziej znanych przykładów jego miłości do stworzeń jest historia, która mówi o tym, jak Franciszek głosił kazanie ptakom. Podobno zwrócił się do zgromadzonych ptaków, mówiąc im o Bożej miłości i o tym, jak ważne jest, by dziękowały Bogu za dar życia. Historia ta ilustruje jego głębokie przekonanie, że zwierzęta mogą doświadczać Bożej miłości w taki sam sposób, jak ludzie, i są częścią Jego boskiego planu zbawienia.

Święty Franciszek z Asyżu postrzegał zwierzęta nie tylko jako element stworzenia, lecz jako pełnoprawnych współuczestników Bożego świata. Jego słynna „Pieśń stworzeń” (Cantico di Frate Sole) wychwala Boga za wszelkie elementy stworzenia – Słońce, Księżyc, Wiatr, Wodę, Ziemię, a także za „braci mniejszych”, czyli zwierzęta.

Chociaż święty Franciszek z Asyżu nie pisał wprost o życiu pozagrobowym zwierząt, jego nauki i sposób życia jednoznacznie wskazują, że postrzegał je jako integralną część Bożego królestwa. Franciszek wierzył, że wszystkie stworzenia, zarówno te ludzkie, jak i zwierzęce, mają swoje miejsce w Bożym planie i są obdarzone Bożą miłością. Jego szacunek i miłość do zwierząt, którym przypisywał szczególną wartość i godność, miały znaczący wpływ na późniejsze katolickie refleksje na temat miejsca zwierząt w życiu wiecznym.

Święci i zwierzęta w tradycji katolickiej

– duchowa więź stworzenia z człowiekiem

Tradycja katolicka od wieków ukazuje głęboką więź między świętymi a światem stworzenia, w szczególności zwierzętami. Opowieści o świętych, mnichach, pustelnikach czy mistykach – takich jak św. Franciszek z Asyżu, św. Antoni Pustelnik czy św. Marcin de Porres – przepełnione są obrazami harmonii między człowiekiem a przyrodą. Zwierzęta pojawiające się u ich boku nie są jedynie elementem legendarnym, ale stanowią wyraz duchowej prawdy o jedności stworzenia, która – choć naruszona przez grzech – może zostać uzdrowiona dzięki świętości.

W relacjach ze świętymi zwierzęta często zdają się przekraczać swoje naturalne instynkty, okazując spokój, posłuszeństwo, a nawet czułość. W katolickiej interpretacji ich zachowanie jest nie tylko echem utraconej rajskiej harmonii, ale również znakiem przywracania porządku stworzenia w Chrystusie. Choć w teologii katolickiej zwierzęta nie posiadają nieśmiertelnej, rozumnej duszy tak jak człowiek, to ich obecność w życiu świętych traktowana jest jako przejaw działania łaski, jako milczące świadectwo Bożej obecności w całym stworzeniu.

To podejście jest bliskie duchowości prawosławnej, o której będzie na dalszych stronach tej książki, w której święci – szczególnie mnisi i starcy – również ukazywani są jako ci, którzy dzięki oczyszczeniu serca żyją w pokoju z całym stworzeniem. W prawosławiu jednak akcent kładzie się bardziej na przebóstwienie (theosis) człowieka i jego udział w Boskiej energii, która promieniuje także na świat materialny. Dlatego w hagiografii wschodniej często podkreśla się, że dzikie zwierzęta słuchają świętych nie tylko z powodu ich łagodności, ale dlatego, że rozpoznają w nich obecność przemieniającej energii Bożej.

W katolicyzmie z kolei relacja ta bywa częściej interpretowana w kontekście odkupienia i odnowy stworzenia dokonującej się przez Chrystusa. Świętość nie jest więc jedynie osobistym przebóstwieniem, lecz współuczestnictwem w dziele zbawienia świata. Mistyczna relacja świętych ze zwierzętami nabiera tu także wymiaru moralnego: troska o stworzenie, szacunek wobec życia i odpowiedzialność za świat są traktowane jako konkretne formy realizowania miłości bliźniego i życia w łasce.

W katolickim rozumieniu zwierzęta mogą być znakami symbolicznymi Bożych prawd, ale nie pośredniczą w łasce w sposób sakramentalny, tak jak chrzest, Eucharystia czy inne sakramenty – ich obecność przy świętych może być rozumiana jako znak Bożej opatrzności, harmonii, a czasem ostrzeżenia lub duchowego przesłania. W prawosławiu częściej mówi się o „duchowej wrażliwości” stworzenia, które instynktownie odpowiada na Bożą obecność – w katolicyzmie natomiast większy nacisk kładzie się na działanie Bożej łaski, która przez człowieka ogarnia także świat materialny.

Mimo tych różnic, oba podejścia łączy przekonanie, że stworzenie – choć zranione – nie zostało odrzucone, lecz może zostać przemienione i przywrócone do pierwotnej harmonii. Święci są w tym sensie nie tylko świadkami łaski, ale i jej pośrednikami wobec świata, który czeka na „objawienie się synów Bożych” (por. Rz 8,19).

Zwierzęta jako świadkowie świętości

Świadectwem tej duchowej więzi są liczne opowieści z życia katolickich świętych:

Święty Jan Ewangelista (ok. 6 – ok. 100 r. n.e.) – ukochany uczeń Jezusa, autor Ewangelii i Apokalipsy, ostatnie lata swego życia spędził w Efezie, gdzie tłumy przybywały, by słuchać jego pełnych mądrości słów. Choć wiek i obowiązki powstrzymywały niektórych przed podróżą, św. Jan nie zapominał o nich – przemierzał kraj, by osobiście głosić Ewangelię.

Podczas jednej z takich podróży, wracając do Efezu, natknął się na zranioną kuropatwę. Mały ptak z trudem poruszał się, ciągnąc za sobą uszkodzone skrzydełko i cicho kwiląc. Zamiast zobaczyć w niej zdobycz, jak uczyniłoby wielu, Jan wzruszony jej cierpieniem, ostrożnie podniósł ptaszynę, zaniósł do domu, opatrzył ranę i zatroszczył się o nią jak o najmniejszego brata.

Kuropatwa szybko odzyskała siły i odtąd wiernie towarzyszyła świętemu – siadała mu na ramieniu, radośnie latała wokół, gdy wracał do domu, i jadła z jego ręki. Święty Jan z czułością ją pieścił, a jej obecność była dla niego źródłem radości. Kiedy ptaszyna wreszcie zakończyła życie, starzec zapłakał po niej jak po przyjacielu, dając świadectwo głębokiego szacunku i miłości do stworzenia.

Święty Antoni Wielki (ok. 251–356) – pustelnik, cudotwórca i przyjaciel stworzeń. W jednej z legend o świętym Antonim, ojcu pustelników, opowiada się o niezwykłym cudzie, który ukazuje jego współczucie nie tylko wobec ludzi, lecz także zwierząt.

Pewnego razu potężny król Hiszpanii pogrążył się w rozpaczy – jego żona została opętana przez złe duchy, a żaden lekarz ani zaklinacz nie zdołał jej pomóc. W końcu wezwał świętego Antoniego, którego sława cudotwórcy rozchodziła się daleko poza granice pustyni, gdzie żył w odosobnieniu.

Antoni przybył na królewski dwór i po żarliwej modlitwie uwolnił królową od dręczących ją mocy. Dwór ogarnęła fala wdzięczności, lecz święty, nie szukając chwały, cicho opuścił pałac.

Na zamkowym dziedzińcu spotkał niespodziewanego posłańca – maciorę, która żałośnie kwicząc, ciągnęła go za habit. Z początku chciał ją zignorować, lecz kiedy zobaczył jej ślepe, pokraczne prosię, zrozumiał, że nawet stworzenie pozbawione mowy potrafi błagać o pomoc. Ulitował się, dotknął delikatnie zwierzątka – i stał się cud: prosię odzyskało wzrok i zdrowie.

Od tej pory nie odstępowało Antoniego ani na krok. Choć wielokrotnie próbowano je odgonić, pozostało przy świętym przez wiele lat jako jego wierny towarzysz. Dlatego na wielu ikonach i rzeźbach święty Antoni przedstawiany jest z małym prosiątkiem u boku – symbolem współczucia, jakie okazywał każdemu stworzeniu, bez względu na to, czy było królem, czy niemym zwierzęciem.

Chociaż św. Antoni Wielki żył w Egipcie i jest związany z początkami monastycyzmu na Wschodzie, jego kult rozprzestrzenił się na cały Kościół katolicki, w tym do Hiszpanii. Nie ma dowodów na to, by osobiście przebywał w Hiszpanii, ale jego wpływ jest tam widoczny w tradycjach ludowych i religijnych.

Święty Patryk (ok. 385–461), urodzony pod koniec IV wieku, znany jest przede wszystkim jako apostoł Irlandii, jego duchowa wrażliwość obejmowała również świat przyrody. Pochodzący z Galii (dzisiejsza Francja), młody Patryk trzykrotnie został porwany przez piratów i jako niewolnik pasł owce w Irlandii. To doświadczenie nie tylko ukształtowało jego wewnętrzne życie modlitwy, ale również pozwoliło mu poznać język i obyczaje mieszkańców wyspy. Po odzyskaniu wolności wstąpił do stanu duchownego, a później – z polecenia papieża – powrócił na Zieloną Wyspę jako misjonarz.

W jednej z opowieści o świętym Patryku uwydatnia się jego głęboka empatia wobec zwierząt. Gdy wraz z uczniami dotarł na wzgórze ofiarowane mu przez uzdrowionego króla, napotkał łanię z młodymi. Uczniowie chcieli je schwytać, sądząc, że to dar od Boga. Patryk jednak ich powstrzymał, mówiąc: „Te łagodne stworzenia witają nas w nowym domu – jak możecie myśleć o ich skrzywdzeniu?”

Z czułością wziął jedno z koźląt na ramiona i zaniósł je na szczyt wzgórza, niczym dobry pasterz. Łania, okazując niezwykłą ufność, podążyła za nim i odtąd pozostała przy nim – stała się jego niemym, wiernym towarzyszem. Ta scena nie tylko ukazuje jego łagodność, ale jest symbolem duchowego pokoju, który promieniował z jego osoby i przywracał harmonię między człowiekiem a stworzeniem.

Znany jest także epizod o wypędzeniu wszystkich węży z Irlandii – w tradycji odczytywany symbolicznie jako zwycięstwo dobra nad złem, światła nad ciemnością. Patryk kochał świat stworzony, ale stanowczo przeciwstawiał się temu, co budziło zagrożenie duchowe.

W ikonografii przedstawia się go często z pastorałem oplatanym przez węża oraz w towarzystwie łani – obraz ten przypomina, że świętość nie oznacza ucieczki od świata, lecz jego przemianę i uświęcenie przez miłość, łagodność i wiarę.

Święty Sulpicjusz Sewerus (IV w.) był pustelnikiem, który żył w IV wieku w Galii, w zachodniej części dzisiejszej Francji, w okolicach Wandei. Jego życie było pełne modlitwy, kontemplacji i prostoty, a jego pustelnia była mała i skromna, ledwie wystarczająca, by pomieścić go samego. Święty Sulpicjusz był przykładem ogromnej dobroci i współczucia, które objawiał zarówno w stosunku do ludzi, jak i zwierząt.

Jednym z najbardziej znanych wydarzeń z jego życia jest spotkanie z wilkiem. Pewnego wieczoru, kiedy Sulpicjusz spożywał swoją skromną wieczerzę, do jego chatki wszedł wilk. Zamiast się go przestraszyć, pustelnik podzielił się z nim posiłkiem, traktując go jak równego sobie towarzysza. Od tego dnia wilk codziennie przychodził, by zjeść razem z nim, a po posiłku lizał mu rękę w geście wdzięczności.

Pewnego dnia, gdy Sulpicjusz gościł przyjaciela, wilk, nie znajdując swojego gospodarza, ukradł chleb z chatki. Sulpicjusz, zauważając brak jednego bochenka, modlił się za wilka, zmartwiony jego zniknięciem. Po siedmiu dniach wilk wrócił, pełen skruchy, a Sulpicjusz przyjął go z miłością i ponownie podzielił się z nim posiłkiem, dając mu naukę o dobroci i skrusze.

Ta historia ukazuje, jak wielka moc ma dobroć – dzięki niej, nawet dzikie zwierzęta mogą znaleźć swoją drogę do moralności. Święty Sulpicjusz Sewerus żył w harmonii z naturą i dbał o jej stworzenia, traktując je z szacunkiem i współczuciem.

Święta Brygida z Kildare (ok. 451–525) – patronka Irlandii i orędowniczka zwierząt, jedna z największych świętych tego kraju – była córką pieśniarza i niewolnicy. Ochrzczona przez ucznia św. Patryka, od wczesnej młodości odznaczała się pokorą i głęboką miłością do Boga. Dzięki swej dobroci i cnotom odzyskała wolność, lecz odrzuciła światowe życie i udała się na pustkowie, aby w odosobnieniu służyć Panu.

Zamieszkała w dziupli starego dębu, gdzie prowadziła życie pustelnicze. Zwierzęta leśne, wyczuwając jej łagodność, zbliżały się bez lęku. Brygida dzieliła z nimi skromny posiłek, leczyła chore stworzenia i otaczała je opieką. Jej obecność przywracała harmonię – nawet dzikie zwierzęta znajdowały przy niej spokój.

Najbardziej znana jest opowieść o lisie: pewien wieśniak, który przypadkowo zabił oswojonego pupila króla, został skazany na śmierć. Mógł ocalić życie tylko wtedy, gdyby przyniósł równie łagodnego lisa. Jego żona zwróciła się o pomoc do św. Brygidy. Na jej wezwanie z lasu wyszedł lis, który, jak udomowione zwierzę, podążył za świętą aż do zamku. Poruszony jego zachowaniem król darował życie wieśniakowi i sam doznał duchowej przemiany. Lis, wypełniwszy swą misję, wrócił do ostępów leśnych.

W innym cudzie na klasztornym podwórzu pojawił się ścigany dzik. Zwierzęta w panice uciekały, myśliwi byli tuż za nim – Brygida wybiegła, uczyniła znak krzyża i przemówiła do dzika. Natychmiast się uspokoił, a myśliwi, świadomi cudu, porzucili pogoń. Dzik pozostał przy klasztorze jako łagodny towarzysz wspólnoty.

Jako przełożona klasztoru Brygida troszczyła się nie tylko o siostry i ubogich, lecz także o bezbronnych i bezradnych mieszkańców lasu, traktując je z miłością i czułością jako Boże stworzenia. W irlandzkiej tradycji czczona jest nie tylko jako patronka kraju, lecz także jako ta, która wprowadzała pokój i łagodność tam, gdzie się pojawiała – zarówno wśród ludzi, jak i w świecie przyrody.

Święty Benedykt (ok. 480–543) pochodził z bogatej rzymskiej rodziny i miał przed sobą świetlaną przyszłość. Zamiast jednak cieszyć się dostatnim życiem w mieście, wybrał samotność i modlitwę – osiadł na pustkowiu Subiaco, gdzie prowadził surowe życie pustelnika.

W jego odosobnieniu towarzyszył mu kruk – ptak, którego Benedykt przygarnął jako pisklę. Wychował go z troską i czułością. Choć w dawnych legendach kruki karmią świętych, tu role się odwróciły – to święty karmił ptaka. Kruk stał się jego wiernym przyjacielem i pozostał u jego boku na dobre i złe.

Z czasem do Benedykta zaczęli przybywać młodzi ludzie, zafascynowani jego mądrością i świętością. Założył dla nich klasztor, w którym zamieszkał razem z braćmi i… krukiem – ulubieńcem całej wspólnoty.

Pewnego dnia do klasztoru przyszedł zazdrosny człowiek, który próbował otruć Benedykta, przynosząc mu zatruty chleb. Święty, natchniony przez Boga, przejrzał podstęp. Podał chleb swojemu krukowi i rzekł: – „Weź ten chleb i zanieś tam, gdzie nikt go nie znajdzie.”

Posłuszny ptak uniósł niebezpieczny dar i ukrył go w bezpiecznym miejscu. Ocalił w ten sposób życie swego opiekuna.

Benedykt założył jeszcze słynny klasztor na Monte Cassino, który dał początek zakonowi benedyktynów. Zmarł w 543 roku, otoczony szacunkiem i miłością braci zakonnych. A kruk, który był z nim przez wszystkie lata samotności i wspólnoty, na zawsze pozostał symbolem jego mądrości, pokory i więzi ze stworzeniem.

Święty Kewin z Glendalough (VI wiek), irlandzki mnich i pustelnik, pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci w duchowej tradycji chrześcijańskiej. Jego życie, pełne ascezy, modlitwy i kontemplacji, ukazuje, jak głęboka świętość może przywrócić pierwotną harmonię pomiędzy człowiekiem a światem natury.

Pewnego razu, podczas Wielkiego Postu, w trakcie modlitewnej kontemplacji ze złożonymi dłońmi, Kewin doświadczył niezwykłego wydarzenia: kos uwił w jego dłoniach gniazdo i złożył tam jajko. Święty, pełen cierpliwości i szacunku dla życia, pozostał nieruchomy, pozwalając ptakowi wysiedzieć jajko aż do momentu wyklucia się pisklęcia. Dopiero wtedy, gdy młode przyszło na świat, Kewin powrócił do klasztoru, by świętować radość Zmartwychwstania. Legenda głosi, że w tym czasie sam kos troszczył się o niego, przynosząc mu leśne jagody i orzechy.

Nie była to jedyna opowieść świadcząca o nadzwyczajnej relacji owego świętego z naturą. Zimą Kewin zanurzał się po szyję w lodowatej wodzie jeziora, oddając się modlitwie. Towarzyszyła mu wtedy wydra, która przynosiła świeże ryby, a pewnego razu wyłowiła z wody brewiarz, który święty nieopatrznie upuścił. W czasach głodu ta sama wydra dostarczała łososie mnichom z Glendalough, jednak gdy któryś z braci zaproponował, by ją zbić i wykorzystać jej futro na rękawiczki, zwierzę opuściło ich na zawsze.

Inna legenda opowiada o krowie, która zabłąkała się do pustelni Kewina. Zwierzę, wykazując niezwykłą łagodność, lizało jego stopy i szaty. Kiedy wróciło do swego właściciela, poganina imieniem Dima, dało tak obfitą ilość mleka, że wydało się to cudowne. Zaintrygowany Dima postanowił śledzić krowę i w ten sposób odkrył pustelnię świętego. Uznając cud za znak Boży, przyjął chrzest, a wkrótce potem powstała w Glendalough chrześcijańska wspólnota.

Z kolei król O’Toole z Glendalough, posiadający oswojoną gęś, prosił Kewina o jej uzdrowienie. Święty zgodził się pod warunkiem, że otrzyma ziemię tak rozległą, jak daleko poleci ta gęś. Po cudownym uleczeniu ptak przeleciał nad całą doliną, wyznaczając teren przyszłego klasztoru.

Jeszcze inna historia wspomina o łani, która codziennie dostarczała mleko dla dziecka oddanego pod opiekę mnichów. Po śmierci łani, zabitej przez wilka, święty nakazał drapieżnikowi, aby odtąd to on przynosił mleko, do czasu aż dziecko nie będzie go już potrzebować.

Podczas jednego z polowań dzik, uciekający przed psami, znalazł schronienie u stóp modlącego się świętego. Psy, zamiast zaatakować, położyły się spokojnie obok niego. Kiedy myśliwi ujrzeli nad świętym stado ptaków, uznali to za boski znak i odstąpili od zabicia zwierzęcia.

Opowieści o świętym Kewinie ukazują niezwykłą harmonię pomiędzy człowiekiem a stworzeniem. Świat zwierząt zdawał się rozpoznawać jego świętość i instynktownie szukał u niego schronienia. Szczególnie historia kosa budującego gniazdo w dłoniach świętego, stała się symbolem cierpliwości, pokory i głębokiej duchowości, a także znak harmonii człowieka z całym Bożym stworzeniem.

Duchowe znaczenie tych opowieści jest ogromne. Święty Kewin ukazuje, że prawdziwa świętość polega nie tylko na modlitwie i samotnej kontemplacji, lecz także na tworzeniu przestrzeni, w której możliwa jest pełna jedność człowieka z naturą. Zwierzęta, ufające świętemu, współistniały z nim w pokoju, a ich obecność przypominała o kosmicznej harmonii zamierzonej przez Boga. Modlitwa i świętość Kewina nie tylko kształtowały jego osobistą relację z Bogiem, ale miały moc przemiany całego otaczającego go świata w przestrzeń pokoju, wzajemnego zaufania i miłości.

Święty Malo, znany także jako Maklowiusz (ok. 520–621), urodził się w Brytanii w bogobojnej rodzinie. Już jako chłopiec wykazywał głęboką wrażliwość i pragnienie służby Bogu. Uczył się w szkole klasztornej, a gdy dorósł, został kapłanem i wyruszył z misją do Bretanii.

Już w czasie podróży wydarzył się cud – z powodu sztormu statek przybił do niewielkiej wyspy, gdzie święty odprawił wielkanocną mszę. Gdy wypowiedział słowa „Baranku Boży”, ziemia pod nimi zadrżała. Okazało się, że modlitwa odprawiona była nie na wyspie, lecz… na grzbiecie wieloryba! Zwierzę spokojnie zanurzyło się w morzu dopiero po zakończeniu mszy.

Święty Malo całe życie wędrował po lasach i odludziach, głosząc Ewangelię. Zawsze łagodny i cierpliwy, szczególną miłością otaczał zwierzęta. Karmił je, przemawiał do nich z czułością, a one odwzajemniały się mu zaufaniem.

Pewnego dnia spotkał wieśniaka, który rozpaczał po śmierci maciory z ośmioma prosiętami. Malo dotknął zwierzęcia swoją laską – i oto cud: maciora ożyła. Innym razem, gdy wilk pożarł osła klasztornego, święty skarcił go i polecił, by sam ciągnął wóz. Wilk posłusznie to uczynił i przez lata służył zakonnikom.

Dobroć Malo obejmowała nawet najmniejsze stworzenia. Gdy pewnego dnia zdjął habit podczas pracy w ogrodzie, ptaszek uwił gniazdo w jego kapturze. Święty przez wiele dni nie sięgał po ubranie, by nie przeszkadzać. Dopiero gdy pisklęta się wykluły i odleciały, odzyskał swój habit.

U schyłku życia został biskupem Aleth, gdzie kochali go zarówno ludzie, jak i zwierzęta. Zmarł w opinii świętości, a jego wspomnienie do dziś żyje w sercach mieszkańców Bretanii i wszystkich, którzy kochają przyrodę.

Święty Awentyn (VI w.) – przyjaciel dzikich zwierząt, zwany apostołem Gaskonii, żył w VI wieku i prowadził życie ciche, pełne modlitwy, prostoty i dobroci. Szczególnie umiłował samotność w pobliskim lesie, gdzie codziennie udawał się na modlitwę. To właśnie tam, pośród drzew i śpiewu ptaków, rozmawiał z Bogiem i wstawiał się za cierpiącymi ludźmi.

Pewnego dnia, podczas modlitwy, usłyszał ciężki oddech i szelest gałęzi. Z mroku lasu wyłonił się ranny niedźwiedź. Nie okazując strachu, święty patrzył spokojnie, jak zwierzę podchodzi coraz bliżej. Niedźwiedź uniósł łapę, w której tkwił głęboko cierń, i jęknął żałośnie. Awentyn, poruszony jego bólem, delikatnie wyjął kolec. Niedźwiedź zamruczał z ulgą, otarł się wdzięcznie o pustelnika i spokojnie oddalił się w las.

Ta niezwykła scena ukazuje nie tylko świętość Awentyna, ale i jego głęboki szacunek wobec wszystkich stworzeń. Zwierzęta wyczuwały jego łagodność i ufały mu bez lęku – nawet dziki, leśny niedźwiedź przyszedł do niego jak do przyjaciela.

Do dziś w kościele pod wezwaniem św. Awentyna znajduje się drewniana rzeźba przedstawiająca ten moment – święty wyciąga cierń z łapy zwierzęcia, które klęczy u jego stóp.

Święty Cainnech z Aghaboe (ok. 515–600), irlandzki opat, znany też jako św. Kenneth, był jednym z najbardziej czczonych mnichów wczesnośredniowiecznej Irlandii. Uczeń św. Finiana, przyjaciel św. Kolumbana, założyciel klasztorów i gorliwy kaznodzieja, szczególnie umiłował samotność i modlitwę w górskiej pustelni. Co roku, na czas Wielkiego Postu, udawał się do swojej leśnej pieczary, by w ciszy oddać się postowi i kontemplacji.

Z wiekiem, osłabiony, zabierał ze sobą młodszego współbrata – Damiana. Pewnej zimowej nocy, obudził ich śpiew ptaka. Okazało się, że był to drozd – samiec pocieszający swą partnerkę wysiadującą jaja. Święty Cainnech, poruszony tym przejawem troski i piękna stworzenia, postanowił otoczyć ptaki opieką. Gdy brat Damian odkrył gniazdo ukryte w bluszczu, opat zabronił je niepokoić, a codziennie przynosili ptakom resztki chleba.

Gdy pewnego dnia nadeszła gwałtowna burza, Cainnech bardzo zaniepokoił się o los drozdów. Wyszedł z pieczary i ujrzał niezwykły widok – anioła, który osłaniał skrzydłami ptasie gniazdo. Po burzy odnaleźli w nim matkę i trzy zdrowe pisklęta. Z wdzięcznością modlili się do Boga za ten znak Jego opieki nad najmniejszymi stworzeniami.

Do końca Wielkiego Postu zostawiali drozdom okruchy chleba, a w Wielką Sobotę święty Cainnech pobłogosławił gniazdo. Od tamtej pory ludzie nazywali drozda „ptaszkiem świętego Cainnecha” – symbolem Bożej troski i dobroci świętego opata wobec wszelkiego stworzenia.

Święty Cuthbert z Lindisfarne (VII wiek) to jedna z najbardziej poruszających postaci ukazujących duchową więź człowieka z przyrodą. Angielski biskup, znany ze swojej surowej ascezy i głębokiego oddania Bogu, często udawał się na samotne modlitwy nad morzem. Tradycja głosi, że spędzał tam nocą długie godziny, stojąc po pas w lodowatej wodzie, w modlitewnym skupieniu. Kiedy kończył modlitwę i wracał na brzeg, działo się coś niezwykłego – z wody wynurzały się dwie wydry, które delikatnie osuszały jego przemarznięte stopy swoim miękkim futrem, a następnie ogrzewały je oddechem.

Mnisi, świadkowie tego zdumiewającego zjawiska, nie postrzegali go jedynie jako osobliwości natury. Widzieli w nim wyraźny znak Bożej łaski i potwierdzenie świętości Cuthberta. Zachowanie wydr, które nie było jedynie instynktowne, odczytali jako świadectwo pierwotnej harmonii stworzenia – tej samej, którą utraciliśmy po upadku, lecz która w obecności świętości człowieka na nowo się ujawniała.

Opowieść o świętym Cuthbercie niesie duchowe przesłanie aktualne także dziś. Przypomina, że świat przyrody nie jest bezduszną masą, lecz częścią Bożego stworzenia, tęskniącą za odnowieniem i pokojem. Ukazuje, że świętość człowieka ma moc przywracania harmonii w otoczeniu, tak jak w czasach Edenu, gdy zwierzęta i ludzie żyli w zgodzie i wzajemnym szacunku. Choć zwierzęta nie wyrażają wiary słowami, potrafią rozpoznać świętość i odpowiedzieć na nią ufnością, bliskością, a nawet troską. Ta historia daje nadzieję, że wszelkie stworzenie, zgodnie z Bożą obietnicą, ma udział w Jego planie zbawienia.

Święta Melangell z Walii, znana też jako Monacella (VII wiek) zasłynęła jako orędowniczka zajęcy i drobnych zwierząt. Pochodząc z walijskiej rodziny królewskiej, porzuciła życie na dworze, by udać się na pustkowie i poświęcić modlitwie oraz samotności, całkowicie oddając się Bogu. Jej życie stało się świadectwem głębokiej miłości do stworzenia i szacunku dla wszelkich istot żywych.

Pewnego dnia, gdy myśliwy ścigał zające i zapędził jednego z nich do lasu, przestraszone zwierzę znalazło schronienie pod płaszczem Melangell. Widząc to niezwykłe zdarzenie i dostrzegając świętość młodej kobiety, myśliwy zrezygnował z zabicia zwierzęcia. W geście szacunku i uznania ofiarował Melangell ziemię, aby mogła stworzyć miejsce, w którym dzikie stworzenia mogłyby żyć w pokoju i bezpieczeństwie, z dala od przemocy.

Dziś Melangell czczona jest jako patronka zajęcy i wszystkich małych zwierząt. Jej historia niesie głębokie duchowe przesłanie: ukazuje, że świętość człowieka potrafi przywrócić harmonię między ludźmi a światem przyrody. Opowieść o Melangell podkreśla chrześcijański obowiązek troski o każde stworzenie, jako część Bożego dzieła. Zwierzęta, rozpoznając w niej obecność łaski, szukały u niej schronienia, co czyni z Melangell symbol szczególnej więzi między człowiekiem a światem natury. Jej życie uczy, że opieka nad słabszymi, także nad zwierzętami, jest integralnym elementem życia w zgodzie z Bożym zamysłem.

Święta Werburga (ok. 650 – ok. 700), księżniczka i ksieni, była władczynią hrabstwa Hampton w Anglii. Choć urodziła się w królewskim rodzie, prowadziła życie głęboko pobożne, pełne pokory i miłosierdzia – także wobec zwierząt.

Pewnego dnia doniesiono jej, że dzikie gęsi pustoszą pola uprawne. Zamiast nakazać ich zabicie, święta poleciła słudze… przyprowadzić je do zamku. Ten z niedowierzaniem, ale posłusznie udał się na pole i ku jego zdumieniu, ptaki posłusznie ruszyły za nim, jakby rozumiały wolę Werburgi. Noc spędziły zamknięte w zagrodzie.

Następnego ranka rozległo się potężne gęganie – ptaki domagały się wolności. Święta kazała je wypuścić i pobłogosławiła: „Niech was Bóg błogosławi, ptaki wędrowne!” Całe stado wzbiło się w niebo… ale zaraz zawróciło, krążąc niespokojnie nad zamkiem. Werburga, poruszona ich zachowaniem, domyśliła się prawdy – jedna z gęsi została skradziona. Po jej odzyskaniu, pogłaskała ją i odesłała do reszty stada ze słowami: „Leć, ptaku, w świat ze swymi braćmi i siostrami!”

Od tej pory dzikie gęsi już nigdy nie nawiedziły jej włości. Święta Werburga zapisała się w pamięci jako nie tylko opiekunka ludzi, ale i wrażliwa, pełna łagodności przyjaciółka wszystkich stworzeń Bożych.

Błogosławiona Genowefa z Brabantu (VIII w.) – opiekunka ludzi i zwierząt, córka szlachetnych i pobożnych rodziców, od najmłodszych lat odznaczała się łagodnością, pobożnością i miłosierdziem. Choć żyła w czasach, gdy kobiety rzadko bywały uczone, dzięki błaganiom i bystremu umysłowi nauczyła się czytać i pisać. Wyszła za mąż za rycerza Zygfryda, który zasłynął w boju z Maurami. Po ślubie osiedliła się w jego zamku, gdzie szybko zdobyła serca poddanych dobrocią i troską o chorych.

Kiedy Zygfryd ruszył ponownie na wojnę, Genowefa została sama pod opieką burgrabiego Golla. Ten, odrzucony w swych niegodziwych zamiarach, pomówił ją o zdradę. Zygfryd, zaślepiony gniewem, rozkazał uwięzić żonę. W lochu Genowefa urodziła syna i tylko dzięki pomocy córki strażnika, Berty, udało jej się przeżyć.

Skazana na śmierć, została wypędzona z dzieckiem do lasu. Tam, w dzikiej puszczy, znalazła schronienie w jaskini. Właśnie wtedy rozwinął się jej niezwykły, niemal święty związek ze światem zwierząt: łania, zesłana przez Bożą opatrzność, zaczęła ją karmić mlekiem i ogrzewać zimą. Zwierzęta nie tylko jej nie zagrażały – stały się jej towarzyszami i opiekunami. Jej syn wychowany w tym leśnym azylu, nauczył się nie czynić krzywdy żadnemu stworzeniu. Z zachwytem obserwował ptaki, motyle, a znalezione gniazda otaczał troską.

Przez sześć lat Genowefa żyła w ubóstwie i odosobnieniu, ale w harmonii z naturą i zwierzętami, które – jak łania – stawały się jej rodziną. Kiedy jej siły opadły, syn – pełen dziecięcej wiary – modlił się o zdrowie matki, i Genowefa, wbrew wszelkim nadziejom, wróciła do sił.

Zygfryd, dręczony wyrzutami sumienia i przekonany w końcu o jej niewinności, udał się na polowanie, gdzie natrafił na trop łani – tej samej, która przez lata karmiła jego żonę i syna. Trop zaprowadził go do jaskini, gdzie wreszcie odnalazł Genowefę i ich dziecko. Wzruszenie było ogromne. Matka, dziecko i ojciec zostali złączeni na nowo, a łania – cicha bohaterka tej historii – pozostała symbolem opieki, wierności i pokoju między człowiekiem a stworzeniem.

Genowefa została uznana za błogosławioną nie tylko za cierpliwość i przebaczenie, ale również za swoją głęboką, niemal mistyczną więź z naturą i miłość do wszelkiego Bożego stworzenia.

Święty Godryk z Finchale (ok. 1065 – 1170), angielski pustelnik i mistyk, zamieszkał w głębi lasów północnej Anglii, gdzie wiodąc życie modlitwy i ubóstwa, okazywał niezwykłą miłość do wszystkich stworzeń Bożych.

Pewnego dnia podczas wielkiego polowania okoliczni możni wraz z psami ścigali jelenia. Zwierzę, wyczerpane i przerażone, wpadło do chaty świętego, jakby instynktownie szukając ratunku. Godryk nie zawahał się – otoczył je opieką, ukrył w pustelni i wyszedł naprzeciw zbliżającym się myśliwym. Gdy pytali o trop, odpowiedział krótko: „Bóg to wie.” Jego świętość i powaga sprawiły, że zrezygnowali z dalszego pościgu.

Jeleń został u niego na noc, a potem wracał jeszcze wielokrotnie. Inne zwierzęta – sarny, daniele, ptaki – również znajdowały u Godryka schronienie, szczególnie w czasie polowań czy mrozów. Zimą jego pustelnia stawała się azylem: otwarte drzwi zapraszały ptaki, które przysiadały na jego rękach, karmione i ogrzewane.

Św. Godryk był nie tylko pustelnikiem, lecz także serdecznym przyjacielem zwierząt – cichym obrońcą tych, którzy nie mieli głosu. Jego życie świadczyło, że miłość do Boga wyraża się także w miłości do Jego stworzenia.

Święty Izydor Oracz (ok. 1070–1130) – patron rolników i przyjaciel stworzeń, patron Madrytu i rolników, żył na przełomie XI i XII wieku w Hiszpanii. Był prostym wieśniakiem – ubogim, lecz bogatym w łaskę Bożą. Pracował jako oracz w majątku ziemskim, a jego życie cechowała pokora, pobożność i niezwykła troska o stworzenia Boże.

Zawsze z szacunkiem traktował swoje woły – nigdy ich nie bił, nie poganiał krzykiem. Zwierzęta słuchały go jak przyjaciela, a on odpowiadał im spokojem i troską. Gdy w zimie woził zboże do młyna, zatrzymywał się na drodze i rzucał ptakom garści ziaren ze słowami: „Macie, ptaszyny – Pan Bóg daje zboże wszystkim stworzeniom.”

Choć dzielił się hojnie, jego worek nigdy się nie wyczerpywał – we młynie otrzymywał zawsze tyle mąki, ile inni.

Podczas siewu w jesieni Izydor rzucał ptakom ziarna ze słowami: „W imię Boże rzucam to ziarno na rolę. Niech ptaszki nie głodują, a Bóg błogosławi mojemu siewowi.” W ten sposób łączył codzienną pracę z wiarą i współczuciem dla najmniejszych istot.

Choć był oddanym pracownikiem, każdego ranka przerywał orkę, by udać się na mszę. Niektórzy donosili na niego, zarzucając lenistwo. Gdy pan majątku postanowił go sprawdzić, ujrzał cud – Izydor rzeczywiście modlił się w kościele, a na polu pracował anioł z parą białych wołów. Wzruszony pan poznał prawdę i odtąd traktował Izydora z wielkim szacunkiem.

Jego przykład poruszył serca wielu – współpracownicy uczyli się od niego łagodności i wdzięczności, a całe gospodarstwo zyskało opinię miejsca sprawiedliwości i pokoju. Święty Izydor zmarł ok. 1130 roku, pozostawiając po sobie legendę człowieka, który kochał Boga, ludzi i każde stworzenie.

Święty Norbert z Xanten (ok. 1080–1134), założyciel zakonu norbertanów, słynął z niezwykłej sprawiedliwości i dobroci – nie tylko wobec ludzi, ale także wobec zwierząt.

Pewnego dnia zakonnicy wracający z lasu przynieśli do klasztoru martwego kozła, odebranego wilkowi. Zwierzę, czując się pokrzywdzone, poszło za nimi aż pod klasztorną bramę i spokojnie tam usiadło, czekając. Gdy św. Norbert dowiedział się, co zaszło, nie wahał się ani chwili: „Oddajcie wilkowi to, co mu odebraliście – nie macie prawa do tej zdobyczy.” Zakłopotani bracia naprawili swój błąd, a wilk spokojnie odszedł i więcej się nie pojawił.

Innym razem ten sam wilk niespodziewanie pomógł jednemu z braci pilnować klasztornego bydła. Przez cały dzień jak wierny pies strzegł stada, a wieczorem zapukał do klasztornych drzwi łapą, domagając się zapłaty. Gdy bracia chcieli go odpędzić, św. Norbert rzekł: „Kto puka, ma powód. Jeśli pomógł w pracy, należy mu się wdzięczność.” Kazał natychmiast nakarmić zwierzę, uznając jego trud.

W postawie św. Norberta objawiła się głęboka mądrość i współczucie – uznawał prawa nawet dzikiego stworzenia, a każdemu, kto służył z dobrego serca, okazywał szacunek.

Święty Franciszek z Asyżu (1181/82–1226) – ‘brat wszystkich stworzeń’ był jednym z największych mistyków średniowiecza i wielkim miłośnikiem przyrody. Wszystkie stworzenia Boże nazywał swoimi braćmi i siostrami, widząc w nich odbicie dobroci Stwórcy. Zwierzęta nie tylko go słuchały – zdawały się go rozumieć i kochać.

Podczas jednego z kazań, które głosił, świergot jaskółek zagłuszył jego słowa. Zamiast się irytować, Franciszek zwrócił się do ptaków łagodnie: „Siostrzyczki jaskółki, proszę, uciszcie się na chwilę, bym mógł dokończyć kazania.” I ptaki umilkły natychmiast.

W innej sytuacji, widząc tłum ptaków na drzewach, zatrzymał się i przemówił:

„Bracia moi ptaszkowie, chwalcie Boga, który dał wam skrzydła, lekkie pióra i wolność nieba!”

Ptaki nie uciekły, lecz zgromadziły się wokół niego i zdawały się słuchać z uwagą, po czym otrzymały jego błogosławieństwo.

Podczas wędrówki spotkał młodzieńca niosącego synogarlice na sprzedaż. Franciszek, poruszony losem ptaków, poprosił o nie, a następnie zapewnił im schronienie w klasztorze. Ptaki szybko oswoiły się ze świętym – siadały mu na ramionach i latały wokół niego.

Najbardziej znana jest jednak opowieść o wilku z Gubbio, który terroryzował mieszkańców okolicy. Franciszek, wbrew ostrzeżeniom, poszedł do lasu i przemówił do zwierzęcia z odwagą i łagodnością: „Bracie wilku, w imię Chrystusa zakazuję ci krzywdzić ludzi i ich dobytek.”

Wilk położył się u jego stóp i zawarł „pokój” z mieszkańcami, którzy zobowiązali się go karmić. Od tej pory żył z nimi w zgodzie, a cud ten poruszył całe miasto.

Franciszek głosił nawet kazania rybom. Gdy ludzie nie chcieli słuchać jego słów, zwrócił się do stworzeń wodnych: „Skoro ludzie nie chcą słuchać, będę głosił Słowo Boże wam, siostry ryby”. Wtedy ryby podpłynęły do brzegu, wynurzyły głowy z wody i trwały w ciszy, jakby słuchały kazania. Po błogosławieństwie świętego odpłynęły spokojnie i był to to jeszcze jeden cudowny znak jedności stworzenia z Bogiem.

Franciszek często przebywał samotnie na górze Alwerno, gdzie oddawał się postom i modlitwie. Towarzyszył mu sokół, który codziennie budził go do modlitwy. To właśnie tam, w głębi duchowego uniesienia, otrzymał stygmaty – rany Chrystusa – które nosił do śmierci.

Zmarł w 1226 roku, mając zaledwie 45 lat. Gdy odchodził, niezliczone ptaki krążyły nad klasztorem, jakby żegnały swego brata, opiekuna i przyjaciela.

Błogosławiona Salomea (ok. 1211–1268) – polska księżniczka z rodu Piastów, szwagierka św. Kingi, żona węgierskiego księcia Kolomana Halickiego, a po jego śmierci – klaryska i założycielka życia zakonnego w Polsce. Niezwykłe połączenie królewskiej godności i głębokiej pokory uczyniło ją jedną z najbardziej charyzmatycznych postaci XIII wieku.

Po śmierci męża Salomea wstąpiła do zakonu klarysek, początkowo w Zawichoście, a następnie – po przeniesieniu wspólnoty – w podkrakowskiej Skałce. Tam oddała się surowemu życiu kontemplacyjnemu, pełnemu umartwień, modlitwy i ciszy. Otoczona naturą, żyła w głębokim zjednoczeniu nie tylko z Bogiem, ale i ze światem stworzonym.

W przekazach hagiograficznych zachowały się opowieści o tym, że dzikie zwierzęta z pobliskich lasów przychodziły do ogrodu klasztornego, gdy Salomea tam przebywała. Nie czyniły żadnych szkód – nie niszczyły roślin, nie płoszyły ptaków, nie wzbudzały lęku. Ich obecność w pobliżu błogosławionej była odczytywana przez współczesnych jako znak świętości i wewnętrznej harmonii, którą roztaczała wokół siebie.

Salomea uważana była za osobę głęboko wrażliwą na piękno stworzenia. W ciszy klasztoru potrafiła kontemplować Boga obecnego w każdym żywym istnieniu, a jej łagodność i czystość serca zbliżały ją do pierwotnej, rajskiej relacji człowieka ze światem natury.

Święta Kinga (1234–1292), węgierska królewna z dynastii Arpadów i żona Bolesława V Wstydliwego, już we wczesnej młodości wyróżniała się duchową wrażliwością i współczuciem dla stworzenia. Część swojego życia spędziła w Sandomierzu, gdzie – jeszcze przed zawarciem małżeństwa – przebywała pod opieką przyszłej teściowej Grzymisławy oraz wychowawcy Mikuły. Miasto to było wówczas istotnym ośrodkiem politycznym i duchowym Małopolski, a pobyt Kingi w tym miejscu odegrał ważną rolę w jej duchowej formacji i przygotowaniu do roli księżnej.

W 1241 roku, w obliczu najazdu tatarskiego, Kinga wraz z rodziną musiała opuścić Sandomierz. Po okresie uchodźstwa powróciła do Małopolski, lecz zrujnowane wojną zamki w Sandomierzu i Krakowie zmusiły ją do zamieszkania w Nowym Korczynie.

Choć wczesne źródła milczą o jej bezpośrednim kontakcie ze zwierzętami w tym czasie, życie Kingi jako klaryski w klasztorze w Starym Sączu – który sama ufundowała – ujawnia głębokie przywiązanie do stworzenia Bożego. Prowadziła proste, kontemplacyjne życie w otoczeniu przyrody, darząc miłością, współczuciem, a także opieką zwierzęta. Hagiografowie wspominają jej opiekuńczość wobec zwierząt gospodarskich oraz codzienne, ciche gesty życzliwości wobec wszelkich stworzeń. Współsiostry zauważały, że traktowała każde życie jako objaw Bożej obecności i opieki.

Chociaż najbardziej znana jest z legendy o pierścieniu wrzuconym do kopalni soli, prawdziwa duchowość św. Kingi przejawiała się również w jej harmonijnym, pełnym szacunku stosunku do natury – w tym do zwierząt, które obejmowała swoją modlitwą, czułością i troską.

Święty Roch (ok. 1295–1327) urodził się w Montpellier we Francji. Pochodził z bogatej i wpływowej rodziny – jego ojciec był gubernatorem miasta. Po śmierci rodziców młody Roch, inspirowany przykładem św. Franciszka z Asyżu, rozdał cały majątek ubogim i wstąpił do zakonu franciszkanów, jako tercjarz.

Gdy we Włoszech wybuchła epidemia dżumy, udał się tam jako pielgrzym, by służyć chorym. Modlitwą i czułą opieką przynosił ulgę i uzdrowienie – gdziekolwiek się pojawiał, zaraza ustępowała. Ludzie, widząc jego pokorę i cuda, jakie działy się za jego sprawą, otaczali go szacunkiem, traktując jak posłańca Bożego.

Jednak i on sam w końcu padł ofiarą choroby. Osłabiony, poraniony i opuszczony, został wypędzony z miasta przez tych samych ludzi, którym wcześniej pomagał. Skrył się w leśnej chacie, zdany wyłącznie na łaskę Boga. Tam dokonał się jeden z najbardziej wzruszających epizodów jego życia.

Z pomocą przyszedł mu pies. Zwierzę należało do bogatego pana imieniem Gotard. Codziennie pies wykradał z pańskiego stołu chleb i biegł do lasu, by zanieść go choremu Rochowi. Nie tylko przynosił pożywienie ale także, liżąc jego ręce, okazywał czułość i pocieszenie. Ten gest psiej wierności i dobroci był jak żywy znak Bożej opatrzności.

Gdy Gotard odkrył, dokąd biega jego ulubieniec, poszedł jego śladem i znalazł świętego w chacie, słabego, ale otoczonego miłością czworonożnego opiekuna. Wzruszony głęboko tym widokiem, otoczył Rocha opieką i zabrał go do swojego domu. Tam święty odzyskał zdrowie.

Wdzięczny Gotard nie tylko zawstydził tych, którzy wcześniej odrzucili Rocha, ale sam – poruszony jego świętością i prostotą – wstąpił do franciszkanów. Od tamtej pory św. Roch był wzywany jako patron w czasie zarazy, a wierni zaczęli przedstawiać go z psem u boku – wiernym towarzyszem, który zrozumiał cierpienie lepiej niż ludzie.

Święty Roch zmarł ok. 1327 roku. W ikonografii niemal zawsze towarzyszy mu pies z bochenkiem chleba w pysku – symbol miłosierdzia, jakie może objawić się przez najpokorniejsze stworzenia.

Święty Jan z Dukli (ok. 1414–1484) – franciszkanin, kaznodzieja, pustelnik, patron Polski i Lwowa. Jego życie, głęboko zakorzenione w duchowości franciszkańskiej, było przepełnione pokorą, umiłowaniem ciszy, modlitwy i bliskości natury.

W młodości Jan porzucił wygodne życie i udał się w głąb lasów w okolicach Krosna, gdzie zamieszkał jako pustelnik. Tam, w leśnej samotni, doświadczył niezwykłej harmonii z przyrodą. Tradycja głosi, że dzikie zwierzęta – wilki, jelenie, zające – nie tylko nie unikały jego obecności, ale wręcz jej szukały. Zwierzęta, które zwykle stroniły od człowieka, przychodziły do jego pustelni, jakby wyczuwając świętość i łagodność płynącą z jego serca.

Święty Jan karmił ptaki z ręki, a jego pustelnia stała się miejscem pokoju i ciszy, której nie zakłócała nawet dzika przyroda. Współcześni i potomni widzieli w tej szczególnej więzi z naturą znak głębokiej jedności człowieka ze stworzeniem, zgodnej z franciszkańskim ideałem braterstwa wszystkich istot.

Choć z czasem Jan powrócił do życia wspólnotowego i oddał się posłudze kaznodziejskiej, jego duch pozostał przesiąknięty prostotą pustelnika i szacunkiem dla świata przyrody.

Błogosławiony Władysław z Gielniowa (ok. 1440–1505) – bernardyn, wybitny kaznodzieja, poeta religijny, gorliwy czciciel Męki Pańskiej i jeden z najbardziej znanych mistyków XV–wiecznej Polski.

Choć jego hagiografie nie koncentrują się bezpośrednio na relacji ze zwierzętami, to przekazy i legendy związane z jego życiem wskazują na głęboki szacunek dla stworzenia i łagodność, która promieniowała także na świat przyrody. W tradycji bernardyńskiej, do której należał, ceniono pokorę wobec wszelkich istot żywych i uważano, że harmonia z naturą jest wyrazem wewnętrznego pokoju i bliskości z Bogiem.

Ludowe opowieści przypisują mu dar łagodzenia dzikich zwierząt. W jednym z podań miał spokojnie przejść przez las pełen dzikich bestii, które nie uczyniły mu krzywdy. Obecność błogosławionego działała uspokajająco – zwierzęta, nawet te drapieżne, jakby rozpoznawały w nim człowieka Bożego.

Władysław z Gielniowa prowadził życie surowe i pełne modlitwy, często przebywając samotnie w lesie lub ogrodach klasztornych, co sprzyjało kontemplacji i obcowaniu z naturą. W jego kazaniach i pieśniach, pełnych metafor biblijnych i obserwacji przyrody, przebija się duchowe postrzeganie świata jako odbicia Bożego piękna.

Święty Szymon z Lipnicy (ok. 1438–1482) – bernardyn, kaznodzieja, gorliwy sługa ubogich i chorych, który zmarł niosąc pomoc ofiarom zarazy w Krakowie.

Wychowany w duchu franciszkańskiej prostoty i miłości do całego stworzenia, św. Szymon żył w głębokim zjednoczeniu z Bogiem i światem przyrody. Choć większość zapisów z jego życia koncentruje się na jego posłudze kaznodziejskiej i heroicznej pomocy podczas epidemii, przekazy hagiograficzne oraz tradycja klasztorna wspominają o jego wrażliwości na cierpienie nie tylko ludzi, ale i zwierząt.

Legenda głosi, że ptaki gromadziły się wokół jego celi, przyciągane spokojem i duchowym światłem, które z niego emanowało. Święty miał umieć „rozpoznać smutek stworzeń” – szczególnie ptaków, które według relacji siadały na parapecie jego okna lub spoczywały przy nim w chwilach modlitwy. Jego współczucie obejmowało każde stworzenie, co zgodne było z duchem św. Franciszka z Asyżu, patrona zakonu, do którego należał.

Zmarł w 1482 roku, zaraziwszy się podczas opieki nad chorymi. Jego życie było świadectwem miłosierdzia i pokory – nie tylko wobec ludzi, ale również wobec stworzenia.

Błogosławiony Józef Anchieta (1534–1597) urodził się w 1534 roku na Wyspach Kanaryjskich. W wieku siedemnastu lat wstąpił do jezuitów, a niedługo później wyruszył na misję do dzikiej, nieznanej jeszcze Europie Brazylii. Tam przez ponad czterdzieści lat z oddaniem głosił Ewangelię tubylcom, pocieszał zniewolonych, i nieustannie żył w bliskiej więzi z przyrodą.

Anchieta miał niezwykły dar – zwierzęta lgnęły do niego jak do przyjaciela. Kiedy odmawiał modlitwy, ptaki siadały na jego ramionach i śpiewały nad głową, jakby modliły się z nim. Gdy podczas morskiej podróży na pokład statku opadła chmara papug, pasażerowie chcieli je łapać, lecz Józef powstrzymał ich, nakarmił ptaki i wziął je pod opiekę. Od tej chwili papugi nie odstępowały go ani na krok.

W Brazylii znana jest także historia małpy niszczącej trzcinę cukrową. Żadne sidła nie potrafiły jej schwytać, aż do chwili, gdy Józef przemówił do niej jak do rozumnej istoty. Upomniał ją łagodnie, zakazując kradzieży i zapraszając po jedzenie, jeśli będzie głodna. Zwierzę – jakby rozumiało słowa – zamilkło, odeszło i nigdy już nie szkodziło. Z czasem stało się ulubieńcem pracowników.

Anchieta rozumiał świat natury głębiej niż inni. Pewnej nocy, obozując w dżungli, zostawił przed namiotem pęk bananów. Rano wokół obozowiska odkryto ślady dzikich zwierząt, które przyszły, zjadły owoce i odeszły spokojnie. Józef wierzył, że nawet dzikie stworzenia mogą odpowiedzieć na gest miłości.

Zmarł w 1597 roku. Jego życie było świadectwem niezwykłej harmonii między człowiekiem a stworzeniem – harmonii płynącej z łagodności, wiary i głębokiego szacunku dla każdego życia.

Błogosławiony Marcin de Porres (1579–1639) – opiekun najmniejszych, także tych z ogonem urodził się w 1579 roku w Limie, stolicy Peru. Był synem hiszpańskiego szlachcica i czarnoskórej kobiety. Od dzieciństwa odznaczał się wielką pokorą, łagodnością i wrażliwością na cierpienie – zarówno ludzi, jak i zwierząt. Został bratem zakonnym w klasztorze dominikanów i poświęcił swoje życie pomocy ubogim, chorym oraz dzieciom porzuconym przez rodziców. Dzięki jego staraniom w Limie powstał przytułek dla sierot.

Jednak miłość Marcina obejmowała wszystkie stworzenia Boże, nawet te, które większość ludzi odtrącała. W klasztorze, gdzie mieszkał, pojawiła się plaga szczurów niszczących sprzęty i szaty liturgiczne. Zakrystian chciał je wytruć, lecz Marcin – nie chcąc, by stała się im krzywda – poprosił o pozwolenie na inne rozwiązanie.

Postawił koszyk na podłodze i z wielką cierpliwością, łagodnym głosem zaczął przywoływać szczury, zapraszając je do środka. Gdy kosz się zapełnił, wyniósł go do ogrodu klasztornego i tam zwierzętom wyjaśnił: mają nowe miejsce do życia i obiecał, że codziennie przyniesie im pożywienie, jeśli tylko przestaną wracać do klasztoru. I tak się stało – odtąd gryzonie nie zakłócały już życia wspólnoty, a brat Marcin wiernie je dokarmiał do końca swoich dni.

Ten prosty gest miłości wobec stworzeń, które zwykle wzbudzają odrazę, stał się symbolem jego świętości. Dlatego w Ameryce Południowej Marcin de Porres jest znany jako patron szczurów – tych najmniejszych, odrzuconych, ale przez Boga nie zapomnianych.

Zmarł w 1639 roku, a jego kult szybko rozprzestrzenił się wśród ludu, który widział w nim świętego bliskiego każdemu stworzeniu.

Te historie nie są jedynie opowieściami o cudach – są ilustracją katolickiej wizji świętości jako rzeczywistości, która przemienia nie tylko człowieka, ale i wszystko, co go otacza. W oczach świętych, każde stworzenie ma swoje miejsce w Bożym planie i uczestniczy, choćby milcząco, w wielkiej liturgii stworzenia.

Święty Jan Bosko (1815–1888), włoski kapłan i wychowawca młodzieży, całe swoje życie poświęcił trosce o opuszczone i ubogie dzieci, zwłaszcza w robotniczym Turynie XIX wieku. Kierując się wiarą i wielką miłością do młodych ludzi, założył Zgromadzenie Salezjańskie, którego misją stało się wspieranie rozwoju duchowego, intelektualnego i zawodowego młodzieży. Był niezwykle wrażliwy na potrzeby drugiego człowieka, ale również otwarty na świat przyrody. Jego życie pełne było wydarzeń mistycznych i głębokiego zjednoczenia z Bogiem, co znajdowało wyraz również w jego niezwykłej relacji z naturą — a szczególnie z tajemniczym, szarym psem, który wielokrotnie pojawiał się w chwilach niebezpieczeństwa, stając się dla niego nie tylko opiekunem, ale i znakiem Bożej Opatrzności.

A oto co sam napisał na temat owego zwierzęcia:

Szary pies był tematem wielu rozmów i domysłów. Niektórzy z was musieli go widzieć, a może nawet go pogłaskać. Teraz, pomijając dziwne opowieści, które krążą na jego temat, przedstawię wam to, co jest czystą prawdą.

Częste zaczepki i obelgi, których byłem ofiarą, sprawiły, że unikałem samotnych powrotów z Turynu. W tamtych czasach ostatnim budynkiem przed Oratorium był szpital psychiatryczny; dalej rozciągały się zarośla bukszpanu i akacji.

Pewnego ciemnego, dość późnego wieczoru wracałem sam do domu, nie bez obaw, gdy nagle obok mnie pojawił się duży pies. Na pierwszy rzut oka mnie przestraszył, lecz nie przejawiał wrogości — przeciwnie, łasił się, jakby był moim wiernym towarzyszem. Szybko zyskaliśmy wzajemne zaufanie, a on odprowadził mnie aż do Oratorium. To, co wydarzyło się tamtego wieczoru, powtarzało się później wielokrotnie. Mogę więc śmiało powiedzieć, że szary pies oddał mi wiele ważnych przysług. Opowiem o niektórych z nich.

Pod koniec listopada 1854 roku, w mglisty i deszczowy wieczór, wracałem z miasta. Aby uniknąć samotnej, długiej trasy, zszedłem na drogę prowadzącą z Consolata do Cottolengo. W pewnym momencie zauważyłem dwóch mężczyzn idących w niewielkiej odległości przede mną. Ich kroki przyspieszały lub zwalniały zależnie od mojego tempa. Kiedy próbowałem przejść na drugą stronę ulicy, aby ich minąć, zręcznie stawali mi na drodze. Chciałem zawrócić, lecz było już za późno — nagle, wykonując dwa skoki do tyłu, rzucili mi na twarz płaszcz i próbowali mnie obezwładnić. Jeden z nich wciskał mi w usta chustkę, próbując mnie uciszyć. Nie mogłem krzyczeć.

Wtedy pojawił się szary pies. Z rykiem przypominającym niedźwiedzia rzucił się na jednego z napastników, pazurami sięgając jego twarzy, drugiego zaatakował z otwartą paszczą. Napastnicy musieli się wycofać.

— Co to za pies?! — wołali, drżąc z przerażenia.

— Zawołam go — odpowiedziałem — ale zostawcie przechodniów w spokoju!

— Zawołaj go natychmiast! — krzyknęli.

Szary pies wciąż warczał jak rozwścieczony wilk. Napastnicy uciekli, a pies odprowadził mnie aż do Ośrodka Cottolengo. Tam, odzyskawszy spokój po całym zajściu i posiliwszy się napojem, który ofiarność tego miejsca potrafiła znaleźć w odpowiedniej chwili, wróciłem do domu w bezpiecznym towarzystwie.

Za każdym razem, gdy wieczorem nie towarzyszył mi żaden człowiek, widziałem, jak szary pies wyłania się zza budynków i podąża za mną. Wielu młodych z Oratorium go widywało. Pewnego razu stał się nawet bohaterem niewielkiego zamieszania. Gdy wszedł na dziedziniec, ktoś chciał go przepędzić, inny rzucał kamieniami.

— Nie róbcie tego — powiedział Giuseppe Buzzetti — to pies księdza Bosko!

Od tej chwili wszyscy zaczęli go głaskać i… towarzyszyć mi. Tego dnia byłem w refektarzu na kolacji z kilkoma klerykami, księżmi i moją matką. Gdy pies niespodziewanie wszedł do sali, wszyscy zamarli.

— Nie bójcie się — powiedziałem — to mój Szary. Pozwólcie mu podejść.

I rzeczywiście, zataczając szeroki łuk wokół stołu, podszedł do mnie radosny. Pogłaskałem go i podałem mu zupę, chleb — wszystko odrzucił. Nie chciał nawet powąchać tych dań.

— Więc czego chcesz? — zapytałem. Pies tylko machał ogonem i poruszał uszami. — Jedz, pij albo po prostu bądź wesoły — dodałem.

Opierając głowę o mój obrus, jakby chciał coś powiedzieć i życzyć mi dobrej nocy, dał znak pożegnania. Z radością i zdziwieniem został wyprowadzony przez młodzież za drzwi. Pamiętam, że tego wieczoru wróciłem do domu późno — znajomy podwiózł mnie swoim powozem.

Ostatni raz widziałem Szarego w 1866 roku, kiedy szedłem z Murialdo do Moncucco, do mojego przyjaciela, Luigiego Moglii. Proboszcz z Buttigliera odprowadził mnie kawałek, a zapadła już noc. Pomyślałem wtedy: Och, gdybym tylko miał przy sobie mojego Szarego! Jak bardzo by mi się przydał…

W tej samej chwili, gdy wszedłem na łąkę, by nacieszyć się ostatnim światłem dnia, pies nagle wybiegł mi naprzeciw, pełen radości. Towarzyszył mi przez pozostałe trzy kilometry.

Kiedy dotarliśmy do domu przyjaciela, poproszono mnie, byśmy weszli tylnym wejściem — obawiano się, że Szary może natknąć się na dwa duże psy domowe.

— Rozszarpałyby się nawzajem — powiedział Moglia.

Długo rozmawialiśmy z całą rodziną, potem zasiedliśmy do kolacji. Mój towarzysz odpoczywał spokojnie w kącie. Po posiłku przyjaciel powiedział:

— Trzeba dać kolację także Szaremu.

Wziął trochę jedzenia, ale… psa już nigdzie nie było. Przeszukano cały dom i ogród — drzwi i okna były zamknięte, a domowe psy nie wydały żadnego dźwięku. Przeszukano również piętro — wszystko na próżno. Szary pies zniknął bez śladu.

To ostatnia wiadomość, jaką miałem o Szarym Piesku, o którym tyle mówiono i którego tak wielu próbowało zrozumieć. Nigdy nie poznałem jego właściciela. Wiem tylko jedno: to zwierzę było dla mnie prawdziwą opatrznością — pojawiał się zawsze wtedy, gdy najbardziej go potrzebowałem. (San Giovanni Bosco, Memorie dell’Oratorio di s. Francesco di Sales, Roma [1946], s. 251-254).

Księdza Bosko często pytano o jego związek z niezwykłym psem. On sam mówił: „Gdybym stwierdził, że był to anioł, dałbym powód do śmiechu, ale nie można powiedzieć, że był to pies pospolity”. Niektórzy nazywali tego psa „Szarym” i opowiadali o jego pojawieniu się w różnych miejscach i czasach. Widziano go w 1893 roku, kiedy dwie siostry salezjanki wracały z Asyżu do Cannary. Pojawił się również w 1930 roku w Barranquilli w Kolumbii, podczas budowy siedziby Córek Maryi Wspomożycielki. Był także obecny między 1898 a 1900 rokiem w Nawarrze, na pograniczu Hiszpanii i Francji, gdy siostry zbierały kasztany.

I mnie, autorowi niniejszego opracowania wydaje się, że także spotkałem Szarego w dniu śmierci mojej Mamy.

Kościół prawosławny

Jedność całego stworzenia w Bogu


Kościół prawosławny podkreśla, że całe stworzenie – zarówno ludzie, jak i zwierzęta – jest odbiciem Bożej chwały i pierwotnie funkcjonowało w doskonałej harmonii. Już w Księdze Rodzaju (1–2) świat zostaje nazwany „dobrym”, a zwierzęta zajmują w nim określone miejsce, współtworząc z ludźmi pełny porządek zamysłu Stwórcy. Ta wizja jedności i pokoju, zakorzeniona w świętych tekstach i wczesnej tradycji, pozostaje fundamentem prawosławnej teologii stworzenia.

Święty Maksym Wyznawca (ok. 580–662) był jednym z najwybitniejszych teologów bizantyńskich i mistyków wczesnego prawosławia. W jego antropologii i kosmologii centralne miejsce zajmuje koncepcja deifikacji (theosis) – zjednoczenia całego stworzenia z Bogiem. Maksym postrzegał człowieka jako pośrednika między Bogiem a stworzeniem, kogoś, kto ma „zjednoczyć w sobie” to, co rozdzielone – duchowe i materialne.

Zgodnie z jego nauką, człowiek ma rolę liturgiczną i kapłańską wobec świata. Oznacza to nie tylko odpowiedzialność za stworzenie, ale przede wszystkim jego duchowe przekształcanie – uświęcanie świata i ofiarowywanie go Bogu jako aktu dziękczynienia. Człowiek, jako istota rozumna i wolna, zdolna do miłości i kontemplacji, ma być tym, który prowadzi cały kosmos ku Bogu, przez swoje życie, modlitwę i działanie.

Maksym twierdził, że upadek człowieka zaburzył tę pierwotną jedność, ale przez Chrystusa możliwe jest jej przywrócenie. W tym sensie nie tylko ludzie, ale całe stworzenie uczestniczy w historii zbawienia i zostaje objęte ostatecznym planem Bożym.

Podsumowując – św. Maksym nauczał, że człowiek ma głębokie powołanie kapłańskie wobec stworzenia, a jego zadaniem jest nie tylko zarządzanie światem, lecz jego przemienienie i oddanie Bogu w duchu miłości, wdzięczności i kontemplacji.

W tym kontekście prowadzenie wszystkich istot do ich pierwotnego, boskiego źródła oznacza:

Uznawanie i docenianie piękna i wartości stworzenia jako odbicia Bożej chwały.

Życie w harmonii z naturą, nie niszcząc jej, ale pielęgnując ją.

Ofiarowywanie Bogu owoców stworzenia poprzez swoją pracę i modlitwę.

Bycie łącznikiem między światem materialnym a duchowym.

Poprzez swoje własne zjednoczenie z Bogiem, pociąganie za sobą całe stworzenie do tej jedności.

To powołanie zostało naruszone przez upadek, ale poprzez Chrystusa i działanie Ducha Świętego, człowiek jest powołany do odnowienia tej kapłańskiej roli.

Dlatego w tradycji prawosławnej często podkreśla się odpowiedzialność człowieka za los stworzenia i wzywa do życia w sposób, który odzwierciedla tę kapłańską godność.

Ludzie nie tylko sprawują opiekę nad stworzeniem, lecz także ponoszą odpowiedzialność za to, by wszystko, co zostało stworzone, mogło powrócić do Boga w pełnej jedności.

W tradycji prawosławnej upadek ludzkości, opisany w Księdze Rodzaju (rozdział 3), jest momentem, w którym nie tylko człowiek, ale i całe stworzenie zostało dotknięte grzechem. Upadek ludzki zakłócił pierwotną harmonię, która istniała między ludźmi a zwierzętami oraz między wszystkimi elementami kosmosu. W wyniku tego zdarzenia, świat został uwikłany w cierpienie, a harmonia między stworzeniem a Bogiem została zaburzona.

Jednak w przeciwieństwie do teologii zachodniej, która często postrzega zwierzęta jako duchowo oddzielone od Bożego planu zbawienia, prawosławna myśl teologiczna podkreśla, że odkupienie stworzenia obejmuje także zwierzęta. Zgodnie z tą tradycją, cały kosmos ma uczestniczyć w ostatecznym odnowieniu przez Boga. Oznacza to, że zwierzęta, stanowiące integralną część stworzonego porządku, nie są wykluczone z Bożego planu odkupienia. Przeciwnie, mają w nim swoje miejsce, uczestnicząc w boskim przekształceniu wszechrzeczy.

Jak prawosławne chrześcijaństwo

postrzega zwierzęta?

Wschodni Kościół Prawosławny charakteryzuje się wyjątkowym, głęboko mistycznym i integralnym rozumieniem stworzenia, które kładzie silny nacisk na duchowe więzi łączące wszystkie istoty. W tej tradycji stworzenie postrzegane jest jako przeniknięte boską obecnością, a każda jego część – zarówno ludzie, jak i zwierzęta – uczestniczy w duchowej harmonii. Takie podejście znacząco różni się od zachodniej tradycji katolickiej. Teologia katolicka tradycyjnie rozróżnia bowiem duszę rozumną i nieśmiertelną, przypisaną wyłącznie człowiekowi, oraz duszę śmiertelną (zwaną też zmysłową lub wegetatywną), którą posiadają zwierzęta i która ustaje wraz ze śmiercią ciała. W przeciwieństwie do tego, teologia prawosławna nie wprowadza takiego rozróżnienia. Całe stworzenie, w tym zwierzęta, traktowane jest jako integralna część świętego porządku Bożego, odzwierciedlającego Jego obecność i boskie piękno.

Ale także, niektórzy z teologów prawosławnych postrzegają zwierzęta i w taki sposób, jak to czyni Archimandryta Rafael (Karelin):

Chrześcijaństwo naucza, że uczucia religijne są główną i istotną cechą duszy jako obrazu i podobieństwa Boga. To jest główna różnica między człowiekiem a zwierzęciem. Świat emocjonalny zwierzęcia jest nie mniej dynamiczny niż świat emocjonalny człowieka. Zwierzęta w swej pierwotnej formie posiadają to, co można nazwać rozumem, czyli zdolność do znajdywania związku między przyczynami i odległymi skutkami oraz dokonywania wyborów w zmieniających się sytuacjach. Zwierzęta mają instynkty bardziej subtelne niż ludzie, ale nigdy nie odkryto u nich uczuć religijnych. Oto zasadnicza różnica między człowiekiem a tymi, którzy przywykli być nazywani jego „młodszymi braćmi”. (Архимандрит Рафаил (Карелин), Церковь и мир на пороге Апокалипсиса)

Olga Gumanowa w rozmowie z hieromnichem Nikanorem (Lepieszewem) usłyszała taką opinie na temat zwierząt w odnowionym świecie:

Na ikonie Narodzenia Chrystusa widzimy wołu i osiołka pochylających się nad Dzieciątkiem Bożym leżącym w żłobie. Niektóre sceny szopek bożonarodzeniowych przypominają Arkę Noego: są na nich owce z pasterzami i karawana wielbłądów. Hieromnich Nikanor (Lepeszew), wykładowca w Chabarowskim Seminarium Duchownym, opowiedział portalowi Pravda.Ru o tym, jak Kościół traktuje naszych mniejszych braci.

– Ojcze Nikanorze, czy według nauki prawosławnej zwierzęta mają duszę?

— W Księdze Rodzaju zwierzęta, ryby i ptaki nazywane są „duszami żywymi”. Swoją obecnością różnią się one na przykład od roślin, ciał niebieskich itp. Ale z Pisma Świętego wiemy też, że „dusza zwierząt jest we krwi” i umiera razem z ciałem. To jest jej główna różnica w stosunku do nieśmiertelnych dusz ludzkich, które żyją dalej po śmierci ciała. W ten sposób wśród mieszkańców świata widzialnego kształtuje się pewna hierarchia duchowa, oparta na obecności bądź nieobecności duszy, a także jej nieśmiertelności bądź śmiertelności. A ze wszystkich stworzeń Bożych tylko człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo swego Stwórcy.

— Istnieje pogląd, że wszystkie zwierzęta, które zostały pokochane przez którąkolwiek z osób, które tam dotarły, pójdą do Królestwa Niebieskiego. Co na ten temat mówili święci ojcowie?

— W chwili Drugiego Przyjścia Chrystusa, jak mówi Apostoł Paweł, „jako ostatni wróg zostanie pokonana śmierć”. Oznacza to, że uwolni ona wszystko i wszystkich, co wchłonęła w czasie swego panowania w świecie materialnym. Nic, co stworzył Pan, nie popadnie w całkowite zapomnienie; Stworzenie Boże zostanie przywrócone w całej swojej pełni. Prorok Izajasz mówi, że w odnowionym wszechświecie będzie także miejsce dla zwierząt: „Wtedy wilk zamieszka z barankiem, a lampart z koźlęciem będzie leżał; cielę, młody lew i wół będą razem”. A czcigodny Nektarij z Optiny, który bardzo lubił koty, powiedział, że ze wszystkich zwierząt to właśnie one pierwsze wejdą do nieba.

Teologowie mają jednak różne opinie na temat tego, czy wszystkie martwe wcześniej zwierzęta zostaną wskrzeszone wraz z nadejściem wiecznego Królestwa Chrystusa. Niektórzy uważają, że tak. Inni uważają, że jeśli chodzi o zwierzęta, to dla Stwórcy nie liczą się poszczególne zwierzęta, nie przedstawiciele jednego czy drugiego gatunku, ale wyłącznie sam gatunek.

Osobiście jestem wielkim miłośnikiem naszych mniejszych braci i dlatego myślę, że w oczach Boga każde Jego stworzenie jest wyjątkowe i wartościowe. A sposób, w jaki święci traktowali swoich niemych przyjaciół, utwierdza mnie w tym przekonaniu. Wspomnijmy Gerasima z Jordanii z jego lwem, św. Serafina z Sarowa z niedźwiedziem, św. Brendana Żeglarza z wielorybem i wielu innych ascetów. Nie mogę jednak upierać się przy swoim punkcie widzenia, ponieważ wszystko to jest sferą prywatnych osądów teologicznych, a takie czy inne poglądy na tę kwestię w żaden sposób nie wpływają na nasze zbawienie. Tak więc prawdę poznamy dopiero po Sądzie Ostatecznym. (Ольга Гуманова, Попадут ли животные в рай?).

Wielu świętych i mistyków prawosławnych, którzy żyli w bliskim kontakcie z naturą, jest znanych z głębokich duchowych relacji ze zwierzętami. Ich doświadczenia ukazują, że zwierzęta, podobnie jak ludzie, są częścią Bożego stworzenia i w jakiś sposób uczestniczą w duchowym życiu świata. Prawosławni mistycy często opisują swoje spotkania ze zwierzętami jako duchowe, a nie jedynie fizyczne, co wskazuje na ich szczególne miejsce w kosmicznym porządku.

Dodatkowo, koncepcja „kosmicznej liturgii” w teologii prawosławnej sugeruje, że całe stworzenie, w tym zwierzęta, bierze udział w oddawaniu czci Bogu. Kosmiczna liturgia oznacza, że wszystkie istoty, poprzez swoje istnienie, wypełniają boski plan, oddając chwałę Stwórcy. To zrozumienie stworzenia nie kończy się na wymiarze ziemskim, ale ma głęboki wymiar duchowy, który obejmuje także zwierzęta jako cząstkę większej harmonii.

Choć Kościół prawosławny nie naucza wyraźnie, że zwierzęta mają nieśmiertelne dusze, jego mistyczne podejście pozostawia pewną otwartość na spekulacje. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zwierzęta będą częścią odnowionego stworzenia w życiu pozagrobowym, jednak prawosławna teologia, ze swoim podkreśleniem duchowej jedności stworzenia, sprawia, że ich rola w boskim planie może być znacznie głębsza, niż tradycyjnie się zakłada. W tej perspektywie zwierzęta mogą być postrzegane jako istoty, które mają swoją rolę w duchowym cyklu stworzenia, być może nawet uczestnicząc w jego ostatecznym odnowieniu.

Spojrzenie na duszę


W teologii prawosławnej, nawiązującej do myśli wielu Ojców Kościoła, obecna jest koncepcja trójdzielnej struktury duszy, która służyła do zrozumienia hierarchicznego porządku stworzenia, obejmującego ludzi, zwierzęta i rośliny. To ujęcie ukazuje złożoność życia, przypisując różnym jego formom odmienne zdolności i funkcje: duszę wegetatywną dla wzrostu i odżywiania, duszę zmysłową dla percepcji i instynktów, oraz unikalną dla człowieka duszę rozumną, będącą nośnikiem obrazu Bożego. Choć nie jest to dogmat w ścisłym tego słowa znaczeniu, koncepcja ta podkreśla duchową głębię świata, w którym każde stworzenie, na swoim poziomie istnienia, posiada swój sens i cel w Bożym planie. Koncepcja trójdzielnej duszy nie jest dogmatem Kościoła prawosławnego w takim samym sensie jak dogmaty trynitarne czy chrystologiczne. Była to raczej powszechnie przyjmowana filozoficzna i teologiczna rama w pewnym okresie historii Kościoła.

Święty Maksym Wyznawca w swojej teologii rozwija klasyczną myśl patrystyczną dotyczącą struktury człowieka i jego miejsca w stworzeniu. Wyróżnia on trzy poziomy ‘życia’ lub ‘funkcji’ duszy, które współistnieją w człowieku: życie wegetatywne (τὸ φυσικόν), odpowiedzialne za odżywianie, wzrost i rozmnażanie, wspólne wszystkim istotom żywym, w tym roślinom i zwierzętom; życie zmysłowe (τὸ αἰσθητικόν), obejmujące zdolność do odczuwania, ruchu i emocji, dzielone przez ludzi i zwierzęta; oraz życie rozumne i duchowe (τὸ λογικόν), właściwe jedynie człowiekowi, charakteryzujące się rozumem, wolą i zdolnością do poznania Boga oraz zjednoczenia się z Nim.

Zgodnie z tym ujęciem, człowiek stanowi unikalne połączenie wszystkich poziomów stworzenia. Posiada ciało, podobne w swoich funkcjach do roślin i zwierząt, zmysły, które łączą go ze światem zwierzęcym, ale przede wszystkim ducha, który jest skierowany ku Bogu. Dzięki tej złożonej naturze człowiek jest postrzegany jako mikrokosmos – zawiera w sobie niejako cały stworzony świat i poprzez swoje duchowe życie ma potencjał, by ten świat zjednoczyć z Bogiem.

Tradycja hezychastyczna, rozwijająca się szczególnie w środowisku mnichów góry Athos w XIII i XIV wieku, rzeczywiście skupiała się na wewnętrznej modlitwie, pokucie i oczyszczeniu serca jako drodze do jedności z Bogiem. Święty Grzegorz Palamas, jej najwybitniejszy teologiczny rzecznik, bronił tej praktyki i jej duchowych owoców, argumentując, że przez łaskę człowiek może realnie uczestniczyć w Bożych energiach (a nie istocie Boga), co stanowi podstawę przebóstwienia (theosis).

W tej wizji świat materialny nie jest odrzucony ani przeklęty, ale stworzony przez Boga jako „bardzo dobry” (por. Rdz 1,31). Człowiek, który przez modlitwę i ascezę zjednoczył się z Bogiem, promieniuje świętością także na otaczający świat – jego obecność staje się uzdrawiająca nie tylko dla ludzi, ale także dla przyrody, która pod wpływem grzechu została skażona. W hezychazmie pojawia się zatem wątek kosmiczny: święty człowiek jest kapłanem stworzenia, który przez swoje życie i modlitwę przywraca stworzeniu jego pierwotną harmonię.

Niektórzy święci i starcy z tej tradycji byli znani z głębokiego współczucia i relacji ze zwierzętami, co odzwierciedlało duchową jedność z całym stworzeniem.

Z tego też powodu zwierzęta często rozpoznają świętych i reagują na nich w sposób niezwykły. W świętym człowieku nie widzą już drapieżnika czy zagrożenia, ale przyjaciela, który emanuje pokojem i przywraca im ich naturalny stan harmonii. Świętość w tym kontekście nie ogranicza się jedynie do osobistego udoskonalenia moralnego, ale ma charakter kosmiczny, polegając na przemianie całej rzeczywistości wokół świętego w kierunku Boskiej harmonii i jedności.

Tak więc, jak możemy zauważyć, na najwyższym poziomie znajduje się dusza rozumna, przysługująca jedynie człowiekowi. To ona czyni go istotą stworzoną na obraz i podobieństwo Boga, obdarzoną wolną wolą, zdolnością do miłości, rozumienia dobra i zła oraz do duchowego wzrastania. Dzięki niej człowiek może dążyć do – zjednoczenia z Bogiem – co stanowi ostateczny cel życia duchowego. Ludzka dusza jako jedyna jest nieśmiertelna w ścisłym teologicznym sensie, a człowiek, jako istota świadoma i moralnie odpowiedzialna, odpowiada przed Bogiem za swoje czyny.

Drugi poziom zajmuje dusza wrażliwa, wspólna dla ludzi i zwierząt. Choć zwierzęta nie posiadają rozumu w znaczeniu właściwym człowiekowi, mają zdolność do odczuwania, przeżywania emocji i reagowania na otoczenie. W ich życiu obecne są instynkty, świadomość, cierpienie i radość. Ich istnienie nie sprowadza się więc wyłącznie do funkcji biologicznych – nosi w sobie pewną głębię i wewnętrzne życie, choć nie ma ono charakteru duchowej relacji z Bogiem w ludzkim sensie. Brak im moralnej odpowiedzialności, ale ich egzystencja pozostaje zanurzona w Bożym porządku i dlatego zasługuje na szacunek oraz troskę.

Najniższy poziom reprezentuje dusza wegetatywna, właściwa roślinom. Choć pozbawione są zmysłów i świadomości, również posiadają życie: wzrastają, rozmnażają się, reagują na środowisko. W prawosławnej wizji stworzenia także ten rodzaj życia odzwierciedla obecność Bożego tchnienia – wszak nic, co istnieje, nie jest oderwane od Boga.

Łącząc przedstawione perspektywy w spójną całość, można stwierdzić, że teologia prawosławna, czerpiąc z myśli Ojców Kościoła takich jak święty Maksym Wyznawca, a także z tradycji hezychastycznej, oferuje dynamiczne spojrzenie na miejsce człowieka, zwierząt i roślin w Bożym stworzeniu.

W przeciwieństwie do bardziej statycznego, scholastycznego podejścia zachodniego, które kładzie nacisk na jasne rozróżnienie dusz, teologia prawosławna akcentuje wewnętrzne zróżnicowanie bytów i ich dynamiczne powiązanie ze Stwórcą. Kluczową rolę odgrywa tu pojęcie nous (νοῦς), często tłumaczone jako duchowy intelekt, które w człowieku stanowi najwyższą zdolność duszy, umożliwiającą świadomą relację z Bogiem, modlitwę i przebóstwienie.

Zwierzęta posiadają duszę (psychḗ) o charakterze wrażliwym i instynktownym, która choć śmiertelna i nieposiadająca nous w ludzkim rozumieniu, jest realna i znacząca w Bożym porządku. Ich życie, choć związane z naturalnymi popędami, nie jest wykluczone z duchowego znaczenia, a tradycja hezychastyczna wskazuje, że święci, poprzez swoje życie w łasce, mogą przywracać pierwotną harmonię stworzenia, co sprawia, że zwierzęta rozpoznają w nich nie wroga, lecz przyjaciela.

Rośliny natomiast posiadają duszę wegetatywną, odpowiedzialną za podstawowe funkcje życiowe. Choć pozbawione zmysłów i świadomości, również one odzwierciedlają Boże tchnienie w stworzeniu.

Prawosławna tradycja ukazuje zatem stworzenie jako uporządkowaną całość, w której wszystko ma swoje miejsce, a człowiek pełni wyjątkową rolę. Dzięki rozumowi (nous) i zdolności do duchowego wzrostu (theosis), człowiek jest powołany do tego, by przywracać jedność i harmonię światu roślin i zwierząt. Nie chodzi tu tylko o zarządzanie światem przyrody, ale o głęboką odpowiedzialność duchową – udział w uzdrawianiu stworzenia zgodnie z zamysłem Boga.

W tym kontekście wielu prawosławnych teologów, zwłaszcza tych o bardziej mistycznym nastawieniu, zastanawia się nad losem zwierząt po śmierci. Choć dusza zwierzęcia (psyche) różni się od duchowej świadomości człowieka, niektórzy teologowie nie wykluczają, że ich istnienie może w jakiś sposób trwać dalej – choć nie tak samo jak w przypadku ludzi. Zamiast kategorycznych odpowiedzi, proponują raczej postawę nadziei i otwartości na tajemnicę. W ich ujęciu możliwe jest, że także zwierzęta znajdą swoje miejsce w przyszłym, odnowionym świecie, który według chrześcijańskiej nadziei zostanie kiedyś całkowicie przemieniony.

To podejście jest spójne z szerszą wizją odkupienia w prawosławiu. Skoro całe stworzenie, jak naucza apostoł Paweł, zostało dotknięte skutkami grzechu, to również uczestniczy w nadziei na odkupienie i wyzwolenie z zepsucia. Choć Kościół prawosławny nie ustanowił dogmatu dotyczącego wieczności dusz zwierząt, jego duchowość nie wyklucza ich z eschatologicznej perspektywy. Przeciwnie, istnieje głębokie przekonanie, że Boża miłość obejmuje wszystko, co stworzone, i wszystko to może zostać przemienione w ostatecznym czasie.

Życie zwierząt, choć nie mają one osobowej relacji z Bogiem w takim sensie jak ludzie, posiada swoją wartość w Bożym planie stworzenia. Ich obecność, cierpienie, piękno i rola w harmonii natury wskazują na ich uczestnictwo w misterium życia. Z tej perspektywy prawosławie zachęca do pokornej kontemplacji tajemnic Bożych, ufając Jego miłości, która przekracza granice ludzkiego rozumu. Ostateczne miejsce zwierząt w nowym stworzeniu pozostaje tajemnicą, ale ich udział w przemienieniu, podobnie jak całej przyrody, nie jest wykluczony z eschatologicznej nadziei.

Wschodni Ojcowie Kościoła a nieśmiertelność zwierząt


Ortodoksyjne chrześcijaństwo nie formułuje jednoznacznej, dogmatycznej odpowiedzi na pytanie, czy zwierzęta zmartwychwstaną i znajdą swoje miejsce w życiu wiecznym. Nie oznacza to jednak braku refleksji na ten temat. Wręcz przeciwnie – bogata, mistyczna i głęboko teocentryczna teologia prawosławna pozostawia przestrzeń dla nadziei, że zwierzęta mogą być częścią odnowionego stworzenia.

W tradycji prawosławnej pojawiają się liczne przesłanki, które wskazują na możliwość uczestnictwa zwierząt w przyszłym świecie. Skoro były one obecne w pierwotnym Raju, a wizje proroka Izajasza (11:6–9) malują obraz eschatologicznego pokoju, w którym wilk zamieszkuje z barankiem, a dziecko bezpiecznie bawi się przy legowisku węża, to nic nie stoi na przeszkodzie, by sądzić, że także w odnowionym świecie nie zabraknie miejsca dla naszych zwierzęcych mniejszych braci.

List św. Pawła do Rzymian (8:21) przynosi kolejną istotną myśl – że „całe stworzenie” jęczy i wzdycha, oczekując wyzwolenia od zepsucia. To bardzo silna teologiczna podstawa dla przekonania, że odkupienie nie dotyczy wyłącznie ludzi, lecz całego kosmosu. Zwierzęta, będące częścią tego stworzenia, nie są więc wyłączone z planu zbawczego – przeciwnie, ich cierpienie również zostanie przemienione i odkupione.

Święty Grzegorz z Nyssy (335 – ok. 394–395)

Jeden z najwybitniejszych teologów wczesnego chrześcijaństwa – rozwijał wizję zbawienia, która obejmuje nie tylko ludzi, ale całe stworzenie. Jego teologia opierała się na przekonaniu, że Boży plan odkupienia ma charakter kosmiczny i że wszystko, co zostało dotknięte skutkami grzechu i śmierci, zostanie przemienione w Chrystusie. Grzegorz nie formułował wprost tezy o zbawieniu zwierząt w takim samym sensie jak ludzi, ale jego myśl pozostawia wyraźną przestrzeń dla nadziei, że zwierzęta również będą uczestniczyć w przyszłej odnowie.

W swoich pismach Grzegorz podkreślał, że ostatecznym celem Bożego działania jest przywrócenie pierwotnej harmonii i pełni, którą świat utracił w wyniku grzechu. W jego wizji nie tylko człowiek, ale cały kosmos – zwierzęta, rośliny i cała natura – ma zostać objęty procesem odkupienia i przemienienia. Odnowione stworzenie nie będzie już miejscem cierpienia, śmierci ani rozkładu, lecz stanie się pełnią życia zanurzoną w Bożej obecności.

Grzegorz swoją eschatologiczną wizję opierał na Piśmie Świętym, zwłaszcza na słowach apostoła Pawła z Listu do Rzymian: „Stworzenie zostanie wyzwolone z niewoli skażenia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych” (Rz 8,21). Dla niego te słowa nie były jedynie metaforycznym opisem, ale głęboką prawdą duchową – wyrazem nadziei, że cały świat, który „jęczy i wzdycha” oczekując odkupienia, rzeczywiście zostanie przemieniony.

Choć św. Grzegorz nie precyzował, w jaki sposób zwierzęta będą istnieć po tej przemianie, jasno wynika z jego myśli, że nie są one wyłączone z Bożego planu odnowy. Zwierzęta, jako część stworzonego porządku, są nosicielami Bożego zamysłu i uczestnikami Jego miłości. Skoro wszystko zostało powołane do istnienia przez Bożą wolę i miłość, to również wszystko może mieć udział w ostatecznym zjednoczeniu z Bogiem.

Takie ujęcie stawia zwierzęta w centrum eschatologicznej nadziei. Ich istnienie nie jest przypadkowe ani jedynie biologiczne; przeciwnie, ma również wymiar duchowy, choć różny od ludzkiego. W wizji Grzegorza stworzenie jako całość odzyska swoją pierwotną harmonię i zostanie przemienione – nie przez unicestwienie, ale przez uświęcenie.

Tym samym Grzegorz z Nyssy oferuje perspektywę niezwykle otwartą na tajemnicę Bożego działania. Jego teologia pozostawia miejsce dla nadziei, że w przyszłym świecie odnowiona rzeczywistość będzie obejmować nie tylko ludzi, ale całą przyrodę, która – choć pozbawiona rozumu w ludzkim sensie – od samego początku uczestniczy w Bożym dziele stworzenia i jest przez Niego umiłowana.

Święty Bazyli Wielki (ok. 330 – 379)

Ten wybitny Ojciec Kościoła pozostawił głęboko inspirującą refleksję na temat stworzenia i miejsca, jakie w nim zajmują zwierzęta. W jego teologii nie ma miejsca na pogardliwe spojrzenie na świat przyrody. Wręcz przeciwnie – w swoich pismach, zwłaszcza w Hexaemeronie, serii homilii poświęconych sześciu dniom stworzenia, podkreśla, że każde stworzenie – bez względu na rozmiar, funkcję czy formę – zostało ukształtowane z mądrością i zamiarem przez Boga.

Bazyli głosił wprost, by nie uważać niczego w stworzeniu za bezwartościowe, ponieważ wszystkie rzeczy zostały powołane do istnienia mądrze i w jakimś celu. Te słowa są nie tylko wyrazem szacunku wobec natury, ale teologiczną deklaracją, że nic, co wyszło z ręki Boga, nie jest przypadkowe, zbędne ani pozbawione znaczenia. W tym podejściu zwierzęta nie są tylko tłem dla ludzkiego życia, ale pełnoprawnymi uczestnikami boskiego planu.

Jego pisma sugerują, że zwierzęta mają wewnętrzną wartość duchową – nie dlatego, że posiadają rozum na miarę człowieka, ale dlatego, że zostały stworzone przez Boga i są przez Niego utrzymywane w istnieniu. Taka wizja prowadzi do wezwania do dobroci i odpowiedzialności ze strony człowieka, który powinien traktować zwierzęta z szacunkiem, miłością i troską – nie jako istoty podrzędne, lecz jako braci i siostry w wielkiej wspólnocie stworzenia. W ten sposób Bazyli przypomina, że duchowość chrześcijańska nie kończy się na modlitwie i ascezie, ale sięga również relacji człowieka z całym światem stworzonym.

Święty Jan Damasceński (ok. 675 – ok. 749)

Ten jeden z najważniejszych Ojców Kościoła Wschodniego pisał z głębokim przekonaniem o ostatecznej przemianie całego stworzenia w Chrystusie. Jego wizja zbawienia nie ograniczała się jedynie do ludzkiej duszy, lecz obejmowała cały kosmos – wszystko to, co zostało powołane do istnienia przez Boże Słowo. Uważał, że uwielbienie nie będzie dotyczyło wyłącznie ludzi, lecz cała rzeczywistość zostanie przemieniona, rozświetlona i uświęcona przez obecność Boga.

W jego ujęciu zbawienie to nie tylko powrót człowieka do Boga, ale pełna metamorfoza świata, który zostaje przekształcony w sposób, jaki przekracza nasze ziemskie wyobrażenia. Taka kosmiczna perspektywa otwiera drogę do rozumienia, że również zwierzęta – jako część Bożego stworzenia – mogą uczestniczyć w tym przyszłym uwielbieniu. Nawet jeśli ich obecność w życiu wiecznym nie jest opisana w sposób szczegółowy i dosłowny, myśl Jana Damasceńskiego sugeruje, że zwierzęta nie zostaną wykluczone z tej ostatecznej harmonii. Ich istnienie może trwać w nowej, przemienionej formie – jako wyraz Bożego piękna, pokoju i pełni stworzenia, które powraca do swego źródła.

Prawosławna duchowość nie koncentruje się wyłącznie na indywidualnym zbawieniu dusz, lecz widzi ostateczny cel w przemianie całego stworzenia. Ten kosmiczny wymiar eschatologii zakłada nie tyle ucieczkę od świata, co jego pełne przekształcenie w światło, pokój i harmonię. W tej wizji niebo nie jest zamkniętym ogrodem dla wybranych, lecz odnowioną rzeczywistością, w której wszystko, co zostało stworzone przez Boga – a więc również zwierzęta – odnajduje swoje miejsce, cel i ostateczne spełnienie.

Święci a świętość zwierząt w tradycji prawosławnej


Tradycja prawosławna od wieków ukazuje głęboką więź między świętymi a światem przyrody, szczególnie zaś zwierzętami. Opowieści o ascetach i mnichach, których życie przepełnione było modlitwą, kontemplacją i czystością serca, obfitują w sceny, w których harmonia między człowiekiem a stworzeniem zostaje cudownie przywrócona. Nie są to jedynie barwne legendy czy pobożne opowieści dla prostaczków, lecz duchowe świadectwa głęboko zakorzenione w teologii i kosmologii prawosławia. Ukazują one świat jako przestrzeń, w której obecność Boga przenika wszystko – od najpotężniejszych zjawisk przyrody po najmniejsze stworzenia.

Zwierzęta, choć nie posiadają rozumnej duszy w sensie właściwym człowiekowi, w tych przekazach jawią się jako istoty niezwykle wrażliwe na Boską obecność. W relacjach z osobami głęboko zjednoczonymi z Bogiem zdają się przekraczać swoje naturalne instynkty, okazując ufność, spokój, a nawet opiekuńczość. Stają się niejako współuczestnikami świętości, odpowiadając na nią w sposób prosty, lecz przejmujący. Ich postawa jest często interpretowana jako echo pierwotnej harmonii raju – stanu sprzed upadku, w którym wszelkie stworzenia żyły ze sobą w zgodzie, wolne od lęku, przemocy i obcości.

W duchowości prawosławnej wielu świętych i ascetów rozwijało głęboką komunię z naturą, a mistyczne relacje ze zwierzętami stanowiły część ich życia modlitewnego i kontemplacyjnego. Historie te ukazują, że świętość nie ogranicza się do abstrakcyjnej duchowości oderwanej od świata materialnego. Przeciwnie – objawia się ona właśnie w codziennym współistnieniu ze stworzeniem, w trosce o nie, w czułości i szacunku dla wszelkiego życia. Czystość serca świętych nie tylko przyciąga Bożą łaskę, ale staje się także źródłem uzdrowienia i odnowy dla otaczającego ich świata.

Wrażliwość zwierząt na duchową obecność świętych interpretowana jest w prawosławiu jako znak przywracania utraconej jedności, tej samej, która została zburzona przez grzech pierworodny. Dzięki świętości, możliwe staje się odtworzenie relacji sprzed upadku – relacji opartej na pokoju, wzajemnym zaufaniu i przenikaniu się światów duchowego i cielesnego. Opowieści o świętych i ich relacjach ze zwierzętami ukazują się jako duchowe świadectwa, stanowiąc teologiczną ilustrację prawosławnego przekonania o jedności całego stworzenia, w którym wszystko – od człowieka po zwierzęta i rośliny – przeniknięte jest Bożym tchnieniem.

To, co zostało dotknięte przez upadek, może na nowo stać się pełne łaski. Takie duchowe zrozumienie świata daje nadzieję, że nie tylko człowiek, ale całe stworzenie może zostać przemienione w Chrystusie i na powrót włączone w boski porządek. Zwierzęta w tej wizji nie są już tylko tłem ludzkiej historii – są jej cichymi towarzyszami, istotami, które w tajemniczy sposób uczestniczą w drodze człowieka ku Bogu.

Świadectwem tej głębokiej więzi między człowiekiem a światem stworzenia są liczne opowieści o świętych, w których zwierzęta odgrywają rolę znaków Bożej obecności i pośredników łaski. Przyjrzyjmy się niektórym z nich:

Święty Eustachy (II wiek) był rzymskim generałem, człowiekiem światowym, przywykłym do władzy, wojny i porządku pogańskiego imperium. Jednak jego życie zmieniło się w sposób całkowicie nieoczekiwany – za sprawą spotkania z jeleniem. Pewnego dnia, podczas polowania, ujrzał przed sobą niezwykłe zwierzę: jelenia, między którego rozłożystym porożem zajaśniał wizerunek ukrzyżowanego Chrystusa. Wstrząśnięty tym mistycznym objawieniem, Eustachy zrozumiał, że to nie było zwykłe zwierzę, lecz znak. To wydarzenie odmieniło go całkowicie i doprowadziło do nawrócenia na chrześcijaństwo.

Ta legenda, obecna zarówno w tradycji prawosławnej, jak i katolickiej, ma głębokie znaczenie duchowe. Nie jest jedynie barwną opowieścią, lecz symbolem prawdy przenikającej cały stworzony świat. Przypomina, że Bóg, jako Stwórca wszechrzeczy, nie ogranicza się do przemawiania jedynie przez ludzi czy święte pisma – może objawić się także poprzez zwierzęta i naturę. W historii Eustachego jeleń staje się nie tylko narzędziem objawienia, lecz posłańcem, nośnikiem światła, który prowadzi człowieka ku wewnętrznej przemianie.

To wydarzenie znajduje swoje echo w Biblii, zwłaszcza w opowieści o oślicy Balaama, która dzięki mocy Bożej przemówiła ludzkim głosem:

Wstał więc Balaam rano, osiodłał swoją oślicę i pojechał z książętami Moabu. Jego wyjazd rozpalił gniew Pana i anioł Pana stanął na drodze przeciw niemu, by go zatrzymać. On zaś w towarzystwie dwóch sług jechał na swojej oślicy. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana stojącego z wyciągniętym mieczem na drodze, zboczyła z drogi i poszła w pole. Balaam uderzył ją, chcąc zawrócić na właściwą drogę. Wtedy stanął anioł Pana na ciasnej drodze między winnicami, a mur był z jednej i z drugiej strony. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana, przyparła do muru i przytarła nogę Balaama do tego muru, a on ponownie zaczął bić oślicę. Anioł posunął się dalej i stanął w miejscu tak ciasnym, że nie było można go wyminąć ani z prawej, ani też z lewej strony. Gdy oślica ujrzała znowu anioła Pana, położyła się pod Balaamem. Rozgniewał się więc Balaam bardzo i zaczął okładać oślicę kijem. Wówczas otworzył Pan usta oślicy, i rzekła do Balaama: «Cóż ci uczyniłam, żeś mnie zbił już trzy razy?» Balaam odpowiedział oślicy: «Dlatego żeś sobie drwiła ze mnie. Gdybym tak miał miecz w ręku, już bym cię zabił!» Oślica jednak rzekła do Balaama: «Czyż nie jestem twoją oślicą, na której jeździsz, odkąd jesteś, aż po dzień dzisiejszy? Czyż miałam zwyczaj czynić ci coś podobnego?» Odpowiedział: «Nie!» Wtedy otworzył Pan oczy Balaama i zobaczył on anioła Pana, stojącego na drodze z obnażonym mieczem w ręku. Ukląkł więc i oddał pokłon twarzą do ziemi. Anioł zaś Pana rzekł do niego: «Czemu aż trzy razy zbiłeś swoją oślicę? Ja jestem tym, który przyszedł, aby ci bronić przejazdu, albowiem droga twoja jest dla ciebie zgubna. Oślica ujrzała mnie i trzy razy usunęła się z drogi. Gdyby się nie usunęła, byłbym cię dawno zabił, a ją przy życiu zostawił». (Lb 22:21–33)

Takie historie, choć niezwykłe, wskazują na fundamentalny aspekt prawosławnej duchowości – przekonanie, że całe stworzenie jest przepojone obecnością Boga i może być narzędziem Jego woli.

Historia świętego Eustachego uczy zatem, że Bóg objawia się nie tylko poprzez to, co oczywiste i racjonalne, lecz także przez to, co ciche, pokorne i uważane za zwykłe – przez zwierzęta, naturę, ciszę. To przypomnienie, że każde stworzenie może być nośnikiem tajemnicy, a zwierzęta, choć nie posługują się naszym językiem, wciąż mogą przemawiać w sposób duchowy i głęboki, prowadząc człowieka ku spotkaniu z Tajemnicą.

Święty Tryfon (III wiek) zapisał się w pamięci chrześcijan nie tylko jako męczennik oddany Bogu, lecz także jako święty, który z wyjątkową troską pochylał się nad losem zwierząt. Choć jego życie zakończyło się tragicznie z powodu prześladowań za wiarę, liczne opowieści przekazywane przez wieki ukazują go jako człowieka dostrzegającego Bożą obecność we wszystkich żywych istotach i okazującego miłość oraz współczucie zarówno ludziom, jak i zwierzętom.

Jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z tym świętym opowiada o opętanej gęsi. Według legendy ptak ów nagle zaczął zachowywać się agresywnie i niepokojąco – atakował ludzi, był niespokojny i sprawiał wrażenie pozbawionego rozumu. Nikt nie potrafił wyjaśnić tej nagłej zmiany, dopóki nie wezwano świętego Tryfona. Gdy przybył i zobaczył, co się dzieje, nie zwątpił. Z głęboką wiarą pomodlił się, a wkrótce potem gęś uspokoiła się – demoniczny duch, który ją dręczył, opuścił ją, przywracając ptakowi spokój i łagodność.

Choć ta historia może wydawać się niecodzienna, niesie ze sobą ważne przesłanie teologiczne, wpisujące się w szerszą prawosławną wizję świata. Zgodnie z nauką Kościoła, całe stworzenie – nie tylko człowiek – uczestniczy w duchowej walce między dobrem a złem. Zwierzęta, mimo braku rozumnej duszy w ludzkim rozumieniu, mogą być w pewien sposób dotknięte obecnością duchową – zarówno łaską Bożą, jak i wpływem sił ciemności. Modlitwa świętego, która przywróciła pokój nie tylko ludziom, lecz także ptakowi, jest symbolem harmonii, jaką Bóg pragnie przywrócić w całym ożywionym stworzeniu.

Opowieść o świętym Tryfonie i gęsi ukazuje, że świętość nie zna granic, a Boża miłość obejmuje całe stworzenie. Jest to również przypomnienie, że troska o świat zwierząt – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i duchowym – stanowi część chrześcijańskiego powołania do współuczestnictwa w odnowie świata, w którym każde stworzenie odnajdzie swoje miejsce w pokoju i świetle Bożej obecności.

Święty Mamas z Cezarei (ok. 260–275) męczennik i przyjaciel dzikich stworzeń urodził się w Cezarei (Azja Mniejsza) w rodzinie chrześcijan Teodota i Rufiny. Oboje zginęli w więzieniu za wiarę – ojciec zmarł przed jego narodzinami, matka zaraz po porodzie. Osierocony chłopiec trafił pod opiekę chrześcijańskiej wdowy Ammii, która wychowała go w wierze i miłości do Chrystusa.

Już jako dziecko Mamas wyróżniał się mądrością i odwagą. Naśladował Chrystusa nie tylko słowem, ale i czynem – dzięki jego wpływowi wielu młodych nawracało się na chrześcijaństwo. W wieku piętnastu lat został aresztowany za wiarę i poddany torturom. Po cudownym ocaleniu zamieszkał samotnie na górze w pobliżu Cezarei, gdzie prowadził życie modlitwy, postu i kontemplacji.

W swojej pustelni Mamas zyskał niezwykłą więź z naturą. Dzikie zwierzęta – lwy, kozice, jelenie – gromadziły się wokół niego, słuchając Ewangelii. Żywił się ich mlekiem i dzielił się nim z ubogimi, przygotowując ser, który rozdawał potrzebującym. Żył jak pasterz w harmonii ze stworzeniem, będąc symbolem pokoju między człowiekiem a naturą.

Pewnego dnia, gdy żołnierze przyszli go pojmać, święty przyjął ich z gościnnością, częstują mlekiem i potwierdzając swoją tożsamość. Wiedząc, że czeka go męczeństwo, sam udał się do miasta – towarzyszył mu lew. Rzucony dzikim zwierzętom na arenie, nie został przez nie skrzywdzony. Ostatecznie zginął przebity trójzębem przez pogańskiego kapłana.

Jego postać, wspominana m.in. przez św. Bazylego Wielkiego, stała się symbolem cichości, odwagi i świętości zakorzenionej nie tylko w miłości do Boga, ale i do całego stworzenia. Do dziś św. Mamas uważany jest za opiekuna dzieci, pasterzy i zwierząt.

Święta Maria Egipcjanka (ok. 344–421). Życie tej świętej to jedna z najbardziej poruszających opowieści o pokucie, nawróceniu i duchowym heroizmie w historii chrześcijaństwa. Urodzona w Egipcie około 344 roku, jako młoda kobieta prowadziła życie pełne grzechu, oddając się rozwiązłości w Aleksandrii przez siedemnaście lat. Przełom nastąpił, gdy udała się do Jerozolimy, by – jak początkowo sądziła – kontynuować swój styl życia wśród pielgrzymów.

Jednak cudowne wydarzenie przed Bazyliką Grobu Świętego zmieniło wszystko. Niewidzialna siła nie pozwoliła jej wejść do świątyni. Zrozumiała wówczas, że jej grzechy oddzielają ją od Boga. Błagając Matkę Bożą o przebaczenie, przyrzekła porzucić dawne życie i udała się na pustynię za Jordanem. Tam przez czterdzieści siedem lat żyła w całkowitej samotności, pokucie i modlitwie, nie widząc żadnego człowieka.

Na rok przed jej śmiercią spotkał ją mnich Zosimus, który udzielił jej Komunii Świętej. Kiedy rok później powrócił, zastał Marię martwą, leżącą na ziemi. Obok jej ciała dostrzegł napis w piasku z prośbą o pochowanie. Nie mając siły ani narzędzi, starzec zrozpaczony wołał do Boga o pomoc. Wtedy – jak mówi tradycja – z pustyni wyłonił się lew.

Zachowanie tego potężnego zwierzęcia zdumiewa: zamiast być groźnym, lew zbliżył się łagodnie, jakby świadomy świętości miejsca i osoby. Posłuszny gestowi mnicha, zaczął kopać łapami grób dla Marii. Dopiero gdy ciało zostało pochowane ze czcią, lew spokojnie odszedł w głąb pustyni.

To niezwykłe spotkanie człowieka, świętości i zwierzęcia do dziś porusza wyobraźnię wiernych. Lew – symbol dzikości – w obecności Marii Egipcjanki stał się narzędziem Bożej opatrzności. Jej duchowa moc, zdobyta przez lata pokuty, promieniowała tak silnie, że nawet dzikie stworzenie odpowiedziało na nią posłuszeństwem i pokojem.

Św. Maria Egipcjanka jest dziś patronką pokutników i ludzi zmagających się z nałogami. Jej życie uczy, że nawet największy grzesznik może stać się świętym, a świętość – prawdziwa, głęboka i ukryta – może przyciągać nie tylko ludzi, ale i zwierzęta.

Święty Marek Asceta (ok. 390 – po 450 r.), znany również jako Marek Postnik, był wybitnym pisarzem duchowym Kościoła wschodniego i jednym z mnichów żyjących na egipskiej pustyni. Urodził się w Atenach pod koniec IV wieku. Około czterdziestego roku życia przyjął tonsurę zakonną z rąk św. Jana Chryzostoma. Następne sześćdziesiąt lat spędził na pustyni Nitryjskiej w Dolnym Egipcie, prowadząc surowe życie ascetyczne, pełne modlitwy i postu.

Znany był nie tylko ze swojej głębokiej wiedzy – znał całe Pismo Święte na pamięć – ale i z ogromnego współczucia wobec stworzenia Bożego. Szczególnie wzruszający był jego stosunek do zwierząt. Pewnego dnia, widząc ślepe szczenię hieny, zapłakał nad jego losem i modlitwą wyprosił u Boga cud – zwierzę odzyskało wzrok. W geście wdzięczności matka hiena przyniosła mu owczą skórę, ale święty polecił jej, by więcej nie zabijała owiec należących do ubogich.

W tradycji chrześcijańskiej uznaje się, że Marek otrzymywał Komunię Świętą z rąk aniołów. Jego duchowe pisma, dotyczące m.in. pokuty, trzeźwości i prawa duchowego, zaliczane są do klasyki patrystyki. Jako asceta i cudotwórca, Marek przez całe życie łączył kontemplację Boga z głęboką troską o świat stworzony.

Święty Gerasym z Jordanu (V wiek), jest kolejnym przykładem świętego ukazującego miejsce zwierząt w duchowym porządku tradycji prawosławnej. Jego historia o lwie, któremu usunął cierń z łapy, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych świadectw mistycznej więzi świętych ze światem przyrody. Legenda głosi, że Gerasym, mnich z Pustyni Judzkiej, spotkał rannego lwa, cierpiącego z powodu tkwiącego głęboko w łapie ciernia. Święty, kierując się współczuciem, wyjął cierń i opatrzył zwierzęciu ranę. Od tego momentu lew stał się jego wiernym towarzyszem, nie odstępując go na krok.

Więź między Gerasymem a lwem nie była zwykłą relacją człowieka ze zwierzęciem – była znakiem duchowej harmonii, przywróconej dzięki świętości. Kiedy Gerasym odszedł z tego świata, według tradycji lew opłakiwał jego śmierć, odmawiając pożywienia aż do własnej śmierci. Ta niezwykła lojalność i żałoba lwa rodzą głębokie pytania o możliwość duchowej więzi pomiędzy człowiekiem a światem zwierząt. W opowieści tej ukryte jest prawosławne przekonanie, że zwierzęta – choć nie posiadają rozumnej duszy jak ludzie – są zdolne do odczuwania, tworzenia więzi i uczestnictwa, na swój sposób, w tajemnicy Bożej miłości.

Święty Izaak Syryjczyk (VII wiek) nauczał, że prawdziwie uduchowiona osoba odczuwa współczucie wobec każdej żywej istoty – od ludzi, przez ptaki i zwierzęta czworonożne, aż po najmniejsze owady, a nawet upadłe duchy. Jego miłosierdzie obejmowało cały świat stworzenia, ukazując, że świętość nie ogranicza się wyłącznie do relacji z Bogiem i innymi ludźmi, lecz rozciąga się na wszystko, co istnieje.

W swoich pismach święty Izaak podkreślał, że serce człowieka napełnione miłością płonie współczuciem do całego stworzenia, dostrzegając w każdym bycie ślad Bożej obecności. Ta wizja duchowości ukazuje, że prawdziwe zjednoczenie z Bogiem przejawia się w głębokim współodczuwaniu i trosce o każde stworzenie, nie czyniąc z człowieka surowego pana natury, lecz jej współuczestnika i opiekuna.

Słowa świętego Izaaka kwestionują przekonanie, że zwierzęta nie mają duchowej wartości. Przeciwnie, w jego nauczaniu zwierzęta jawią się jako istoty godne miłości, szacunku i miłosierdzia, co jeszcze bardziej podkreśla teologiczne przekonanie o ich integralnym miejscu w Bożym planie stworzenia. W ten sposób święty Izaak wpisuje się w szeroką tradycję prawosławną, która głosi, że cały kosmos jest przeniknięty Bożym tchnieniem i powołany do udziału w odnowionej harmonii.

Święty Modest z Jerozolimy (VII wiek) zajmuje w tradycji prawosławnej szczególne miejsce jako patron zwierząt. Jako patriarcha Jerozolimy, Modest modlił się za chore i cierpiące zwierzęta, wierząc głęboko, że troska o nie jest integralną częścią chrześcijańskiego obowiązku miłości wobec całego stworzenia. Jego modlitwy za zwierzęta przetrwały do dziś i są wciąż odmawiane przez prawosławnych wiernych, szczególnie w intencjach dotyczących opieki nad stworzeniem.

Duchowość świętego Modesta wyróżniała się głębokim współczuciem wobec wszystkich istot żywych. W przeciwieństwie do zachodniej tradycji, która przez wieki często traktowała zwierzęta głównie w sposób instrumentalny lub przedmiotowy, prawosławne podejście, jakie reprezentował Modest, ukazuje je jako pełnoprawną część Bożego stworzenia, godną miłości, szacunku i troski. Jego życie i modlitwy przypominają, że świat natury nie jest oddzielony od duchowej rzeczywistości, lecz przeniknięty obecnością Boga, a każde stworzenie ma swoje miejsce w wielkim planie zbawienia.

Święty Sergiusz z Radoneża (XIV wiek) jest kolejnym przykładem świętego, którego życie świadczy o głębokiej harmonii z całym stworzeniem. W głębi rozległych lasów Radoneża, w czasach, gdy okolica roiła się od dzikich drapieżników, jego samotna cela stała się prawdziwą enklawą pokoju. Żywot Sergiusza wspomina, że wygłodniałe watahy wilków często przemierzały pobliskie gęstwiny, a niedźwiedzie zapuszczały się w okolice jego pustelni. Jednakże moc żarliwej modlitwy pustelnika chroniła go przed wszelkim niebezpieczeństwem – dzikie zwierzęta nie tylko go nie atakowały, lecz wydawały się rozpoznawać w nim obecność łaski.

Szczególną więź święty nawiązał z jednym z niedźwiedzi. Pewnego dnia, widząc przed swoją celą wychudzonego z głodu zwierza, litując się nad jego losem, położył na pniu kawałek chleba. Od tego czasu niedźwiedź zaczął regularnie odwiedzać pustelnię świętego, a Sergiusz dzielił się z nim swoim skromnym pożywieniem, często ofiarowując mu nawet ostatni jego kęs.

Ta cicha przyjaźń między ascetą a dzikim zwierzęciem staje się wymownym obrazem duchowej mocy świętości, która przywraca utraconą jedność stworzenia. W obecności człowieka zjednoczonego z Bogiem nawet dzikie bestie tracą swoją naturalną dzikość, odnajdując spokój i pokój. Historia świętego Sergiusza przypomina, że prawdziwa świętość nie tylko przemienia serce człowieka, ale także jego otoczenie – natura, rozpoznając świętość, odpowiada na nią pokojem i zaufaniem.

Święty Paweł Obnorski (1317–1429), uczeń świętego Sergiusza z Radoneża, kontynuował tradycję głębokiej harmonii z przyrodą, która cechowała jego duchowego mistrza. Żyjąc na przełomie XIV i XV wieku, Paweł wybrał życie w surowej pustelni pośród nieprzebranych lasów, wśród dzikiej przyrody, gdzie jego świętość zajaśniała w niezwykły sposób.

Żywoty opisują, że w jego obecności zwierzęta zatracały swoją wrodzoną dzikość. Liczne ptaki zlatywały się do jego celi, siadając mu na głowie i ramionach, by jeść z jego rąk okruszki chleba. Drapieżne zwierzęta, które w naturalnych warunkach budziłyby strach, w pobliżu świętego stawały się łagodne i potulne. Świadkowie wspominają widok, który musiał napawać zdumieniem: wokół starca krążyły duże ptaki, mniejsze siadały na nim bez lęku, a niedźwiedź cierpliwie czekał na resztki posiłku, nie wzbudzając strachu ani w lisach, ani w zającach, które swobodnie biegały wokół niego.

Takie sceny nie były dla dawnych chrześcijan zwykłą ciekawostką – odczytywano je jako znak przywrócenia pierwotnego pokoju stworzenia. Święty Paweł, poprzez swoją czystość serca i żarliwą modlitwę, na powrót wprowadzał w świat Boży ład, ukazując, że człowiek zjednoczony z Bogiem potrafi żyć w pokoju nie tylko z innymi ludźmi, ale także z całą przyrodą. Jego życie świadczy o tym, że świętość obejmuje nie tylko relację z Bogiem i ludźmi, lecz również z całym stworzeniem – z ptakami, dzikimi zwierzętami, całą przyrodą, która na nowo odnajduje w obecności świętego swój utracony pokój.

Święta księżna Fiewronia z Muromia (ok. 1175–1228) jest w prawosławnej tradycji czczona nie tylko jako wzór małżeńskiej wierności i mądrości, ale także jako osoba obdarzona niezwykłą wrażliwością na piękno i potrzeby stworzenia. Znana ze swojej łagodności i głębokiej duchowości, otaczała troską nie tylko ludzi, lecz także świat natury, który w jej obecności odnajdywał spokój i bezpieczeństwo.

Szczególnie wymownym symbolem tej więzi stała się jej relacja z najbardziej płochliwymi mieszkańcami lasów – zającami. Te stworzenia, znane ze swojej ostrożności i instynktownej skłonności do ucieczki, w obecności świętej Fiewronii traciły lęk. Zamiast szukać schronienia, odnajdywały przy niej spokój, jakby wyczuwając świętość emanującą z jej osoby.

W tradycji prawosławnej to niezwykłe zjawisko jest traktowane jako głęboki znak – przypomnienie, że prawdziwa świętość przywraca harmonię nie tylko między ludźmi, ale i między człowiekiem a całym światem stworzonym. Święta Fiewronia, poprzez swoją łagodność i miłosierdzie, ukazywała, że pokój i miłość mogą obejmować wszystkie istoty, a nawet najbardziej nieufne stworzenia odnajdują ukojenie w obecności człowieka zjednoczonego z Bogiem.

Jej postać do dziś pozostaje symbolem tej szczególnej więzi człowieka z naturą – więzi opartej nie na dominacji czy lęku, ale na współczuciu, szacunku i wzajemnym zaufaniu, które są odblaskiem Bożej miłości do całego stworzenia.

Święty Herman z Alaski (1757–1837) jest jedną z najjaśniejszych postaci wśród prawosławnych misjonarzy, a jego życie stanowi przykład głębokiej harmonii między człowiekiem a światem natury. Przez wiele lat prowadził pustelnicze życie na jednej z wysp u wybrzeży Alaski, gdzie łączył kontemplację z niestrudzoną troską o tubylczą ludność, głosząc jej Ewangelię nie tylko słowem, ale i przykładem.

Jedną z najbardziej poruszających cech jego życia była niezwykła więź, jaką nawiązał z dzikimi zwierzętami zamieszkującymi te surowe tereny. Jego uczeń, mnich Ignacy, wspominał, że ojciec Herman karmił suszonymi rybami liczne ptaki, które zakładały gniazda w pobliżu jego skromnej celi. Szczególnie uderzające było to, że gronostaje – znane ze swojej płochliwości i skrytości, zwłaszcza w okresie kiedy miały młode – mieszkały pod jego domostwem i bez lęku przyjmowały pokarm bezpośrednio z jego rąk.

Nie tylko małe zwierzęta odnajdywały przy nim spokój. Święty Herman dzielił się pożywieniem również z niedźwiedziami, które w jego obecności traciły swoją dzikość i podchodziły bez strachu. Pustelnia Hermana, choć położona w sercu dzikiej natury, stała się oazą pokoju, w której zwierzęta i człowiek współistnieli w zadziwiającej harmonii.

Szczególnie znamienny jest fakt, że po śmierci ojca Hermana ptaki i inne zwierzęta opuściły to miejsce. Dla wiernych i jego uczniów był to wymowny znak: natura, rozpoznając świętość i dobroć tego człowieka, znajdowała przy nim schronienie; a wraz z jego odejściem zgasło światło, które przyciągało całą tę zwierzęcą wspólnotę.

Życie świętego Hermana z Alaski jest świadectwem, że prawdziwa świętość nie oddziela człowieka od natury, lecz jednoczy go z nią w głębokiej wspólnocie, opartej na pokoju, miłości i wzajemnym szacunku – odbiciu pierwotnej harmonii raju.

Święty Serafin z Sarowa (1759–1833) należy do grona najbardziej znanych i czczonych świętych w prawosławnej Rosji, a jego życie stanowi jedno z najpiękniejszych świadectw duchowej jedności człowieka z całym stworzeniem. Przez wiele lat prowadził pustelnicze życie w rozległych lasach Sarowa, gdzie w samotności, modlitwie i ascezie rozwijał głęboką więź nie tylko z Bogiem, ale również z dzikimi zwierzętami zamieszkującymi te odludne tereny.

Dla świętego Serafina natura była nieodłączną częścią Bożego porządku, a zwierzęta – jego braćmi i siostrami, współuczestnikami życia, w którym wszelkie stworzenie odzwierciedla ślady swego Stwórcy. Traktował je z braterską miłością, widząc w nich istoty obdarzone życiem przez tę samą Boską rękę, która stworzyła człowieka.

Wśród zwierząt odwiedzających jego pustelnię były niedźwiedzie, jelenie, wilki i liczne ptaki. Szczególne miejsce w tych opowieściach zajmuje historia wielkiego niedźwiedzia, który regularnie przychodził do Serafina, przyciągnięty łagodnością i świętością starca. Święty nie tylko nie obawiał się tego potężnego zwierzęcia, ale dzielił się z nim swoim skromnym pożywieniem – czerstwym chlebem, który raz w tygodniu otrzymywał z klasztoru.

Goście odwiedzający jego pustelnię byli świadkami owych niezwykłych spotkań: widzieli, jak dzikie zwierzęta podchodziły do świętego bez cienia lęku, jakby rozpoznawały w nim obecność Bożej łaski i pokoju. W tych obrazach spełniała się prorocza wizja proroka Izajasza, który zapowiadał, że w odnowionym stworzeniu „wilk zamieszka wraz z barankiem” (Iz 11,6) – wizja harmonii, jaka panowała w rajskim ogrodzie przed upadkiem.

Serafin z Sarowa, karmiąc dzikie zwierzęta, ukazywał, że świętość przywraca zerwaną więź między człowiekiem a naturą, czyniąc możliwym istnienie pokoju tam, gdzie wcześniej panował strach i wrogość. Swoim życiem przypominał, że prawdziwa bliskość z Bogiem owocuje bliskością ze wszystkim, co żyje – że w sercu oddanym Bogu znajduje się miejsce także dla najmniejszych i najbardziej niepozornych stworzeń.

Przyjaźń świętego Serafina z niedźwiedziem pozostaje do dziś jednym z najpiękniejszych symboli duchowej odnowy całego stworzenia, w którym człowiek, zwierzęta i natura żyją we wzajemnym szacunku, pokoju i miłości, zjednoczeni przez niewidzialną nić Bożej obecności.

Święty Paisjusz Hagioryta (1924–1994), mnich z Góry Athos, znany był nie tylko ze swojej głębokiej mądrości duchowej i daru pocieszania, ale także z niezwykłej miłości i czułości wobec zwierząt. Uważał je za czyste, niewinne stworzenia Boże i często powtarzał, że całe stworzenie jest jednym wielkim hymnem na chwałę Stwórcy.

W swojej celi ascety na Górze Athos żył w otoczeniu dzikich zwierząt, które traktował jak braci i siostry. Przyjaźnił się z szakalami, zającami, łasicami, żółwiami, jaszczurkami, wężami i ptakami. Zwierzęta nie bały się go – przeciwnie, przychodziły do niego, jakby rozpoznając w nim serce pełne pokoju.

Z czułością wspominał, jak nosił wodę dla myszy i ptaków mieszkających w jego chacie, nie odganiał ich, lecz dzielił się z nimi wszystkim, co miał. Dla św. Paisjusza każde stworzenie, nawet najmniejsze, miało wartość, ponieważ niosło w sobie odblask Bożej dobroci. Zwierzęta były dla niego nauczycielami pokory i prostoty – darzonymi szacunkiem współuczestnikami życia duchowego.

Miłość Paisjusza do świata przyrody była nie tylko uczuciem, ale także duchową postawą – głębokim, kontemplacyjnym rozpoznaniem Bożej obecności we wszystkim, co żyje. Jego życie pokazuje, że prawdziwa świętość nie oddziela się od stworzenia, ale przywraca pierwotną harmonię między człowiekiem a światem.

Te historie, pełne mistycznych więzi ze zwierzętami, stanowią mocne świadectwo prawosławnego przekonania, że święci, dzięki swojej duchowej czystości, przywracają pierwotną harmonię. Dzięki nim zwierzęta jawią się nie tylko jako element Bożego stworzenia, lecz także jako istoty, z którymi ludzie mogą nawiązać głęboką duchową więź, odwołującą się do rajskiego porządku.

Zwierzęta w perspektywie theosis i odnowienia


W teologii prawosławnej centralnym pojęciem jest theosis, czyli proces upodobniania się do Boga, zjednoczenia z Nim poprzez łaskę. Jest to duchowa przemiana, która dotyczy nie tylko indywidualnego człowieka, ale obejmuje całą rzeczywistość stworzoną. Z perspektywy prawosławnej zbawienie nie jest jedynie aktem indywidualnym, ale ma charakter kosmiczny – obejmuje cały wszechświat, który również został dotknięty skutkami grzechu i oczekuje ostatecznego odkupienia. To rozumienie zbawienia uwydatnia głęboki związek między człowiekiem a całym stworzeniem, w którym każdy element przyrody, w tym zwierzęta, odgrywa ważną rolę w Bożym planie odnowy.

W Liście do Rzymian Święty Paweł pisze: „Stworzenie bowiem oczekuje z niecierpliwością objawienia się dzieci Bożych… aby samo stworzenie zostało wyzwolone z niewoli rozkładu i doprowadzone do wolności i chwały dzieci Bożych”. To zdanie jest fundamentalne dla prawosławnej duchowości, która wierzy, że całe stworzenie – nie tylko człowiek, ale także przyroda, zwierzęta i cała materia – bierze udział w Bożym planie odnowy. Jest to przekonanie, które nie jest jedynie metaforą, lecz prawdziwą nadzieją na to, że wszystko, co istnieje, może zostać przemienione przez Boską energię i ostatecznie zjednoczone z Bogiem.

Podobną wizję przedstawia Księga Objawienia, która mówi o obietnicy „nowego nieba i nowej ziemi”. W tej ostatecznej rzeczywistości, przemienionej przez Bożą obecność, nie będzie już cierpienia, śmierci ani rozkładu. Teologowie prawosławni podkreślają, że Biblia nie wyklucza z tej odnowy żadnego elementu stworzenia – w tym także zwierząt. Przeciwnie, skoro cała natura została stworzona jako „bardzo dobra” i wraz z człowiekiem została poddana przemijaniu, to także cała natura ma uczestniczyć w obietnicy przywrócenia harmonii. Z tej perspektywy zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, mają swoje miejsce w Bożym planie odnowy i ostatecznego zbawienia.

Duchowość prawosławna mocno akcentuje jedność całego kosmosu oraz głęboki związek człowieka z naturą. Święci Ojcowie Kościoła, jak choćby św. Izaak Syryjczyk, mówili o miłości do każdego stworzenia – nawet do najmniejszego robaczka – jako o znaku prawdziwego zjednoczenia z Bogiem. Taka miłość jest nie tylko odzwierciedleniem boskiego współczucia, ale także potwierdzeniem, że wszystko, co żyje, ma swoje miejsce w Bożym sercu. W tym sensie, prawosławna teologia dostrzega w stworzeniu nie tylko materialny świat, ale także jego duchowy wymiar, w którym każde stworzenie, w tym zwierzęta, jest częścią Boskiego planu.

Z tej perspektywy, nie wydaje się nieprawdopodobne, że zwierzęta, podobnie jak cała reszta stworzenia, będą obecne w przemienionym świecie, który będzie częścią Bożej chwały. Może będą istniały w innej, oczyszczonej i duchowo przemienionej formie, ale nadal będą częścią tej samej rzeczywistości, która została stworzona przez Boga, umiłowana i przeznaczona do udziału w Jego chwale. Theosis, czyli droga człowieka ku Bogu, jest więc nie tylko zapowiedzią przemiany ludzkości, ale także całego stworzenia w świetle Bożej miłości. Ponieważ teologia prawosławna kładzie duży nacisk na odnowę wszystkich rzeczy, możliwe jest, że zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, będą istnieć w odnowionym świecie, choć może w formie, której jeszcze nie rozumiemy.

W ten sposób prawosławna wizja zbawienia nie ogranicza się tylko do ludzi, ale obejmuje cały świat, w tym zwierzęta, które w ostatecznym odkupieniu mogą również uczestniczyć w pełni Bożego planu odnowy i harmonii.

Prawosławne chrześcijaństwo i przyszłość stworzenia


Kościół prawosławny nigdy nie wypowiadał się jednoznacznie na temat tego, czy zwierzęta trafiają do nieba po śmierci. W oficjalnym nauczaniu Kościoła nie ma precyzyjnego dogmatu, który rozstrzygałby tę kwestię raz na zawsze. Jednak prawosławna duchowość i teologia, głęboko zakorzenione w mistyce i kontemplacji tajemnicy stworzenia, pozostawiają w tej sprawie przestrzeń dla nadziei. Z perspektywy prawosławnej, zbawienie i ostateczne odnowienie nie dotyczą tylko ludzi, ale całego stworzenia, które jest częścią Bożego planu odnowy.

Prawosławna eschatologia, czyli nauka o rzeczach ostatecznych człowieka i świata, ma wymiar kosmiczny. Obejmuje nie tylko zbawienie dusz ludzkich, ale także całą rzeczywistość stworzoną, która oczekuje przemiany i pełnego objawienia się Królestwa Bożego. Według tej tradycji, ostateczne odnowienie świata obejmuje wszystkie jego elementy – materię, przyrodę, czas, a więc także istoty żywe, w tym zwierzęta. Mistycy prawosławni często podkreślali, że Boże miłosierdzie i miłość nie mają granic, a cała rzeczywistość jest przeniknięta Jego obecnością, co sugeruje, że Boża troska obejmuje nie tylko ludzi, ale i całe stworzenie.

„Ósmy dzień tygodnia” – wieczny szabat

– uleczenie Wszechświata

Po zmartwychwstaniu umarłych, Sądzie Ostatecznym i końcu świata nastąpi czas odnowienia, przebudowania, przeobrażenia, uleczenia Wszechświata, a potem dla całego stworzenia nastanie dzień odpoczynku i ukojenia – błogosławiony i wieczny szabat. Nastanie radość zmartwychwstania, radość wiecznego życia, radość niekończącego się zmierzchem dnia Królestwa. Rozpocznie się nowa Pascha biorąca początek w końcu czasów, ale sama niemająca końca: „Albowiem oto Ja stwarzam nowe niebiosa i nową ziemię; nie będzie się wspominać dawniejszych dziejów ani na myśl one nie przyjdą”. (Iz 65, 17–18).

Figurą ósmego dnia jest Przemienienie Pańskie na Górze Tabor, gdy ukazał się on swoim uczniom w świetlistej postaci, w towarzystwie Mojżesza i Eliasza. Kościół Wschodni w swej liturgii przypomina wiernym o tym fakcie, zwiastującym takie samo przeobrażenie dla każdego z błogosławionych: „Przemieniłeś się na górze, Chrystusie Boże, ukazawszy uczniom Twym chwałę Twą, o ile zdołali ją ujrzeć. Zaświeć i nam grzesznym Twoje światło zawsze istniejące, przez modlitwy Matki Boskiej, Dawco światłości chwała Ci!” (Troparion na Przemienienie Pańskie – Nauka o nabożeństwach, Warszawa 1938, s. 71)

Św. Symeon Nowy Teolog uważa, że „ósmy dzień” jest obrazem przyszłego wieku, który nie będzie miał końca. Znany nam czas doczesności rozpoczął się w jakiejś chwili i w jakiejś chwili się skończy. Cały akt stwórczy zamknął się w siedmiu dniach, ósmy zaś dzień, nie został jednak zaliczony do poprzedzających go siedmiu dlatego, by znajdując się „poza czasem”, wskazywał na to, iż nie ma ni początku, ni końca. Ale chociaż obecnie jeszcze obiektywnie owego ósmego dnia nie ma dla nas, to przecież istniał on przedwiecznie, istnieje i nastanie przy końcu czasów, aby przywrócić poprzedni stan nigdy niekończącej się teraźniejszości. Wskazuje on też na przeznaczenie inteligentnych i wolnych stworzeń Bożych, aniołów i ludzi, którzy, choć mieli początek, nie mają końca.

Wskazują na to słowa Pisma Świętego: „Twoje [Boże] lata trwają poprzez wszystkie pokolenia. Ty niegdyś założyłeś ziemię i niebo jest dziełem rąk Twoich. Przeminą one, Ty zaś pozostaniesz. I całe one jak szata się zestarzeją: Ty zmieniasz je jak odzienie i ulegają zmianie, Ty zaś jesteś zawsze ten sam i lata Twoje nie mają końca”. (Ps 102 (101), 25–28). „Niebiosa zwijają się jak zwój księgi, wszystkie ich zastępy opadają, jak opada listwie z winnego krzewu i jak opadają liście z drzewa figowego”. (Iz 34, 4).

Dlatego: „Podnieście oczy ku niebu i na dół popatrzcie ku ziemi! Zaiste, niebo jak dym się rozwieje i ziemia zwiotczeje jak szata, a jej mieszkańcy wyginą jak komary. Lecz moje zbawienie będzie wieczne, a sprawiedliwość moja zmierzchu nie zazna”. (Iz 51, 6) i „Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą”. „Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni”. (Mt 24, 35; 5, 18).

Po zniszczeniu obecnego, doczesnego świata, które poprzedzą straszliwe kataklizmy, nastąpi jego odrodzenie i odnowienie: „Przy odrodzeniu, (…) Syn Człowieczy zasiądzie na swym tronie chwały…”. (Mt 19, 28).

To samo miał na myśli św. Apostoł Paweł mówiąc o uwolnieniu stworzenia – czyli całej przyrody ożywionej i nieożywionej – przez Boga od „niewoli zniszczenia”: „Stworzenie bowiem zostało poddane marności (…) w nadziei, że również i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych”. (Rz 8, 20-23)

O tym samym nauczał również św. Apostoł Piotr: „Oczekujemy jednak, według obietnicy, nowego nieba i nowej ziemi, w których będzie mieszkała sprawiedliwość”. (2 P 10, 13), oraz św. Apostoł i Ewangelista Jan, opowiadając swą wizję, jakiej doznał, przebywając na zesłaniu na wyspie Patmos: „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły”. (Ap 21, 1).

Wiara w koniec świata i późniejsze jego odnowienie i uleczenie jest jednym z fundamentów nauki Kościoła Prawosławnego. Dlaczego jednak świat ma zostać odnowiony, dlaczego ma zostać odnowione całe stworzenie? Otóż – jak wyjaśnia św. Cyryl Jerozolimski – stary świat, jako ten który za sprawą Diabła uległ zepsuciu i został skalany, każdym rodzajem grzechu, nie może się ostać i musi spłonąć w kosmicznym pożarze, aby mógł pojawić się nowy, lepszy.

Ponieważ dziejów obecnie istniejącego świata nie można oddzielić od historii człowieka, któremu on służy, więc podobnie jak człowiek musi zostać odnowiony, aby nadal mógł mu służyć.

Skoro ludzkość nie jest przeznaczona na zatracenie, dlaczego wobec tego świat miałby zostać zniszczony i więcej się nie odrodzić? Odrodzi się on, ale już jako nieskalany brudem zła i grzechu. Dlatego podobnie jak człowiek zostanie odnowiony i przebóstwiony po zmartwychwstaniu, tego samego dostąpi świat i stworzenie. I doskonały człowiek nigdy już nie okaleczy świata.

Św. Bazyli Wielki powiada, że odnowienie, przemienienie świata jest konieczne, aby mógł się on „dopasować się” do nowego stanu człowieka, do jego „innej formy życia”, które będzie wymagało – co logiczne – także innych warunków.

Zdają się wskazywać na to słowa Pisma Świętego: „Jeszcze raz wstrząsnę nie tylko ziemią, ale i niebem. Te zaś słowa jeszcze raz wskazują, że nastąpi zniszczenie tego, co zniszczalne, a więc tego, co zostało stworzone, aby pozostało to, co niewzruszone”. (Hbr. 12, 26). „Bo tak mówi Pan Zastępów: Jeszcze raz, [a jest to] jedna chwila, a Ja poruszę niebiosa i ziemię, morze i ląd”. (Ag. 2, 6).

Czy jednak należy rozważać to, jako całkowite unicestwienie obecnego świata i stworzenie przez Boga na jego miejsce jakiegoś innego, nowego? Św. Augustyn biskup Hippony, uważa, że choć jest to oczywiście możliwe, to nastąpi raczej odnowienie świata obecnie istniejącego, który jednak wpierw, w kosmicznym pożarze, przez ów niebieski ogień zostanie oczyszczony z wszelkiego zła, jakiego był świadkiem i uczestnikiem w czasie trwania historii człowieka. Tego samego zdania jest także św. Symeon Nowy Teolog.

W odnowionym Wszechświecie nie będzie już więcej miejsca dla kogokolwiek i czegokolwiek skażonego. Będzie on mieszkaniem świętych czystych istot – ludzi i mieszkańców niebios. Cnota i świętość trwale zamieszkają w nowym świecie.

Natomiast wszyscy grzesznicy nie znajdą tam miejsca dla siebie, bo piekło, siedziba ich przebywania i męki, zostanie usunięta gdzieś na zewnątrz Wszechświata. Gdzieś w ciemności zewnętrzne (cokolwiek by to miało oznaczać, jedno oznacza na pewno, że będzie to na zewnątrz Królestwa Bożego). Lecz gdzie to będzie, tego nie wiemy, tego bowiem Bóg nie zechciał nam objawić. O tym jednak, że będzie to, gdzieś poza odnowionym Wszechświatem, mówi Pismo Święte: „Na zewnątrz są psy, guślarze, rozpustnicy, zabójcy, bałwochwalcy i każdy, kto kocha kłamstwo i nim żyje”. (Ap 22, 15 BT). „Czyż nie wiecie, że niesprawiedliwi nie posiądą królestwa Bożego? Nie łudźcie się! Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani rozwiąźli, ani mężczyźni współżyjący ze sobą, ani złodzieje, ani chciwi, ani pijacy, ani oszczercy, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego”. (1 Kor 6, 9-10 BT).

Św. Izaak Syryjczyk uważa, że w nowym Wszechświecie żadne z zamieszkujących go stworzeń nie będzie pamiętać świata obecnego. Pierwsze stworzenie zostanie całkowicie zapomniane, a umysł ludzki nie zechce już nigdy powrócić do wspomnień czasów przesiąkniętych złem, będzie on bowiem przywiązany do dobra, szczęścia, miłości, radości i słodyczy nowego istnienia w Królestwie Bożym, w Raju Nowej Jerozolimy.

W jednym z końcowych wersetów Apokalipsy św. Jana pojawia się pozornie niepokojące stwierdzenie: „Na zewnątrz są psy, guślarze, rozpustnicy, zabójcy, bałwochwalcy i każdy, kto kłamstwo kocha i nim żyje” (Ap 22,15). W kontekście Nowego Jeruzalem, opisywanego jako ostateczne spełnienie Bożego planu zbawienia, wers ten odnosi się do tych, którzy nie mają wstępu do tej rzeczywistości – do świata pełnego światła, pokoju i jedności z Bogiem. Wśród nich wymienia się „psy”, co współczesnemu czytelnikowi może wydać się zaskakujące, zwłaszcza w kontekście refleksji nad miejscem zwierząt w życiu wiecznym. Warto jednak zrozumieć, że w tym fragmencie nie chodzi o zwierzęta w sensie dosłownym. Słowo „psy” ma tu znaczenie symboliczne, głęboko zakorzenione w kulturze starożytnego Bliskiego Wschodu i świata biblijnego.

W tradycji żydowskiej i wczesnochrześcijańskiej psy były kojarzone nie z wiernymi towarzyszami człowieka, jak bywa dziś, lecz z nieczystością, agresją, życiem na marginesie ludzkiej wspólnoty. Były zwierzętami dzikimi, żywiącymi się padliną, bytującymi na wysypiskach śmieci i poza społeczeństwem. W tym kontekście określenie „pies” było często używane jako metafora moralnej nieczystości, przewrotności, a nawet duchowego buntu wobec Boga. W niektórych fragmentach Pisma Świętego odnosiło się ono do osób szerzących fałszywe nauki lub żyjących w grzechu. Przykładem może być List do Filipian, w którym św. Paweł przestrzega: „Strzeżcie się psów, strzeżcie się złych pracowników” (Flp 3,2), mając na myśli ludzi, którzy wypaczają Ewangelię.

W Apokalipsie św. Jana „psy” stają się zatem symbolem tych, którzy świadomie wybrali życie w kłamstwie, przemocy, bałwochwalstwie i moralnym chaosie. Autor księgi, posługując się twardym i wyrazistym językiem prorockim, nie potępia zwierząt jako takich, lecz odwołuje się do ówczesnych skojarzeń kulturowych, by ukazać radykalne oddzielenie zła od dobra w ostatecznym porządku zbawienia. Nie ma tu zatem miejsca na dosłowną interpretację, wedle której zwierzęta – a zwłaszcza psy – byłyby wykluczone z nieba.

Wręcz przeciwnie, wiele innych fragmentów biblijnych i teologicznych tradycji chrześcijańskich, zwłaszcza w ich mistycznych nurtach, ukazuje stworzenie jako mające udział w Bożym planie odkupienia. Psy w Apokalipsie nie są więc argumentem przeciw obecności zwierząt w niebie, lecz silną metaforą duchowej postawy sprzeciwiającej się miłości i prawdzie. W refleksji nad zwierzętami w eschatologii należy zatem odróżnić język symboliczny od dosłownego i pamiętać, że Biblia posługuje się obrazami, które dla starożytnych miały zupełnie inne znaczenia niż dla współczesnych odbiorców.

Nadzieja na to, że i zwierzęta znajdą się w niebie znajduje teologiczne uzasadnienie w doktrynie kosmicznego przemienienia, zakorzenionej głęboko w prawosławnej myśli. Mówi ona, że całe stworzenie – nie tylko ludzie, ale wszystko, co wyszło z rąk Boga – zostanie przemienione i odnowione w Chrystusie. Ta odnowa nie polega na zniszczeniu i stworzeniu czegoś całkowicie nowego, lecz na przekształceniu wszystkiego w świat wolny od grzechu, śmierci i zepsucia. Również zwierzęta, które dzieliły z człowiekiem los po upadku – cierpiały, umierały, podlegały rozkładowi – mogą wedle tej wizji zostać objęte łaską przemienienia. Ich udział w przyszłym świecie może być formą ich zbawienia, nie tyle przez zasługę, co przez miłosierdzie Boga, który wszystko czyni nowym.

W tym ujęciu, obecność zwierząt w nowym stworzeniu nie jest już tylko kwestią emocjonalnych pragnień czy ludzkiej tęsknoty, ale staje się realną możliwością zakorzenioną w głębokiej refleksji teologicznej i duchowym doświadczeniu Kościoła.

Prawosławne teksty teologiczne na temat zwierząt

Filokalia, klasyczny zbiór pism prawosławnych ojców duchowych i mistyków, otwiera przed czytelnikiem wizję duchowej rzeczywistości, w której cały kosmos – nie tylko człowiek – ma udział w Bożym życiu. W tej tradycji świat przyrody nie jest traktowany jako duchowo neutralne tło dla ludzkiego zbawienia. Wręcz przeciwnie – natura, a więc również zwierzęta, rośliny i cała materia stworzona, uczestniczy w tajemnicy istnienia, niosąc w sobie ślad obecności Logosu, Boskiego Słowa, przez które wszystko zostało stworzone.

W duchowości Filokalii nie istnieje sztywne przeciwstawienie świata materialnego i duchowego. Wszystko, co stworzone, ma swoje miejsce w Bożym planie i jest powołane do przemiany. Człowiek, stworzony na obraz Boga i obdarzony zdolnością do theosis – przebóstwienia – nie osiąga świętości w izolacji od reszty stworzenia, lecz w głębokiej jedności z nim. Gdy człowiek oczyszcza swoje serce, modli się i powraca do Boga, przywraca również harmonię i porządek w relacjach ze światem. W tej odnowionej jedności zwierzęta, podobnie jak cała przyroda, odnajdują swój pierwotny spokój, sens i miejsce w kosmicznym porządku.

Prawosławna mistyka dostrzega, że grzech pierworodny miał konsekwencje nie tylko dla człowieka, ale i dla całego stworzenia. Została zakłócona pierwotna jedność między człowiekiem a światem, który go otaczał – nastąpiło pęknięcie w relacjach, które wcześniej były pełne pokoju i wzajemnej współpracy. Jednak nadzieja, jaka przebija z duchowości Filokalii, jest równie głęboka jak świadomość tego pęknięcia. Powrót człowieka do Boga, jego nawrócenie i duchowa przemiana, są drogą do odnowienia nie tylko siebie, ale i całego stworzenia. Człowiek, stając się ‘kapłanem kosmosu’, jak to ujmowali niektórzy ojcowie, ofiarowuje świat Bogu, a przez to umożliwia jego duchowe odrodzenie.

Prawosławna teologia, wierna swojej apofatycznej – czyli otwartej na tajemnicę – naturze, nie wypowiada się jednoznacznie na temat losu zwierząt po śmierci. Jednak pozostawia miejsce dla nadziei, że również one mogą mieć udział w eschatologicznym przemienieniu świata. W tej perspektywie zwierzęta nie są wyłącznie biernymi elementami stworzenia, lecz cichymi towarzyszami człowieka na jego drodze do Boga – istotami, które również mogą zostać objęte Bożym współczuciem, miłosierdziem i odnową.

Prawosławne modlitwy za zwierzęta

W tradycji prawosławnej istnieje żywa i bogata duchowo praktyka modlitwy za zwierzęta, która – choć nienagłośniona – sięga głęboko w historię Kościoła Wschodniego. W przeciwieństwie do zachodniego chrześcijaństwa, gdzie modlitwy za zwierzęta były przez wieki raczej marginalne i sporadyczne, w prawosławiu odnajdujemy świadectwa świętych, mnichów i wspólnot, które traktowały zwierzęta jako istotną część stworzenia zasługującą na modlitewną troskę.

Jedną z najbardziej znanych postaci związanych z duchową opieką nad zwierzętami jest święty Modestos, patriarcha Jerozolimy żyjący w VII wieku. W prawosławnej tradycji czczony jest jako patron zwierząt. Jego imię i modlitwy w intencji uzdrowienia chorych zwierząt są do dziś obecne w praktyce duchowej niektórych wspólnot monastycznych. Modestos uczył, że troska o stworzenia nie jest jedynie obowiązkiem rolnika czy pasterza, ale również chrześcijanina, który pragnie naśladować Bożą miłość obejmującą całe stworzenie. W swojej modlitwie błagał Boga o zdrowie i ochronę zwierząt, podkreślając ich wartość w Bożym planie i codziennym życiu ludzi.

Modlitwa za zwierzęta, według tej tradycji, wyraża przekonanie, że także one zasługują na Bożą opiekę i współczucie. Nie są jedynie elementem przyrody czy zasobem do wykorzystania, lecz stworzeniami obdarzonymi przez Boga miejscem i celem. W modlitwach tych pobrzmiewa głębokie przeświadczenie, że całość stworzenia jest święta, a ludzkie życie duchowe powinno obejmować także odpowiedzialność za dobrostan istot nieludzkich.

W wielu Kościołach prawosławnych dzień 16 grudnia, czyli wspomnienie św. Modestosa, obchodzony jest jako szczególny moment modlitwy za zwierzęta. W niektórych wspólnotach praktykuje się wówczas specjalne nabożeństwa błogosławieństwa zwierząt. Praktyka ta, choć różni się w zależności od regionu i tradycji lokalnej, przypomina, że zwierzęta są przedmiotem troski nie tylko ze względów praktycznych, ale także duchowych.

W niektórych klasztorach modlitwa za zwierzęta nie ogranicza się do jednego dnia w roku. Mnisi i mniszki regularnie modlą się za stworzenia żyjące w ich otoczeniu – za zwierzęta domowe, gospodarskie, a nawet dzikie. Takie praktyki wynikają z przekonania, że współczucie, pokora i miłość do wszelkiego życia to nie tylko cnoty moralne, ale droga do duchowego zjednoczenia z Bogiem, który jest Stwórcą i Podtrzymującym wszystko, co żyje.

W związku z przypadającym 16 grudnia wspomnieniem św. Modesta Jerozolimskiego, patrona zwierząt, w niektórych parafiach prawosławnych odprawiane są specjalne nabożeństwa błogosławienia zwierząt. Przykładem może być parafia greckoprawosławna św. Eliasza Proroka w Santa Cruz w Stanach Zjednoczonych, gdzie corocznie, w okolicach tego dnia, organizowana jest uroczysta modlitwa w intencji zwierząt. Podczas jednego z takich nabożeństw, 12 listopada 2012 roku, ojciec Dennis Vierling pobłogosławił kilkanaście psów, kota i żółwia, modląc się o ich zdrowie i ochronę. Właściciele zwierząt byli wzruszeni indywidualnym podejściem duchownego do każdego z ich pupili, a sam kapłan podkreślał, że zwierzęta domowe są źródłem radości i towarzystwa, a modlitwa za nie wyraża wdzięczność za ich obecność w życiu człowieka. Błogosławieństwo zwierząt, choć nie stanowi powszechnej praktyki we wszystkich Kościołach prawosławnych, jest głęboko zakorzenione w niektórych lokalnych tradycjach i może przybierać różne formy w zależności od regionu. W prawosławnych tradycjach greckiej i rosyjskiej istnieje również zwyczaj błogosławienia zwierząt gospodarskich, takich jak konie czy krowy, które towarzyszą człowiekowi w codziennym życiu i pracy. Modlitwy te obejmują nie tylko prośbę o ich fizyczne dobro, ale także wyrażają troskę o duchowe znaczenie ich istnienia. Zgodnie z nauczaniem Kościoła prawosławnego całe stworzenie jest święte, a relacja człowieka ze światem przyrody powinna być oparta na szacunku, trosce i odpowiedzialności. W tym ujęciu każde stworzenie – od roślin po zwierzęta – współuczestniczy w Bożym dziele stworzenia i wciąż pozostaje objęte Bożą miłością oraz opieką.


Zwierzęta po śmierci: mistyczne świadectwa

i duchowa obecność

Więź między człowiekiem a zwierzęciem bywa tak silna, że wielu ludzi nie potrafi uznać jej końca nawet po śmierci ukochanego pupila. W różnych kulturach, religiach i tradycjach duchowych istnieje głęboko zakorzenione przekonanie, że ta relacja może trwać dalej – poza granicami czasu i materii.

Świadectwa osób, które doświadczyły spotkań ze swoimi zmarłymi zwierzętami, są liczne i różnorodne. Pojawiają się w snach, wizjach, doświadczeniach bliskich śmierci, a nawet w formie zmysłowych manifestacji – stukotu łap, znanego zapachu sierści, obecności wyczuwalnej obok łóżka.

Niektórzy opisują te przeżycia jako niemal fizycznie realne, inni jako głęboko duchowe i transformujące. Wspólne dla nich jest poczucie spokoju i obecności – jakby ukochane zwierzę wciąż czuwało u boku, prowadziło, wspierało, pocieszało.

W mistycznych przeżyciach ludzi, którzy otarli się o śmierć, zwierzęta często pojawiają się jako przewodnicy. W jednej z relacji pies, który zmarł wiele lat wcześniej, przybiegł z radością po zielonej łące, by w zaświatach powitać swojego właściciela i poprowadzić go ku światłu.

W innym świadectwie kot zmarły wiele miesięcy wcześniej ukazał się we śnie swojej opiekunce – zdrowy, pełen życia, niosąc jej ukojenie w żałobie.

Autorowi niniejszego opracowania, czterokrotnie po śmierci przyśniła się suczka Rudzia, która przy nim była przez 14 lat. Za pierwszym razem w pierwszą noc po odejściu zajrzała do do jego sypialni, po czym szybko wyszła stamtąd, chociaż ją prosił, żeby została, w drugim śnie przyprowadziła stadko kundli, jakby chciała im pokazać, gdzie żyła, kolejne dwa sny to już było całkowite oddalanie się, ostateczne odejście.

Te spotkania nie są tylko nostalgiczną fantazją; dla wielu są namacalnym dowodem, że więź z ukochanym zwierzęciem przekracza śmierć.

Choć te doświadczenia wymykają się naukowemu potwierdzeniu, dla wielu stanowią głębokie źródło pocieszenia i duchowego zrozumienia. Pokazują, że więź między człowiekiem a zwierzęciem może być czymś więcej niż tylko ziemskim przywiązaniem – może być trwałą, transcendentną relacją, która nie zna granic śmierci.

Niebo dla zwierząt?

Wizja nieba, w którym obecne są także zwierzęta, od wieków inspiruje refleksje teologiczne i duchowe, niosąc nadzieję oraz pocieszenie. W tradycji chrześcijańskiej, pojawia się obraz przyszłej rzeczywistości, w której całe stworzenie – nie tylko ludzie – zostanie odkupione i przemienione. Takie rozumienie nieba obejmuje ideę harmonijnego współistnienia wszystkich istot, wolnych od cierpienia, bólu i śmierci.

W Biblii odnaleźć można sugestie, że zwierzęta są częścią boskiego planu. Prorocy Starego Testamentu, jak Izajasz, kreślą wizje przyszłego pokoju, w którym drapieżniki współżyją z ofiarami, a człowiek i zwierzę żyją bez lęku i przemocy. Nowy Testament, zwłaszcza Księga Objawienia, mówi o nowym niebie i nowej ziemi – rzeczywistości całkowicie odnowionej, gdzie wszelkie zło i cierpienie zostają wymazane. Choć centralnym punktem tej wizji jest relacja Boga z ludzkością, widać w niej również nadzieję na uzdrowienie całego stworzenia, które „jęczy i wzdycha”, oczekując objawienia się dzieci Bożych, jak pisze św. Paweł.

Zgodnie z tą eschatologiczną nadzieją, odkupienie ma charakter uniwersalny. Nie ogranicza się jedynie do człowieka, lecz ogarnia całość kosmosu, w tym zwierzęta. Ich cierpienie, obecne w świecie dotkniętym grzechem, nie pozostaje bez znaczenia. W przyszłym, przemienionym świecie także one mają odzyskać swój udział w pierwotnej harmonii stworzenia. Taki obraz nieba stanowi wyraz wiary w dobroć Boga, który uznaje wartość każdej istoty i pragnie odnowienia całego stworzenia.

Pojmowanie obecności zwierząt w życiu wiecznym bywa interpretowane zarówno dosłownie, jak i symbolicznie. Dla jednych to rzeczywista obietnica, że w Królestwie Bożym spotkamy się także z naszymi ukochanymi zwierzętami. Dla innych – symbol głębokiej duchowej harmonii, która nastanie w przyszłości. W obu przypadkach zwierzęta odgrywają ważną rolę w odzwierciedlaniu Bożego planu, w którym żadna część stworzenia nie zostaje zapomniana.

Taka perspektywa rzuca nowe światło na relację człowieka ze światem przyrody. Oznacza, że nasze współczucie i miłość wobec zwierząt mają duchowe znaczenie i są odbiciem większej, boskiej troski. Przyszłość, w której wszystkie istoty żyją w pokoju, staje się nie tylko nadzieją na osobiste zbawienie, lecz także na pełnię sprawiedliwości wobec całego stworzenia.

W podsumowaniu, wizja nieba otwartego także na zwierzęta ukazuje uniwersalność Bożego miłosierdzia oraz głęboki sens harmonii całego stworzenia. W tej odnowionej rzeczywistości każda istota ma swoje miejsce, a życie – wolne od bólu – zostaje przywrócone do swojej pierwotnej, zamierzonej przez Boga pełni. Taka nadzieja staje się nie tylko wyrazem wiary w przyszłość, ale także wezwaniem do odpowiedzialności za świat, w którym już teraz żyjemy razem ze zwierzętami jako współuczestnikami stworzenia.

Raj – królestwo wiecznego życia

i wiecznego szczęścia

Św. Bazyli Wielki mówi: „Nie dość Mu [Bogu] było przywrócić do życia tych, którzy byli w śmierci, ale obdarzył ich także Boską godnością i przygotował im odpoczynek wieczny przekraczający szczęśliwością wszelkie wyobrażenie człowieka” (Żywot i pisma świętego Bazylego Wielkiego, opracował Hieromnich Gabriel Hagioryta, Jan Misiejuk, brak miejsca i roku wydania, s. 33).

Św. Efrem Syryjczyk powiada natomiast tak: „Jezus Chrystus obiecał tym, którzy weń wierzą, dobra wieczne, nieprzemijające” (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku, Hajnówka 2000, s. 20), oraz: „W komnacie sprawiedliwych nie usłyszysz płaczu, ni westchnienia – tam wciąż pieśni pochwalne i wieczna radość. (…) Ludziom sprawiedliwym Stwórca podaruje niekończące się życie i wieczną wolność”. (Tamże, s. 70-78).

Paul Evdokimov, opierając się na nauczaniu Pseudo-Dionizego Areopagity, tak się wypowiada na temat szczęśliwości rajskiej:

„W stanie szczęśliwości, »upodobniwszy się do Chrystusa, radując się jego widzialną teofanią, […] jak uczniowie podczas Bożego Przemienienia oświeceni promieniami jego światłości, […] będziemy uczestniczyć w niepojętym zjednoczeniu, […] jako synowie zmartwychwstania podobni do aniołów i do Syna Bożego«. Integralna osoba ludzka wchodzi we wspólnotę z Wcielonym Synem Bożym, którego wizji dostępuje. Oglądając Go twarzą w twarz, człowiek poznaje Boga w jego światłości. W zjednoczeniu jednak wizja i poznanie są bezsilne, sama natura pozostaje bowiem nieosiągalna”. ( Paul Evdokimov, Poznanie Boga w tradycji wschodniej. Patrystyka, liturgia, ikonografia, przełożyła z francuskiego Alina Liduchowska, Kraków 1996, s. 60).

Także i św. Zofia Rzymska swymi słowami potwierdza wiarę w rajskie szczęście, zwracając się bowiem do swych trzech córek, Wiary, Nadziei i Miłości, które szły na śmierć, tak powiadała:

„Nastał czas, kiedy przez swój wieniec męczeński będziecie ślubować Oblubieńcowi i razem z Nim wejdziecie do jasnych komnat”. (Święte niewiasty. Mały leksykon hagiograficzny, zebrał i opracował Jarosław Charkiewicz, Hajnówka 2001, s. 19).

A po śmierci św. Bazylego Nowego pewien pobożny człowiek rodem z Konstantynopola miał takie oto widzenie rajskich szczęśliwości:

„Zobaczył on piękny i wielki dom, ozdobiony złotem i drogocennymi kamieniami, z napisem nad bramą: «Schronienie i wieczny odpoczynek wielebnego Bazylego Nowego». Bogobojny mąż przystanął i podziwiał krasę tego domu, gdy oto wyszedł do niego piękny młodzieniec i powiedział:

– Czemu się tak dziwisz? Zaraz ujrzysz coś znacznie bardziej zdumiewającego. Z tymi słowami rozwarł bramę domu, a przed oczami zdziwionego człowieka ukazały się piękne, wysokie komnaty. W jednej z komnat zobaczył on wielebnego Bazylego siedzącego na tronie królewskim, pośród wielkiej sławy i w otoczeniu wielu światłych mężów i młodzieńców. Wokół rosły piękne i pełne wszelkich dóbr sady, a z wewnątrz dochodził głos: «Taka nagrodę otrzymają po opuszczeniu świata wszyscy, którzy kochali Boga i gorliwie mu służyli»” (Żywot świętego Bazylego Nowego. Mytarstwa świętej Teodory, przekład z języka rosyjskiego Anna Jemeljaniuk, Hajnówka 1999, s. 53-54).

Żyjący w IX wieku św. Andrzej Salon miał taką oto wizję Raju:

„Ujrzałem siebie ubranego w jaśniejące przedziwnym światłem szaty; przepasany byłem królewskim pasem; głowę moją zdobił wieniec z kwiatów, a serce i rozum przepełniała radość na widok rajskiego piękna. Drzewa, które tu rosły, wydawały wspaniałą won. Jedne wiecznie kwitły, a inne rodziły cudowne owoce nieziemskich kształtów. Na gałęziach tych drzew siedziały niezliczone rajskie ptaki i śpiewały tak pięknie, że zapomniałem, gdzie jestem. Pośrodku Raju płynęła nawadniająca ogrody rzeka. Po obu jej brzegach rozciągały się winnice pełne złotych gron. Wiatr roznosił aromatyczną woń, szeleścił koronami drzew i krzewów” (Żywoty świętych. Księga druga. Październik, Lublin 1997, s. 52 ).

Dla prawosławnego chrześcijanina przedsmakiem rajskiej szczęśliwości jest Eucharystia:

„Eucharystia w świadomości chrześcijan Wschodu jest bramą do Nieba, która przenosi ich w świat piękna, pokoju i świętości. Wprowadzając w świat istniejący poza czasem i przestrzenią daje doświadczenie życia wiecznego, a zarazem napełnia duchową mocą do twórczego przeobrażenia świata ziemskiego”. (G. Kuprianowicz, K. Leśniewski, Monaster św. Onufrego w Jabłecznej, Jabłeczna 1995, s. 11.)

Na Sądzie Ostatecznym przyjdzie moment, gdy Jezus Chrystus nagrodzi sprawiedliwych: „Wtedy odezwie się Król do tych po prawej stronie: «Pójdźcie błogosławieni Ojca mojego, weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane wam od założenia świata! Bo byłem głodny, a daliście Mi jeść; Byłem spragniony, a daliście Mi pić; byłem przybyszem, a przyjęliście Mnie; byłem nagi, a przyodzialiście Mnie; byłem chory, a odwiedziliście Mnie; byłem w więzieniu, a przyszliście do Mnie». Wówczas zapytają sprawiedliwi: «Panie, kiedy widzieliśmy Cię głodnym i nakarmiliśmy Ciebie? spragnionym i daliśmy Ci pić? Kiedy widzieliśmy Cię przybyszem i przyjęliśmy Cię? lub nagim i przyodzialiśmy Cię? Kiedy widzieliśmy Cię chorym lub w więzieniu i przyszliśmy do Ciebie?» A król im odpowie: «Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili.»” (Mt 25, 34–40).

Jak zatem widzimy, Jezus będzie sądził ludzi przede wszystkim z miłości. Nie znaczy to, że nic więcej w życiu nie jest ważne, ale miłość jest najważniejsza. Zresztą Chrystus podkreślał to nie jeden raz. Nagrodą zaś, jaką sobie każdy człowiek może zaskarbić i zdobyć jest życie wieczne w królestwie Boga. W królestwie, za którym każdy człowiek odczuwa tęsknotę, szczególnie wówczas, gdy życie doczesne nie szczędzi mu trosk i bólu. Tęsknota owa jest jakby wpisana w ludzką naturę, dlatego przyjście Pana na Sąd i wypowiedzenie do sprawiedliwych tych wspaniałych słów: „weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane wam od założenia świata!”, zabrzmi w ich uszach niczym cudowna muzyka, bowiem nareszcie ziści się to, o czym ludzkość marzyła – tak jednostki, jak i społeczeństwa – i to od chwili wypędzenia z Raju. Pragnienie szczęścia bowiem jest w sercach wszystkich – starców i dzieci, bogatych i ubogich, mądrych i nieuczonych, mężczyzn i kobiet. Każdy z ludzi pragnie wiecznego odpoczynku:

„Jak łania pragnie

wody ze strumieni,

tak dusza moja pragnie

Ciebie, Boże!

Dusza moja pragnie Boga,

Boga żywego:

kiedyż więc przyjdę i ujrzę

oblicze Boże?

(Ps 42 (41), 2–3)

„Odmień nasz los, o Panie,

jak strumienie w [ziemi] Negeb.

Którzy we łzach sieją,

żąć będą w radości”.

(Ps 126 (125), 4–5)

Szczęścia, jakiego będą doświadczać błogosławieni, nie da wyrazić się słowami. Będzie ono niepodobne do czegokolwiek, co znamy z doczesności. To bowiem, co w obecnym życiu wydaje się nam wspaniałością, nie jest nawet lichym podobieństwem tego, co Bóg przygotował zbawionym. Tak jak osoba niewidoma nie jest sobie w stanie wyobrazić rozmaitości form, barw, wszelkich cudów natury, tak samo i my, nie potrafimy wyobrazić sobie cudowności Raju. Nie mamy bowiem na to stosownych pojęć i określeń. Nawet jeżeli święci opowiadają nam o jakimś aspekcie życia błogosławionych w Królestwie Niebieskim, co znają z objawienia Bożego, to i tak niewiele nam to mówi. Jak bowiem ktoś, kto nie wie co to miód, może rozumieć jego słodycz?

Św. Efrem Syryjczyk tak mówi na temat szczęścia zbawionych: „Doskonali rozradują się w Królestwie, przyłączą się do anielskich zastępów, usłyszą radosny głos trąby i śpiewając pieśń zwycięstwa, pokonają śmierć. Drzwi raju same otworzą się dla sprawiedliwych, gdy tylko do nich podejdą; na spotkanie im wyjdzie Cherubin, okazując im cześć i uderzając w struny fletni” (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku, przekład z rosyjskiego Andrzej Wojnowski, Hajnówka 2000, s. 81).

Raj, Królestwo Niebieskie, Nowa Jerozolima, to ustawiczne obcowanie z Bogiem, brak cierpienia, niewysłowiona radość, szczęście, uczta Boga z ludźmi, gody Baranka, spełnienie wszelkich pragnień człowieczych…

Ale też jak powiada św. Antoni Wielki: „Wiedzieć ci trzeba, że i w przyszłym wieku (życiu pośmiertnym) podzielisz swoją cząstkę z tymi, z którymi w tym (doczesnym) życiu dzielisz radość i smutek (Żywot i pouczenia św. Antoniego Wielkiego, Hajnówka 2000, s. 17)”, co będzie zaiste jeszcze jednym powodem do radości!

Pismo Święte wiele razy mówi na temat Raju, informując iż jest on nagrodą sprawiedliwych i dając nam pewne, choć przecież dość mgliste wyobrażenie na jego temat: „…ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć, jak wielkie rzeczy przygotował Bóg tym, którzy Go miłują”. (1 Kor 2, 9), a co w wizji ujrzał św. Jan Apostoł: „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły i morza już nie ma. I Miasto Święte – Jeruzalem Nowe ujrzałem zstępujące z nieba od Boga przystrojone jak oblubienica zdobna klejnotami dla swego męża. I usłyszałem donośny głos mówiący od tronu: «Oto przybytek Boga z ludźmi: i zamieszka wraz z nimi i będą oni Jego ludem, a On będzie „BOGIEM Z NIMI”. I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły». I rzekł Zasiadający na tronie: «Oto czynię wszystko nowe». I mówi: «Napisz: (…) Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia. Zwycięzca to odziedziczy i będę Bogiem dla niego, a on dla mnie będzie synem. (…) I przyszedł jeden z siedmiu aniołów (…) i ukazał mi Miasto Święte – Jeruzalem zstępujące z nieba od Boga, mające chwałę Boga. Źródło jego światła podobne do kamienia drogocennego jakby do jaspisu o przejrzystości kryształu. (…) A świątyni w nim nie dojrzałem: bo jego świątynią jest Pan Bóg wszechmogący oraz Baranek. I Miastu nie trzeba słońca ni księżyca, by mu świeciły, bo chwała Boga je oświetla, a jego lampą – Baranek. I w jego świetle będą chodziły narody, i wniosą do niego królowie ziemi swój przepych. I za dnia bramy jego nie będą zamknięte: bo już nie ma tam nocy. I wniosą do niego przepych i skarby narodów. A nic nieczystego do niego nie wejdzie ani ten, co popełnia ohydę i kłamstwo. I ukazał mi wodę rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka. Pomiędzy rynkiem Miasta a rzeką, po obu brzegach, drzewo życia, rodzące dwanaście owoców – wydające swój owoc każdego miesiąca, a liście drzewa [służą] do leczenia narodów. Nic godnego klątwy już [odtąd] nie będzie. I będzie w nim tron Boga i Baranka, a słudzy Jego będą Mu cześć oddawali. I będą oglądać Jego oblicze, a imię Jego – na ich czołach. I [odtąd] już nocy nie będzie. A nie potrzeba im światła lampy i światła słońca, bo Pan Bóg będzie świecił nad nimi i będą królować na wieki wieków”. (Ap 21, 1 i n.; 22, 1–5).

Ów Raj, owo Jeruzalem Nowe, to przyszły dom błogosławionych, o którym Jezus powiedział: „W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było, to bym wam powiedział. Idę przecież przygotować wam miejsce. A gdy odejdę i przygotuje wam miejsce, przyjdę powtórnie i zabiorę was do siebie, abyście i wy byli tam, gdzie Ja jestem”. (J 14, 2–3).

Dlatego wierzący w Chrystusa nie powinni zapominać, że: „Nie mamy tutaj [w doczesności] trwałego miasta, ale szukamy tego, które ma przyjść”. (Hbr 13, 14).

A ów Raj jest przecież dla każdego sprawiedliwego „w zasięgu ręki”. Czyż bowiem Dobremu Łotrowi, gdy ten prosił: „Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. (Łk 23, 42) Zbawiciel nie powiedział: „Zaprawdę, powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju”. (Łk 23, 43)?

Dlatego każdy prawosławny chrześcijanin powinien mieć świadomość, kim jest, i dokąd powinien zmierzać: „Wy natomiast przystąpiliście do góry Syjon, do miasta Boga żyjącego, Jeruzalem niebieskiego, do niezliczonej liczby aniołów, na uroczyste zebranie, do Kościoła pierworodnych, którzy są zapisani w niebiosach, do Boga, który sądzi wszystkich, do duchów sprawiedliwych, które już doszły do celu. (Hbr 12, 22–23).

Ponieważ: „On [Bóg] w swoim wielkim miłosierdziu przez powstanie z martwych Jezusa Chrystusa na nowo zrodził nas do żywej nadziei: do dziedzictwa niezniszczalnego i niepokalanego, i niewiędnącego, które jest zachowane dla was w niebie”. (1 P 1, 3–4) gdzie na świętych czeka wieczne życie we wspólnocie z Jezusem, który podczas Ostatniej Wieczerzy zapewniał swych uczniów: „Lecz powiadam wam: Odtąd nie będę już pił z tego owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić go będę z wami nowy, w królestwie Ojca mojego”. (Mt 26, 29 BT), a „Szczęśliwy ten, kto będzie ucztował w królestwie Bożym”. (Łk 14, 15 BT), bowiem „…cierpień teraźniejszych nie można stawiać na równi z chwałą, która ma się w nas objawić”. (Rz 8, 18), a Bóg zapewnia swoim słowem: „Zwycięscy dam spożyć owoc z drzewa życia, które jest w raju Boga”. (Ap 2, 7 BT)

Ojcowie Kościoła, wypowiadając się, na temat Królestwa Bożego, pouczają, by nie próbować go sobie wyobrażać na sposób ziemski, choć pewne informacje na jego temat posiadamy. Na przykład św. Efrem Syryjczyk tak naucza: „W mieszkańcach Raju nie znajdziesz gniewu, bo wolni są oni od drażliwości; nie szkodzą sobie wzajemnie, nie żywią gniewu, bo wolni są od wszelkiej zawiści”. (Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku…, s. 83).

Dla św. Grzegorza Teologa Raj jest czymś tajemniczym, o czym należy mówić z szacunkiem i bojaźnią Bożą. Dla św. Jana Złotoustego to, co znajdujemy w Biblii, na temat Raju jest symboliczne i zagadkowe. Istota Raju zawiera się według niego w tych oto słowach:

„Odkupieni przez Pana powrócą,

przybędą na Syjon z radosnym śpiewem,

ze szczęściem wiecznym na twarzach:

osiągną radość i szczęście,

ustąpi smutek i wzdychanie”. (Iz 35, 10).

Co znaczy, że nie będzie tam chorych i ubogich, nie będzie starości i śmierci, nie będzie uciskających i uciśnionych, nie będzie gniewu i zawiści, ani złorzeczenia, ani władzy jednych ludzi nad drugimi, ani chciwości i zabiegania o materialne dobra. Tam wszelkie namiętności wygasną. Nasza skażona natura ulegnie przeobrażeniu i staniemy się doskonali. Przede wszystkim jednak największą radość będzie sprawiać wspólnota z Jezusem, z aniołami i mocami niebieskimi, z którymi błogosławieni będą jednego ducha i jednej myśli. W Raju będzie prawdziwe życie, wolne od jakichkolwiek trosk i lęków.

Św. Bazyli Wielki naucza, iż Raj to „kraina życia”, gdzie się nie umiera z powodu grzechów, ale ma się wspólnotę z Jezusem. Raj to miejsce, gdzie zło zostało wyrwane z korzeniem, gdzie nie ma ni nocy, ni snu, ni materialnych pokarmów i napojów, podtrzymujących nasze słabości. Nie ma tam chorób ani lekarstw, nie ma sądów, nie ma handlu, ni rzemiosł, ni pieniędzy – początku zła, przyczyny wojen, i korzenia wrogości.

Ale Królestwo Niebieskie to nie życie w bezczynności, pasywne i senne, jak to się niektórym może wydawać. To nie bezbarwna egzystencja trwająca w bezruchu przez wieki wieków. Wręcz przeciwne! To życie przepełnione działaniem przewyższającym znane ludzkie wyobrażenia. Przyszłość błogosławionych w Raju to życie i ruch! Życie twórcze, całkiem różne od życia doczesnego. W przyszłym życiu, w Królestwie Boga, więcej będzie ruchu i działania niż w obecnym, niezakłóconego niczym co złe lub przykre. Błogosławieni zawsze młodzi i piękni udadzą się do nowych, niewyobrażalnie cudnych światów. Zamieszkają w świecie wiecznie nowym, wiecznie świetlistym, wiecznie wspaniałym, wiecznie świętym: „Wiemy bowiem, że jeśli nawet zniszczeje nasz przybytek doczesnego zamieszkania, będziemy mieli mieszkanie od Boga, dom nie ręką uczyniony, lecz wiecznie trwały w niebie”. (2 Kor 5, 1).

Sprawiedliwi w Raju będą zawsze piękni i zawsze młodzi. Chociaż wszyscy zbawieni będą cieszyć się doskonałą błogością, w niebie będą różne stopnie szczęśliwości, czy też, mówiąc innymi słowy, różne stopnie nagrody, w zależności od zasług, jakie sobie zaskarbili podczas życia w doczesności. I nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ nie każdy jednakowo się zasłużył.

Lecz – jak naucza św. Grzegorz z Nyssy, nikt nikomu nie będzie zazdrościł, każdy bowiem będzie się cieszył tym, co mu zostało dane. Wprost przeciwnie! Dodatkowym powodem do radości, będzie dla błogosławionych obserwowanie szczęścia innych.

Zresztą według słów św. Izaaka Syryjskiego zazdrość w Raju, gdzie nie ma miejsca na smutek (a zazdrość powoduje między innymi właśnie smutek), nie jest możliwa. Wszystkich zbawionych, łączyć będzie jedno uczucie, miłość.

Dodatkowe szczęście zbawionych będzie wypływać i z tego, że w rajskiej ojczyźnie będą mogli radować się towarzystwem swych najbliższych (o ile oczywiście i oni będą błogosławieni), z którymi w doczesności dzielili tak radości, jak i smutki.

W Raju znów spotkają się kochający małżonkowie, rodzice będą mogli się cieszyć swoimi dziećmi, a przyjaciele przyjaciółmi. Mamy więc realną szansę po zmartwychwstaniu odzyskać to, co straciliśmy – zda się bezpowrotnie – w życiu doczesnym.

Według opinii Ojców Kościoła, błogosławieni w Raju będą się rozpoznawać nie tyle po kształcie ciała, które, choć po zmartwychwstaniu będzie tożsame z tym, które istniało w doczesności, nie będzie jednak podobne do ciała skażonego i śmiertelnego, ale raczej przez wizje dusz innych błogosławionych. I w ten sposób będą się także rozpoznawać i ci, którzy się nigdy w doczesności nie widzieli.

Czy będą też z nami zwierzęta?… także i te najbliższe naszym sercom, które kiedyś towarzyszyły nam w doczesności… te które kochaliśmy i które nas kochały?…

Ufajmy, że tak… że będą… jako dar – łagodny uśmiech Boga, który pamięta każde stworzenie. I który mówi: „To, co stworzyłem, nie zginie. Bo było dobre.”

Nota bibliograficzna

Choć niniejsza książka nie rości sobie prawa do naukowego charakteru, opiera się na solidnym fundamencie Tradycji chrześcijańskiej – zarówno zachodniej, jak i wschodniej. W rozważaniach dotyczących obecności zwierząt w perspektywie wieczności uwzględniono głosy świętych, myślicieli duchowych i duszpasterzy, którzy traktowali stworzenie z głębokim szacunkiem jako dzieło Boga. Książka nie korzysta ze źródeł teologii modernistycznej, lecz czerpie z tekstów zgodnych z duchem Tradycji Kościoła – także prawosławnego.

Poniżej przedstawiono wybraną literaturę, która była inspiracją do refleksji i może posłużyć czytelnikowi do dalszego pogłębienia tematu. Oczywiście, autor opracowania korzystał z wielu innych źródeł i publikacji dotyczących tego zagadnienia, jednak dla zachowania przejrzystości, nie ma potrzeby zbytniego rozbudowywania tej listy.

Wybrana literatura

Randy Alcorn, Heaven: Biblical Answers to Common Questions about Our Eternal Home, Tyndale House Publishers, Amazon 2011

Clive Staples Lewis, The Problem of Pain, Harper, San Francisco 2000

Billy Graham, Till Armageddon: A Perspective on Suffering, Word Books, Waco 1981

Joni Eareckson Tada, When God Weeps: Why Our Suffering Matters to the Almighty, Grand Rapids 1997

„О животных” [w:] Азбука веры – https://azbyka.ru/ob-otnoshenii-k-zhivotnym

Архимандрит Рафаил (Карелин), Церковь и мир на пороге Апокалипсиса, Подворье Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2010 (https://www.litres.ru/book/rafail-karelin/cerkov-i-mir-na-poroge-apokalipsisa-31518422/chitat-onlayn/?page=4 – dostęp: 26 maj 2025)

Ольга Гуманова, Попадут ли животные в рай? (źródło: pravda.ru – https://www.pravda.ru/faith/1062944-animals/, dostęp: 26 maj 2025)

Славен Любомиров, Будут ли животные в Раю? А в Царстве Небесном? Будут ли наши домашние животные с нами в Раю?, (źródło: https://proza.ru/2020/07/08/1507, dostęp: 26 maj 2025)

Иеромонах Серафим Роуз, Православное понимание книги Бытия, Российское Отделение Валаамского Общества Америки, 1998 (źródło: https://www.eparhia-saratov.ru/Content/Books/196/genesis.pdf, dostęp: 26 maj 2025)

============================

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

Czy zwierzęta mają duszę? Czy w niebie znajdzie się dla nich miejsce?

Czy zwierzęta mają duszę?

Czy w niebie znajdzie się dla nich miejsce?

Jeśli szukasz odpowiedzi na te pytania, to sięgnij po książkę: Stworzenie i wieczność. Czy w niebie będą zwierzęta? Andrzeja J. Sarwy. Autor dokonał bardzo ciekawej analizy zagadnienia rzadko podejmowanego w literaturze religijnej. Jeśli chcesz wiedzieć jakie jest miejsce zwierząt w Bożym planie zbawienia i ich los w życiu wiecznym, to książka dla Ciebie!

Gdzie trafiają zwierzęta po śmierci?

Czy zwierzęta będą w niebie? To pytanie, które zadaje sobie wielu ludzi – zarówno wierzących, jak i poszukujących. Andrzej Juliusz Sarwa w swojej książce prowadzi czytelnika przez bogatą tradycję chrześcijańską. Wyrusz z autorem w tę ciekawą podróż przez wieki – od biblijnych przesłanek i apokryfów, przez nauczanie Ojców Kościoła, aż po współczesne refleksje teologiczne.

Sarwa omawia stanowiska Kościoła katolickiego i prawosławnego. W książce znajdziesz cytaty wielkich świętych, takich jak: święty Augustyn, święty Franciszek, czy święty Tomasz z Akwinu. Autor analizuje symbolikę zwierząt i możliwość posiadania przez nie duszy. W książce znajdziesz rozważania na temat duchowej więzi zwierząt z ludźmi oraz nad rolą stworzenia w odkupieniu i ostatecznym odnowieniu świata.

Symbolika zwierząt w Kościele katolickim

Symbolika zwierząt w tradycji katolickiej ma głębokie korzenie biblijne i teologiczne. Jest to bardzo interesujący temat. Zwierzęta często pojawiają się w Piśmie Świętym jako znaki duchowych prawd. Baranek symbolizuje Chrystusa, lew siłę i królewskość, a gołębica Ducha Świętego. W sztuce sakralnej i hagiografii liczne zwierzęta towarzyszą świętym, podkreślając ich świętość i jedność ze stworzeniem – jak wilk u świętego Franciszka czy lew u św. Hieronima.

W średniowiecznej teologii każde stworzenie miało swoje przypisane znaczenie, będąc częścią Bożego planu objawienia. Zwierzęta nie tylko symbolizują cnoty i wady, ale też wskazują na głęboką więź świata materialnego z duchowym. Współcześnie wypycha się ze świadomości wykształconych ludzi wagę i znaczenie symboliki. Przełam schematy współczesności i zdobądź wiedzę, która uczyni cię wyjątkowym; odkoduj znaczenie symboli!

Gdzie trafiają zwierzęta po śmierci? – książka dla miłośników zwierząt

Stworzenie i wieczność. Czy w niebie będą zwierzęta to książka dla tych, którzy szukają odpowiedzi na pytanie – gdzie trafiają zwierzęta po śmierci? Jeśli kochasz zwierzęta to książka, którą powinieneś przeczytać. Jeśli pożegnałeś swojego pupila, a smutek nie mija, choć mija czas, to sięgnij po tę książkę koniecznie!

Poszukiwanie nadziei i głębia duchowej relacji człowieka z przyrodą jest obecna w kulturze i religijności od stuleci. Autor tego wyjątkowego opracowania porusza tematy: śmierci, cierpienia, nieba i wiecznego szczęścia, ukazując je w świetle chrześcijańskiej eschatologii. Z tej publikacji dowiesz się, że nie tylko święty Franciszek ukochał zwierzęta i miał za życia szczególną więź ze światem przyrody.

„Stworzenie i wieczność. Czy w niebie będą zwierzęta” to doskonała lektura! Polecamy ją szczególnie miłośnikom zwierząt! Osoby wierzące, poszukujące, duchowni i wszyscy pragnący zgłębić metafizyczny wymiar stworzenia dowiedzą się wiele ciekawych rzeczy z tej wyjątkowej książki! Polecamy!

Tytuł: Stworzenie i wieczność. Czy w niebie będą zwierzęta?

Autor: Andrzej Juliusz Sarwa

Wydawnictwo: Armoryka

ksiegarnia-armoryka.pl/stworzenie-i-wiecznosc-czy-w-niebie-beda-zwierzeta-andrzej-sarwa

EINSTEIN, A GANG EPSTEINA

EINSTEIN, A GANG EPSTEINA

Sławomir M. Kozak oficyna-aurora.pl/aktualnosci/einstein-a-gang-epsteina

Na nikim nie robi już wrażenia określenie sił prowadzących wojnę napastniczą na Bliskim Wschodzie mianem koalicji czy też gangu Epsteina. Jako, że w aktach tego agenta globalistycznej kliki co najmniej kilkadziesiąt razy pojawiło się nazwisko obecnego prezydenta Stanów Zjednoczonych, mało kto kwestionuje powody, dla których Donald Trump dokonuje marszu na Iran wspólnie i w porozumieniu z Benjaminem Netanjahu. Opowiadam o tym, politycznie samobójczym moim zdaniem posunięciu w pogadance „Epickie fiasko”. Prawdopodobnie, przyszłe opracowania, kiedy Trump zniknie już ze sceny politycznej, wykażą zasadność kierowanych wobec niego podejrzeń. Niemniej jednak, chciałbym wskazać na wątek zupełnie pomijany, a godny tego, by się nad nim pochylić.

Jak pisałem w książce „TerraMar utopia elit”, wspólniczka, a w moim przekonaniu prowadząca Epsteina Ghislaine Maxwell uruchomiła w latach 90. sieć lokali o nazwie Kit Kat Club, które prasa opisywała, jako „salony gromadzące kobiety ze świata sztuki, polityki i socjety”, pomagające paniom w biznesie i handlu. Nie oznacza to, że panie widywały tam tylko inne kobiety, kluby z ogromną przyjemnością odwiedzali mężczyźni, zwłaszcza ci „dobrze urodzeni”. U Ghislaine Maxwell bywał choćby Jeffrey Archer, torysowski poseł, który zdążył też być pisarzem, ale i obiektem różnego rodzaju oskarżeń o oszustwa podatkowe, aż trafił za kraty za krzywoprzysięstwo. Był również bliskim współpracownikiem konserwatywnego członka Parlamentu Harveya Proctora, któremu pomagał, finansując jego odbudowywanie wizerunku po tym, kiedy ten ostatni skazany został za akty „rażącej nieprzyzwoitości” wobec dwóch nastoletnich chłopców.

Nie ma tu miejsca na opisywanie dość poważnej intrygi, której autorem był jeszcze ojciec Ghislaine, a która sugerować miała, że padła ona ofiarą zbyt usilnych karesów Proctora i została przez niego w efekcie zgwałcona. Była to chyba pierwsza akcja Ghislaine w branży wywiadowczej, ona sama była wówczas bardzo młoda, rzecz nagłośniły zależne od Roberta media, ale sprawa spaliła na panewce, bo ktoś chyba zorientował się, że Proctor ma zupełnie inne skłonności i próba uwikłania go w gwałt na Ghislaine nikogo nie przekona, a dodatkowo może „spalić” dobrze zapowiadającą się agentkę. (…) 

Najsłynniejszymi jednak gośćmi Kit Kat Club, a dokładniej jego filii w Nowym Jorku, byli niewątpliwie Donald Trump i Melania Knauss,  którzy tam się ponoć poznali. To właśnie Ghislaine i Epsteinowi przypisywano doprowadzenie do spotkania tej, najsłynniejszej pary Ameryki. Z przyszłym prezydentem, który zaprzyjaźnił się z Ghislaine dużo wcześniej, wspólnie pojawili się po raz pierwszy na przyjęciu, w klubie Trumpa – Mar-a-Lago. Melania była od 16 roku życia modelką, w byłej jeszcze Jugosławii, gdzie się urodziła. Od wczesnych lat 90. robiła zawrotną karierę, początkowo w Mediolanie, a później w Paryżu.

Jak podaje Wikipedia, obecna pierwsza dama Ameryki „w 1996 przyjechała do Nowego Jorku z wizą turystyczną niepozwalającą na legalną pracę. Niedługo po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych wzięła udział w kolejnej rozbieranej sesji zdjęciowej; akty autorstwa Alexandre Alé de Basseville’a zostały opublikowane w 1997 w jednym z francuskich magazynów. (…) W roku 2000 wzięła udział w rozbieranej sesji zdjęciowej dla brytyjskiej edycji magazynu „GQ”, która odbyła się na pokładzie prywatnego odrzutowca należącego do Donalda Trumpa”. Nie wiemy, w jakiej mierze ta podniebna sesja pomogła jej w karierze modelki, faktem jest, że posiadała wówczas, według Wikipedii „wizę pracowniczą typu H1B, którą musiała odnawiać do 2001, kiedy to stała się posiadaczką zielonej karty, pozwalającej na stały pobyt w USA”. Niewątpliwie więc pomogła jej w zmianie statusu, bo już pięć lat później otrzymała obywatelstwo amerykańskie. Nie wiemy oczywiście, czy w karierze przed przybyciem do Stanów ktokolwiek ją wspierał, ale warto przyjrzeć się francuskiej scenie modowej tamtych lat. 

Jak pisałem w tej samej książce, w słynnym czarnym notesie Epsteina znalazło się między innymi nazwisko Jean-Luc Brunel, które stało się powszechnie znane w grudniu 2020 roku, kiedy ten 74-letni wówczas mężczyzna został zatrzymany przez policję na lotnisku Charlesa de Gaulle’a przed wejściem na pokład samolotu mającego lecieć do Senegalu. Paryscy prokuratorzy powiedzieli wówczas dziennikarzom, że Brunel został przesłuchany w ramach wszczętego rok wcześniej śledztwa w sprawie domniemanego gwałtu i napaści na tle seksualnym na nieletnich, molestowania seksualnego oraz handlu ludźmi w celu wykorzystania seksualnego nieletnich dziewcząt. Początkowo prowadził w Paryżu agencję Karin Models, to dzięki niemu sławę zyskały takie modelki, jak Christy Turlington, czy Sharon Stone. Później założył agencję modelek MC2, która zdaniem prokuratorów służyła, jako przykrywka dla kręgu handlarzy seksualnych Epsteina. Nawiasem mówiąc, jako że nauki ścisłe były mu bliskie, całkiem prawdopodobne jest, iż odwołał się, tworząc tę nazwę, do słynnego równania Einsteina  o równoważności energii i masy, nieprzypadkowo.

„E”, czyli energia, to przecież on sam – Epstein. MC2 może natomiast oznaczać dziewczęta, czyli masę naenergetyzowaną przez niego, zgodnie z założeniem, że masa bezwładna obiektu lub układu, jest miarą zawartej w nim energii.

Kiedy Epstein przebywał w więzieniu po raz pierwszy, w roku 2008, Brunel odwiedził go 70 razy. Służby zajęły się Brunelem, kiedy okazało się, że z księciem Andrzejem łączyła go, poza zwykłą znajomością, wspólna kochanka. Nie oznacza to, że był wymiarowi sprawiedliwości wcześniej nieznany. Jego postać przewijała się podczas pierwszej sprawy Epsteina, w kontekście gwałtów dokonywanych w latach 70, 80 i 90 ubiegłego wieku, ale we Francji okres przedawnienia za tego typu przestępstwa mija po 20 latach, a świadków tych zdarzeń nie było. Tym razem, po fali oskarżeń wobec Epsteina i księcia Andrzeja, przeciwko Brunelowi wystąpiły imiennie cztery kobiety. Pętla wokół niego zaczęła się zaciskać. Został oskarżony o gwałty na modelkach i handel nimi. Jesienią tamtego roku w jednej z gazet pojawiło się nieznane wcześniej zdjęcie Brunela, na tle dziewięciu dziewcząt, zrobione na należącej do Epsteina wyspie Little St. James. Podobno, w ciągu długoletniej współpracy z Epsteinem, dostarczył mu ponad 1000 młodych kobiet! Drobnym wydaje się w świetle tej informacji postawiony mu zarzut o przetransportowanie trzech 12-letnich sióstr, wprost z paryskiego osiedla do Stanów w formie „prezentu urodzinowego” dla Epsteina.

Zresztą, ten ostatni miał w Paryżu własne mieszkanie, które Brunel miał wykorzystywać do swych przestępstw. Wiadomo jednak, że nie ograniczał się do szaleństw w jednym miejscu, ponieważ w manifestach lotniczych wykazano co najmniej 25 jego podróży samolotami należącymi do Epsteina. Brunel taktownie odczekał ponad rok, a 19 lutego 2022 roku, wkrótce po tym, kiedy książę Andrzej zawarł ugodę z oskarżającą go kobietą, poszedł za przykładem Epsteina i w celi więzienia o podwyższonym rygorze bezpieczeństwa La Sante, po prostu się powiesił. La Sante słynie z tego, że umieszcza się w nim szczególnie niebezpiecznych przestępców, to właśnie tam odsiaduje dożywotni wyrok niejaki Carlos, pseudonim „Szakal”, czyli super terrorysta Ramirez Sanchez. Jak podały władze, chociaż telewizja przemysłowa jest powszechnie stosowana na korytarzach i w bramach francuskich zakładów karnych, zdecydowana większość cel nie jest objęta monitoringiem wizyjnym. Ma to na celu zapewnienie pewnego stopnia prywatności oraz zagwarantowanie, że nie zostaną naruszone europejskie przepisy dotyczące praw człowieka. No, to mu zagwarantowali.

MC2 rozwiązano zaraz po śmierci Epsteina, we wrześniu 2019 roku, ale czynny pozostał oddział agencji w Tel Awiwie.

Naturalnie, nie wiemy, czy ścieżki Brunela i obecnej pierwszej damy USA kiedykolwiek się przecięły. Wydaje się jednak, że byłoby to nieprawdopodobne, gdyby modelka tej klasy i zarządca głównych europejskich wybiegów nie mieli okazji się nie tylko spotkać, ale wręcz współpracować. Warto też zwrócić uwagę na to, że Brunel zmuszony był ewakuować się z Europy na początku roku 2000 przenosząc swoje interesy do Stanów Zjednoczonych. W tym samym, jakże przełomowym dla Melanii roku. Wskazuję na to, jako na zupełnie inny, możliwy aspekt uzależnienia Trumpa od dokonań Epsteina i jego wspólników w ostatniej dekadzie ubiegłego jeszcze wieku. Nie uwalnia to prezydenta od związków z samym Epsteinem i nie usprawiedliwia jego niezrozumiałych dla świata posunięć politycznych oraz militarnych, ale być może rację miał Einstein mówiąc, że czysto logiczne rozumowanie nie da nam żadnej wiedzy o realnym świecie.

Sławomir M. Kozak

jeśli uważasz, że moja praca pozwala lepiej zrozumieć świat, nie wahaj się – 

postaw mi kawę

Zapraszam też do zaglądania na portal Reduta.tv

Kalif Al–Hakim i druzowie

Kalif Al–Hakim i druzowie

Andrzej Sarwa

Najpierw kalif Al–Hakim bi–Amr Allah w roku 1009 wydał polecenie, zrównania z ziemią Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Później zaś rozkazał, by Hamza ibn Ali ibn Ahmad, perski ismailita, w maju roku 1017 ogłosił rozpoczęcie nowej ery, w której wyznawać się będzie nową religię, al–Muwahhidun – Monoteizm i że Al–Hakim jest Bogiem wcielonym, co zostało potwierdzone stosownym dekretem. Jej wyznawców nazwano druzami. Była to i jest wyznawana nadal religia tajna. Do czasów kalifa Al–Hakima chrześcijanie mogli bez najmniejszych przeszkód pielgrzymować do Grobu Pańskiego, ale ten czas się skończył. Nie dość, że muzułmańscy władcy już nie patrzyli przychylnym okiem na chrześcijańskich pątników z Europy, to na dodatek i tak nie było dokąd i po co wędrować, bo bazylika Grobu Pańskiego została zburzona… Nie było zatem innego wyjścia i trzeba było złu zaradzić. Nadchodziła epoka wojen krzyżowych, a wraz z nimi przeszczepianie kabalistyczno–ezoterycznych idei (w tym i druzyjskich) z Bilskiego Wschodu do Europy, idei które powoli wytyczały szlaki nowym prądom duchowym i kulturowym, podkopując powoli, bo powoli, ale jednak fundamenty cywilizacji łacińskiej, której całkowity upadek możemy właśnie dziś obserwować.

* * *

W tym czasie, gdy chrześcijanie byli zajęci obliczaniem coraz to nowych dat dnia Sądu Ostatecznego, w Egipcie kalif Al–Hakim bi–Amr Allah zajmował się zgoła czym innym. Początkowo jako pobożny muzułmanin wybudował w Kairze wspaniały meczet noszący po dziś dzień jego imię, później jednak – nie wiadomo czy ogarnięty religijnym obłędem, czy może raczej owładnięty przez demoniczne dżiny, choć początkowo dość wyrozumiały i łagodny dla chrześcijaństwa zaczął je w sposób gwałtowny i bezwzględny zwalczać, choć matkę miał chrześcijankę. Prześladował duchowieństwo i wiernych oraz na ogromną skalę burzył kościoły.

W ciągu dziesięciu lat najdzikszego religijnego terroru, trwającego od roku 1004 do 1014 rozkazał obrabować i spalić ponad trzydzieści tysięcy chrześcijańskich świątyń i monasterów! Szczytowym zaś dokonaniem tegoż kalifa było, w roku 1009, w Jerozolimie, zrównanie z ziemią Bazyliki Grobu Pańskiego, po której nie został kamień na kamieniu.

Szaleństwo Al–Hakima po roku 1014 przybrało jeszcze inną formę. Oto zaczął się skłaniać ku naukom ismailitów, głosicieli i wyznawców ezoterycznych doktryn zawierających pierwiastki filozofii platońskiej wymieszane z gnostyckim mistycyzmem, które były zarezerwowane tylko dla wtajemniczonych. Kalif ostatecznie przystał do tegoż ruchu, z którego wyemanowała nowa grupa religijna – druzowie.

Była to kulminacja działalności władcy, który już na początku swoich rządów zapowiedział nadejście nowej ery – ery prawdziwego monoteizmu. A sam ogłosił się inkarnacją Boga, który objawił się w ludzkim ciele, po to, aby naprawić wszystko, co zostało wypaczone przez islam, chrześcijaństwo, judaizm i inne religie.

Ostatecznie kalif rozkazał, by Hamza ibn Ali ibn Ahmad, perski ismailita, który w roku 1014 przybył do Egiptu i zaczął tu nauczać, w maju roku 1017 ogłosił rozpoczęcie tejże ery, w której wyznawać się będzie nową religię, al–Muwahhidun – Monoteizm i że Al–Hakim jest Bogiem wcielonym, co zostało potwierdzone stosownym dekretem.

Doktryna, której wyznawcy ostatecznie zostali nazwani druzami, przypisująca sobie pochodzenie od Abrahama, w rzeczywistości jest systemem synkretycznym zawierającym w sobie elementy najrozmaitszych filozofii i religii – gnostycyzmu, neoplatonizmu, pitagoreizmu, ismailizmu, judaizmu rabinicznego, heterodoksyjnego chrześcijaństwa, hinduizmu, buddyzmu, monoteizmu egipskiego sięgającego – być może – czasów Echnatona, zaratusztrianizmu, manicheizmu i oryginalnej myśli samego Hamzy, a może i kalifa al–Hakima także. Na ich bazie powstała odrębna i częściowo tajna teologia, interpretująca święte księgi – Koran, Pismo Święte Nowego Testamentu i własne dzieło Kitab al–Hikma – na sposób i egzo– i ezoteryczny, podkreślająca znaczenie roli umysłu i wiedzy, a nie wiary, dzięki czemu człowiek może ostatecznie osiągnąć stan przebóstwienia. Ponieważ nie jesteśmy jednak doskonali, to aby owo osiągnąć, musimy przejść przez cykl licznych narodzin i śmierci, odradzając się w coraz to nowych ciałach. Dopiero po zakończeniu tej wędrówki dusza dotrze do końca cyklu narodzin i zjednoczy się z Al–aqal al kulli – Umysłem Kosmicznym.

To jest wiedza egzoteryczna, jawna, dostępna dla wszystkich. Jest jednak jeszcze inna wiedza, znana wyłącznie wtajemniczonym, bo druzowie podzielili się na dwie klasy – nieświadomych profanów dżuhhal i wtajemniczonych oświeconych – ukkal. Tyle że na jej temat nic nie wiadomo. Owszem są różne domysły, przypuszczenia, hipotezy, ale… od XI wieku aż po dziś dzień nie znalazł się nikt, kto zdradziłby tajemnicę… Aż trudno w to uwierzyć, niemniej takie są fakty.

Hamza ibn Ali ibn Ahmad, początkowo popierany przez kalifa, w końcu stracił jego zaufanie. Przyczyną tego była chęć wprowadzenia zbyt radykalnych reform – bezwzględnej walki z dawną tradycją, postulowanie wprowadzenia zakazu wielożeństwa, rozwodów, powtórnych małżeństw i innych zwyczajów, do których ludzie byli przywiązani.

Hamza był też atakowany przez innych teologów, w tym również swojego bliskiego współpracownika, któremu na imię było Ad–Darazi. Ostatecznie został przepędzony i nie tylko ślad po nim zaginął, ale został praktycznie zapomniany.

Nie minęło wiele czasu, a podobny los spotkał kalifa.

Al–Hakim uwielbiał samotne nocne wędrówki i z jednej z nich, na którą się wybrał w środę, 13 lutego, 1021 roku, już nie wrócił. Poszukiwania nic nie dały. Bóg i zarazem kalif, czyli władca wiernych, przepadł bez wieści… Co się z nim stało? Czy spotkał go jakiś wypadek? A może został porwany i uwięziony? Być może stracił pamięć? A może został zamordowany? Cóż, wszystkie te przyczyny są prawdopodobne, druzowie jednak wierzą, iż wstąpił do nieba…

Po zniknięciu Hamzy i Al–Hakima przywództwo nad druzami objął Baha’uddin Ali ibn Ahmad ibn ad Dayf (979–1043), który przed śmiercią, w roku 1043 zakazał głoszenia nowej wiary, a przyjmowanie nowych członków do społeczności druzów zostało zabronione, w oczekiwaniu na powrót Al–Hakima, na Dzień Sądu Ostatecznego, na złoty wiek, i na Nowy Porządek Świata, który ma nastać.

Na Dzień Sądu i Nową Ziemię czekali także i chrześcijanie. Lecz to trzeba było odłożyć na później, najpierw bowiem należało odzyskać Jerozolimę i Grób Pański.

Zachód ruszył tedy na wojenną wyprawę przeciw Saracenom… Co też się i udało. Grób Pański odzyskano, a Bazylikę wnoszącą się nad nim odbudowano… Teraz trzeba było już tylko strzec zdobyczy. Stróżami Grobu zostali król jerozolimski oraz świeccy i zakonni rycerze… Do czasu…

Lecz i to odeszło w mroki przeszłości… królowie… kalifowie… rycerze… mnisi… wojny… zwycięstwa… klęski… łupy… krew… łzy… kary zsyłane przez niebiosa… głód… swary i waśnie… i śmierć czarna… i upadek dawnych autorytetów… a potem – Stary Świat uległ transformacji, ale za to Świat Nowy otworzył swe bramy dla tego, co w Starym Świecie zaczęło przemijać… i odtąd nic już nie było tak jak wcześniej… bo odwieczny ład kruszał i butwiał, świat zaś i ludzkość dryfowały w stronę ładu nowego… czy lepszego, jak ludziom wmawiano?…

A jakiż to był jego początek? Nader prozaiczny… Bunt i sprzeciw wobec zastanego porządku… Bo po co naprawiać? Lepiej zniszczyć i… zastąpić swoim porządkiem, według własnych prywatnych wyobrażeń… A może… a może podszeptów diabelskich?…

=======================

mail:

To przy okazji niech się  lud dowiaduje, że krucjaty to nie była żadna zbrodnia na biednych muślimach, ale odzyskiwanie tego co przez wieki należało do świata chrześcijańskiego

Aktualności: Gnomiada

Gnomiada

Janusz SZPOTAŃSKI  https://literat.ug.edu.pl/szpot/gnomiad.htm

[ok. 1970]

Wstęp

O czym tu dumać na warszawskim bruku,

jak żuk po uszy siedząc w muchotłuku

(patrz: Dostojewski, Biesy, rozdział czwarty)?

 Jakiż tu temat jest dumania warty,

gdy wokół nuda, nędza i głupota,

w których masz reszty dokonać żywota?

Już po raz drugi wchodzę w ten kołowrót

zim i odwilży, napraw i wypaczeń,

znów długie listy pisują Gęgacze,

Czerwoni strasznie srożą się na powrót,

gdy o milimetr choć masz dłuższy jęzor,

zaraz go chlasta nożycami cenzor,

w parnym powietrzu jakiś łomot wisi,

coraz głośniejsi znów się stają Cisi

i będą wsadzać synów pokolenia

do miejsc nie tylko znanych im z imienia.

Może przeżycie jest to nadzwyczajne,

gdy po raz pierwszy wpadniesz w beczkę z łajnem.

Wyszedłszy, będziesz wspominał przez lata,

jakie tam były fetory, miazmata…

Lecz tak wciąż siedzieć w niej po dziurki w nosie —

to by świętemu nawet sprzykrzyło się.

O czym tu dumać? Przed wiekiem w Paryżu

wieszcz nasz pod wpływem psychicznego niżu

uciekał myślą w krainę dzieciństwa.

Ty w swym dzieciństwie same widzisz świństwa —

mordy, grabieże, pożogi i dymy,

to Oświęcimia, to znowu Kołymy.

Jak grób masowy obrzydliwym zielskiem

porasta twoje dzieciństwo anielskie.

A młodość twoja? Nie górna i chmurna,

lecz przede wszystkim ponura i durna.

Jeszcze cię teraz chwytają wymioty,

gdy ZMP-owskie wspominasz bełkoty.

Wysoko świeci stalinowskie słonko,

wciąż na trybunę straszne typy włażą,

z owadzim okiem i pryszczatą twarzą,

krzyczą, byś walczył z kułakiem i stonką.

Wtem cię za serce straszna chwyta trwoga,

bo wiesz, że wyraz twarzy masz nieszczery,

że pod tą maską klasowego wroga

ktoś wnet rozpozna i skopią ci nery.

Więc patrzysz trwożnie, czy czujny towarzysz

nie obserwuje bacznie twojej twarzy.

O czym tu dumać? Czy o dawnym lęku,

dawnej głupocie, dzikiej nudzie biura,

gdy ci na głowę snu spadała chmura?

Ach, te dumania są całkiem bez wdzięku!

A może sławny wspominać Październik,

gdy nas skołował chytry stary piernik,

i jak byliśmy wtedy zachwyceni,

że się coś w Polsce na lepsze odmieni?

O, jakże szybko nastrój prysnął wzniosły!

Albowiem w kraju tym zaczarowanym,

gdzie — jak w złej bajce — ludźmi rządzą osły,

jakież tu mogą być właściwie zmiany?

Tu tylko szpiclom coraz większe uszy

rosną, milicji — coraz dłuższe pałki,

i coraz bardziej pustka rośnie w duszy,

i coraz bardziej mózg się staje miałki.

Tu tylko może prosperować gnida,

cwaniak i kurwa, łotr i donosiciel —

niewielki wybór, jak sami widzicie,

choć niejednemu kuszącym się wyda.

Ach, prawda, można być Gęgaczem jeszcze,

lecz ja w tym gronie nie bardzo się mieszczę.

Gdybym był Gęgacz, Gęgacz, jak się patrzy,

z małpią zręcznością wdrapałbym się na krzyż,

ale pluszowy, bo to ważne przecie

wisieć na krzyżu, który cię nie gniecie.

Z krzyża okrzyki rzucałbym rozpaczy,

tak jak to bywa w zwyczaju Gęgaczy.

Niestety nie mam tych zdolności wcale!

Może winne tu moje nadpsute morale,

może w mózgu mam inne niż Gęgacze zwoje —

nie, ja nie będę gęgał! Dziękuję, postoję!

O, ty mój wieku męski — wieku klęski! Bo czym

właściwie jestem? Jakimś soc-Villonem,

który miewa pomysły całkiem poronione,

podejrzanym facetem, co ku zgubie kroczy.

Wychlana wóda zżera mi wątrobę,

białe myszki niedługo mi przelecą drogę,

lecz nim z ulgą westchniecie, że mnie wreszcie nie ma,

zafunduję wam nowy o Gnomie poemat!

Gnom — to jest właśnie temat moich dumań godny!

Gnom tupiący nogami, to znowu pogodny,

Gnom liczący wytrwale komy i procenty,

Gnom swą misją dziejową ogromnie przejęty,

Gnom — gospodarz wspaniały, Gnom — narodu ociec,

Gnom — mąż stanu, Gnom — mędrzec, trudno zresztą dociec

ogromu zasług tego niezwykłego męża,

którego nawet czasu ząb nie nadweręża!

Spójrz na władców dzisiejszych. Cóż to za miernoty!

W powieści łotrzykowskiej każdy ma prototyp.

Wszystko to typy wzięte z komedii dell’arte:

bufon, szarlatan, nędznik — poezji nie warte!

Ale gdybyś zapragnął w symbolu genialnym

zawrzeć naszego państwa absurd monstrualny

z jego przytłaczającym jednostkę ogromem,

to czym by musiał symbol ten być? Tylko Gnomem!

Lewy Sztos – przyjaciel dam [- i dzieci…]

Janusz Szpotański – z poematu „Bania w Paryżu„. [pisana w latach 1974–1979]

[Całość jest tu: https://literat.ug.edu.pl/szpot/bania.htm ]

Właśnie przyjęcie jest w salonie

duchesse de Guise de domo Cohn.

Co czwartek w doborowym gronie

zbiera się tutaj tout le monde.

Księżna de Guise, jak głosi fama,

jest wielce postępowa dama.

To gwiazda Woman Liberation,

jej hasłem: zmienić mężczyzn w gejsze,

największe zasię jej marzenie:

płci obu zrównać przyrodzenie

do tego stopnia, żeby książę

także zachodzić musiał w ciążę.

Nie jest to żadną fanaberią,

rzecz brana jest niezwykle serio,

z teoretyczną podbudową,

słowem — ostatnie wiedzy słowo,

gdyż księżna — daję słowo wam —

jest mózg najtęższy pośród dam,

po prostu istny Marks w spódnicy

w przebraniu salonowej lwicy.

Zanim wyłuszczę jej ideę,

która otchłanną głębią zieje,

tudzież opowiem bliżej o niej,

powiem, kto bywa w jej salonie

i jakie znakomite głowy

uczone toczą tu rozmowy.

Nie chcąc używać słów nadmiaru,

to tylko wam po prostu powiem,

że wszystko to, czym słynie Paryż,

hołd składa naszej białogłowie.

Jour fixe u księżnej to wprost zjazd

najznakomitszych w świecie gwiazd,

co intelektu światłem płoną.

Bywa więc u niej Sartre z Simoną,

Merleau-Ponty i Jean Genet

z lewicą homoseksualną.

Bywał profesor też Marcuse,

lecz po aferze z CIA

musiał z salonu wynieść się

wśród strasznych wrzasków i oburzeń.

Co czwartek tutaj Derrida

na zwłokę o różnicę gra,

natchniony prorok Bendit Cohn

kapitalizmu wieści zgon,

co wszystkich wprawia w podniecenie

(grupa „Tel Quel” i grupa „Rouge”

nie mogą się doczekać już,

więc denerwują się szalenie).

Gdy nagle hukną detonacje

lub seria kul nad głową śwista,

to znak, że przyszedł na kolację

Carlos — genialny terrorysta.

Wyliczać można by bez końca…

Lecz wśród tych znakomitych gwiazd

trzy najwspanialsze błyszczą słońca,

przyćmiewające innych blask.

Pierwsze z tych słońc to Francji chluba —

wielki filozof Levy-Stoss **.

Niczym epoki naszej tuba

brzmi w świecie ważki jego głos.

To najsłynniejszy z wszystkich Levy,

bo przy nim taki Strauss czy Brühl

po prostu gówniarz jest i szczyl,

który niczego zgoła nie wie

o głębiach bytu i poznania.

Ach, jemu nawet i sam Sartre

czyszczenia butów nie jest wart!

Heidegger przy nim — kpina! Husserl

jest równy bzykającej musze!

Arystoteles razem wzięty

z Platonem, Kantem, Heglem, Millem

ledwie dorasta mu do pięty —

śmieszny karzełek, ot i tyle!

Wobec Ludzkości i Historii

największą jest zasługą Stossa,

że Logosowi utarł nosa

w Ogólnej Bytu swej Teorii.

Stoss, bezlitosny wróg rozumu,

w wielkiej pogardzie miał myślenie,

uważał je za przesąd tłumu,

przy tym trywialny nieskończenie.

Pomysł, że myśl się styka z Bytem

jest kretynizmu istnym szczytem!

I konsekwentnie, krok po kroku,

dowiódł w analiz swoich toku,

że owo osławione ratio

bezczelną jest mistyfikacją,

a zaciemnianie słowa sensem

niewiarygodnym wprost nonsensem.

Logiki prokrustowe łoże,

gdzie torturuje się przesłanki,

w wyniku tylko przynieść może

unicestwienie Bytu tkanki.

Nic w tym dziwnego, gdyż cogito

jest instrumentem troglodytów!

Dotychczasowa filozofia —

trzeba postawić jasno sprawę —

nie mogła wniknąć w sedno Bytu,

gdyż sfałszowano jej podstawę

i popełniono Bytu zdradę,

Logos mu dając na Zasadę.

Nim świt zabłysnął nowej ery,

przez długich lat dwadzieścia cztery

w dymie tysięcy papierosów

łysy, bezzębny, zezowaty

siedział śmiertelny wróg Logosu,

pisząc mordercze swe traktaty.

Brzytwą swojego intelektu,

jak nędzny plik makulatury,

rozdzierał system po systemie

z głośnym okrzykiem: „Cóż za bzdury!”

Rechotał dziko przy Platonie,

przy Kancie wprost ze śmiechu pękał,

a gdy się zabrał do Husserla,

to mu wypadła sztuczna szczęka.

Z jednego tylko filozofa

Levy się nie śmiał i nie szydził,

gdyż z wszystkich rzeczy tego świata

jego najbardziej nienawidził.

Jego to portret miał nad biurkiem,

lecz zawieszony niewysoko,

by rzucić w niego mógł okurkiem

lub mu ze złości napluć w oko.

Był to Kartezjusz — niegodziwiec,

co chciał istnienie z Myśli wywieść —

ledwie widoczny, bo plwociny

pokryły prawie całe płótno,

więc widać było tylko bródkę

i jedno z ócz, patrzące smutno.

Patrząc na portret Kartezjusza,

Levy straszliwie się rozjuszał

i syczał mściwie: „Jezuito!

Już ja ci zniszczę to cogito!

Rozdepczę je jak wstrętną żabę!

O, znam ja strony twoje słabe

i unicestwię jednym ciosem

nędzne cogito wraz z Logosem!

Tu milkł i długo zbierał ślinę,

po czym posyłał mu pacynę.

Po latach tytanicznych zmagań

z obmierzłą Myśli kreaturą

błysnęło w dali nikłe światło

i Levy poczuł, że jest górą.

Robiąc na przemian epoche

ze swoim słynnym voilà,

osiągnął wreszcie Wesenschau,

tak jasny jak dwa razy dwa.

Zrozumiał nagle mianowicie,

że musi być gdzieś dziura w Bycie,

i to nie na obrzeżach — skądże! —

ale w samego Bytu jądrze.

Już jego kuzyn — Levinas

podobne kiedyś miał pomysły,

lecz że miał umysł niezbyt ścisły,

sądził, że w Bycie są szczeliny.

Powstała też straszliwa wiedza,

że Byt się zgęszcza i rozrzedza,

że mogą być u-bytki w Bycie —

kompletny chaos, jak widzicie.

Tymczasem w Bycie zieje Dziura.

Tej Dziury taka jest natura,

że dąży ona do Zatkania.

Tu antynomia się wyłania:

bo kiedy Dziurę Byt zatyka,

część Bytu przez to w Dziurze znika,

powstaje stąd u-bytek w Bycie

i nowa Dziura się odsłania —

w ontologicznej swej istocie

Dziura jest więc nie-do-zatkania.

Nie-do-zatkanie-w-bycie-dziury

( die Seins-Loch-Un-zu-Stopfenheit)

przesądza zatem o tym z góry,

że Byt Nie-do-byt w sobie ma

i pełne Bytem nasycenie

to ściętej głowy jest marzenie!

Z tego wiecznego nie-do-sytu

rodzi się więc Tragedia Bytu.

Ma to brzemienne konsekwencje,

gdyż Byt sprzecznością rozdzierany,

pełną uzyskać chcąc esencję,

popada w znane febris Bytu

i w nie-do-spełnień drży gorączce.

Tak zatem w chorobliwe drżączce

nie-do-syt dąży do prze-sytu.

Taka jest Bytu dialektyka,

że znieść nie mogąc Dziury-w-sobie,

Byt dąży do zniesienia siebie,

w wiecznej gorączce i chorobie

jak gdyby istność swoją grzebie,

ontycznie tęskniąc do umiaru,

faktycznie zmierza do pożaru.

Tu Levy zawył aż z zachwytu

nad swym odkryciem: pożar Bytu!

Długo się nie mógł uspokoić

po swoim owym voilà!

Jak błędny chodził po pokoju,

to znów w bezruchu smętnym trwał.

Na stertę zapisanych kartek

spoglądał niewidzącym wzrokiem…

Nagle przypomniał sobie: czwartek!

U księżnej jour! I szybkiem krokiem

ruszył, by zdążyć na kolację.

(Że się tak śpieszył do kolacji,

trzeba mu przyznać wiele racji,

bo na kolacjach księstwa Guise

jak w niebie czuł się smaku zmysł.)

Nie było mu jednakże dane

sycić się boskich dań rozkoszą,

gdyż — jak wiadomo — niezbadane

zazwyczaj są zrządzenia losu.

Kiedy pojawił się w salonie

pośród od dawna znanych twarzy,

witany gromkim „aa!” chóralnym,

dziwny wypadek się wydarzył.

Oto blondyna bardzo piękna,

ledwie skończyły się wiwaty,

spytała głośno swej sąsiadki:

„ Kim jest ten łysek zezowaty?”

Była to Bonja oczywiście

i, prawdę mówiąc, nieźle wlana,

gdyż strasznie nudząc się w salonie,

wtrąbiła butle dwie szampana.

Nie była wtedy jeszcze damą

i mało znała się na szyku,

toteż zebrane tutaj sławy

brała za starych, nudnych pryków.

Teraz, zgorszone widząc miny

i oczy księżnej pełne gniewu,

chciała już rzucić w odpowiedzi:

„Ach, dajcie spokój! Ja olewam!”

Że się nie zrobił wielki skandal

wskutek strasznego Bonjy faux pas,

to dzięki temu, że Simona

pod stołem jej wsunęła kopa.

„Niech pani zmilczy! — zasyczała —

To Francji chluba jest i chwała:

wielki filozof Levy-Stoss!”

A Bonja znów na cały głos:

„Jeden sztos więcej, jeden mniej!”

O, Boże, chciej wybaczyć jej!

Zresztą w kompletnym była błędzie,

bowiem zrządzeniem dziwnym losu

Levy niezdolny był do sztosów.

Intelekt siadł mu na popędzie,

całkiem przydusił mu libido,

lecz — żeby całą prawdę rzec —

chociaż mu brakło męskich zalet,

baby marzyły mu się stale.

Szczególnie, ach!, blondyna rosła,

która by — z dupą jak wierzeje —

przed sobą cyc ogromny niosła

jak średnia dynia, gdy dojrzeje!

Śnił taką niezliczone noce,

a rankiem własne klął niemoce,

wiedząc, że gdy się do niej zbliży,

piekielna zdolność analizy

znów spowoduje wielki kryzys.

Z tych zbliżeń wciąż miał taki zysk,

że rozsierdzone brakiem bóstwo

raz po raz mu dawało w pysk

za mimowolne to oszustwo.

W końcu pomyślał: „Absurd dziki!

Stale spuchnięte mam pół twarzy!

Trzeba się wyrzec głupich marzeń

i wrócić do metafizyki!”

Lecz teraz, kiedy w nagłej ciszy,

jaką wywołał Bonjy nietakt,

zobaczył ją, znów nieodparcie

go pociągnęła ta kobieta.

Przez profesorskie roztargnienie

biorąc chwilowe podniecenie

za przejaw prostej męskiej siły,

zbliżył się do niej z galanterią

i, chcąc dowcipny być i miły,

rzekł do niej, nadrabiając gestem:

„Pani pozwoli, Stossem jestem!”

Bonja, choć tęgo miała w czubie,

pojęła, że zrobiła faux pas,

nie chcąc więc zrażać sobie chłopa,

rzekła z prostotą: „Tak, to lubię!

Bądź pan tak dobry, filozofie,

i usiądź przy mnie tu, na sofie!”

Zadała tym niezłego szyku.

Kiedy szła z Levym do mieszkania,

mówiła czule: „Ty karliku,

odwiedzić mi cię skromność wzbrania,

lecz trudno, pójdę, gdy dasz słowo,

że mnie nie będziesz napastował!”

W mieszkaniu zaś — sromotna klapa.

Stoss, chcąc odsunąć bólu chwilę,

zdejmuje termos włoski z półki:

że niby będzie parzył kawę,

do kuchni idzie żreć pigułki.

Parzenie ciągnie się bez granic.

Stoss, czując, że to wszystko na nic,

na rozpaczliwy pomysł wpada,

że może zdoła ją zagadać.

Już przeszło dwie godziny Levy

z zapałem o Husserlu gada,

a Bonja czuje, jak powoli

w sen nieuchronnie się zapada.

Dotąd puszczała mimo uszu

wszystkie retencje i protencje,

czekając niecierpliwie, kiedy

Levy okaże swą potencję.

Oszołomiona wciąż płynącą

rzeką terminów i cytatów,

myślała potem, pośród ziewań:

„On chyba jakiś kołowaty!”

Wreszcie straciła już nadzieję —

za oknem wstawał świt szarawy.

„Ach! — wzdycha Bonja — żeby chociaż

ten stary pierdziel dał mi kawy!”

Stoss dawno skończył już z Husserlem

i, rozwijając ogon pawi,

właśnie o wielkim swym odkryciu

już prawie śpiącej Bonjy prawi.

Teraz w niezwykłym podnieceniu,

ze sztucznej szczęki strasznym zgrzytem,

mówi, jak rozum starł na miazgę

i jak rozprawił się z cogitem:

„A zatem na Logosu miejsce,

jak pani myśli, co postawię?” —

zapytał nagle z wielką werwą,

a ona, myśląc wciąż o kawie,

odrzekła sennym głosem: „Termos”.

Spiritus spirat ubi vult!

A Newtonowi również jabłko

spadło na nos wskutek przypadku —

tak samo Bonja mimowiednie

odkrycie to zrobiwszy przednie,

zapadła w sen. Tymczasem Levy,

zamknięty w swoim gabinecie,

o bożym zapomniawszy świecie,

tworzy w natchnieniu. Niczym fryga

pióro wciąż po papierze śmiga,

olbrzymie rosną stosy kartek.

Minął już piątek i sobota,

niedziela, mija znowu czwartek;

nawet nie myśli o kolacji,

porwany wirem dysertacji.

Po dniach i nocach trzystu sześciu

dzieło gotowe jest nareszcie:

w trzech częściach traktat nad traktaty,

który otworzył oczy światu

i starł na proszek mnóstwo bredni,

jakie powstały były przed nim,

Théorie generale de l’Être

— tak się to wielkie dzieło zwie.

La trahison de l’Être — część pierwsza,

La tyrannie de Logos — druga,

i wreszcie trzecia — L’Être sauvé

(w połowie Bonjy jest zasługą).

Część pierwsza dzieła mówi o tym,

jak popełniono zdradę Bytu,

piętnuje całę tę hołotę

Platonów, Kantów, Demokrytów,

Spinozów, Heglów et cetera,

przy czym największe cięgi zbiera

łotr nienawistny z małą bródką.

Część druga zdrady owej skutkom

jest całkowicie poświęcona

i opisuje z wielką maestrią,

jak srodze Byt torturowany

męczy się, dręczy, prawie kona

w dybach Logosu. Tych dwóch ksiąg

problematyki wielki krąg

czytelnik już pobieżnie poznał,

bom nieudolnie streścił je.

Ale część trzecia — L’Être sauvé!

Doprawdy ją porównać można

tylko do czynu Heraklesa,

co urwał łeb lerneńskiej hydrze!

Gdy się zdawało, że z Logosu

szponów już Bytu nic nie wydrze,

zjawia się Levy — wybawiciel

ze swoim: veni, vidi, vici!

Na tym polega wielkość Stossa

i intelektu jego głębia,

że nawet fakt pozornie błahy

zaraz mu w system się zazębia.

Więc kiedy Bonja, przez pustotę,

wyrzekła wyraz dość banalny,

natychmiast rzeczy w tym istotę

zwietrzył Levy’ego mózg genialny,

pojmując w jedno okamgnienie,

w czym leży Bytu ocalenie.

Zwykły śmiertelnik, słysząc „termos”,

ma skojarzenia nieciekawe

i wyobraża sobie wówczas

albo herbatę, albo kawę.

W okolicznościach wyjątkowych,

gdy w upał tęskni do ochłody,

może zamarzyć mu się nagle

piknik nad rzeczką, termos, lody…

Natomiast Levy, słysząc „termos”,

usłyszał to na grecki sposób:

nie „termos”, ale „Thermos” właśnie —

antagonista, wróg Logosu.

I zaraz mu się stało jasne,

co było ciemne do tej pory:

Byt trzeba termometryzować,

Byt gorączkuje, Byt jest chory!

Że taka jest istota sprawy,

wskazują wszystkie wszak objawy.

Czymże są te w pieczarze cienie,

jeśli nie Bytu majaczeniem?

Także kantowska Ding an sich

jest niewątpliwie jednym z nich.

A Hegla Duch, który w gorączce

wciąż miota się i przeobraża,

czyż nie przyświeca Bytu drżączce

w choroby rozmaitych fazach?

Podoba się czy nie podoba,

substancją Bytu jest choroba,

atakująca jądro Dziury

przez stały wzrost temperatury.

I tutaj się wyłania oto

fundamentalne zagadnienie:

co jest choroby tej istotą

i jakie jest jej pochodzenie?

Bo nie ulega żadnej kwestii,

że bez tych rzeczy dwóch poznania

nie da wysunąć się sugestii

w sprawie dalszego rokowania,

a przecież nie da się zaprzeczyć,

że filozofii dziś zadaniem

nie jest jałowe poznawanie —

Byt trzeba przede wszystkim leczyć!

Żeby postawić móc diagnozę

Stoss, za przykładem Heideggera,

aż do korzeni mowy sięga

i śmiało w trzewia jej się wdziera.

Czym bowiem jest w istocie mowa?

Jest-li trywialną sztuką słowa

lub ordynarną gramatyką?

Nie! Ona jest gęstwiną dziką,

prastarą, nieprzebytą puszczą,

źródlistym źródłem wszelkich źródeł,

gdzie archetypy czyste pluszczą,

uzusu nie skalane brudem.

Misterium jest mistycznym mowa,

nie sztuką, ale magią słowa,

albowiem słowa są wyrazy

wyrażające pra-obrazy,

w których pra-dźwiękach i pra-rdzeniach

kryją się nasze przeznaczenia.

Mówię na przykład: „Niech pan siada!”

W „siadaniu” kryje się „za-sada”,

a dalej idąc po tym śladzie:

„za-sadzać”, czyli „sadzić w sadzie”.

I kiedy z zewnątrz on przychodzi,

a ja za-sadzam go w fotelu,

tak jak za-sadziłbym w ogrodzie

ziarnko rzodkiewki albo chmielu,

to czekam, aby za-sadzony

wydał ze siebie mowy plony.

Uproszczonymi mówiąc słowy:

niezwykłe jest bogactwo mowy!

Zaledwie wdarł się w mowy gęstwę

Stoss i rozejrzał się wokoło,

wnet dostrzegł obraz adekwatny:

gorączkę mieć — płonące czoło.

To mu podsunął język sam

idiomem swym: l’Être tout en flamme.

A płonąć — czyli stać w płomieniach —

to są symptomy zapalenia:

Inflammation de trou en l’Être

— tak się choroba Bytu zwie!

Skąd się choroba Bytu wzięła

i jakie jest jej pochodzenie,

paragraf szósty trzeciej księgi

daje nam pełne wyjaśnienie.

Jest to zarazem, moim zdaniem,

metody Stossa punkt szczytowy,

nikomu bowiem rozwiązanie

takie nie przyszłoby do głowy.

Badając „oczywistą” tezę,

iż Byt z Nicości się wyłonił,

Stoss w tym creatio ex nihilo

niezwykłe rzeczy nam odsłonił,

dowodząc jasno i niezbicie,

jak dynamiczne jest nie-bycie.

Ustalił bowiem w analizie,

że nim nastąpił akt kreacji,

Nicość się znajdowała w stanie

nieustającej fermentacji.

Bulgocząc w swoim wnętrzu ciągle,

wydmuchiwała quasi-bąble

i w stałym bąbli tych wydmuchu

przypominała durszlak w ruchu

(od niemieckiego das Durch-schlagen).

I tutaj wprost niezmierną wagę

rewelacyjne ma odkrycie,

że tak, jak dziury zieją w Bycie,

tak tkwią w Nicości Bytu zadry,

przeszkadzające nicościować.

Nicość więc także nie jest ciągła,

ale pozwala się stopniować.

Między Nicością oraz Bytem

takie jest prawo zależności:

Nicość jest negatywem Bytu,

Byt pozytywem jest Nicości

(w heglowskim można dodać duchu:

jest to zależność w ciągłym ruchu).

Z heterogennych przeto szczątków,

które w ontosach tkwią odmiennych,

choroba bierze swój początek

i swój charakter termogenny,

albowiem szczątków tych istnienie

wytwarza groźne zapalenie,

które ontosów jedność zmienia

w swoje wzajemne zaprzeczenia.

Owa infekcja pre-ontyczna,

nim Byt z Nicością powstał jeszcze,

czyhała w Jenseits-Sein-und-Nichts,

by je pochwycić w straszne kleszcze

i ich ontyczne za-istnienie

straszliwym spaczyć zakażeniem.

Konkluzja z tego się wyłania:

Byt jest spaczony od zarania,

skazany na niepełne bycie,

nim jeszcze był z nicości wyciekł.

Stąd płyną jego też cierpienia,

że zamiast ciągłym być z natury

wskutek strasznego zakażenia

wytwarzać musi w sobie Dziury.

I cierpi przy tym (ach, na pewno!)

nie tylko ciało dziurawione,

lecz również dusza, skargą rzewną

wybuchająca z Bytu łona!

Gdyż w niej to właśnie, czyniąc szkody,

zalągł się straszny Wrzód nad Wrzody,

cuchnąca ropą narośl Bytu,

która nazywa się cogito!

Tu z lekka się zadumał Levy,

czy nie przesadził w słusznym gniewie,

budując taką metaforę,

by napiętnować Bytu zmorę.

Ale, u licha! Skąd skrupuły?

Skąd to dążenie do ścisłości?

Czyżby, doprawdy, stał się czuły

na tę najbardziej z wszystkich kości

kość zgraną? Na ten liczman głupi,

który Heidegger już utrupił?

Czyżby mu nagle z głowy wyszło,

że najmniej ścisła jest wszak ścisłość,

gdyż wskutek niej do sprawy wnika

odrażająca rzecz — logika!

Przeraził się: „Przez głupią wadę

popełniłbym Thermosu zdradę!

Za dużo myślę” — przetarł oczy

i wtedy Kartezjusza zoczył.

Tak jak — dostrzegłszy w makaronie

glizdy pełznące nader czelnie —

zamierasz zrazu z przerażenia,

a potem krzyczysz: „Kelner! Kelner!”,

tak Levy, wzrok utkwiwszy w portret,

przez chwilę nie mógł dobyć głosu,

po czym rozryczał się tak strasznie,

że oddać tego wprost nie sposób.

„Ty małpo! — ryczał — Ty kretynie!

Metafizyki ty wywłoko!

Ty chciałeś mi podłożyć świnię,

wlepiając we mnie mętne oko!

Lecz dowiedz się, brodata kozo,

że gardzę nędzną twą hipnozą,

bom już na takie wspiął się szczyty,

że nie zagrozisz nawet mi ty!

Przejrzałem niecne twe intencje,

ty obrzydliwy hipokryto,

i znam zbrodnicze twoje cele:

tobie się marzy sekcja Bytu!

Gdy Byt cierpiący jest i chory,

ty — zamiast spieszyć mu na pomoc —

cynicznie czekasz jego zgonu,

aby go ująć w suche wzory!

We wnętrzu trupa to grzebanie

to według ciebie szczyt poznania!?

Głupcze, nie widzisz, że już mgiełką

od dawno zaszło mędrca szkiełko?

Że kucające ponad miedzą

baby o Bycie więcej wiedzą,

niż rozgadana ta ferajna

od Kopernika po Einsteina?

Lecz biada ci! Niedoczekanie!

Bytowi krzywda się nie stanie!

Ja, Levy, zaraz Byt ocalę

przez to, że go kompletnie spalę!”

Tu wściekłym ruchem, zerwał portret

i z hukiem nim o ziemię cisnął,

po czym z mściwością wręcz okrutną

zaczął nogami deptać płótno,

lecz na plwocinie się poślizgnął.

Z okładem z gulardowej wody

włożonym na rozbitą głowę

w skupieniu ciągnie Stoss wywody

swojej koncepcji epokowej.

Cytuję dzieła zakończenie:

„W czym leży Bytu ocalenie?

Z dotychczasowej analizy

wynika nieodparcie oto,

że Bytu permanentny kryzys

związany z jego jest istotą.

Byt chce być ciągły, a ma dziury,

niepewny przeto swej natury

gorączką chorobliwą płonie,

chcąc spalić dziurę w swoim łonie,

albowiem nie wie, że ta rana

w jego pro-jekcie jest zadana,

zaś jego sam w Nicości po-byt

z góry skazany na nie-do-byt.

Choć słuszna Bytu jest tendencja,

aby pożarem w Dziurze płonąć,

niesłuszna jednak jest intencja,

gdyż Byt fałszywą ma świadomość,

a przez to jego cel finalny

jest całkowicie nierealny.

Jak się to nader często zdarza,

Byt potrzebuje więc lekarza,

który dokona rozpoznania

Bytu jednostki chorobowej

i przez terapię adekwatną

przywróci mu nareszcie zdrowie.

To pierwsze mamy już za sobą.

Teraz zajmijmy się chorobą.

Zrazu stwierdzimy z przerażeniem,

że na nic wszelkie tu leczenie,

na nic wysiłek cerebralny —

Byt chory jest nieuleczalnie,

gdyż jest przyczyną w nim pożaru

straszny defectus essentiarum,

inaczej mówiąc: błąd w poczęciu.

Na tym logicznym przesunięciu

dotychczasowa filozofia

się notorycznie potykała,

waląc bezsilnie o mur głową.

Ja, przebadawszy rzecz na nowo,

oświadczam, że nie widzę racji

ofiarą być ekwiwokacji.

Bo przecież nie da się zaprzeczyć,

że Byt, nie pożar mamy leczyć!

A jeśli leczyć Byt, to może

właśnie uleczyć go przez pożar?

Tak! Bowiem pożar nieświadomą

samego Bytu jest obroną.

Lekarza zatem jest zadaniem

stałe pożaru podsycanie,

by punkt osiągnął ekstremalny,

w pożar zmieniając się totalny,

to tylko bowiem Byt ocali,

jeśli się sam doszczętnie spali.

Doszczętnie, a więc razem z drzazgą,

co drażni się z Nicości miazgą,

a razem spłoną też sprzeczności

wzajemne Bytu i Nicości.

I niechaj wtedy mędrzec który

wskaże mi w Bycie jakieś dziury!

To niemożliwe! Bo jednością

stanie się wtedy Byt z Nicością.

Zniknie negatyw i pozytyw,

skoczy się wszelkie zaprzeczanie

i tak jak Feniks, tak z popiołów

Bytu na nowo Byt powstanie!

Cudowny, boski! Bez cogito,

owej narośli jadowitej,

oparty już nie na Logosie,

ale na sobie sam i przy tym,

tak szczelnie wypełniony Bytem,

tak do-bytowo od-bytowy,

że gdy pomyśleć tylko o tym,

zawrotu można dostać głowy!”

Finis coronat opus!

Ale na tym się rzecz nie kończy wcale

i słyszę już, jak różne panie

trafne zadają mi pytanie,

co przez ten czas robiła Bonja,

gdy Stoss ku końcu dzieła zdążał?

Jak wiemy, Bonję zmogła senność,

zapadła więc w nicości ciemność,

gdzie sen ją dopadł tajemniczy,

to pełen grozy, to słodyczy,

albowiem w snu owego kole

różne jawiły się symbole.

Długo trzymała go w sekrecie,

ale że snu dziwnego kolce

utkwiły w duszy jej, po latach

zwierzyła się zeń pewnej Polce,

którą spotkała na jour fix’ie.

Ta go spisała bardzo wiernie,

że zaś ciekawy jest niezmiernie,

więc go zamieszczam w apendyksie.

Przyjechał tu profiesor w swaty, chotia jewrej, choroszyj parień, czełowiek umnyj i bogatyj, no fiksa ma na punkcie baryń.

Janusz Szpotański, Caryca i zwierciadło, wyjątki

[—-]

Ech, job jewo, płaz bez znaczenia!

Bo wszystko się na dobre zmienia

i oto nagle Tricky Dicky,

potężny władca Ameryki,

który pół świata ma u stóp,

po pocałunkach w Waszyngtonie

miłością dziką do mnie płonie

i zaraz chciałby zawrzeć ślub!

Przyjechał tu profiesor w swaty,

chotia jewrej, choroszyj parień,

czełowiek umnyj i bogatyj,

no fiksa ma na punkcie baryń.

Zachodzim w um z Podgornym Kolą

i trudno się nadziwić nam,

czto ciągnie go do naszych dam,

przecież to barachło i chłam!

Możet tam oni takie wolą?

Da, czełowiek eto zagadka!

Profiesor mówił umno, gładko

i mnie łogiczno wywiódł tak,

że dołżen dojść do skutku brak!

Bo choć zamieszki są w Senacie

o jakiś skandał w Watergacie,

że założyli gdzieś podsłuchy,

a wyszły z nich śmierdzące dmuchy

(nie tak kak u nas; ja słuszaju

dokładnie, co się dzieje w kraju),

no Dick i ichnie KGB,

FBI — znaczyt, stłumią je!

„Ach, profiesor — ja mu przerwała —

pal sześć tę waszą Amerikę!

Ty opowiadaj mi o Dickie.

Kak ja go dawno nie widziała!

Czto on diełajet, Dick moj miłyj?

Ach, mów, bo żdat’ już nie mam siły!”

Naliwaj stakan! Po bierieg!

Nie wodka! Koniak! Extra sec!

SAFE, czyli kasa obiecana

SAFE, czyli kasa obiecana

kelkeszos salon24.pl/safe-czyli-kasa-obiecana

Kapitał jest mój, bo jest u mnie!

Zaciekłość z jaką „dzisiejsze czasy” walczą z przeszłymi, najobfitsze źródło ma zapewne w chęci unieważnienia doświadczenia historycznego, jako podstawy oceny rzeczywistości. Człowiek rodzi się bez żadnych kompetencji i nababom różnych współczesnych kast zależy, aby takim pozostawał przez całe życie. Wtedy bowiem działa na podstawie instynktów i prostych impulsów, łatwych do zaprogramowania. Podobnie społeczeństwa odcięte od własnych doświadczeń stają się przedmiotem łatwej manipulacji, zwłaszcza gdy pobudza się w nich naturalny przecież instynkt ssania.

Jeszcze w czasach komunistycznych publiczność potrafiła w sobie wyrobić stosowny sceptycyzm wobec różnych fanfar ogłaszających zdobycze socjalizmu i wiedziała, że jeśli oficjalne media bez żadnej widocznej przyczyny ogłaszają, że kampania buraczana idzie dobrze jak nigdy, to znaczy, że należy zrobić obfite zapasy cukru. Teraz ta umiejętność przepadła, a obrobieni przez „marketingowców” ze szklanych wież konsumenci, dokonując niepotrzebnych zakupów, za równie zbędny kredyt, święcie wierzą, że robią świetny interes. 

I choć nasza literatura rzadko obierała sobie za przedmiot kwestie podstawowe, tonąc w powodzi zadęć i wołaczy, to i u nas trafiały się arcydzieła niosące w sobie kumulację doświadczeń, których właściwe zastosowanie, pozwalałoby na łatwe omijanie przynęt zawieszonych na haczykach wszystkich światowych wydrwigroszy. W zakresie opisu „dzikiego kapitalizmu” mamy trzy takie powieści – jedną dobrą, w postaci „Nafty” Ignacego „Sewera” Maciejowskiego i dwie genialne, czyli „Lalkę” i „Ziemię Obiecaną”. 

Skupmy się na dziele Reymonta, bo jest ono tak dobre, że nawet Andrzej Wajda nie mógł tu wiele popsuć, zatem stworzył film niewiele gorszy od książki, czyli też zostawiający „o wiorstę” z tyłu całą światową konkurencję. „Oskara” nie zdobył, a zapewne jedną z przyczyn była pod każdym względem genialna scena rozliczenia Moryca Welta z bankierem Grunspanem, chcącym odzyskać swój wkład we wspólny interes. Rzeczywiście gra aktorska Wojciecha Pszoniaka i Stanisława Igara bije tu na głowę wszystko co można obejrzeć współcześnie, a przy czym jest tak realistycznie sugestywna, że obnaża wszelkie ułomności ludzkiej natury. Szczególnie w przypadku bankiera Grunspana, który celem zwindykowania od „wspólnika” 30 tysięcy marek, używa wszelkich znanych dziś technik marketingowych. Z tym, że jeszcze „nieokrzesanych” przez dzisiejszych speców od wciskania kitu.

Mamy tu więc wszystko, od przymilnego „jak się kochany pan ma?” i „pan wiesz, że pańska matka była moją kuzynką?”, po obelżywe „ty złodzieju, ja cię każę zgnoić!”. Oczywiście są też formy pośrednie „no przecież do spółki?”, „wiele zarabiamy?” itp. Dowiadujemy się przy okazji, że dawanie pieniędzy „na dzieci” i trąbienie o tym w prasie, już w czasach pierwotnego kapitalizmu było środkiem łagodzenia wizerunku wielkich kanciarzy, trzymających rewolwer w szufladzie. Tu też bez zmian, tylko bardziej kolorowo. 

Wszystkie wysiłki prezesa Grunspana, w pewnym momencie nawet grożącego policją, Moryc kasuje jednym zdaniem „kapitał jest mój, bo jest u mnie!” i dlatego „ja zarabiam dość, ale on?”. Ta prosta zasada, poparta twardym „Cicho!”, po którym Grunspan kuli uszy i zamyka szufladę z rewolwerem, jakoś nie chce się przebić do głów przedstawicieli naszych elit. Trudno przy tym precyzyjnie wskazać, w którym ugrupowaniu jest więcej „zakutych łbów” jak to zgrabnie ujął Donald Tusk – czy w jego własnym, czy w głównym opozycyjnym. Jeśli bowiem chodzi o PiS, to najlepszą recenzją jego rozumienia rzeczywistości ( i to pod wodzą nowoczesnego bankiera ), było obwieszenie kraju plakatami o pieniądzach z KPO.

Wtedy zasada „kapitał jest mój, bo jest u mnie” zastosowana przez Komisję Europejską, wywróciła rządy partii Jarosława Kaczyńskiego. W przypadku zaś obecnie rządzących, a już najbardziej ich zwolenników, wierzących w uczciwość SAFE, zakucie łbów dopiero się objawi, o ile program zostanie uruchomiony. Zasada „kapitał jest mój, bo jest u mnie” nigdy się bowiem nie przedawnia i nawet herszt łódzkich „finansistów” musiał przed nią zgiąć kolana, zamknąć szufladę z rewolwerem i odwołać połączenie z policją.

Niestety, mając tak genialne zasoby, kompletnie nie umiemy z nich korzystać, a przecież w polskiej historii nie brak wybitnych postaci, doskonale wiedzących o co w tym wszystkim chodzi. Tyle, że u nas zawsze w cenie ci od dęcia w różne „złote rogi”, zazwyczaj zresztą na cudze zlecenie i za stosowne honorarium, niż ci wiedzący kto, dlaczego, po co i jak chce nas orżnąć. 

===================================================

markocz55 7 marca 2026,

Zapytałem kilku znajomych, będących zwolennikami KO, czy budując np swój dom zaciągnęliby kredyt na 40 lat w obcej walucie, gdzie kredytodawca określałby zasady zakupu materiałów budowlanych i mógł zgodnie ze swoim widzimisię wstrzymać finansowanie.

Nie znalazłem chętnych na tak „korzystną” pożyczkę.

Znaki i przepowiednie nadchodzącego końca świata

Znaki i przepowiednie nadchodzącego końca świata

zebrał i opracował:

Andrzej J. Sarwa

WPROWADZENIE

Motto:

Czas zwycięży nad nami, wiatr rozpędzi wszystko
Aleksandry, Cezary – imperia skrwawione
Troja, Rzym niezdobyty padły w rumowisko
I nawet Anglie kiedyś będą obalone…

Anonim

Nic nie jest wieczne. Wszystko, co miało początek, musi mieć i koniec. Nasz świat, nasza Ziemia nie stanowią wyjątku od tej reguły. Kiedyś nastanie także i ich kres.

Kiedy jednak to nastąpi? Czy koniec świata jest bliski, czy może jeszcze bardzo odległy? Czy przed ludzkością dziesięciolecia, czy tysiąclecia istnienia w tej rzeczywistości? Czy potrafimy z całą pewnością podać godzinę, dzień, miesiąc, rok, w którym nastanie ów koniec?

Jest sporo osób, które uważają, że ową datę da się wyliczyć z precyzją i dokładnością. Czy rzeczywiście? Czy ludzkości kiedykolwiek przekazano aż tak dokładne wskazówki i tak ścisłe dane, iż można pokusić się o precyzyjne wyznaczenie daty końca świata? Chyba jednak nie. Niemniej we wszystkich religiach – tak objawionych, jak i pogańskich mamy jasno powiedziane, iż koniec świata nastanie, a poprzedzać go będą pewne konkretne wydarzenia i znaki. Wydarzenia i znaki, które opisano w świętych księgach, objawieniach, przepowiedniach, wyroczniach…

A ponieważ wedle tych przepowiedni i znaków wyraźnie widać, iż końca świata nie można traktować jako bardzo odległej perspektywy, warto o nich opowiedzieć.

Sceptyk wszakże może zapytać: „No dobrze, ale czy jest choć jedna przepowiednia, która już się spełniła? Czy jakieś znaki wieszczące takie, czy inne wydarzenia rzeczywiście je zapowiedziały?”

Odpowiedzieć na to można: oczywiście! Takich znaków i przepowiedni, które już się wypełniły, jest wiele i nie musi się ich szukać ani w świętych księgach, ani w objawieniach stricte religijnych. Aby nie sięgać zbyt daleko – można je odnaleźć choćby u wybitnych poetów żyjących nie tak znów dawno. Przeczytajmy choćby ten wiersz Michaiła Lermontowa (1814–1841), wieszczący nadejście krwawej rewolucji w Rosji i chociaż w niewielu słowach, ale przecież genialnie opisujący tak wydarzenia, jak owoce i jej przywódcę:

Przepowiednia

Nadejdzie rok, rok czarny krwi, pożarów,

Gdy padnie w proch korona z głów carów,

Zapomni tłum o dawnej czci dla pana

I karmą wielu będzie krew przelana;

Gdy czystych żon przed nożem i niesławą

Zwalone w gruz już nie osłoni prawo,

Ni dzieci ich niewinnych, – gdy wśród sioła

Zarazy duch powstanie i wywoła

Z zapartych chat ukryty trwożnie lud…

I będzie żarł wnętrzności twardy głód,

I ogniem łun zapłonie każda rzeka…

Zabłyśnie wtedy władcza twarz człowieka

I poznasz go, i pojmiesz, patrząc z bliska,

Dlaczego nóż w prawicy jego błyska…

I biada ci! Twój lęk, twej widok trwogi

Zbudzi w nim, wiedz! Li tylko śmiech złowrogi;

I wszystko w okrutne i ponure,

Jak jego płaszcz i skroń wzniesiona w górę…

(Michał Lermontow, Przepowiednia, przeł. T. Stępniowski, [w:] M. Lermontow, Wiersze i poematy, Warszawa 1980.)1

Jeszcze jaśniej można to odczytać z oryginalnego tekstu. Kto zna rosyjski, może sam się przekonać:

Предсказание

Настанет год, России черный год,

Когда царей корона упадёт;

Забудет чернь к ним прежнюю любовь,

И пища многих будет смерть и кровь;

Когда детей, когда невинных жен

Низвергнутый не защитит закон;

Когда чума от смрадных, мертвых тел

Начнет бродить среди печальных сел,

Чтобы платком из хижин вызывать,

И станет глад сей бедный край терзать;

И зарево окрасит волны рек:

В тот день явится мощный человек,

И ты его узнаешь – и поймешь,

Зачем в руке его булатный нож;

И горе для тебя!– твой плач, твой стон

Ему тогда покажется смешон;

И будет все ужасно, мрачно в нем,

Как плащ его с возвышенным челом.

Ale nie tylko wielcy poeci, ludzie wykształceni, czy wybitni są autorami przepowiedni, z których większość się już wypełniła, lecz i ludzie prości, analfabeci, jak choćby Mitar Tarabić (1829–1899) prosty chłop z wsi Kremna w Serbii, który doświadczał wizji proroczych. A przepowiedział on między innymi:

  • zamordowanie w 1903 r. króla Aleksandera i Dragi Obrenowić,
  • wybuch w 1912 r. wojny na Bałkanach,
  • wybuch w 1914 r. I wojny światowej,
  • rozpad Cesarstwa Austro–Węgierskiego,
  • zabójstwo w 1934 r. króla Aleksandra,
  • II wojnę światową i rolę, jaką w niej odegrać miał Josip Broz Tito,
  • powstanie Izraela,
  • rozpad Jugosławii.

A oto kilka oryginalnych przepowiedni owego niepiśmiennego chłopa odnoszących się do naszych czasów, cytuję za serwisem internetowym INFRA:

„…kiedy świat zacznie po drugiej wielkiej wojnie żyć w pokoju i dostatku, wszystko to będzie jak gorzka iluzja, ponieważ wielu zapomni o Bogu i będą czcili tylko swoją własną ludzką inteligencję… A czy wiesz (…), czym jest ludzka inteligencja w porównaniu z wolą i wiedzą Boga? Jest drobiną mniejszą od kropli w oceanie.

Człowiek zbuduje pudło, w którym będzie swego rodzaju przyrząd z obrazami, ale oni nie będą mogli porozumiewać się ze mną już zmarłym.

Cały świat opanuje dziwna zaraza i nikt nie będzie mógł znaleźć na nią lekarstwa. Wszyscy będą mówić: «Wiem, wiem, bo jestem uczony i mądry» – ale nikt nic nie będzie wiedział. Ludzie będą myśleli i myśleli, ale nie będą umieć znaleźć właściwego leku, którym byłaby boska pomoc, wokół nich i w nich samych.

Człowiek uda się do innych światów i znajdzie tam martwe pustynie i wciąż, niech mu Bóg wybaczy, będzie myślał, że wie lepiej niż sam Bóg. Nie zobaczy tam nic, z wyjątkiem wiecznego spokoju Boga, ale odczuje swoim sercem i duszą ogrom piękna i mocy Boga. Ludzie będą jeździć pojazdami po Księżycu i latać do gwiazd.

Będą szukać życia, ale życia podobnego do naszego nigdzie nie znajdą. Ono tam będzie, ale oni nie będą w stanie go pojąć i rozpoznać, że to jest życie. Ten, który tam idzie, niech mu Bóg wybaczy, nie wierząc w Boga, jak przystoi honorowemu i uczciwemu człowiekowi, kiedy wróci, powie: «O, wy ludzie, którzy wymawiacie imię Boga z wątpliwością, idźcie tam, gdzie ja byłem, i wtedy zobaczycie, co znaczy boski umysł i moc».

Im więcej ludzie będą wiedzieli, tym mniej będą kochać i opiekować się innymi. Nienawiść będzie tak wielka między nimi, że będą ich bardziej obchodzić ich urządzenia niż krewni. Człowiek będzie bardziej polegał na swoich urządzeniach niż na swoim najbliższym sąsiedzie… (…) Ci, którzy będą czytali i pisali różne księgi z liczbami, będą myśleli, że wiedzą najwięcej. Ci wyuczeni ludzie pozwolą, by ich życie toczyło się zgodnie z obliczeniami. Będą żyli i czynili dokładnie tak, jak im te liczby powiedzą. Wśród tych wyuczonych ludzi znajdą się źli i dobrzy. Ci źli będą czynić zło. Zatrują powietrze i wodę i zasieją pomór na morza, rzeki i ziemię, i ludzie zaczną nagle umierać z powodu różnych dolegliwości.2 Ci dobrzy i mądrzy dostrzegą, że ta cała praca i wysiłki nie są warte grosza i że prowadzą do zniszczenia świata, i zamiast poszukiwać mądrości w liczbach, zaczną jej szukać w medytacjach”.3

Już choćby z powyższego jasno widać, że przepowiednie i proroctwa nie powstają po zaistniałych wydarzeniach, jak twierdzą ateistyczni materialiści, ale przepowiadają wydarzenia, na długo przedtem, nim mają one miejsce. Oczywiście, odnośnie proroctw starotestamentowych, kiedy nie można dokładnie wyliczyć czasu powstania danej księgi, danego proroctwa, trudno wchodzić w spór ze „sceptycznymi racjonalistami”. Niemniej warto powiedzieć, że według badań przeprowadzonych przez uczonych, Biblia zawiera dwa i pół tysiąca proroctw, z których dosłownie, w stu procentach, spełniło się już dwa tysiące, pozostałe czekają na wypełnienie się.

Pozwolę więc sobie przytoczyć zestawienie kilkunastu z takich wypełnionych proroctw starotestamentowych, które sporządził Dr Hugh Ross:

  • „W jakiś czas przed rokiem 500 przed Chrystusem prorok Daniel obwieścił, że długo oczekiwany Mesjasz Izraela rozpocznie działalność publiczną w 483 lata po ogłoszeniu dekretu o odbudowie Jerozolimy (Daniel 9:25–26). Ponadto przewidział on, że Mesjasz zostanie ‘zgładzony’, uśmiercony, oraz że wydarzenie to będzie miało miejsce przed powtórnym zniszczeniem Jerozolimy. Istnieje bogaty materiał dowodowy wskazujący na to, że owe proroctwa zostały dokładnie wypełnione w życiu (i ukrzyżowaniu) Jezusa Chrystusa. Dekret dotyczący odbudowy Jerozolimy został wydany przez króla Persji Artakserksesa na ręce kapłana hebrajskiego Ezry w roku 458 przed Chrystusem. 483 lata później Jezus Chrystus rozpoczął nauczać publicznie w Galilei. (Należy tutaj zwrócić uwagę na to, że z powodu zmian w kalendarzu rozpoczęcie działalności Chrystusa większość historyków datuje na rok 26 n.e. Ponadto interwał czasowy od 1 roku p.n.e do 1 roku n.e. wynosi 1 rok.) Ukrzyżowanie Jezusa nastąpiło zaledwie w kilka lat później, a po kolejnych czterech dekadach, w roku 70 n.e. Jerozolima została zburzona. (Prawdopodobieństwo przypadkowego wypełnienia pierwszych przepowiedni wynosi mniej więcej 1 do 105).
  • Mniej więcej w roku 700 p.n.e. prorok Micheasz podał nazwę wioski Betlejem jako miejsce urodzenia Mesjasza izraelskiego (Micheasz 5:1,2). Wypełnienie tego proroctwa w postaci narodzin Chrystusa jest jednym z najbardziej znanych i najpowszechniej celebrowanych faktów historycznych.(Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 105).
  • W V wieku p.n.e. prorok o imieniu Zachariasz oznajmił, że Mesjasz zostanie zdradzony za cenę niewolnika ‘trzydzieści sztuk srebra’, zgodnie z prawem żydowskim – jak również, że pieniądze te zostaną użyte do kupna pola cmentarnego dla biednych ludzi spoza Jerozolimy (Zachariasz 11:12–13). Zarówno Biblia, jak i świeccy historycy podają, że Judasz Iskariot otrzymał trzydzieści srebrników za zdradzenie Jezusa. Wymienione źródła wskazują również na to, że pieniądze te zostały użyte do nabycia ‘pola garncarza’, na cmentarz dla cudzoziemców (Mateusz 27:3,10). (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1011).
  • Około 400 lat, zanim wynaleziono ukrzyżowanie, król Dawid i prorok Zachariasz opisali śmierć Mesjasza w słowach, które w wierny sposób przedstawiają ten rodzaj egzekucji. Następnie, obaj autorzy twierdzą, że ciało zostanie przekłute, a kości nie zostaną złamane, w przeciwieństwie do tego, czego normalnie dokonywano po ukrzyżowaniu (Psalm 22 i 34:20; Zachariasz 12:10). Zarówno historycy, jak i autorzy Nowego Testamentu potwierdzają wypełnienie tych przepowiedni: Jezus z Nazaretu umarł na rzymskim krzyżu, a jego niezwykle szybka śmierć wyeliminowała konieczność normalnego łamania kości. Włócznia została wbita w jego bok, aby sprawdzić, czy zmarł. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1013).
  • Prorok Izajasz przepowiedział, że król–zdobywca imieniem Cyrus zniszczy, zdawałoby się niezdobyty Babilon, oraz że podporządkuje sobie Egipt wraz z większą częścią znanego podówczas świata. Ten sam człowiek, stwierdza Izajasz, pozwoli żydowskim wygnańcom powrócić wolno do ich kraju bez potrzeby zapłaty okupu (Izajasz 44:28; 45:1 i 45;13). Izajasz zapisał to proroctwo na 150 lat przed urodzeniem Cyrusa i na 180 lat, zanim Cyrus dokonał wymienionych czynów (a Cyrus rzeczywiście dokonał ich wszystkich), oraz na 80 lat, zanim Żydzi zostali wzięci do niewoli. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1013).
  • Potężny Babilon o powierzchni 196 mil kwadratowych (500 km2) był otoczony nie tylko fosą, ale również podwójnymi murami obronnymi o wysokości 330 stóp (100 m) i grubości 90 stóp (27 m). Miasto bezsprzecznie uważano za miejsce nie do zdobycia, a jednak dwóch biblijnych proroków ogłosiło jego zagładę. Prorocy ci twierdzili również, że ruiny tego miasta będą unikane przez podróżnych, że miasto nie będzie już więcej zamieszkałe oraz że jego kamienie nie zostaną nawet powtórnie użyte do budowy (Izajasz 13:17, 22 oraz Jeremiasz 51:26, 43). Ich opis jest zgodny z dobrze udokumentowaną historią tej słynnej twierdzy. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 109).
  • Dokładna lokalizacja i kolejność budowy dziewięciu przedmieść Jerozolimy zostały przewidziane przez Jeremiasza około 2600 lat temu. Nawiązując do tego projektu budowlanego, Jeremiasz mówił o „czasach ostatecznych”, to znaczy o okresie powtórnego odrodzenia Izraela jako narodu na ziemiach Palestyny (Jeremiasz 31:38, 40). Odrodzenie to stało się faktem w roku 1948, a budowa owych dziewięciu przedmieść odbyła się dokładnie w miejscach i w kolejności przewidzianych przez proroka. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1018).
  • Prorok Mojżesz przewidział (wraz z pewnymi dodatkami dokonanymi przez Jeremiasza i Jezusa), że starożytny naród żydowski zostanie dwukrotnie podbity i że za każdym razem zostanie uprowadzony do niewoli, za pierwszym razem przez Babilończyków (na okres 70 lat), a następnie przez czwarte królestwo światowe (którym, jak wiemy, był Rzym). Drugi zdobywca, jak podaje Mojżesz, miał zabrać złapanych Żydów statkami do Egiptu, sprzedając ich lub rozdając ich za darmo jako niewolników we wszystkich częściach świata. Obydwie przepowiednie zostały spełnione co do joty; pierwsza w 607 p.n.e. a druga w 70 n.e. Ów namiestnik Boga orzekł również, że Żydzi pozostaną rozproszeni po całym świecie przez wiele pokoleń, lecz nie zasymilują się z ludami innych narodów, oraz że pewnego dnia Żydzi powrócą do ziemi palestyńskiej, aby powtórnie odbudować swoje państwo. (V Moj. – Księga Powtórzonego Prawa 29; Izajasz 11:11–3; Ozeasz 3:4–5; Łukasz 21:23–24). Powyższe prorocze wypowiedzi związane są z 3500–letnim okresem historii i doczekały się całkowitego wypełnione na naszych oczach (w ciągu naszego życia).(Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1020).
  • Jeremiasz przewidział, że żyzna i bogata w wodę ziemia Edomu (dzisiaj część Jordanii) stanie się opuszczonym i nieurodzajnym pustkowiem (Jeremiasz 49:15–20; Ezechiel 25:12–14). Jego opis dokładnie przedstawia historię tego ponurego regionu. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 105).
  • Jozue prorokował, że Jerycho zostanie odbudowane za sprawą jednego człowieka. Powiedział on również, że najstarszy syn owego człowieka umrze podczas rozpoczęcia budowy, a najmłodszy jego syn w umrze w chwili jej ukończenia (Jozue 6:26). Około pięciu wieków później jego przepowiednia wypełniła się poprzez życie i dzieje rodziny Chiela z Betelu (I Księga Królewska 16:33–34 (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 107).
  • Dzień cudownego odejścia Eliasza z Ziemi został przewidziany dokładnie i jednogłośnie, według naocznych świadków przez grupę pięćdziesięciu proroków (II Księga Królewska 2:3–11).(Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 109).
  • Jahaziel4 prorokował, że król Jehoszafat i grupka mężczyzn zwyciężą olbrzymią, dobrze wyposażoną i wytrenowaną armię bez walki. Zgodnie z przepowiednią, król Jehoszafat ze swoimi żołnierzami był świadkiem, jak jego nieprzyjaciele zostali w nadprzyrodzony sposób zgładzeni, co do jednego żołnierza. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 108).
  • Jeden z nienazwanych proroków Boga (prawdopodobnie Szemiah) powiedział, że przyszły król Judy o imieniu Josiah, zbierze kości wszystkich kapłanów okultyzmu króla Izraela Jeroboama (‘kapłanów wysokich miejsc’) i spali je na ołtarzu Jeroboarma (I Księga Królów 13:2 i II Księga Królów 23:15–18). Wydarzenie to miało miejsce, mniej więcej 300 lat po tym, jak zostało przepowiedziane. (Prawdopodobieństwo przypadkowego spełnienia = 1 do 1013)”.5

A zatem? Zatem można wierzyć, że skoro wypełniły się przytoczone wcześniej proroctwa i przepowiednie, wypełnią się też inne, również i te, które odnoszą się do czasów ostatecznych i dnia końca świata. Na początek przyjrzyjmy się temu, co na temat nadchodzącego kresu czasów naucza chrześcijaństwo. Później zajmiemy się także tym, co na ten temat mówią i inne wielkie religie, na końcu zaś zaznajomimy się z wizjami i objawieniami prywatnymi.

WSPÓŁCZESNE, NIEPOKOJĄCE ZNAKI, ZAPOWIADAJĄCE KONIEC CZASÓW

Ponieważ jest ich bardzo dużo, zaprezentuje tylko niektóre z nich:

  • W lipcu 1983 r. formalnie przecież ekskomunikowany, duchowny mariawicki ks. prof. Paweł Rudnicki, za zgodą papieża Jana Pawła II przez sześć dni odprawiał mszę w papieskiej kaplicy w Castel Gandolfo.6
  • Tenże sam Ojciec Święty wielokrotnie modlił się, wespół z poganami, a nawet czcicielami węża i to nie tylko w Asyżu, co najmocniej nagłośnili jego przeciwnicy, być może dlatego, że po upływie czasu, niezbyt odległego od tamtych wydarzeń, sprofanowaną bazylikę trzęsienie ziemi obróciło w gruzy, lecz i w innych miejscach naszego globu, o których było już ciszej.
  • Najbardziej wstrząsające wrażenie zrobiło to, jak z wielką czcią całował Koran, i że od hinduistów przyjął na czoło znak boga Siwy, którego chrześcijanie zawsze uważali za Szatana i że podczas pielgrzymki do Jerozolimy w roku 2000, zasiadł na tronie ozdobionym odwróconym krzyżem. Niby oficjalnie wyjaśniano, iż jest to nawiązanie do krzyża św. Piotra, ale w obecnych czasach nikomu taka forma krzyża bynajmniej nie kojarzy się z księciem apostołów, tylko z diabłem i satanistami… i to dało naprawdę wielu ludziom do myślenia… i to naprawdę wielu ludzi zgorszyło i przeraziło…
  • Kolejny znak: gołąb, którego 30 stycznia 2005 roku Jan Paweł II wypuścił z okna pałacu apostolskiego, nie odfrunął w niebo, ciesząc się wolnością, tylko w popłochu zawrócił i skrył w komnatach papieskich… czemu?…
  • Był też inny gołąb, gołąb Benedykta XVI, którego na dwa tygodnie przed abdykacją, tuż po wypuszczenie przez okno na wolność, z wściekłą zajadłością zaatakowała mewa?…
  • Straszna burza, jaka się rozpętała nad Watykanem i uderzenie pioruna w kopułę Bazyliki św. Piotra prawie natychmiast po ogłoszeniu abdykacji przez Benedykta XVI? To czymże było, jeśli nie znakami wskazującym na nadejście bardzo trudnych czasów?…
  • Po Janie Pawle II i Benedykcie XVI nastał Franciszek I, podczas konklawe biała mewa usiadła na kominie, z którego wydobywa się dym (czarny lub biały) informujący o tym, czy papież został wybrany w danym głosowaniu, czy nie. Pojawienie się mewy jest znakiem i zapowiedzią nadchodzących nieszczęść i nieuniknionej ruiny i zagłady.
  • Po objęciu rzymskiej stolicy biskupiej przez Jorge Mario Bergoglio można wreszcie było poznać już wieści o zgorszeniach, jakie się działy w urzędach watykańskich, diecezjach i klasztorach całego świata. O zatajanej dotychczas pedofilii i innych obrzydliwych plugawych skandalach prawie już jawnych… o zgorszeniach, z których lubieżnicy byli wręcz dumni!
  • Informacje, jakie można znaleźć w Internecie, wręcz mrożą, a szczególnie te z dnia na dzień coraz to bardziej sensacyjne, ujawniające coraz to więcej i więcej – delikatnie mówiąc – kontrowersyjnych wypowiedzi, zachowań, decyzji, czy wręcz wyskoków urzędującego papieża Franciszka. Jak choćby ten, który przebił swoją wagą wszystkie inne Franciszkowe decyzje dotyczące księży-przestępców. Oto bowiem papież okazał szczególne miłosierdzie dla skazanego za pedofilię przez sąd w Cremonie na 4 lata i 9 miesięcy piastującego wysokie kościelne stanowiska monsignore’a Mauro Inzoli’ego. Przywrócił bowiem do stanu duchownego tego prałata, który wcześniej – ze względu na głośne bardzo skandale, których już nie było szansy zatuszować – został zeń usunięty. Ksiądz Inzoli wykorzystywał seksualnie dwunastoletnich chłopców nawet i w konfesjonale, przekonując ich, że jest to bardzo miłe Bogu! To, że ze względu na wyjątkowo wystawny tryb życia – zamiłowanie do drogich cygar, ubrań, restauracji, samochodów – dorobił się nawet przydomka „Ksiądz Mercedes”, w zestawieniu z tamtymi przestępstwami ledwo zasługuje na wzmiankę… Ale biskup rzymski Franciszek nie miał przecież serca z kamienia, więc pierwotną karę złagodził niepomiernie i nie tylko że przywrócił prałata do stanu duchownego z prawem używania stroju duchownego, to pozwolił mu również na odprawianie mszy7. Tak jakby to dla Inzoli’ego było czymś ważnym. No… chyba że ze względów prestiżowych.
  • Ale prócz takich historii pojawiały się coraz to obficiej mnożące się złowieszcze znaki, których nie można już było odczytywać inaczej, jak tylko w ten sposób, że zapowiadają zbliżanie się czegoś bardzo, bardzo złego…
  • Najbardziej wymowne było dwukrotne, samoistne pękniecie pastorału w dłoni papieża Franciszka, które można odczytać na jeden tylko sposób – że Niebo pokazuje, iż nie ma on władzy pasterskiej! Po raz pierwszy wydarzyło się to podczas pielgrzymki do Ziemi Świętej w roku 2014, a po raz drugi w Sarajewie – rok później. Nie mniej wymowny był też jego upadek w 2016 roku przed obrazem Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej, Królowej Polski, której cudowny wizerunek wpierw „adorował” na siedząco. Niebo wszakże pokazało, że przed Matką Boga i Władczynią kraju, który się akurat odwiedza, należy przestrzegać zasad i etykiety. Nie chciał uklęknąć, to został powalony na ziemię…
  • W dniu 13 października 2016 roku, mimo iż przypadała 99 rocznica ostatniego objawienia fatimskiego, podczas którego dokonał się „cud Słońca”, papież nawet słowem się do tego nie odniósł, albowiem zajmował się czymś zdecydowanie przyjemniejszym – miłym spotkaniem z protestantami i umieszczeniem pomnika Lutra na scenie w auli Pawła VI. Najpierw przyozdobił ów pomnik swoim papieskim gustownym żółtym szaliczkiem, zarzucając go na szyję figury owego arcyheretyka, a potem w ciepłych słowach zwrócił się do zebranych. Tyle że ustawił ów pomnik tak, iż wyglądało, że Franciszek wespół z Lutrem przewodniczy spotkaniu.

Pośród złowieszczych znaków koniecznie należy wymienić niebywały skandal w klasztorze Monte Cassino. Pozwolę sobie posłużyć się cytatem:

„Włoskie media szeroko opisują sprawę byłego opata klasztoru na Monte Cassino, Pietro Vittorellego.

Vittorelli został oskarżony o bardzo poważne oszustwa finansowe. – Miał przywłaszczyć sobie pół miliona euro z kasy klasztoru.

– W malwersacjach pomagał mu jego brat, pośrednik finansowy. – Obracał pieniędzmi tak długo, by ukryć ich pochodzenie. Wówczas wracały do opata.

Pieniądze pochodziły z dotacji państwowych.

Vitorelli wydawał je na pełne przepychu życie: – wille, luksusowe hotele, narkotyki, rozpustę.

– Opat miał nabyć między innymi cztery domy w okolicach Rzymu. Podróżował po całym świecie, szastając pieniędzmi. – W ciągu jednego miesiąca potrafił wydać ponad 30 tysięcy euro.

W 2010 roku zajęła się nim policja ze względu na nadużycie ekstazy i kokainy.

Opat odwiedzał europejskie kluby gejowskie, w których uprawiał seks nawet z przypadkowo spotkanymi mężczyznami. Miał też płacić duże pieniądze za „usługi” młodych arabskich mężczyzn. W jednej z podrzymskich willi przyjmował kochanków. Udostępniał im zdjęcia swoich ust i swojego ciała, opatrując je sprośnymi komentarzami.

Opactwu na Monte Cassino przewodził od roku 2007.

W czerwcu 2013 roku złożył rezygnację – oficjalnie z powodów zdrowotnych..”..8

Nie mniejsze skandale były wywołane przez kardynała Theodore Edgara McCarricka, Marciala Maciela Degollado, arcybiskupa Józefa Wesołowskiego i wielu, wielu innych, o których nie warto nawet wspominać.

* * *

Przyszło nam żyć w czasach, gdy postęp cwałuje. Pęd ku Nowemu Wspaniałemu Światu jest coraz szybszy. Wehikuł postępu mknie z tak zawrotną prędkością, że podróżujący nie są nawet w stanie zauważać tego, co w szalonym pędzie przesuwa się za oknami…

Sacrum… profanum… już owych rzeczy, spraw nie sposób od siebie odróżnić…

I nie ma już prawdy, jest za to prawd wiele, ponieważ każdy z ludzi może teraz mieć swoją prawdę. No bo przecież za czasów Chrystusa nie istniały urządzenia rejestrujące, więc tak naprawdę to nie wiadomo co on rzeczywiście głosił – Jego słowa są „względne” więc „każdy może je oceniać zgodnie z własnym sumieniem”… a „Szatan nie istnieje, to tylko konstrukt myślowy mający symbolizować zło…9”

Zresztą… czy Jezus jest Bogiem? Przecież z ust najwyższego dostojnika kościelnego padły te słowa:

„Wierzę w Boga, nie w katolickiego Boga, nie istnieje Bóg katolicki, istnieje Bóg i ja wierzę w Jezusa Chrystusa, jego wcielenie. Jezus jest moim nauczycielem i moim pasterzem, ale Bóg, Ojciec, Abba, jest światłem i stwórcą. To jest moja Istota”10. Czyli Bóg (bóg?) jest jeden, w jednej osobie, a nie w Trójcy Świętej Jedyny, a Jezus to tylko Jego (jego?) inkarnacja zaledwie, a nie rzeczywiście odrębna Osoba (osoba?)…

A skoro tak… to można wreszcie zrozumieć, dlaczego „ojciec Bergoglio” (który lubi, gdy go tak nazywać) chowa krzyż za pasem, po to, aby nie drażnił religijnych uczuć żydów i muzułmanów. Nie klęka przed Najświętszym Sakramentem, bo go nogi bolą, ale chętnie, po wielokroć, klęka przed muzułmankami i więźniami, którym w Wielki Czwartek umywa stopy, całuje i jakoś wtedy nogi go nie bolą… No i głosi, że każdy człowiek pójdzie do nieba, twierdząc, że piekło nie istnieje, ani mąk piekielnych nie ma, że dobrzy trafią do „domu Ojca”, a źli zostaną unicestwieni, anihilowani?… „Ci, którzy okażą skruchę, otrzymają wybaczenie i zajmą miejsce pośród kontemplujących Boga. Natomiast ci, którzy nie wyrażą żalu, nie będą mogli otrzymać przebaczenia – znikną. Piekło nie istnieje, istnieje unicestwienie grzesznych dusz” – powiedział „ojciec Bergoglio” w wywiadzie dla lewicowej włoskiej „La Repubblica”.11 A skoro tak, to co jest? Tylko miłość, miłość i miłosierdzie, miłosierdzie!

Straszny sen

Którejś nocy, przed kilkoma laty miałem taki oto przerażający sen:

Był to radosny czas w dziejach Kościoła sandomierskiego. Oto bowiem wreszcie kolejny pasterz diecezji uznał, iż trzeba szybciej kroczyć z postępem i nie dać się wyprzedzać innym hierarchom.

Ogłosił zatem, że noc z 21 na 22 czerwca będzie dniem palenia konfesjonałów. Miało to oznaczać symboliczne uwolnienie wiernych z opresji tego starego groźnego, ponurego Kościoła i jednocześnie stanowić nawiązanie do radosnych starosłowiańskich tradycji i rytuałów, w których nowy, przyjazny wiernym Kościół nie dostrzegał już niczego groźnego, co by mogło zagrażać zbawieniu dusz. Wszak piekło jest puste, czy może nawet w ogóle go nie ma, a każdy i tak osiągnie wieczne zbawienie, bez względu na to, jaką drogą podąża. Bez względu na to w kogo lub w co wierzy, komu lub czemu cześć oddaje, albo nawet i w nic nie wierzy i nikogo nie czci – byleby kochał, kochał, kochał…

Biskup podszedł do mikrofonu i wypowiedział tylko dwa zdania, z których pierwsze było dosłownym wersetem z Koranu otwierającym każdy z jego rozdziałów-sur:

– W imię Boga litościwego i miłosiernego! Dość ucisku, dość niewoli – radujmy się!

Na te słowa krzyk wielki, zgiełk, piski, gwizdy i zamęt wielki powstał w katedrze. Tłum rzucił się, z czym kto tam miał i rozbijał stare, barokowe konfesjonały, a potem ich kawały, deski, a nawet drzazgi wynosił do ogrodu znajdującego się na południowym stoku Wzgórza Katedralnego i rozniecał z nich ogniska.

W ciemnościach nocy wysoko strzelały krwawe płomienie, wokół których tańczyły gromady ludzi. A niektórzy tańczyli nawet nago… Co młodsi skakali przez ogień, inni upijali się lub oszałamiali narkotykami, leżąc na wilgotnej od rosy trawie, a jeszcze inni łączyli się w pary, i prowadząc się za ręce, kierowali się w nieodległy mrok…

Obudziłem się przerażony. Bo gdyby ów sen miał się ziścić, to ostatnie czego by jeszcze światu brakowało, to byłby jeden światowy autorytet polityczny stojący na czele jednego rządu światowego, do czego wzywa nawet biskup Rzymu Franciszek…”12

Wielki ucisk i intronizacja pachamamy

Wydaje się, że świat jest przeklęty z powodu jawnego bałwochwalstwa popieranego przez Rzym w tygodniach poprzedzających niesławny Synod Amazoński. Rzeczywiście, bezpośrednio po intronizacji groteskowego i małpiego posągu pogańskiej bogini pachamamy w Wiecznym Mieście, seria nieszczęść spustoszyła ludzkość, co może być niczym innym jak boską karą za bluźnierstwo przywódców Kościoła.

Chociaż incydent z pachamamą z 2019 r. – jakkolwiek nikczemny – stał się niemal wszechobecne znaną i często opłakiwaną legendą w kronikach skandalu kościelnego, przypomnijmy pokrótce omawiane wydarzenia, abyśmy mogli lepiej uzasadnić (obecną sytuacje), co jest (wprawdzie) rewelacyjnie brzmiącą tezą.

4 października 2019 roku pogański idol pachamama został w pełni pokazany w Ogrodach Watykańskich. Tam „ona” stała się centrum czegoś, co można określić jedynie jako panteistyczną liturgię dżungli, z wieloma (w tym kapłanami) padającymi na twarz przed chtoniczną statuą, na co patrzyli kardynałowie kurii, a nawet sam „papież”. Świętokradcze wydarzenie zaostrzyło się, gdy „papież” błogosławił bożka.

7 października pachamama została wystawiona przed głównym ołtarzem w Bazylice Świętego Piotra – w miejscu grobu św., wznoszona w pochodzie. „Papież” przyłączył się do tej smutnej, małej parady i modlił się przed posągiem pachamamy.

Zapytany o rzekomą bałwochwalczą ceremonię w Bazylice Świętego Piotra, o. Paulo Suess – niemiecki ksiądz (i teolog wyzwolenia), który służył jako sekretarz generalny rady biskupów brazylijskich tubylczych duszpasterstwa (CIMI) i który jest zdolnym figurantem „duch synodu amazońskiego” – zbagatelizował skandal, mówiąc:

„Więc co? Nawet jeśli był to pogański rytuał, to nadal było nabożeństwem. Obrzęd zawsze ma coś wspólnego z uwielbieniem. Pogaństwa nie można lekceważyć jako nic. Co to jest zapłata? W naszych dużych miastach jesteśmy nie mniej poganie niż w dżungli”. Warto o tym pomyśleć. (Chrześcijanie stają się jak poganie dopow.)

15 października media katolickie zaczęły donosić, że Kościół Santa Maria in Traspontina, zgodnie z szerszym, totemistycznym środowiskiem Synodu Amazońskiego, pokazywał oburzający i poniżający obraz tubylczej kobiety topless karmiącej łasicę.

Wreszcie, 21 października, pokonany pobożną gorliwością w zanieczyszczeniu domu Bożego, Aleksander Tschugguel wyrwał pięć posągów Pachamamy z Santa Maria Traspontina i w akcie przynoszącym katartyczne zadośćuczynienie wiernym na całym świecie wyrzucił drewniane boginie z Ponte Sant’Angelo do trzewi Tybru. Powinno to być wstrząsające wezwanie do pokuty dla prałatów, którzy usankcjonowali splamienie świętej ziemi.

Jednak wielu pasterzy Kościoła pozostało upartych i – wymieniając pogańskie bełkoty i głuchoniemych kamiennych bożków na autentyczną liturgię i jedynego, prawdziwego, żywego Boga Trójjedynego – podwoiło swoje zauroczenie regresywnym naturalizmem. (…)

25 października „papież” złożył przeprosiny nie za jawne bałwochwalstwo w Watykanie, ale za usunięcie wstrętnego wizerunku pachamamy, błagając o przebaczenie tych, których uraził „pochówek na morzu” fałszywej bogini. „Papież” stwierdził następnie, że posągi zostały odzyskane z Tybru, sugerując, że można je wyeksponować podczas Mszy św. Na zakończenie Synodu 27 października.

Podczas Mszy św. Na zakończenie Synodu, zamiast fizycznie obecnego wizerunku pachamamy, papież Franciszek przyjął miskę używaną w obrzędach religijnych połączonych z bożkiem i umieścił ją na ołtarzu (wbrew normom liturgicznym). I tak haniebny spektakl, jakim był synod Amazoński, zatrzymał się. (pachamama – matka ziemia – roślina (panteizm) – natura – czyli intronizacja natury – matki ziemi – pachamamy, dopow.) (…)

Pismo mówi nam, że „bogami pogan są diabły” (Psalm 96: 5). I tak, chociaż wydaje się być poza grymasem, że klęska pachamamy co najmniej przekracza próg, aby zostać sklasyfikowanym jako typowe bałwochwalstwo w stylu Starego Testamentu, prawdą jest również, że promowanie kultu pachamamy przez Rzym było przynajmniej materialne (i być może dla niektórych formalne) igraszki z kultem diabła.

Być może, jeśli nasi ojcowie w wierze zbiorowo odzyskają zmysły, odwrócą bieg i wycofają się, świat może ujrzeć złagodzenie cierpień.

Ponieważ Rzym, siedzibę wikariusza Chrystusa na ziemi, można uznać za stolicę świata, diabelstwo, które dopuszczono tam podczas fatalnego Synodu Amazońskiego, było rodzajem twórczego anty-chrztu, poświęcenia ziemi mocom. z piekła. Czy to przez czynny gniew Boży, czy tylko przez pobłażliwą wolę Bożą, pozwalającą mrocznym mocom na czasowe przyzwolenie, człowiek przechodzi okres kary. Na dowód tego możemy wskazać na Pismo Święte:

(Kapł. 26: 16–17 „Jeżeli zaś nie będziecie Mnie słuchać i nie będziecie wykonywać tych wszystkich nakazów, jeżeli będziecie gardzić moimi ustawami, jeżeli będziecie się brzydzić moimi wyrokami, tak że nie będziecie wykonywać moich nakazów i złamiecie moje przymierze, to i Ja obejdę się z wami odpowiednio: ześlę na was straszne nieszczęście, wycieńczenie i gorączkę, które prowadzą do ślepoty i rujnują zdrowie. Wtedy na próżno będziecie siali wasze ziarno. Zjedzą je wasi nieprzyjaciele. Zwrócę oblicze przeciwko wam, będziecie pobici przez nieprzyjaciół. Ci, którzy was nienawidzą, będą rządzili wami, a wy będziecie uciekać nawet wtedy, kiedy was nikt nie będzie ścigał”.

Błagajmy więc biskupów, aby prosili Boga o przebaczenie za to, co wydarzyło się w październiku ubiegłego roku. Być może, jeśli nasi ojcowie w wierze, członkowie Magisterium Kościoła, zbiorowo odzyskają zmysły, odwrócą bieg i publicznie wycofają się z zepsucia, które z dumą ogłoszono światu kilka miesięcy temu, świat – dzięki nieskończonemu miłosierdziu Boga – może ujrzymy twoje udręki złagodzone.13 Ale co ważniejsze, czy nasi duchowi ojcowie okażą skruchę, tak jak ci, którzy kochają Boga, opłakują Go, gdy jest urażony. (cyt za: https://gloria.tv/post/LkbjHDz8RbXn1tGDyES3bF1ym – dostęp: 5 sie 2023).

Prof. Roberto de Mattei: incydent z anglikanami na Lateranie ukazuje skalę zamętu

W mocnych słowach prof. Roberto de Mattei skomentował to, co się wydarzyło 18 kwietnia w Bazylice św. Jana w Rzymie, określając odbywającą się tam ceremonię anglikańską mianem „pantomimy” i „zniewagą”, która wymaga potężnego zadośćuczynienia. Jak dodaje historyk, „Opatrzność Boża dopuściła do ukazania otchłani zamętu, w jakim pogrążony jest dziś Kościół”.

Włoski profesor, znawca historii Kościoła przytoczył sekwencję wydarzeń, by skomentować „epizod, który wydaje mu się poważny i znaczący”. O anglikańskiej celebracji – podobnie jak wiele innych osób – dowiedział się z oficjalnego komunikatu Kapituły św. Jana na Lateranie, opublikowanego 20 kwietnia 2023 r. Napisano w nim: „Kapituła Laterańska w osobie Jego Ekscelencji Guerino Di Tora, Wikariusza Kapituły, wyraża głębokie ubolewanie z powodu tego, co wydarzyło się we wtorek 18 kwietnia w Bazylice św. Jana w Rzymie. W rzeczywistości grupa około 50 kapłanów w towarzystwie swojego biskupa, wszyscy należący do wspólnoty anglikańskiej, odprawiała nabożeństwo przy głównym ołtarzu katedry w Rzymie, naruszając normy kanoniczne. Biskup Di Tora wyjaśnił również, że godny ubolewania incydent był spowodowany brakiem komunikacji”.

Prof. de Mattei zauważa, że bp Di Tora jest wikariuszem archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej, kardynała Angelo De Donatis, który z kolei jest wikariuszem generalnym papieża Franciszka dla diecezji rzymskiej. Biskup Di Tora przypisał to zdarzenie „brakowi komunikacji”. Z kolei gazeta „Il Messaggero” wyjaśniała, że jeden z anglikanów spośród grupy, która odwiedzała Rzym miał poprosić rzymskiego zakonnika o przesłanie na Lateran prośby, by móc odprawić mszę.

De Mattei komentuje, że „wydaje się jednak dziwne, by grupa pięćdziesięciu kapłanów uzyskała pozwolenie na koncelebrowanie przy głównym ołtarzu Bazyliki Laterańskiej bez okazywania celebretu, dokumentu wydawanego przez władze kościelne, pozwalającego księżom na godziwe sprawowanie Mszy i sakramentów. Gdyby to była tylko kwestia nieporozumienia, trzeba by powiedzieć, że niedopatrzenie władz laterańskich było tak wielkie, iż naraża odpowiedzialnych na śmieszność. Nawet zakładając, że tak było, nadal nie można przyjąć dobrej wiary anglikanów, gdyż nie mogli oni nie wiedzieć, że sprawowana przez nich posługa religijna pozostawała w otwartej sprzeczności z przepisami kanonicznymi Kościoła Rzymskiego. W każdym razie ich działanie ma posmak prowokacyjny, niezależnie od tego, czy władze laterańskie były współwinne, czy nie. Ale oprócz przypisania odpowiedzialności pozostaje bardzo poważny zakres wydarzenia” – pisze Włoch.

I wyjaśnia, że rzymska katedra nie jest jak katedra św. Piotra, jak wielu uważa. Jest katedrą św. Jana na Lateranie, zwaną „Arcybazyliką”, najważniejszą z czterech głównych bazylik papieskich. „Łaciński napis wyryty na marmurze fasady Arcybazyliki głosi: Omnium Urbis et Orbis Ecclesiarum Mater et Caput — Matka i Głowa Kościoła Powszechnego”.

Lateran po prostu jest „miejscem papieskiego tronu, symbolem władzy i magisterium Biskupa Rzymu. I to właśnie na ołtarzu Biskupa Rzymu (czyli ołtarzu papieskim) odbyła się anglikańska ceremonia. To na tronie zarezerwowanym dla papieża zasiadał biskup, który przewodniczył nabożeństwu. Jonathan Baker był przez wiele lat przywódcą masońskim, jest rozwiedziony i ożenił się ponownie, na co zezwala kościół anglikański, ale przede wszystkim w oczach Kościoła katolickiego nie jest nawet biskupem” – zauważa prof. de Mattei.

Wyjaśnia on istotę schizmy, jaka się dokonała w następstwie działań króla Anglii Henryka VIII (1534–1547). To za jego panowania wszystkie święcenia kapłańskie były udzielane zgodnie z obrządkiem rzymskim i uznawane za ważne. W 1550 r. wszedł w życie Modlitewnik powszechny Edwarda VI, w którym rzymski pontyfikał został zastąpiony nowym – według teologii katolickiej – wadliwym ordynałem (wady formy i intencji). Ten porządek nie tylko zaprzeczył sakramentowi święceń kapłańskich, ale wyeliminował także Mszę św. – „wszelką ideę ofiary i konsekracji chleba i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa” – zastępując ją „wieczerzą”.

Królowa Elżbieta I (1558-1603) wybrała na arcybiskupa Canterbury Matthew Parkera, wyświęconego na kapłana już według edwardiańskiego porządku, a więc nieważnie. Parker z kolei wyświęcił innych biskupów anglikańskich zgodnie z ordynałem Edwarda VI, więc wszyscy ci nowi „biskupi” także są nieważnie wyświęceni, a w konsekwencji cały episkopat anglikański jest nielegalny z punktu widzenia Kościoła katolickiego.

Potwierdził to m.in. papież Leon XIII w Liście Apostolicae curae z 13 września 1896 r., który odnowił dekrety swoich poprzedników, uroczyście ogłaszając, że z powodu braku formy i intencji „święcenia dokonane według obrządku anglikańskiego były i są absolutnie nieważne i całkowicie nielegalne”. Papież Benedykt XVI potwierdził ten dekret w konstytucji apostolskiej Anglicanorum coetibus z 4 listopada 2009 r.

Innymi słowy, komentuje de Mattei, „biskupi anglikańscy nie są biskupami, księża nie są kapłanami, a msze, które odprawiają, nie są prawdziwymi Mszami”. Tym samym, papieski ołtarz św. Jana na Lateranie stał się „sceną pantomimy, obrażającej autorytet Stolicy Apostolskiej i wiarę katolicką. Oświadczenie takie jak to wydane przez Kapitułę Laterańską, poza dobrymi intencjami, jest całkowicie niewystarczające, ponieważ to, co się wydarzyło, jest zniewagą, która zasługuje na solidne zadośćuczynienie. A jeśli z czyjejś strony nie było złośliwości, sprawa wydaje się tym poważniejsza, że oznacza to, iż Opatrzność Boża dopuściła do ukazania otchłani zamętu, w jakim pogrążony jest dziś Kościół” – puentuje znawca historii Kościoła. (cyt za: Źródło: voiceofthefamily.com, przeł. AS: https://pch24.pl/heretyk-anglikanski-i-mason-odprawil-msze-w-papieskiej-bazylice-na-lateranie/

[w:]

https://pch24.pl/prof-de-mattei-incydent-z-anglikanami-na-lateranie-ukazuje-skale-zametu/ – dostęp: 5 sie 2023].

Najnowszych znaków wskazujących na zbliżający się koniec czasów jest więcej. Teraz należy czekać na odbudowę Świątyni Jerozolimskiej…

PROROCTWA I ZNAKI KOŃCA ŚWIATA W CHRZEŚCIJAŃSTWIE

Koniec świata według Biblii, świętych i Ojców Kościoła

Nauka o końcu obecnego świata, sądzie ostatecznym i wyrugowaniu zła raz na zawsze z historii człowieka jest charakterystyczna dla religii żydowskiej i chrześcijańskiej. Ojciec Aleksander Mień zauważa:

„Ani jedna starożytna religia nie dawała wiary w możliwość całkowitego i ostatecznego wykorzenienia zła ze świata stworzonego, chociaż w wielu z nich wyczuwalna była konieczność moralnego odrodzenia. Jedynie prorocy Starego Testamentu przepowiadali nadejście Sądu Bożego, który oczyści i przeobrazi porządek świata. Sąd ten zapoczątkowany został jeszcze w Starym Testamencie, gdy grzechy ludu Bożego pociągały za sobą odwet. Niebywałej jednak ostrości nabiera on z rozpoczęciem nauczania Jezusa Chrystusa. „A sąd polega na tym, że Światło przyszło na świat, lecz ludzie bardziej umiłowali ciemność aniżeli światło (J 3, 19)”.

Sąd trwa do dzisiaj w skali globalnej; przepowiedziane to zostało w Ewangeliach i Apokalipsie. Czytamy, że „ludzie będą mdleć ze strachu, w oczekiwaniu wydarzeń zagrażających ziemi” (Łk 21, 26), że pojawi się Bestia, na której głowach napisane będą imiona bluźniercze („A cała ziemia w podziwie powiodła wzrokiem za Bestią /…/ i Bestii pokłon oddali, mówiąc: Któż jest podobny do Bestii?”). Zatruta ziemia, powietrze, trzecia część oceanów świata, wyginęła trzecia część żywych stworzeń (Ap 8, 7 nn; 13, 1 nn). I Bestii dane było wszcząć walkę ze świętymi i „zwyciężyć ich”. Wszyscy krzyczą „pokój i pomyślność”, lecz nowe kataklizmy wstrząsną ziemią…

Były takie czasy, gdy o tego rodzaju proroctwach wypowiadano się z szyderstwem. Jednakże w naszym wieku14, wieku Oświęcimia i Hiroszimy, nawet ludzie dalecy od wiary, mimowolnie zaczęli mówić językiem apokaliptycznym.

Dobro i zło świata polaryzuje się, bitwa między nimi nabiera coraz bardziej zaciętego charakteru. Nikt nie może pozostać obojętny. Burze dziejowe to zwiastuny Sądu Ostatecznego i tak samo jak nasiona dobra, które kiełkują w ludziach, przygotowują ostateczny triumf Prawdy Bożej”.15

Tak więc, w miarę upływającego czasu coraz bardziej zbliżamy się ku końcowi świata, powtórnemu przyjściu Pana Jezusa i strasznemu dniowi Sądu Powszechnego i Ostatecznego.

Chociaż czas tych wydarzeń nie jest znany, ponieważ tak postanowił Pan Bóg, to jednak ujawnił On ludziom pewne znaki, jakie będą je poprzedzać. Owe znaki to: głoszenie Ewangelii na całym świecie przez długi okres, który Pismo Święte określa jako Królestwo Chrystusa, nawrócenie Żydów, przyjście z nieba proroków Eliasza i Henocha16 celem ostatniej próby nawrócenia ludzkości, objawienie się wielu fałszywych proroków i Antychrysta, który będzie atakował Cerkiew Bożą i jej wierzących członków z bezprzykładną gwałtownością i obłędem, powszechna apostazja od wiary, trzęsienia ziemi, wojny, choroby – na niespotykaną dotąd w dziejach ludzkości skalę, dziwne znaki na niebie, poruszenie ciał niebieskich, zniszczenie świata przez ogień.

Czasy ostateczne zawsze intrygowały ludzi, sporo jest też tekstów zaliczanych do literatury pobożnościowej, a dotyczących właśnie tychże czasów. A oto jeden z nich, który prezentujemy jako przykład:

„SŁOWO ŚWIĘTEGO PROROKA IZAJASZA

SYNA AMOSA

z lamentem i płaczem po objawieniu mu przez Ducha Świętego, co ma się wydarzyć w dni ostatnie (…)

Tak powiada Pan:

Słuchajcie, synowie człowieczy, i posłuchajcie słów z ust moich. Nakłońcie uszu swoich ku radom języka mego. Wy ludźmi moimi jesteście, a jam jest Pan Bóg wasz. Wykupiłem was krwią swoją z diabelskiej niewoli i nazwałem was, że synami moimi jesteście. Ale wy nie jak ojcowi służyliście, nie ulegliście mi jako Panu, lecz obcy byliście chwale mojej. I w cuda moje nie uwierzyliście a odrzuciliście wszystkie przykazania moje. Przeto będzie ręka moja na was w dni ostatnie i wyleję na was gniew swój, i odtrącę was od serca swego. Bo ziemia napełniła się bezprawiem, zagasła pokora, a chlubą pycha stała się. Zawiść i kłamstwa was toczą, nieprawość się rozpleniła. Prawda została zgładzona, a kłamstwo spowiło ziemię. Dzieci znieważają ojców swoich, ojcowie zaś na dzieci spoglądać będą ze wstrętem. I brat brata znienawidzi, i przyjaciel przyjacielowi zazdrościć będzie. I odda matka dziecko swe na rozpustę, a dzieci przed rodzicami wstydu mieć nie będą. A nauczyciele ich obłudnicy i pijanice, a mnisi ich rozpasani w czynach i słowach. A książęta ich będą niemiłosierni, a sędziowie niesprawiedliwi. I nie będzie, kto by ochronił sierotę przed ręką możnego, i zapłaczą sieroty i wdowy, bo nie masz dla nich pomocnika ni obrońcy. Bo książęta nie zapanują nad możnymi, a możni nie zaznają litości nękając ubogich. I zapragnie kobieta posiąść mężczyznę, a nie mężczyzna kobietę. I będą znaki na słońcu i na księżycu, i głód zapanuje we wszystkich krajach waszych. I będzie zamęt i rozpacz w narodach, i lamenty po miastach. I włożę zapalczywość do serc władców waszych i wojny wybuchną we wszystkich krańcach. I nie ustanie w walce ród z rodem, i nie przerwie walki plemię z plemieniem i miasto z miastem. Powstanie ojciec naprzeciw syna swojego z orężem, i syn na ojca swojego dobędzie miecza. Brat na brata swojego ukuje włócznię a przyjaciel na przyjaciela naszykuje strzałę. I niewolni wyszydzą wolnego, a żywy martwemu zazdrościć będzie. Biada wtedy ciężarnym i karmiącym! Sprowadzę bowiem pułki obce na ziemię waszą i będziecie powodem radości dla wrogów. Dopuszczę, by ci, co was nienawidzą, czerpali z was zyski, i ci, co nie znają Boga, by wami władali. I pohańce zniewolą córy wasze za ogrom nieprawości waszej, i dziewice wasze zniesławią. I wysługiwać się będą poganom synowie i córki wasze, a krew wasza popłynie jak woda obficie. Mężni wasi od miecza zginą, i umykać będziecie przed wrogami swymi. Uciekać zaczniecie i od strachu samego, gdy nikt was nie goni, i zlękniecie się tam, gdzie nikt was nie straszy. I jeden zbrojny stu was pogoni, a przed stoma pobieży was tysiąc, bo zalęgnie się strach w sercach waszych. A ciała wasze będą na strawę ptakom powietrznym i zwierzętom ziemskim, a kości obnażone na hańbę przed każdym stworzeniem. I oto miasto, co dziś żyje, jutro już puste będzie, a inne zdobyte, i zejdą się z siedmiu miast, by zaludnić jedno.

O, biada ci, przeklęty rodzie człowieczy, bo ja do was mówiłem, a wyście mnie nie słuchali, uczyłem was, lecz wy nie zważaliście. Bo byliście niczym żmija głucha, stulająca uszy swoje, by nie słyszeć głosu zaklinaczy. Dlatego spuszczę na was rękę moją z gniewem, oblicze moje w zapalczywości okażę, a oko moje jako lew spojrzy na was srodze. Odtrącę was od serca mojego, sprowadzę na was gniew swój, swoją zapalczywość na was wyleję. (…)

Pomnożyliście wszelką, obłudę i wszelką niesprawiedliwość umiłowaliście. przeto uczynię wam niebo jakby miedziane, o ziemię jakby żelazną, i nie ześle niebo rosy swojej ani ziemia nie da owocu swojego. I opustoszeje ziemia wasza, zeschną drzewka oliwne i pola nie dadzą pokarmu. Jeśli kto wysieje sto miar zboża, to zbierze jedną. (…)

I uczynię pustym każde miasto wasze i cerkwie opustoszeją, i nie będzie komu do nich przychodzić ani nawet żebraka przy bramie cerkiewnej nie będzie. I domy wasze przeznaczę na wyniszczenie (…) Złoto zaś i srebro, i szaty bogate po drogach leżeć będą, ale nie będzie nikogo, kto by je brał czy ich dotykał bo wszyscy z głodu mrzeć będą. Krasa dziewczęca w nice się obróci. I wtedy każdy nasyci się ciałem bliskiego swego. I zjedzą ojcowie dzieci swoje, a dzieci rodziców swych nie oszczędzą, boście napełnili ziemię bezprawiem, i umiłowali nieprawość, i światłoście porzucili i ciemność przyjęli, i wszystkie lata żywota swego żyliście w rozpuście, szaleństwie i śmiechu.

(…) nie będzie wtedy świątyni bez trupa ani starczy grabarzy, by pogrześć zmarłych, bo każdy chorobą tknięty będzie i smutek serca wasze ogarnie. Ześlę śmierć srogą, i cesarz nie ujmie się za ludem swoim lud za cesarzem. Nie zlituje się ojciec nad synem ani syn nad ojcem. I nie będzie u was miejsca radości, lecz płacz i lament. Wtedy (…) wszyscy wołać będą i krzyczeć: Biada nam bracia, cośmy uczynili, i oto giniemy już marnie! I nie zobaczą ust śmiejących się, lecz wzywające, ani krtani weselącej się, lecz wołającą. I nie będzie u was wtedy ani śmiechu, zabawy, ani wszelkich harców diabelskich. I nie będzie koni szybkich ani szat ozdobnych, a zaczniecie padać umierając, przyjaciel z przyjacielem a brat z bratem się obłapiając. I wtedy dziecko umrze matce na rękach, a matka skona objąwszy się z córką. I będzie u was tylko jęk gorzki i od krzyku głosów waszych ziemia zadrży, słońce ściemnieje, a księżyc przemieni się w krew (…) I wtedy Antychryst jawnie chodzić zacznie z biesami swoimi, zwodząc i gubiąc ludzi. A będzie do czasu, póki z niebios nie zstąpi Pan Bóg Sabaoth, odpłacając każdemu według uczynków jego”.17

A teraz przyjrzyjmy się po kolei poszczególnym znakom, które mają poprzedzić ostateczny kataklizm i zniszczenie naszej planety, a także powtórne przyjście Jezusa w chwale:

Ewangelia będzie głoszona na całym świecie18

Pierwszym i najważniejszym ze znaków zbliżającego się końca czasów, w zgodnej opinii teologów będzie głoszenie Ewangelii Jezusa wszystkim ludom na całej ziemi.

Oczywiście nie musi to oznaczać, że wszyscy się nawrócą i przyjmą Chrystusa za swego pana, istotne jest to, że każdy człowiek będzie miał szansę na poznanie Go, na usłyszenie o Nim, a to czy Ewangelię przyjmie, czy też ją odrzuci będzie jego wolnym wyborem. O tym fakcie, jako o znaku zbliżającego się końca świata wyraźnie mówi Pismo Święte:

„A ta Ewangelia o królestwie będzie głoszona po całej ziemi, na świadectwo wszystkim narodom. I wtedy nadejdzie koniec”.

(Mat 24, 14 BT19)

Jezus jednakże wyraźnie zaznacza, że owo głoszenie Ewangelii nie musi przynieść spodziewanego efektu:

„Czy jednak Syn Człowieczy znajdzie wiarę na ziemi, gdy przyjdzie?”

(Łuk 18, 8 BT)

Żydzi nawrócą się do Chrystusa20

Drugim – chociaż niekoniecznie chronologicznie drugim – ze znaków zbliżającego się końca świata i Dnia Sądu będzie „dopełnienie liczby Izraela”, czyli uznanie przez naród żydowski Jezusa za oczekiwanego Mesjasza. Nie oznacza owo, że k a ż d y Żyd musi Jezusa uznać za Chrystusa, ale wystarczy że uczni to większa część tego narodu, że uczyni to wielka liczba Żydów. Na ów temat także znajdujemy informacje w Biblii:

„Wiele dni bowiem synowie Izraela będą bez króla i bez zwierzchnika (…). Lecz potem nawrócą się synowie Izraela i będą szukać Pana Boga swego i króla swego Dawida21; z drżeniem pospieszą do Pana, do Jego dóbr u kresu dni”.

(Oz 3, 4 – 5 BT)

„Nie chcę jednak, bracia, pozostawiać was w nieświadomości co do tej tajemnicy (…) że zatwardziałość dotknęła tylko części Izraela aż do czasu, gdy wejdzie [do Kościoła] pełnia pogan. I tak cały Izrael będzie zbawiony, jak to jest napisane: przyjdzie z Syjonu wybawiciel, odwróci nieprawość od Jakuba”.

(Rzym. 11, 25–26 BT)

Powszechna apostazja ludzkości od prawdziwej wiary i pojawienie się Antychrysta22

Kolejnym znakiem, świadczącym, że zbliża się koniec, będzie powszechne odstępstwo ludzi od prawdziwej wiary, ukoronowane pojawianiem się Antychrysta. W tym samym czasie niepomiernie będzie wzrastać niesprawiedliwość, a także wystygnie miłość w sercach ludzkich. Chociaż ludzkość od czasu upadku Prarodziców zawsze grzeszyła, to jednak nigdy nie aż tak i nie w taki sposób, odrzucając wszelkie pozytywne wzorce i ideały, jak to będzie miało miejsce w czasach ostatecznych. Ludzkość ulegnie zdemonizowaniu na niespotykaną dotąd skalę. Pojawi się wielu fałszywych nauczycieli religijnych propagujących pod pozorami prawdy nauki demonów. Czynić będą oni znaki i cuda kłamliwe, aby zwieść jak największą liczbę ludzi i odciągnąć ich od Boga. Wtedy też nienawiść, zazdrość, rozpusta, morderstwa, wojny będą na porządku dziennym, aż w końcu objawi się Antychryst, czyli istota ludzka całkowicie oddana złu. Prawdziwy syn Szatana, który będzie żądał aby mu oddawano cześć boską. Nastanie także wówczas czas ostatecznego wyboru – ludzie zostaną opieczętowani znakiem Szatana na czołach lub rękach i tylko ci będą pełnoprawnymi członkami tamtoczesnego społeczeństwa. Osoby wierne Bogu, które nie przyjmą diabelskiego znamienia będą prześladowane. A to co Biblia mówi na temat Antychrysta:

„Dzieci, jest już ostatnia godzina, i tak, jak słyszeliście, Antychryst nadchodzi (…)”

(1 Jan 2, 18 BT)

Będzie kłamcą i oszustem, przepełnionym demoniczną pychą:

„Któż zaś jest kłamcą, jeśli nie ten, kto zaprzecza, że Jezus jest Mesjaszem? Ten właśnie jest Antychrystem, który nie uznaje Ojca i Syna”.

(1 Jan 2, 22 BT)

„Niechaj was w żaden sposób nikt nie zwodzi, bo [dzień ten nie nadejdzie], dopóki nie przyjdzie najpierw odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia, który się sprzeciwia i wynosi ponad wszystko, co nazywa się Bogiem lub tym, co odbiera cześć, tak że zasiądzie w świątyni Boga dowodząc, że sam jest Bogiem”.

(2 Tes. 2, 3 – 4 BT)

Nawiązując do tego Hieromnich Gabriel Hagioryta poucza:

„Zgodnie z opinia współczesnych starców i przepowiedniami świętych Ojców, mieczem zwycięstwa i samoobrony dla ostatnich chrześcijan będzie MODLITWA JEZUSOWA.23 Chrześcijaństwo przez krótki czas będzie prześladowane, działalność Cerkwi ograniczona, nie będzie istniała możliwość częstej spowiedzi i regularnego przyjmowania św. Eucharystii, wtedy jedynym pocieszeniem i źródłem łaski Świętego Ducha będzie modlitwa Jezusowa. Za jej pośrednictwem zjednoczymy się z Jezusem Chrystusem, Który dla swoich wiernych sług wszelkie cierpienia czasów ostatecznych uczyni znośnymi i w miarę łagodnymi.

Dlatego Bóg Najwyższy w owym trudnym okresie wielu pobożnym ludziom ześle dar modlitwy Jezusowej. Ona im dopomoże przetrwać wszelkie próby i pokusy, i zostać wiernymi sługami Chrystusa do końca, który będzie początkiem niekończącej się wieczności.

Dlatego też poznanie i odmawianie modlitwy Jezusowej obowiązuje wszystkich chrześcijan, którym drogie i upragnione jest życie wieczne”.24

Przybycie Henocha i Eliasza

Jak wiemy z Biblii, dwóch starotestamentowych proroków – Henoch i Eliasz – aż dotąd nie umarło, bowiem zostali oni w ciałach zabrani przez Boga do nieba, gdzie żyją, oczekując czasów końca, kiedy to mają wrócić na ziemię, aby po raz ostatni dać ludzkości szansę nawrócenia się i porzucenia Szatana. W czasach ostatecznych mają pojawić się w Jerozolimie, aby – przez głoszenie zbawiennych nauk – wpłynąć na ludzi, nakłaniając ich do refleksji i opamiętania, jednocześnie nawołując do nawrócenia się na drogę prawdy. To zdarzenie zapowiedział sam Jezus:

„Istotnie, Eliasz przyjdzie najpierw i naprawi wszystko..”.

(Mar. 9, 11 BT)

Zdaje się owo potwierdzać także dość zagadkowy fragment Objawienia św. Apostoła Jana, w którym jest mowa o dwóch świadkach, którzy będą prorokować i nawoływać ludzi do pokuty:

„Dwom Moim świadkom dam władzę, a będą prorokować obleczeni w wory, przez tysiąc dwieście sześćdziesiąt dni”

(Obj. 11, 3 BT)

Oczywiście Antychryst, czując się zagrożonym z ich strony, nie pozwoli, aby wywierali ów zbawienny wpływ na chrześcijan, których będą utwierdzać w wierze, dając im przykład świętego życia. Nie pozwoli, aby Henoch i Eliasz działali bezkarnie. Dlatego też zostaną oni zabici, a ich ciała leżeć będą na ulicach Jerozolimy, ale Bóg nie dopuści, by ponieśli tak sromotną klęskę:

„A po trzech i pół dniach duch życia z Boga w nich wstąpił i stanęli na nogi. A wielki strach padł na tych, co ich oglądali. Posłyszeli oni donośny głos z nieba do nich mówiący: «Wstąpcie tutaj!» I w obłoku wstąpili do nieba, a ich wrogowie ich nie zobaczyli”.

(Obj. 11, 11 – 12 BT)

I wówczas już ostatecznie przebierze się miara gniewu Bożego, a ludzkość dotknie fala potwornych kataklizmów.

Niezwykłe znaki, klęski, wojny, choroby, głód, trzęsienia ziemi25

Kolejny znak zbliżającego się końca świata i paruzji Jezusa to kataklizmy na niespotykaną dotąd skalę, dziwne znaki na niebie, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, nowe, nieznane wcześniej choroby oraz nieustanne wojny, a także głód nękający znaczną część ludzkości. Będą się wówczas działy rzeczy tak niezwykłe, że aż moce niebieskie będą poruszone. Co można rozumieć, iż zostanie w jakiś totalny sposób zachwiana równowaga w naturze, i to nie tylko na ziemi, ale być może i w jej najbliższym sąsiedztwie, w kosmosie.

„Będziecie słyszeć o wojnach i o pogłoskach wojennych; uważajcie, nie trwóżcie się tym. To musi się stać, ale to jeszcze nie koniec! Powstanie bowiem naród przeciw narodowi i królestwo przeciw królestwu. Będzie głód i zaraza, a miejscami trzęsienia ziemi. Lecz to wszystko jest dopiero początkiem boleści”.

(Mat. 24, 6 – 8 BT)

„W owe dni, po tym ucisku, słońce się zaćmi i księżyc nie da swego blasku. Gwiazdy będą spadać z nieba i moce niebieskie zostaną wstrząśnięte”.

(Mar. 13, 24 – 25 BT)

„Będą znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga narodów bezradnych wobec szumu morza i jego nawałnicy. Ludzie mdleć będą ze strachu, w oczekiwaniu wydarzeń zagrażających ziemi. Albowiem moce niebios zostaną wstrząśnięte”.

(Łuk. 21, 25 – 26 BT)

A gdy już dopełni się miara zła, zepsucia i niegodziwości świat zostanie zniszczony przez ogień:

„A to samo słowo zabezpieczyło obecnie niebo i ziemię jako zachowane dla ognia na dzień sądu i zguby bezbożnych ludzi. (…) Jak złodziej zaś przyjdzie dzień Pański, w którym niebo ze świstem przeminie, gwiazdy się w ogniu rozsypią, a ziemia i dzieła na niej zostaną znalezione.

(2 Piotr 3, 7; 10 BT)

Wtedy objawi się Pan, aby odbyć na sąd nad narodami.

Chcę jeszcze powrócić do pojawienia się Antychrysta i opieczętowania posłusznych mu (bądź oszukanych) ludzi na rękach lub czołach, tak aby każdy kto nie został opieczętowany nie mógł ani kupować, ani sprzedawać. Otóż Cerkiew Prawosławna, a przede wszystkim partykularny Kościół Grecji zaniepokoiło wprowadzanie kodu kreskowego i kart elektronicznych, co ma jakoby oznaczać „początek końca”. Na dowód tego jak bardzo zacytuję tekst anonimowo wydanej – w środowiskach prawosławnych polskich, anonimowej broszury, będącej częściowym przekładem broszury wydanej w Moskwie, a zajmującej się podobną tematyką:

„NUMER KODOWY. PIECZĘĆ ANTYCHRYSTA

WSTĘP

Ludzie wierzący w Boga a nawet socjologowie czasów obecnych dostrzegają i coraz bardziej uświadamiają odrażający i upadły obraz człowieka współczesnego w dotychczasowej historii chrześcijaństwa. Aktualny stan rodzaju ludzkiego potwierdza nadejście czasów Apokalipsy, czasów ostatecznych, okresu antychrysta i rychłego drugiego przyjścia Jezusa Chrystusa na ziemię. Zasadniczymi znakami epoki są: odstępstwo od Boga, zorganizowany i wojujący ateizm, przedpotopowa sodomska rozpusta i rozwiązłość obyczajów oraz niesłychane odkrycia elektroniczno–satelitarne, które w całej swej doskonałości zostaną wykorzystane podczas dyktatorskiej władzy antychrysta. Zatem nie bez powodu świat trwoży się i niepokoi, widząc narastający anarchizm polityczno–ekonomiczny i przeczuwając katastroficzne jego następstwa mieszkańcom Ziemi.

Jedyne i prawdziwe wyjście z zaistniałego labiryntu anarchii i pokus może ukazać i zapewnić Cerkiew Prawosławna, która mocą Świętego Ducha większość wydarzeń apokaliptycznych przepowiedziała swym wiernym i jest w stanie udzielić im niezbędnej porady oraz okazać skuteczną i zbawienną pomoc duchową.

Pierwsze wzmianki o czasach ostatecznych znajdujemy w Piśmie Świętym Starego i Nowego Testamentu. W Starym – proroctwa Daniela, rozdział siódmy. W Nowym: oprócz Ewangelii, wspomina o nich Św. Ap. Paweł w II liście do Tesaloniczan, rozdział drugi; oraz św. Ewangelista Jan Teolog w Apokalipsie, ukazał nawet liczbę zwierzęcia: Sprawił (antychryst), Że wszyscy: mali i wielcy, bogaci i ubodzy, wolni i niewolnicy otrzymają znamię na prawej ręce albo na czole, tak, że nikt nie będzie mógł kupić, ani sprzedać, kto nie będzie miał znamienia: imienia bestii lub liczby jej imienia. Tu jest potrzebna mądrość. Kto ma rozum, niech przeliczy liczbę bestii, liczba to bowiem człowieka. A liczba jego sześćset sześćdziesiąt sześć (13, 16–18).

1. SYSTEM 66626

„Świat dzisiaj został zaplątany w sieci przemyślanej, tajemniczej zmowy, której promotorem jest – książę tego świata. Pod jego wpływem i kierownictwem wybrana elita intelektualistów, bankierów, działaczy politycznych i wpływowych liderów opracowała plan zagarnięcia władzy w całym świecie. Ich wspólny i dawny cel – wzięcie pod swoją kontrolę każdego kontynentu, wszelkich organizacji publicznych i każdego człowieka z osobna, mieszkającego na kuli ziemskiej. W jaki sposób to osiągnąć? Oczywiście przy pomocy komputera. Ogólnoświatową kontrolę można zrealizować, rejestrując każdego człowieka w komputerze. W czasie specjalnie zwołanej Konferencji liderów Wspólnego Rynku w Brukseli, w lutym 1975 r. radca Eldman oficjalnie stwierdził, że został opracowany system elektroniczny, który wyprowadzi świat z powstałego chaosu. Eldman oficjalnie „odkrył” gigantyczny Komputer „Bestię”, zajmujący trzy piętra w 13–kondygnacyjnym budynku, zbudowanym na planie zniekształconego krzyża.

Ta potworna maszyneria potrafi bezbłędnie i szybko przyswoić numer każdemu człowiekowi na świecie. Po tym, gdy każdy otrzyma swój numer, rozpocznie się jego tatuowanie laserem pod skórę prawej ręki lub na czole, w sposób niedostrzegalny dla oczu. Maszyneria „Bestia”. Cóż to takiego? Gra słów, zła ironia czy tylko przypadek? Na nieszczęście smutna rzeczywistość. W ten sposób, „imię” komputera identyfikuje się ze zwierzęciem, o którym pisze św. Apostoł Jan w Apokalipsie. Godnym uwagi pozostaje fakt, że liczba Międzynarodowego Kodu Bankowego Komputerów, jest zgodna z przepowiednią: 666.

W słowniku biblijnym teologa Adama Klarka (1398) powiedziane jest: liczba zwierzęcia będzie zbudowana 18–tu cyfr: 6+6+6. Na podstawie tego systemu cyfr powstała Międzynarodowa Karta Kredytowa, powołana do tego aby w najbliższym czasie zawiesić i anulować system pieniężny a także wszelka wolutę świata stając się, Jedyną Światową Walutą antychrysta. Pierwsze trzy jej cyfry – międzynarodowy kod – 666, zatem kod kraju (na przykład, USA – 102).

Kod miasta, numer osobisty itd. Asocjacja EAN dodała do ówczesnego Związku dziesięć trzycyfrowych kodów (prefiksów) – z 460 po 469 – zadbali. Z zachodnich publikacji wiadomo jest, że karty te są już przygotowane i będą wydawane przez „jedyną i centralną organizację”, której sztab znajduje się w Brukseli. W czasach obecnych ostatnim stopniem do wykrystalizowania się zwierzęcia, jest międzynarodowa karta kredytowa, posiadająca kod „666”.

Tym, którzy nie znają Pisma Świętego i Bożego ostrzeżenia o tych dniach, nawet do głowy nie przyjdzie, że wszystkie udogodnienia techniki komputerowej, przejście na „elektroniczny pieniądz” – jest dziełem antychrysta, przygotowaniem do zawładnięcia władzy nad światem. Niebezpieczeństwo tych czasów dla chrześcijan, polega na tym, że możemy wpaść w sieci szatana tego nie wiedząc i nie zauważając, będąc po prostu oszukani. Nie tylko ten, który przyjmuje znak zwierzęcia, lecz również ten który korzysta z jakichkolwiek dokumentów z imieniem lub liczbą imienia zwierzęcia (666), jest uczestnikiem systemu antychrysta.

Ci, którzy przyjmą pieczęć na siebie będą ostatecznie należeli do szatana, ponieważ jest to forma oddania pokłonu „zwierzęciu”. W danym wypadku, liczba „666” symbolizuje liczbę imienia antychrysta, który będzie ogólnoświatowym władcą w ciągu 3,5 roku przed swoim ostatnim porażeniem i śmiercią. Dlatego każdy, który przyjmie jego znamię, stanie się własnością szatana, jego zwolennikiem.

2. SYSTEM KODOWY

Komputery są tak zbudowane, że nie przyjmują liczb. Dlatego naukowcy wynaleźli system kreskowy przez zestawienie określonych znaków w postaci poprzecznych linii, które specjalnymi elektronicznymi przyrządami wylicza komputer, rozszyfrowuje i natychmiast podaje odpowiednie informacje. Między znakami zawarte są liczby w celu ich interpretacji. Pod wyszczególnionymi kreskami nie są ukazane cyfry. Te właśnie znaki, oznaczają liczbę „6”.

Kod „666” stanowi standard Wspólnego Rynku. Odnalezienie „szóstki” nie jest trudne do sprawdzenia. Należy porównywać je z krótkimi liniami, pod którymi ukazana jest cyfra „6”. „Tutaj potrzebna jest mądrość. Kto ma rozum, niech obliczy liczbę zwierzęcia; jest to bowiem liczba człowieka. A liczba jego jest sześćset sześćdziesiąt sześć” (Obj. 13, 18). Takie znaki, KODY KRESKOWE spotykamy na wszelkich produktach i towarach. Za ich pośrednictwem i udziałem komputerów, będzie kontrolowany handel i uwarunkowane kupno i sprzedaż żywności.

3. NOWY PORZĄDEK ŚWIATOWY

W czasopiśmie „Wołanie Ewangelii nr 9”, pojawił się interesujący artykuł pod redakcją D. Englida, na temat komputera „bestii”, znajdującym się w rezydencji Unii Europejskiej. Niewidzialny tatuaż na czole; może być wykonany w sposób niewidzialny. Człowiek w specjalnym pomieszczeniu wyciąga rękę w określone miejsce lub odwraca się do niego twarzą. W tym czasie laserowy przyrząd zacznie działać.

Znak taki wyświetlony zostanie przy pomocy promieni ultrafioletowych, przyrządów laserowych a także innych centrów płatniczych. Liderzy Wspólnego Rynku sugerują, że w czasach obecnych cały świat potrzebuje takiego systemu pieniężnego, który wyprowadziłby świat ze zbliżającej się katastrofy elektronicznej, która anulowałaby dowolne systemy pieniężne. Wówczas nikt nie mógłby kupować, ani sprzedawać bez tej liczby. Wystarczy pracownikowi Techniki Obliczeniowej (EWM) nacisnąć na klawisz i będzie on posiadał dane o każdym mieszkańcu ziemi. W San Laosie został zbudowany komputer, który będzie obsługiwał wszystkie banki USA. Komputer ten jest zdolny w ciągu siedmiu sekund wydać dane o możliwościach płatniczych dowolnego obywatela kraju. W Waszyngtonie został zbudowany komputer, który posiada informacje o każdym obywatelu Ameryki: czy posiada on kartę kredytową, czy zapłacił podatki, służy w wojsku, jaką religię wyznaje i jakiej partii politycznej jest członkiem. Nikt nie jest w stanie się ukryć.

Na jednym z posiedzeń ONZ w 1977 było postawione pytanie: „Co czynić z tymi, którzy odmówią udziału w nowym ogólnoświatowym systemie?” – padła odpowiedź: „Numer osobisty tych obywateli będzie kasowany czarną linią w Światowym Banku, a sami oni będą podlegać niezwłocznej i koniecznej zagładzie. Nie są nam potrzebni przeciwnicy nowego światowego porządku, przeciwnicy „dobra powszechnego”. Został już opracowany program działania, który „przyswoi każdemu człowiekowi świata określoną liczbę””.

4. KARTY ELEKTRONICZNE

Obecnie symboliczna liczba „zwierzęcia” 666 jest powszechnie stosowana i uporczywie propagowana przez mocarzy tego świata, na każdym kontynencie.

W najbliższym czasie wszystkie karty kredytowe i inne stosowane zostaną zamienione JEDNĄ KARTA. Będzie to już dokument antychrysta. Na nowych kartach nie będzie już wypukłych liter i cyfr, napisy na nich nie będą miały większego znaczenia. Istota rzeczy będzie polegała na niewidzialnych, ultrafioletowych znakach – kodach kreskowych i płytce magnetycznej na odwrotnej stronie karty.

Jednocześnie z rozprzestrzenianiem się na całym świecie kart kredytowych, zawierających personalne dane jej posiadacza, które może odczytać komputer podczas kupna lub sprzedaży, przygotowuje się wprowadzenie tak zwanej „PŁYTKI PODSKÓRNEJ”.

Jej wielkość nie przekracza jednego milimetra kwadratowego. Na tej minimalnej powierzchni można wpisać wszelkie dane osobiste jej posiadacza: adres, imię i nazwisko, obroty finansowe, miejsce pracy oraz numer osobisty z komputera centralnego. Te miniaturowe płytki będą wprowadzane pod skórę prawej ręki lub czoło zupełnie bezboleśnie i dla zwykłego wzroku są one nie dostrzegalne. Wypróbowane one zostały na zwierzętach. Kilka zagubionych psów, z wszytą pod skórą płytką zostało odnalezionych przy pomocy satelitów. Następnym krokiem będzie wszczepienie wyżej wymienionej płytki pod skórę dzieciom. W przypadku kradzieży lub sprzedaży dziecka, nie będzie problemu z jego odnalezieniem przy pomocy satelity. Z czasem płytka ta zamieni plastikową kartkę również i dla dorosłych, ponieważ nie sposób jej zagubić lub zapomnieć w domu.

5. NOWY SYSTEM KONTROLI27

Wystąpienie doktora Kola Sandersena, inżyniera konstruktora w dziedzinie komputerowych mikroschematów, latem 1993 r. W Spokan, stan Waszyngton (wg gazety „Rosyjskije wiesti”):

„Wiele lat temu, pracowałem w charakterze inżyniera konstruktora mikrosystemów w mieście Feniksie, stan Arizona. Wielka grupa specjalistów opracowywała projekt, który był połączony równoległymi opracowaniami w Bostonie i Chanford.

W procesie doskonalenia mikrosystemów, powoli zmniejszały się ich rozmiary, stając się zupełnie miniaturowe tzn. całkowicie gotowe do implantacji (wszczepienia do organizmu).

Naszym celem było – udoskonalenie mikrosystemu do takich rozmiarów, aby zmieścił się on w igiełce strzykawki. Był duży problem z zasilaniem, trzeba było znaleźć takie miejsce w ciele człowieka, gdzie temperatura ciała często się zmienia. Są dwa takie miejsca: RĘKA i CZOŁO człowieka.

W tym czasie przeczytałem Pismo Święte i księgę: Objawienie Apostola Jana (13, 16) On też sprawia, że wszyscy, mali i wielcy, bogaci i niewolnicy otrzymują znamię na swojej prawej ręce albo na swoim czole.

W procesie pracy nad projektem rozpatrywany był zasadniczy cel: oznakowanie wszystkich mieszkańców naszej planety. Pragnę dodać, że na Florydzie w przedszkolach, sierocińcach jest wiele dzieci, którym zostały wszczepione mikrosystemy. Na ten cel były wydawane państwowe pieniądze, a także pieniądze CRU. Istnieją 23 satelity, które potrafią odczytywać informację nawet z obiektów bardzo małych np. znaczka pocztowego.

Niektóre satelity są na tyle czułe, że potrafią określić temperaturę ciała człowieka z dokładnością 0,4 stopnia. Posiadaczom mikrosystemu niemożliwością jest ukrycie się od nich w jakikolwiek sposób.

Dlatego uprzedzam ludzkość przed przyjęciem w jakiejkolwiek formie mikrosystemu, który może doprowadzić człowieka do pełnego zniewolenia przez organy zarządzające oraz możliwości absolutnej kontroli!”

6. UMOWA Z SZENGEN28

14 czerwca 1985 r. W niewielkim miasteczku Szengen, w Luksemburgu, na granicy trzech państw została podpisana tajna umowa między przedstawicielami kilku krajów europejskich o likwidacji kontroli granicznej w ramach powstającego europejskiego domu. Bez względu na to, że została „deklarowana tak wspaniała inicjatywa”, – umowa ta została ukryta i ogłosił ja dopiero po trzech i pół latach, francuski senator P. Mason. „Wolność, równość, braterstwo” bez granic – ta wielka triada znów świeci się nad Europą. Niestety obecne pokolenie zdążyło całkowicie zapomnieć, że słowa te historia pisała tylko krwawymi literami, a ich urzeczywistnienie osiągała za pośrednictwem gilotyny. Z wygód płynących z nowej deklaracji skorzystało miliony ludzi, którzy obecnie beż żadnych przeszkód, nudnych formalności mogą przejeżdżać z kraju do kraju. Niedługo jednak na jasnym przedtem horyzoncie pojawiły się wzbudzające trwogę i przestrach relacje: okazało się, że na każdego człowieka bez wyjątku, który stał się obywatelem Szengenu i wjeżdżającego w jego granice, jest stale zbierana i szczegółowo opracowywana elektroniczna „teczka”, która zawiera wszechstronne informacje, również osobistego charakteru. Okazało się, że powstały już narodowe filie informacyjne, związane z głównym komputerem, znajdującym się w Strasburgu. Zaniepokojonym tymi faktami Europejczykom powiedziano: „Kroki te podjęto ze względu na bezpieczeństwo, w celu walki z terroryzmem, przestępczością i handlem narkotykami”. Jednak obywatele wielkiego Szengenu zaczęli już podejrzewać, że zamiast bezgranicznej wolności otrzymują oni tajną dyktaturę niesłychanych rozmiarów. „Ktoś” celowo buduje jedyne państwo policyjne z silnym systemem kontroli. Rozpoczęły się protesty. Europa zachodnia zgodnie ze swym starym zwyczajem wzięła się za swoje ulubione zajęcie – walkę o prawa człowieka, lecz o wiele bardziej interesujące i głębokie procesy zachodziły w ostatnim z przyłączonych do Szengenu krajów – w prawosławnej Grecji, w prawidłowy sposób oceniającej niezwykłą sytuację.

W tym czasie gdy Francuzi i Niemcy buntowali się przeciwko pomniejszaniu ich swobód, prawosławni Grecy spojrzeli na wielki Szegen zupełnie inaczej. Budowa wielkiego Szengenu z jego totalną ogólnoeuropejską, a zatem w przyszłości i światową kontrolą przypomniało im o gigantycznym i ostatnim państwie w historii ludzkości, o którym opowiada Apokalipsa. Ich nieufność wzrosła w momencie, gdy w Szengenie rozpoczęto wprowadzanie nowych paszportów. Rzecz charakterystyczna, że paszporty te posiadają niewielka płytkę magnetyczną, zdolną zakodować dwa tysiące słów, czyli wszelki informacje o jej posiadaczu. Ich objętość równa się średniego formatu książce. W ten sposób wszelkie poczynania i operacje handlowe każdego obywatela Szengenu są kontrolowane i rejestrowane w komputerze centralnym w Strasburgu.

Próbie wprowadzenia nowych paszportów, w postaci kart elektronicznych w Grecji towarzyszyły burzliwe demonstracje i wydarzenia. W czerwcu 1997 r. niezliczone rzesze duchowieństwa i wiernych zgromadziły się przed gmachem Parlamentu Greckiego w Atenach, usilnie protestując przeciwko zdradzieckiej deklaracji. Przeciwko takowym barbarzyńskim zamiarom i knowaniom wystąpiły organizacje społeczne Grecji, Święta Góra Atos oraz kilkakrotnie Grecki Kościół Prawosławny, który:

1. Uprzedził swych wiernych by nie przyjmowali paszportu elektronicznego, ze względu na zawarty w nim apokaliptyczny symbol antychrysta i możliwość kontroli jego właściciela.

2. Sprzeciwił się przyjęciu pieczęci na rękę lub czoło człowieka. Jej przyjęcie będzie wyrzeczeniem się Chrystusa i podporządkowanie siebie antychrystowi – diabłu.

3. Wystąpił z propozycją by rząd Grecji ubiegał się w Unii Europejskiej o zamianę kodu „666” na jakikolwiek inny. Pomimo, że technicznie w stadium początkującym podobna zamiana była możliwa, obecnie mocarze tego świata pod żadnym pretekstem nie chcą dopuścić do jego zamiany, ponieważ jak wiadomo kod 666 zawiera także aspekt religijno–symboliczny Nowej Epoki (New Age). Ponadto wspomniana odezwa Synodu Cerkwi Greckiej ukazuje i wyjaśnia szczegóły omawianego tematu. W aspekcie Pisma Św., w szczególności Apokalipsy (13, 16–18).

ZAKOŃCZENIE

W związku z powyższym wierni wszystkich Kościołów Prawosławnych nie powinni przyjąć nowych paszportów w postaci kart elektronicznych z symbolem antychrysta, tym bardziej pod żadnym pozorem nie dopuścić do przyjęcia pieczęci antychrysta na prawą rękę lub czoło, ponieważ:

1. Za pośrednictwem dokumentu elektronicznego można kontrolować jego właściciela. Ogranicza to prawo wolności każdego człowieka.

2. Posiadanie wszelkich danych o każdym mieszkańcu Ziemi, może być wykorzystane na jego szkodę. W czasie władzy antychrysta, zostaną one wykorzystane podczas prześladowań wierzących w Chrystusa.

3. Pełna kontrola posiadacza znaku antychrysta, będzie nosiła znamiona uzależnienia i dyktatury.

4. Najtragiczniejszym skutkiem przyjęcia znaku antychrysta, będzie wyrzeczenie się Chrystusa i wieczne potępienie.

5. Wybranie i nagminne korzystanie z zestawu trzech szóstek (666) nie jest przypadkowe, posiada charakter kultowy. Jest tajemniczym symbolem przeciwnika Chrystusa i jego zwolenników.

6. Żadna władza ani państwo nie ma prawa wymuszać na swoich obywatelach przyjęcia symbolu diabła i gnębiciela ludzkości – antychrysta. W wypadku złamania fundamentalnych praw człowieka i przymusowego pieczętowania, stokrotnie lepiej wybrać śmierć doczesną i życie wieczne z Chrystusem, aniżeli podporządkować się dynastii samozwańczego boga – antychrysta i tyranii diabła”.29

Zapoznawszy się z obawami Kościoła Wschodniego dotyczącymi kodu 666, wróćmy do przerwanego wątku i odpowiedzmy na pytanie co się wydarzy gdy już wszystkie znaki końca świata się wypełnią? Co wówczas nastąpi? Odpowiedź na to mamy w następnym rozdziale.

Paruzja Pana Jezusa Chrystusa i Sąd Ostateczny

„Oblubieniec Ten przyjdzie o północy,

I błogosławiony sługa, który spotka Go czuwając:

Niegodny zaś ten, kto wpadnie w znużenie.

Pilnuj się duszo moja,

Od snu odpędzaj się,

Wtedy nie śmierci będziesz oddana,

A w Królestwie nie z tego świata znajdziesz się:

Przyjm wołanie:

Święty, Święty, Święty jesteś, Boże,

Bogarodzico zmiłuj się nad nami”.30

Na pytanie dlaczego Pan Bóg zwleka z osądzeniem ludzi, aż do Dnia Ostatniego dają nam odpowiedź te oto słowa:

„Pan Bóg, jako Sędzia człowieka, a przy tym Sędzia sprawiedliwy i wszechmogący, mógłby ukarać grzesznika i oddać każdemu według uczynków jego (Rz. 2, 6) natychmiast po dokonaniu przestępstwa, ale jako miłosierny i wszechdobry, nie chce On śmierci grzesznika, lecz chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni przyszli do uznania prawdy,… nie chcąc, aby niektórzy zginęli, ale żeby się wszyscy do pokuty nawrócili (Ez. 33, 11; 1 Tym. 2, 4; 2 P. 3, 9). Dlatego też jest tak bardzo cierpliwy, zwleka do czasu ze Swoją karą, oczekując od grzesznika poprawy. Boski wymiar sprawiedliwości w ten sposób ani trochę nie ulega złagodzeniu, albowiem, jeżeli grzesznik, przy całej cierpliwości Bożej do niego, nie poprawi się, przy niejednokrotnym doświadczaniu na sobie miłości Bożej, zostanie nieugięty i zlekceważy dary łaski Bożej, to miłosierdzie Boże od niego, w końcu, wcześniej czy później, odstąpi – i wystawi on siebie na wyjątkowo surowy sąd Boga jeżeli nie w życiu ziemskim, to już na pewno w przyszłym, wiecznym. Bóg odda każdemu według uczynków (Rz. 2, 6). Wszyscy bowiem staniemy przed sądem Chrystusa”.31

Dlatego to św. Andrzej z Krety modli się tymi słowami:

„Zmiłuj się, Panie, wołam do Ciebie, zmiłuj się nade mną, kiedy przyjdziesz z Aniołami swymi oddać każdemu według uczynków jego”.32

A św. Jan Złotousty w swojej Boskiej Liturgii umieszcza taką oto prośbę:

„O chrześcijański koniec życia naszego, bezbolesny, nieskalany, spokojny i o dobre usprawiedliwienie na strasznym sądzie Chrystusa, prośmy”.33

Pan Bóg nie dopuści do unicestwienia przez moce ciemności udręczonej ludzkości, gdy bowiem będzie się wydawało, że dla wierzących nie ma już żadnej nadziei, gdy rozszalały żywioł ognia będzie niszczył naszą planetę, niespodziewanie przyjdzie z niebios Pan Jezus w otoczeniu hufców anielskich i zniszczy zło.34

„Wtedy ujrzą Syna Człowieczego, nadchodzącego w obłoku z wielka mocą i chwałą. A gdy się to dziać zacznie, nabierzcie ducha i podnieście głowy, ponieważ zbliża się wasze odkupienie”.

(Łuk. 21, 27 – 28 BT)

Św. Efrem Syryjczyk jeszcze bardziej podnosi nas na duchu mówiąc:

„Sprawiedliwi ujrzą Oblubieńca35 nadchodzącego ze Wschodu36; obdarzy ich skrzydłami, by zaraz mogli wzlecieć i pokłonić się Jemu”.37

Ale św. Andrzej z Krety tak powiada, uświadamiając nam że Powtórne Przyjście Pańskie będzie także pełne grozy:

„Kiedy Ty, Miłosierny, zasiądziesz jako Sędzia i okażesz budzącą bojaźń chwałę Twoją, Zbawco, o, jakiż wtedy będzie strach, piec będzie gorzeć i wszyscy drżeć będą przed wspaniałością trybunału Twego”.38

Wtedy na głos trąby umarli powstaną z martwych i stawią się przed obliczem Sędziego. Jego powtórne przyjście będzie zaskoczeniem dla wszystkich39, bowiem:

„…dzień Pański przyjdzie tak, jak złodziej w nocy. Kiedy bowiem będą mówić: «Pokój i bezpieczeństwo» – tak niespodzianie przyjdzie na nich zagłada, jak bóle na brzemienną, i nie ujdą”.

(1 Tes. 5, 2 – 3 BT)

Powtórne przyjście Pana Jezusa będzie nie tylko nagłe, niespodziane, ale także widoczne dla wszystkich ludzi żyjących wówczas na Ziemi40:

„Bo jak błyskawica, gdy zabłyśnie, świeci od jednego krańca widnokręgu aż do drugiego, tak będzie z Synem Człowieczym w dniu Jego”.

(Łuk. 17, 24 BT)

wtedy:

„…ukaże się na niebie znak Syna Człowieczego, i wtedy będą narzekać wszystkie narody ziemi; i ujrzą Syna Człowieczego, przychodzącego na obłokach niebieskich z wielką mocą i chwałą. Pośle On swych aniołów z trąbą o głosie potężnym, i zgromadzą Jego wybranych z czterech stron świata, od jednego krańca nieba aż do drugiego”.

(Mat. 24, 30 – 31 BT)

Wtedy nastanie czas powszechnego zmartwychwstania wszystkich bez wyjątku. Wtedy nastanie czas sądu, który był zapowiadany tak przez proroków starotestamentowych, jak i przez samego Pana Jezusa, a w ślad za Nim także i Jego uczniów. O tym, że będzie Sąd Powszechny i Ostateczny i jaki on będzie, Chrystus Pan powiedział wystarczająco dużo, aby mieć na ten temat pełne wyobrażenie. Bardzo jasno mówił Jezus o dniu sądu karcąc miasta, które odrzuciły Jego dobrą nowinę:

„«Biada tobie, Korozain! Biada tobie, Betsaido! Bo gdyby w Tyrze i Sydonie działy się cuda, które u was się dokonały, już dawno w worze i w popiele by się nawróciły. Toteż powiadam wam: Tyrowi i Sydonowi lżej będzie w dzień sądu niż wam. A ty, Kafarnaum, czy aż do nieba masz być wyniesione? Aż do Otchłani zejdziesz. Bo gdyby w Sodomie działy się cuda, które się w tobie dokonały, zostałaby aż do dnia dzisiejszego. Toteż powiadam wam: Ziemi sodomskiej lżej będzie w dzień sądu niż tobie»”.

(Mat. 11, 21 – 24 BT)

Ciężko na sądzie będzie tym, którzy odrzucili Jezusa Chrystusa:

„Ludzie z Niniwy powstaną na sądzie przeciw temu plemieniu i potępią je; ponieważ oni na wskutek nawoływania Jonasza się nawrócili, a oto tu jest coś więcej niż Jonasz. Królowa z Południa powstanie na sądzie przeciw temu plemieniu i potępi je; ponieważ ona z krańców ziemi przybyła słuchać mądrości Salomona, a oto tu jest coś więcej niż Salomon”.

(Mat. 12, 41 – 42 BT)

Ale też, jak twierdzi św. Efrem Syryjczyk:

„Jezus Chrystus pochwali tego, który czuwa, i ujrzy on Syna Człowieczego tej nocy41, która wprawi świat w drżenie”.42

Grzegorz, towarzysz św. Bazylego Nowego w wizji ujrzał obraz Sądu Ostatecznego:

„(…) Grzegorz popadł w pewne wątpliwości co do wiary. Starannie czytając Stary Testament dopuścił się myśli, że właściwie i sprawiedliwie wierzą Żydzi. Dość długo tak sądził. (…) miał Grzegorz cudowne widzenie, w którym przed oczami jego duszy pojawił się obraz Sądu Ostatecznego. Zobaczył on siedzącego na tronie Wiecznego Sędziego, a dalej po prawicy Sędziego stojących ludzi pobożnych i po lewicy grzeszników, sądzonych za swoje grzechy. Grzegorz dojrzał tam razem skazanych żydów i pogan, którzy zostali strąceni do ognia piekielnego. A obok odbyło się wysławianie bogobojnych dusz”.43

Pan Jezus zapowiedział też, że Sąd Ostateczny będzie bardzo skrupulatny:

„A powiadam wam: Z każdego bezużytecznego słowa, które wypowiedzą ludzie, zdadzą sprawę w dzień sądu. Bo na podstawie słów twoich będziesz uniewinniony i na podstawie słów twoich będziesz potępiony”.

(Mat. 12, 36 BT)

gdy:

„…Syn Człowieczy przyjdzie w chwale Ojca swego razem z aniołami swoimi, i wtedy odda każdemu według jego postępowania”.

(Mt. 16, 27 BT)

a wówczas:

„…zgromadzą się przed Nim wszystkie narody, a On oddzieli jednych [ludzi] od drugich, jak pasterz oddziela owce od kozłów. Owce postawi po prawej, a kozły po swej lewej stronie”.

(Mat. 25, 32 – 33 BT)

Mówiąc o sądzie, Jezus używał pewnych obrazów, przenośni i przypowieści – o pszenicy i kąkolu, pannach mądrych i głupich, talentach.44

Pewność mającego nastąpić w nieokreślonej przyszłości sądu powszechnego wyrażana była wielokrotnie przez uczniów Jezusa. Św. Apostoł Piotr stwierdził jasno:

„On [Jezus] nam rozkazał ogłosić ludowi i dać świadectwo, że Bóg ustanowił Go sędzią żywych i umarłych. Wszyscy prorocy świadczą o tym, że każdy, kto w Niego wierzy, przez Jego imię otrzymuje odpuszczenie grzechów”. (Dz. Ap. 10, 42 – 43 BT)

Podobnie wypowiada się św. Paweł, w mowie jaką wygłosił na ateńskim Areopagu:

„Nie zważając na czasy nieświadomości, wzywa Bóg teraz wszędzie i wszystkich ludzi do nawrócenia, dlatego że wyznaczył dzień, w którym sprawiedliwie będzie sądzić świat przez Człowieka, którego na to przeznaczył, po uwierzytelnieniu Go wobec wszystkich przez wskrzeszenie Go z martwych”. (Dz. Ap. 17, 30 – 31 BT)

Św. Symeon Nowy Teolog na temat nauki o Powszechnym Sądzie mówi, że została ona objawiona przez Boga w czasach starotestamentowych, potwierdzona zaś przez Pana Jezusa oraz Jego uczniów oświeconych przez Ducha Świętego. Stanowi ona dogmat wiary, który został włączony do Symbolu Nicejsko–Konstantynopolitańskiego jako jeden z artykuł, który brzmi: „I powtórnie przyjdzie [Jezus] w chwale sądzić żywych i umarłych”. Prawda wiary dotycząca Sądu ostatecznego jest także wyrażana w licznych cerkiewnych tekstach liturgicznych.45

Obecne życie jest czasem miłości i cierpliwości Boga, życie po zmartwychwstaniu jest czasem egzaminu, sądu i sprawiedliwości Boga. W tym życiu otrzymujemy możliwość oczyszczenia się z grzechu przez chrzest i pokutę, życie przyszłe natomiast to czas osądu naszych czynów i dokonań.46

Archimandryta Łazarz wskazując nam możliwość oczyszczenia się z grzechów za życia, jednocześnie przestrzega przed fałszywym wstydem, wskazując na to, iż większego wstydu możemy doznać podczas Sądu Ostatecznego:

„Wstydzisz się ojca duchownego, ale jak zniesiesz swój wstyd, gdy zjawisz się na Strasznym Sądzie Bożym, gdzie twoje grzechy, jeśliś się od nich nie oczyścił tutaj szczerą pokutą, ujawnią się przed samym Bogiem, Aniołami i wszystkimi ludźmi: znajomymi i nieznajomymi? A zatem, pragnąc tutaj oczyścić się od grzechów i uniknąć wiecznych mąk, powinieneś koniecznie, z całą szczerością, spowiadać się ojcu duchownemu ze swoich grzechów”.47

Św. Efrem Syryjczyk naucza, że:

„Szczęśliwy, kto ma nadzieję w Chrystusie, który nadchodzi znów w chwale sądzić wszechświat w prawdzie; podobny będzie drzewu rosnącemu nad wodami i nie przestanie przynosić owoców. (…) Mający nadzieje w Chrystusie wyśpiewywać będzie z radością Jego chwałę w dniu zmartwychwstania”.48

Odpowiadając na bardzo logiczne pytanie, dlaczego Bóg za popełniane grzechy karze już teraz, chociaż sąd odkłada na koniec czasów, można – za św. Janem Złotoustym – odpowiedzieć, że widocznie jest On cierpliwy, dając jeszcze szansę na poprawę, nie stosując w tym wieku kary o s t a t e c z n e j, ale odkładając ją na dzień ostatni. Wtedy bowiem skończy się czas miłosierdzia i czas cierpliwości, a zacznie się czas sprawiedliwości:

„Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za uczynki dokonane w ciele, złe lub dobre”.

(2 Kor. 5, 10 BT)

A św. Efrem Syryjczyk powiada tak:

„Nadzieja, która uwolniła nasze ciało od niewoli, której poddani zostali Adam i Ewa, usprawiedliwi cię na sądzie i wywyższy w jego dniu”.49

oraz:

„Mający nadzieję w Chrystusie wyśpiewywać będzie z radością Jego Chwałę w dniu zmartwychwstania”.50

Tymczasem diabeł rozbudza w naszych duszach wątpliwości co do celowości bycia dobrym i sprawiedliwym przed Bogiem, podsuwając nam myśli, że jest to bezużyteczne, że Bóg zagroził nam Sądem po to tylko, aby wzbudzić w nas strach, a w rzeczywistości ani Sąd, ani kara wieczna nam nie grożą. Tym samym zaniedbując nasze zbawienie sami siebie rzucamy w otchłań piekielną.51

A tymczasem Sąd Boga to nie żadna bajka, On bowiem sam jasno nauczał o tym, a co można znaleźć na kartach Biblii – wszak bogacz, który był niemiłosierny dla ubogiego Łazarza został osądzony i ukarany, panny głupie, które nie przygotowały się na przyjście oblubieńca zostały wyproszone z domu weselnego, a prorok Izajasz mówi jeszcze dobitniej:

„…przyjdzie każdy człowiek, by Mi oddać pokłon – mówi Pan. A gdy wyjdą, ujrzą trupy ludzi, którzy się zbuntowali przeciw Mnie: bo robak ich nie zginie i nie zagaśnie ich ogień, i będą oni odrazą dla wszelkiej istoty żyjącej”.

(Iz. 66, 24)

Wszak za bunt przeciw Mojżeszowi straszna kara przyszła na Koracha, Datana i ich zwolenników – ziemia rozstąpiła się i pochłonęła ich. Zaś Ananiasz i Safira, za próbę oszukania Apostołów zostali natychmiast ukarani śmiercią.52 Zatem Bóg sądzi ludzi nieustannie, dlatego i Ostateczny Sąd Boży nastąpi i nie ma podstaw by w tę prawdę wiary, objawioną nam przez samego Zbawiciela, wątpić.

Teraz jesteśmy niczym ziarno pszeniczne i niczym winne jagody, gdy dojrzewają one, nadchodzi czas żniw i czas winobrania. Tak też będzie i z ludźmi, w których duszach Pan posiał obficie ziarno Swego Słowa, a przyjdzie zebrać plon jaki ono wydało właśnie w dniu Sądu. Dał nam też wskazówki, jak się mamy bronić przed grzechem i szatanem, bezcenną Krwią Swojego Syna obmył nas z grzechów i ofiarował nam środki do zbawienia. Dlatego też Jego sprawiedliwość wymaga sądu nad światem.53

Mówiąc o paruzji Pana Jezusa należałoby zwrócić uwagę na słowa Oscara Cullmann’a:

„(…) Nowy Testament wyraźnie odróżnia przyjście Chrystusa w chwale od Jego pierwszego przyjścia w poniżeniu. Substancjalnie więc, jeżeli już nie formalnie, ma się prawo mówić o powrocie Jezusa Chrystusa. On, związany jak zawsze z historią boskiego zbawienia, dokona tego ostatecznego aktu zwyciężając ostatecznie Mocarstwa i Potęgi (I Kor. XV, 24 i nast.), które już pozbawił władzy w Swym Zmartwychwstaniu (II Tym, I, 10)”.54

Zapoznaliśmy się z nauczaniem Kościoła Wschodniego dotyczącego znaków końca świata oraz powtórnego przyjścia Pana Jezusa Chrystusa na Ziemię. W tym miejscu czytelnicy mogą zapytać: – A czy tego samego i w taki sam sposób nauczają także inne Kościoły i chrześcijańskie wyznania?

Nie, tego samego naucza jedynie Kościół rzymskokatolicki i Kościoły tzw. staro-protestanckie, natomiast niektóre z Kościołów i wyznań ewangelicznych mają nieco odmienne nauczanie, chociaż główny jego „zrąb”, czy też ogólny kształt są bardzo podobne do nauczania katolików i prawosławnych. Na przykład Chrześcijanie Dnia Sobotniego nauczają, że sąd ostateczny i koniec obecnego świata poprzedzą dwa ważne wydarzenia, wielka bitwa nosząca miano Armagedonu, a po niej okres pokoju przez tysiąc lat. Oto co pastor Stanisław Kosowski pisze na ten temat wielkiej bitwy zwanej wojną Boga Wszechmogącego (Armagedonem):

„(…) opisuje [się] ją na kilka różnych sposobów, a wszystkie zapowiedzi mówią o całkowitym zniszczeniu życia, straszliwym spustoszeniu powierzchni Ziemi, i o chaosie, w jakim pogrąży się cały glob.

Wiele przemawia za tym, że zagłada ta będzie spowodowana przez ludzi, a Bóg nie będzie jej dłużej powstrzymywał, gdyż na Ziemi nie będzie już Jego dzieci. Niezwykle ważna i sugestywna jest w tym względzie wizja, w której ap. Janowi ukazano „czterech aniołów stojących na czterech krańcach ziemi, powstrzymujących cztery wiatry ziemi”, którym nakazano aby wstrzymywali ostateczną zawieruchę, „dopóki nie opatrzymy pieczęcią sług Boga naszego” (Obj 7, 1–3).

Ujmując rzecz w największym skrócie, wizja ta mówi o Bożej opiece nad światem. To nie geniusz czy przezorność ludzi, podobnie jak nie szczęśliwe przypadki sprawiają, że wisząca nad ludzkością zagłada, już kilkakrotnie w drugiej połowie XX wieku jak gdyby została „odłożona”. Chrześcijanie D.S, wierzą, że sprawił to Bóg, gdyż dzieło „pieczętowania”, czyli zwiastowania Ewangelii i wybierania ludzi do zbawienia, jeszcze się nie zakończyło.

Ale w jakimś momencie, w dniu, który zna jedynie Bóg, gdy nawróci się ostatni z ludzi, jakich Bóg przejrzał do zbawienia – ochrona ta zostanie zdjęta! A wtedy zbuntowane narody zetrą się w opętańczym i morderczym konflikcie, w którym użyją środków masowej zagłady na niespotykana skalę! W Piśmie Świętym czytamy bowiem, że „ta ziemia spustoszona będzie dla obywateli swoich, dla owocu wynalazków ich”. (Mich 7, 13 BG55).

Ogrom nadchodzącego kataklizmu przewyższy wszystko, co kiedykolwiek zdarzyło się w historii naszej planety, zniszczeniu ulegnie atmosfera, kataklizm dotknie ziemie i morze:

„I niebo znikło, jak niknie zwój, który się zwija, a wszystkie góry i wyspy ruszone zostały z miejsc swoich. I wszyscy królowie ziemi i możnowładcy, i wodzowie, i bogacze, i mocarze, i wszyscy niewolnicy i wolni, pokryli się w jaskiniach i w skałach górskich. I mówili do gór i skał: Padnijcie na nas i zakryjcie nas przed obliczem tego, który siedzi na tronie, i przed gniewem Baranka, albowiem nastał ów wielki dzień ich gniewu i któż się może ostać?” (Obj 6, 14 – 17).

„A siódmy wylał czaszę swoją na powietrze, i rozległ się ze świątyni od tronu donośny głos mówiący: Stało się. I nastąpiły błyskawice i donośne grzmoty, i wielkie trzęsienie ziemi, jakiego nie było, odkąd człowiek istnieje na ziemi, tak potężne było to trzęsienie. I rozpadło się wielkie miasto na trzy części, i legły w gruzach miasta pogan. I wspomniano przed Bogiem o wielkim Babilonie, że należy mu dać kielich wina zapalczywego gniewu Bożego. I znikły wszystkie wyspy i gór już nie było”. (Obj 16, 17–20)

Ale Biblia zwraca również uwagę na sferę niebieską, na znaki i zjawiska kosmiczne, które także mogą odegrać rolę w ostatecznej zagładzie.

– Mówi się tam więc o nadzwyczajnym zaćmieniu słońca („słońce pociemniało jak czarny wór” – Obj 6, 12), i księżyca („a cały księżyc poczerwieniał jak krew” – Obj 6, 12) oraz o „spadaniu gwiazd” (Obj 6, 13).

– W proroczych rozdziałach Ewangelii (Mt r. 24 i Łk r. 21) Jezus Chrystus mówi, że „ludzie omdlewać będą z trwogi w oczekiwaniu tych rzeczy, które przyjdą na świat, bo moce niebios poruszą się” (Łk 21, 26); przekład Biblii Tysiąclecia oddaje końcową myśl: „Albowiem moce niebios zostaną wstrząśnięte”.

– Nie można wykluczyć, że w Ziemię uderzy ogromna kometa, asteroid lub planetoida, a nieboskłon zasnują chmury dymy i pyłów, wzniesione w wyniku potwornych eksplozji ładunków termojądrowych, użytych w wojnie nuklearnej, lub po zderzeniu Ziemi z kawałem materii kosmicznej – co uniemożliwi dotarcie do Ziemi światła i ciepła słonecznego…

– Na podstawie starotestamentowego proroctwa Izajasza, r. 24., nie można też wykluczyć, że w wyniku potężnych wstrząsów i eksplozji, lub potężnego uderzenia z zewnątrz, Ziemia zmieni swoją orbitę („Chwiejąc chwiać się będzie ziemia jako pijany, a przeniesiona będzie jak budka..”.).

Choć co ogólnego rozwoju wydarzeń nie można już dziś mieć jakichkolwiek wątpliwości – mówią Chrześcijanie D.S. – wiele kwestii szczegółowych pozostaje dziś wciąż jeszcze w sferze prognoz i hipotez. Równocześnie jest to próba zrozumienia proroczych zapowiedzi i wizji, oglądanych przez Bożych proroków. Jest znamienne, że współczesny świat naukowy także obawia się tych właśnie niebezpieczeństw, przyznając zarazem bezradnie, że ludzkość nie jest przygotowana by stawić im czoła!”56

Po tych straszliwych wydarzeniach nastanie jednak czas obejmujący okres między Armagedonem, a sądem ostatecznym, kiedy na naszej planecie nic się nie będzie działo. Będzie to okres tzw. Millennium. Ponownie oddaję głos pastorowi Stanisławowi Kosowskiemu:

W okresie Millennium Ziemia będzie się znajdować w stanie chaosu: pusta, martwa, niezamieszkana i – być może – zabłąkana jako planeta na bezdrożach nieba.

Niesprawiedliwi wciąż będą w stanie śmierci (Chrześcijanie D.S. nie wierzą w nieśmiertelną duszę, lecz w zmartwychwstanie umarłych), a sprawiedliwi na początku Millennium będą zabrani do Boga. Jedynymi „lokatorami” Ziemi będą w tym okresie szatan i jego demony; zrzuceni z Bożych Niebios na Ziemie po zwycięstwie Jezusa Chrystusa na Golgocie, już nigdy nie będą mogli opuścić tej części kosmosu, w której krąży nasz glob! Ich przymusowa bezczynność i rozpaczliwe położenie, zostały obrazowo opisane w księdze Objawienia jako „związanie” i „wtrącenie do otchłani” (Obj 20, 1–3), gdzie maja pozostać przez „tysiąc lat”.

Ten okres czasu sprawiedliwi spędzą wraz z Chrystusem Panem u Boga, gdzie oprócz przeżywania radości zbawienia, prawdopodobnie będą mieli wgląd w Boże decyzje odnośnie wszystkich spraw i istot, jakie były zaangażowane w kosmiczny konflikt Dobra i Zła. Wiele wskazuje na to, że będzie to dla nich stanowić przygotowanie do – mającego nastąpić po Millennium – Sądu Ostatecznego. Mając na uwadze ten aspekt, Pismo Święte mówi, że „święci będą sądzić świat”, a także „sądzić będą aniołów” (1 Kor 6, 2–3; Obj 20, 4–6).

Kiedy „tysiąc lat” dobiegnie kresu, nastanie czas ostatecznej konfrontacji między Bogiem a szatanem. Trzy wydarzenia nastąpią równocześnie: (1) zmartwychwstanie wszystkich niesprawiedliwych z całej historii Ziemi, (2) tym samym „rozwiązany” zostanie szatan i jego demony, i (3) nastanie czas Sądu Ostatecznego (…)57.

Po tych budzących lęk i grozę wydarzeniach, po Sądzie Ostatecznym, na którym zostanie określony na wieczność los każdego człowieka, nastanie czas radości, szczęścia i pokoju na Nowej Ziemi, gdzie błogosławieni będą żyć na wieki razem z Bogiem.

Na zakończenie omawiania wierzeń chrześcijańskich dotyczących znaków końca świata wspomnę jeszcze o wierzeniach eschatologicznych Kościoła zielonoświątkowego.

Zielonoświątkowcy, podobnie jak wiele innych Kościołów ewangelicznych, są oczekują, iż już niedługo nastanie koniec dziejów. Mając zaś na uwadze słowa Pana Jezusa nakazujące ewangelizację narodów, ściśle stosują się do nich. Wierzą, że wraz z ponownym przyjściem Jezusa Chrystusa nadejdzie także czas powstania doczesnego tysiącletniego królestwa, w którym sprawiedliwi będą żyć i cieszyć się szczęściem, oczekując dnia Sądu Ostatecznego. Źli i potępieni będą cierpieć wieczne męki, zbawieni zaś połączą się z tymi sprawiedliwymi, którzy przed nimi odeszli do wieczności i tam wespół z nimi, zyskawszy nieśmiertelność, cieszyć się będą wiecznym szczęściem.58

W tym miejscu należy się zatrzymać nad niezmiernie interesującą kwestią eschatologiczną, mianowicie nad kwestią „porwania”, czy inaczej „pochwycenia” Kościoła. Wiarę w mające nadejść takie wydarzenie głosi większość wspólnot ewangelicznych, w tym i zielonoświątkowcy. Nie wdając się w szczegóły i spory między nimi dotyczące kwestii kiedy to nastąpi, przed, czy po powszechnym ucisku jakiego sprawiedliwi doświadczą w czasach poprzedzających koniec świata, ogólnie zaprezentuje to zagadnienie opierając się na objaśnieniach znanego zielonoświątkowego pisarza Henryka Turkanika.

Eschatologia wspomnianych wspólnot oddziela powtórne przyjście Jezusa Chrystusa od przemiany ciał i zabrania sprawiedliwych do nieba (do „Domu Ojca”). Twierdzi się, że w jakimś momencie Kościół zostanie zabrany („porwany”, „pochwycony”), a potem nastąpią końcowe wydarzenia na Ziemi (skoncentrowane w Izraelu), w trakcie których, w momencie najbardziej dramatycznym – przyjdzie Jezus Chrystus, by założyć w Jerozolimie Swoje Tysiącletnie Królestwo, w którym najzaszczytniejsza rola (współrządzenie z Chrystusem i ewagelizowanie świata) przypadnie Żydom.

Pochwycenie Kościoła

„…tak też będzie z przyjściem Syna Człowieczego. Wtedy dwóch będzie na polu: jednego zabiorą, a drugiego zostawią. Dwie będą mleć na żarnach: jedną zabiorą, a drugą zostawią. Czuwajcie więc, bo nie wiecie, którego dnia Pan przyjdzie!” (Mt 24, 39–42 BP59)

Te niezwykle intrygujące słowa od dwóch tysięcy lat rozpalały niejedną wyobraźnię, ale jakoś bliżej nie zainteresowały teologów ani prawosławnych, ani katolickich, ani też staroprotestanckich. Dopiero Kościoły ewangeliczne zwróciły na nie uwagę i na podstawie tych słów, i innych wersetów biblijnych, zbudowały naukę o „porwaniu”, „wzięciu” Kościoła.

A chociaż poszczególne wspólnoty ewangeliczne różnią się nieco w szczegółach, nie ma to jednak dla nas większego znaczenia, bo w ogólnym zarysie nauka owa u wszystkich z nich jest taka sama, i wygląda mniej więcej tak:

Oto gdy dopełni się liczba sprawiedliwych, gdy ostatni spośród nich zostanie zabrany światu i przyłączony do Kościoła Jezusa, wtedy Pan przybędzie z nieba, aby zabrać z Ziemi tych wszystkich, którzy przez dobre i sprawiedliwe życie wykazali, że należą do niego.60

To zdarzenie Jezus zapowiedział przed swoim wniebowstąpieniem tymi słowami:

„W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było powiedziałbym wam o tym, bo idę przygotować wam miejsce. A kiedy odejdę i przygotuję wam miejsce, przyjdę znowu i zabiorę was do siebie, abyście i wy tam byli, gdzie Ja jestem”. (J 14, 2–3 BP)

Owo pochwycenie Kościoła zapoczątkuje cały ciąg wydarzeń. Zaraz potem nastąpi wielki ucisk, zstąpienie Chrystusa na Ziemię, powstanie tysiącletniego Królestwa, po upływie tego czasu wybuchnie ostatni bunt – rokosz przeciwko Bogu, a następnie odbędzie sąd ostateczny.61

Czym będzie owo pochwycenie? Jak będzie wyglądało, przebiegało? Czy w czasach starotestamentowych coś podobnego miało miejsce kiedykolwiek w stosunku do kogokolwiek?

Odpowiadając na pierwsze pytanie należy powiedzieć, że będzie to połączenie ciała Kościoła (złożonego z członków – wiernych, sprawiedliwych chrześcijan) ze swą głową – Jezusem. I że będzie to dla nich zdarzenie radosne, najwspanialsza chwila, na którą czeka się od początku istnienia chrześcijaństwa.62

Na temat samego pochwycenia jego przebiegu i jego istoty Paweł Apostoł tak oto mówi:

„A mówimy to wam na podstawie słowa Pana, że my, żywi i pozostawieni na powtórne przyjście Pana, nie uprzedzimy zmarłych, że na dany znak, na głos archanioła i dźwięk trąby Bożej, sam Pan zstąpi z nieba, a zmarli w Chrystusie powstaną pierwsi. Następnie my, pozostawieni wśród żyjących, razem z nimi zostaniemy uniesieni w przestworza, na obłoki naprzeciwko Pana, i tak już na zawsze z Panem pozostaniemy. Tą więc nauką pocieszajcie się wzajemnie”.

(1 Tes 4, 15–18 BP)

A zatem sprawiedliwi opuszczą Ziemię. Opuszczą ją na zawsze. Przybycie jednak Jezusa „na obłoki” nie zostanie dostrzeżone przez mieszkańców Ziemi, z wyjątkiem tych, których Pan weźmie do siebie. Można to wywnioskować z zacytowanego wcześniej ustępu z 24 rozdziału ewangelisty Mateusza.

Henryk Turkanik w swej znakomitej książce mówi, że pochwycenie obejmie porwanie, dołączenie, przemienienie, triumf i błogość:

„1/ Porwanie /wyrwanie, pochwycenie/. Grecki język nowotestamentowy używa tu czasownika harpadzo (1 Tes. 4, 17). W języku polskim znaczy on „raptownie, z wielka siłą i prędkością porywam ku sobie”. W ten sposób Chrystus „porwie” swój Kościół. Stanie się to nagle i z wielka mocą. „Porwani” zostaną w jednym momencie wyzwoleni, wyrwani od wszelkich kłopotów duchowej i cielesnej natury, od prześladowań, od grzechu, od śmierci, od gniewu przyszłego /Tes. 1, 10; Rz. 5,9/.

2/ Dołączenie. Będzie to dołączenie ciała do /członków/ do Głowy. (…) Po raz pierwszy cały Kościół, wszyscy jego członkowie, z każdego wieku i pokolenia i ze wszystkich zakątków ziemi połączą się razem.

3/ Przemienienie. Ciała wierzących zostaną przemienione w mgnieniu oka i staną się podobne do chwalebnego ciała zmartwychwstałego Chrystusa (…) Nasze zbawienie będzie nareszcie całkowite – co do ducha, duszy i ciała /1 Tes. 5, 23/.

4/ Triumf. Powietrze jest obecnie domeną władania diabła. Stamtąd kieruje on tymi, którzy jemu podlegają (…) I właśnie w tym miejscu, gdzie szatan ma swoją kwaterę, odbędzie się spotkanie Chrystusa z Kościołem (…) Zwycięscy ze swymi zwycięskimi zastępami. Większego i wspanialszego triumfu nie można sobie wyobrazić!

5/ Błogość. Miejsce smutku, boleści, rozczarowań zajmie cudowna błogość i radość, która będzie zupełna i której już nikt nie będzie w stanie odebrać /Jan 16, 22/. Będzie to spełnienie się owej błogosławionej nadziei, o której wspomina apostoł Paweł w Liście do Tytusa /2, 13/”63

Czy w Starym Testamencie znajdziemy opisy takiego pochwycenia, porwania? Owszem, tak, ale odnośnie dwóch osób tylko – Henocha i Eliasza, a nie całej, liczącej pewnie wiele miliardów osób, rzeszy. Czy jednak owo pochwycenie będzie wyglądało tak samo, czy chociaż podobnie? Jest to prawdopodobne, tyle że skala zjawiska będzie o wiele, wiele większa. A oto co Stary Testament mówi o tych dwóch prorokach, którzy za życia zostali przez Pana zabrani do nieba:

„Henoch po urodzeniu się Metuszelacha żył w przyjaźni z Bogiem trzysta lat i miał synów i córki. Ogólna liczba lat życia Henocha: trzysta sześćdziesiąt pięć. Żył więc Henoch w przyjaźni z Bogiem, a następnie znikł, bo zabrał go Bóg”.

(Rodz. 5, 22–24 BT)

Powyższy cytat w zasadzie niczego, poza tym, że Henoch znikł, bo zabrał go Bóg, nie mówi. O wiele bardziej interesujący jest opis wzięcia Eliasza do nieba:

„A gdy Jehowa miał zabrać Eliasza w wichrze do niebios, Eliasz i Elizeusz szli z Gilgal. I odezwał się Eliasz do Elizeusza: „Posiedź tu, proszę, gdyż Jehowa posłał mnie aż do Betel”. Lecz Elizeusz rzekł: „Jako żyje Jehowa i jako żyje twoja dusza, nie opuszczę cię”. Poszli więc do Betel. Wtedy wyszli do Elizeusza synowie proroccy, którzy byli w Betel, i powiedzieli mu: „Czy ty wiesz, że dzisiaj Jehowa zabiera twojego pana, by już nie był twoim zwierzchnikiem?” Na to on rzekł: „Ja też dobrze o tym wiem. Milczcie”. Potem Eliasz powiedział do niego: „Elizeuszu, posiedź tu, proszę, gdyż Jehowa posłał mnie do Jerycha”. Lecz on rzekł: „Jako żyje Jehowa i jako żyje twoja dusza, nie opuszczę cię”. Przyszli więc do Jerycha. Wówczas synowie proroccy, którzy byli w Jerychu, podeszli do Elizeusza i powiedzieli mu: „Czy ty wiesz, że dzisiaj Jehowa zabiera twojego pana, by już nie był twoim zwierzchnikiem?” A on rzekł: „Ja też dobrze o tym wiem. Milczcie”. Potem Eliasz powiedział do niego: „Posiedź tu, proszę, gdyż Jehowa postał mnie nad Jordan”. Lecz on rzekł: „Jako żyje Jehowa i jako żyje twoja dusza, nie opuszczę cię”. Obaj więc poszli dalej. A pięćdziesięciu mężów spośród synów prorockich poszło i w pewnej odległości stało w zasięgu wzroku; oni zaś stanęli obaj nad Jordanem. Wtedy Eliasz wziął swoją urzędową szatę i zwinąwszy ją, uderzył wody, a one się rozstąpiły w jedną i drugą stronę, tak iż obaj przeszli po suchej ziemi. A gdy tylko przeszli na drugą stronę, Eliasz rzekł do Elizeusza: „Proś, co mam dla ciebie uczynić, zanim zostanę od ciebie zabrany”. Elizeusz odrzekł: „Proszę, niech mi przypadną dwie części twego ducha”. Wówczas on rzekł: „Poprosiłeś o trudną rzecz. Jeżeli będziesz mnie widział, gdy będę od ciebie zabierany, to tak ci się stanie; lecz jeśli nie – nie stanie się to”. A gdy tak szli, rozmawiając i idąc, oto ognisty rydwan wojenny oraz konie ogniste – i zaczęły ich obu rozdzielać; i Eliasz począł wstępować w wichrze ku niebiosom. Elizeusz przez cały czas widział to i wołał: „Ojcze mój, ojcze mój, rydwanie wojenny Izraela i jego konnico!” I już więcej go nie widział”.

(2 Król, 2,1–12 NŚ64)

Czy tak będzie wyglądało porwanie Kościoła? Być może. W ogniu i w wichrze. Które – jak można wywnioskować ze słów Eliasza: m o ż e ale nie musi być w i d z i a n e przez ludzi, którzy mają pozostać na Ziemi.65

Henryk Turkanik zdecydowanie uważa, że:

„Tak jak zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa nastąpiło niepostrzeżenie, gdy Jerozolima jeszcze była pogrążona w głębokim śnie, tak też zmartwychwstanie i przyjęcie Kościoła zostanie niezauważone przez spoczywający w głębokim śnie świat. Nie będzie on świadkiem tej wspaniałej i uroczystej chwili, gdy niezliczone zastępy wierzących z różnych stron ziemi zostaną wprowadzone w dom ojcowski. Nikt też nie będzie w stanie udzielić odpowiedzi, gdzie i w jaki sposób nagle tyle milionów ludzi zniknęło z ziemi.

(…) Jest rzeczą zrozumiałą, że nastąpi dementowanie zaistniałych faktów. Jednakże fakt pozostanie faktem (…) Wydarzenie to spowoduje zapewne powszechne zamieszanie i rwetes. Trudno snuć domysły na temat reakcji żyjącej ludzkości na zniknięcie „świętoszków”, gdyż w tym czasie zaistnieją wydarzenia, które nie pozwolą myśleć o przyszłości”.66

Teraz Ziemia i pozostali na niej ludzie doświadczą straszliwych kataklizmów – wojen, głodu, epidemii, trzęsień ziemi na niespotykaną dotąd skalę. Niemoralność i niewiara zagoszczą w ludzkich sercach z taka sama mocą, jak to miało miejsce za dni Noego, czy też w Sodomie i Gomorze. Rządy nad światem zaś obejmie „trójca szatańska”, składająca się z Szatana–smoka mającego siedem głów, dziesięć rogów i siedem koron na głowach – jako „antyboga”; antychrysta czyli bestię z morza o siedmiu głowach, dziesięciu rogach i siedmiu koronach na rogach – jako antysyna; fałszywego proroka, czyli bestię wychodzącą z ziemi mającą rogi podobne do rogów Baranka–Jezusa, ale mówiąca jak smok. – będzie to antyduch święty.

W tych też czasach zostanie wskrzeszone państwo rzymskie, nastanie czas wylania sądu nad Ziemią, którą dotknie wiele ciężkich plag. Ale także nadejdzie czas powszechnego powrotu Żydów do Ziemi Świętej oraz odbudowa Świątyni. Trzecia Świątyni posłuży jednak antychrystowi do ogłoszenia się w niej bogiem.

Gdy nieprawość i bluźnierstwo sięgną zenitu, pojawią się dwaj prorocy wzywający zepsuty świat do upamiętnia. Nic to jednak nie pomoże. Nastanie też straszliwy ucisk i prześladowanie Żydów, którzy widząc ustanie składania ofiar w Świątyni i na dodatek sprofanowanie jej, odwrócą się od antychrysta, którego uważali za Mesjasza. Ostatecznie też uznają Jezusa za Pomazańca i dopiero wówczas Bóg zawrze pokój z Izraelem, dokona sądu nad odstępczym Kościołem, który zostanie unicestwiony i wówczas dopełni się miara czasu i Bożej cierpliwości.

Gdy władza szatana i antychrysta dojdzie do szczytowego punktu, a zło, bezbożność i bałwochwalstwo spowoduje upodlenie ludzi poniżej poziomu człowieczeństwa, wtedy Chrystus, Król królów i Pan panów /Obj. 19, 16/, swoim nagłym przyjściem położy kres szatańskiej rebelii.67

To drugie przyjście Jezusa, wraz ze swymi świętymi i z aniołami, zobaczą wszyscy mieszkańcy ziemi. Aniołowie zgromadzą z wygnania po całej Ziemi „resztkę Izraela”, aby mogła uczestniczyć w błogosławieństwach Chrystusa.68

Na koniec nastąpi pogrom trójcy szatańskiej i wojsk antychrysta w wielkiej apokaliptycznej bitwie zwanej Armagedonem. Antychryst i fałszywy prorok zostaną wrzuceni do jeziora ognistego, smok zaś, czyli Diabeł, będzie związany na tysiąc lat i zamknięty w otchłani, a Pan Jezus dokona sądu nad ludzkością.

Teraz rozpocznie się tysiącletnie Królestwo Chrystusa i nastąpi zmartwychwstanie męczenników, którzy „byli pobici dla Słowa Bożego”.

A gdy minie tysiąc lat Szatan zostanie uwolniony i na nowo rozpocznie swą akcję zwodzenia ludzi. Bez trudu znajdzie licznych zwolenników i razem z nimi oblegnie miasto święte i lud Boży. Ale buntownicy pod wodzą Szatana poniosą sromotna i ostateczna klęskę. Z nieba – jak mówi Jan w Apokalipsie – spadnie na nich ogień i ich pochłonie. Będzie to już ostatnia wojna w dziejach wszechświata, i ostateczne zwycięstwo Boga.69

Wreszcie nadejdzie czas drugiego zmartwychwstania, kiedy to zostaną wzbudzeni z martwych wszyscy ci ludzie, którzy nie zostali wzbudzeni w pierwszym zmartwychwstaniu.

Teraz nastąpi Sąd Ostateczny. Każdy zostanie osądzony i na każdego będzie wydany wyrok – jedyny, ostateczny, prawomocny i nieodwołalny. Nie będzie od niego żadnej apelacji. Sprawiedliwi, zbawieni odziedziczą krainę wiecznego szczęścia, niesprawiedliwi, grzesznicy trafią do krainy ciemności i wiecznej zguby.70

Na koniec Ziemia i niebiosa zostaną zniszczone, a na ich miejsce Pan Bóg stworzy „nowe niebiosa i nową Ziemię”, na nową Ziemię zstąpi z nieba Jeruzalem Nowe. Na nowej Ziemi Bóg zamieszka wespół ze swym wiernym mu ludem. I tak zakończy się historia pełnej zła i cierpień doczesności, a rozpocznie się nowe życie doskonałego człowieka w nowym doskonałym świecie w wieczności.

CHRZEŚCIJAŃSKIE NIEBIBLIJNE PRZEPOWIEDNIE O KOŃCU ŚWIATA

Objawienia końca czasów…

Koniec świata zawsze intrygował i rozpalał wyobraźnię wielu osób. Dużo na temat końca świata spekulowano, dużo na ów temat spekuluje się nadal.

Poniżej zaprezentuje kilka znanych, mniej znanych, lub prawie wcale nieznanych, objawień, proroctw i przepowiedni. Jako pierwsze będą dwa – Proroctwo św. Malachiasza, biskupa Armagh w Irlandii, oraz Przepowiednia pseudo–Malachisza powstała bez wątpienia w XX wieku, będąca autorstwa jakiejś osoby, która się pod św. Malachiasza podszywała.

Ta ostatnia przepowiednia – napisana prostym, żeby nie powiedzieć prymitywnym językiem – krążyła po Polsce w licznych odpisach w drugiej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, budząc w ludziach nadzieję na rychłe wyzwolenie się z jarzma komunizmu.

Proroctwo św. Malachiasza

Jak wspomniałem wcześniej w Polsce, najpierw w ręcznych odpisach, potem na kartkach powielaczowych broszur, wreszcie i prawdziwych książek krążyło wśród ludzi tajemnicze proroctwo św. Malachiasza, którym się teraz zajmiemy. Na początek jednak wyjaśnienie, tak naprawdę, to nie można w tym przypadku mówić o proroctwie (nie spełnia kryteriów), a jedynie o przepowiedni. Ponieważ jednak utarło się określenie „proroctwo”, więc i ja go będę używał zamiennie z „przepowiednią”.

Kim był św. Malachiasz? Poniższa nota biograficzna została zaczerpnięta nie z wyobraźni piszącego (niestety, w innych opracowaniach dotyczących świętomalachiaszowej przepowiedni, treść noty biograficznej czerpana jest przeważnie z wyobraźni piszących, aby „proroctwo”, także przez nich wymyślone, uwiarygodnić i uczynić bardziej jeszcze tajemniczym), a z poważnego dzieła. Oprócz owej noty w cytacie znajdują się jeszcze krytyczne uwagi odnoszące się do przepowiedni św. Malachiasza, a ona sama zostanie dokładnie omówiona.

„Malachiasz, święty (3 List.), prymas irlandzki, ur. 1094 w Armagh, w Irlandii, wśród ludu w barbarzyństwie pogrążonego, z możnych rodziców (…). W dzieciństwie wychowywany przez matkę, niewiastę pełną chrześcijańskiego ducha, wzrastał ustawicznie w bojaźni Bożej, przy tym uczęszczał do szkoły, niemałe czynił w nauce postępy, tak, iż wszyscy podziwiali go, oraz uwielbiali. Wyszedłszy z lat dziecinnych, oddał się pod kierunek Imara, pobożnego ascety, który w pobliżu kościoła armgahańakiego wybudował był sobie celę i prowadził żywot surowy. Krok ten Malachiasza wzbudził najprzód zdumienie powszechne, a chociaż potem wielu poszło za jego przykładem, jednak przewyższył wszystkich w świątobliwości. Arcybiskup miejscowy (Celsus) uznał go godnym diakonatu, lecz prawie gwałtu potrzeba było użyć, żeby Malachiasza do przyjęcia święcenia nakłonić. Wyświęcony następnie (w 25 r. życia) na kapłana, z polecenia tegoż bpa nauczał lud, żyjący dotąd bez prawa, bez karności, prawie nie znający Boga, a nauczał gorliwie, wytępiał zwyczaje zabobonne, wprowadzał na ich miejsce po kościołach ustawy i zwyczaje ś. Kościoła rzymskiego, organizował zaniedbane nawet w katedralnym kościele śpiewy, nakłaniał do częstej i pilnej spowiedzi, do bierzmowania, do małżeństw, co wszystko albo mało było znanym, albo zupełnie zaniechanym. Żeby zaś przy zaprowadzaniu instytucji kościelnych nie zbłądzić i nie obrazić w czymkolwiek ducha Kościoła powszechnego, Malachiasz z błogosławieństwem duchownego ojca Imara, za pozwoleniem swego bpa, udał się do Lesmor, gdzie mieszkał bp Malchus. Mąż to był święty, rodem Irlandczyk, żył długi czas poprzednio w klasztorze Winton, w Anglii, zanim na stolicę w Lesmor został wyniesiony; przyświecał swej owczarni cnotą, nauką, i cudami. Malachiasz przebył u niego lat kilka i wrócił, gdy ci, którzy go wysłali, dłużej bez niego obejść się nie mogąc, napowrót go powołali. W rodzinnym miejscu Bóg mu przegotował nową pracę. Wuj jego oddał mu wszystkie swoje posiadłości, w skład których wchodził i Bangor, pod warunkiem, żeby przywrócił istniejący tamże (pod Bangor) niegdyś wielki klasztor. Malachiasz jako miłośnik ubóstwa, zatrzymał tylko niewielką przestrzeń, resztę oddał komu innemu, a wziąwszy 10 braci, przystąpił z nimi do budowy klasztoru, którego został rządcą zarazem i regułą. Szczupła garstka braci pod jego zarządem coraz wzrastała; imię bowiem Malachiasza, którego Bóg już wtedy obdarzył łaską cudów, szeroko się rozeszło. Niedługo potem obrany został na wakującą od dawna stolicę biskupią w Connereth. Wymawiał się jak mógł od tego zaszczytu, w końcu jednak, posłuszny radzie swego ojca duchownego Imara i poleceniu arcybiskupa irlandzkiego Celsa, przyjął wybór (w 30 r. życia). Owczarnia, która się jego duchownej pieczy dostała, była w opłakanym stanie: ludzie wydawali się raczej dzikimi zwierzętami niż ludźmi; chrześcijanami byli z imienia tylko, z uczynków poganami; kapłanów była liczba niewielka, a i ci wśród takiej ludności nie mieli co robić; po kościołach nie słyszałeś ani nauk, ani śpiewu. – Każdego innego zraziłby taki stan diecezji; Malachiasz ufny w pomoc Pańską, jako dobry pasterz, nie najemnik, wziął się z całą, usilnością do naprawy złego. Ponieważ do Kościoła nikt prawie nie uczęszczał, on chodził po ulicach, i rynkach swej stolicy, po miastach i wioskach, szukając, żeby kogo pozyskać Chrystusowi. Podróż odbywał pieszo, z pewną liczbą swych uczniów. Pracę jego uwieńczył Bóg pomyślnym skutkiem: po pewnym przeciągu czasu lud zaczął się pozbywać swej dzikości; prawa barbarzyńskie zostały wyrugowane i zastąpione rzymskimi; miejsce zwyczajów zabobonnych zajęły obrzędy i zwyczaje kościelne; odbudowano kościoły, a w nich duchowieństwo sprawowało uroczyście sakramenta, do których pilnie i godnie przystępowano; ustało nałożnictwo; słowem, wszystko odmieniło się na lepsze. Na nieszczęście Irlandia podzielona była między kilka drobnych królów, wśród których prawie ciągle trwały spory i wzajemne najazdy. Jeden z takich królów najechał Connereth i spustoszył. Malachiasz z 30 przeszło uczniami musiał sobie szukać innego miejsca. To stało się powodem do założenia klasztoru w Ibrach. Malachiasz tu osiadł i przewodniczył braciom. Chociaż był biskupem i przełożonym, nie wahał się pełnić najniższych posług razem z innymi, skoro przyszła na niego kolej. Tymczasem umarł arcybiskup armaghański Cels, który Malachiasza był wyświęcił na diakona, kapłana i biskupa. Czując zbliżający się koniec, następcą po sobie wybrał św. biskupa z Connereth i o tej woli swojej zawiadomił duchowieństwo, biskupów, oraz możnych panów, zaklinając wszystkich na ś. Patryka, żeby się temu nie sprzeciwiali. Cześć ku temu ś. Apostołowi Irlandii była tak wielka, że ustanowienie Celsa przyjęli; tylko pycha niektórych magnatów stanęła temu na przeszkodzie. Przez nadużycie stolica armaghańska już prawie od 15 pokoleń była dziedziczną w kilku rodzinach. Niektórzy poprzedników Celsa byli nawet żonatymi i bez żadnych święceń. Tacy metropolici stanowili biskupów także bez święceń, przenosili ich samowolnie z jednej stolicy na drugą, tworzyli nowe stolice, żeby dogodzić widokom prywatnym itp. W tym, między innymi, tkwiła przyczyna, że karność kościelna, upadła, religia poszła w poniewierkę, a obyczaje pogańskie wzięły górę. Cels, mąż dobry i bogobojny, ciężko nad takim stanem rzeczy ubolewał i sądził,, że najlepiej mu zaradzi, gdy Malachiaszowi następstwo po sobie zapewni. Lubo Malachiasz, jak nadmieniliśmy, prawie przez wszystkich arcybiskupem uznany został, stolicy jednak objąć nie chciał, już to przez pokorę już dla tego, że ją przemocą zajął niejaki Maurycy, popierany przez rodziny, które godność arcybiskupią za swoją dziedziczną uważały. Maurycy postępował jak tyran, nie jak biskup, a tym sposobem wszystkich dobrze myślących niejako zmusił nalegać na Malachiasza, żeby rząd metropolii w swoje wziął ręce. Przez 3 lata upierał się pokorny Malachiasz, pod pozorem, że nie może w pokoju tego dokonać, a zamieszek też przyczyniać nie chce; dopiero gdy zebrani na synod biskupi, tłumaczenie jego odrzuciwszy klątwą mu zagrozili, przyjął arcybiskupstwo pod warunkiem atoli, że skoro rzecz się odmieni na lepsze i pokój zostanie przywróconym, on do swej owczarni i ubóstwa. Biskupi na ten warunek się zgodzili i Malachiasz rozpoczął swoje urzędowanie; osiadł jednak nie w samym Armagh, lecz w bliskości, czekając, aż przywłaszczyciel sam ustąpi. Po dwóch latach Maurycy umarł nagle, miejsce jego zajął niejaki Nigellus, jako krewny, lecz biskupi z królem na czele postanowili Malachiasza uroczyście zainstalować. Żeby temu przeszkodzić, krewni Nigella ułożyli spisek: zaczajeni w lesie na przyległym wzgórzu, mieli wypaść nagle, gdy orszak będzie przechodził, i króla wraz z biskupem, oraz wielu innymi zamordować. Uprzedzony o zasadzce, Malachiasz udał się do bliskiego kościoła i, gdy się modlił, powstała burza, która cały plan sprzysiężonym popsuła: kilku z nich nazajutrz znaleziono spalonych wraz z drzewami, od piorunów zapalonymi, innych na pół umarłych, inni się rozproszyli. Gdy tym sposobem Bóg usunął przeciwników, Malachiasz objął spokojnie metropolitalną stolicę całej Irlandii (w 38 r. życia). (…) Po trzech latach bezustannej pracy, gdy Kościół odzyskał swobodę, gdy pokój i chrześcijańskie obyczaje przywrócone zostały, Malachiasz ustanowił po sobie na prymasostwie Gelazego, sam zaś wrócił do poprzedniej diecezji (…) Teraz pragnął Malachiasz utwierdzić wszystko powagą Stolicy Apostolskiej, chciał mianowicie dla stolicy armaghańskiej, jako prymacjalnej, oraz dla drugiej stolicy, którą poprzednik jego Cels wyniósł do godności metropolii, arcybiskupowi armaghańskiemu podległej, uzyskać palljusze. W tym celu udał się (1139) przez Szkocję, Anglię i Francję do Rzymu, po drodze zwiedzając znaczniejsze klasztory. Ze wszystkich najwięcej mu się podobało Clairvaux (…), gdzie zastał ś. Bernarda. W Rzymie bawił cały miesiąc, oddając się nabożeństwu w miejscach świętych, przy grobach męczenników. Papież Innocenty II często z nim rozmawiał, wypytywał o urządzenia irlandzkie, zwyczaje ludu, stan kościołów i t.p., zatwierdził nową metropolię, Malachiasza mianował legatem apostolskim na cały kraj (…) I teraz Malachiasz drogę swoją skierował na Clairvaux, gdzie zostawił na pewien czas czterech braci zakonnych, towarzyszów swej podroży, żeby się pod kierunkiem ś. Bernarda wykształcili i tegoż samego ducha zakonnego w irlandzkich klasztorach później zaszczepić mogli. (…) Chociaż godnością biskupa i legata Stolicy św. ozdobiony, Malachiasz żył jak najskromniejszy zakonnik; owszem, im więcej był wywyższanym, tym bardziej sam się poniżał: ubiór, stół i mieszkanie podzielał z zakonnikami, podróże odbywał prawie zawsze pieszo. Bóg obdarzył go łaską cudów jeszcze za życia, darem proroctwa i nawracania grzeszników. Życzeniem jego, zapewne z nieba natchnionym, było umrzeć w dzień Zaduszny i być pogrzebanym obok ś. Patryka, albo w Clairvaux, gdyby go śmierć zastała za granicą. Tak się też stało. Dowiedziawszy się, że na Stolicy św. zasiadł Eugeniusz III, uczeń ś. Bernarda, i chwilowo we Francji przebywał (Marz. 1147 – Maj 1148), mając także nadzieję, że on w udzieleniu paliuszów dla stolic irlandzkich będzie chętniejszym, wybrał się raz jeszcze w drogę do Francji. Była to ostatnia jego podróż. Jak poprzednio, tak i teraz drogę obrócił na Szkocję i Anglię. Tu spotkał przeszkodę niespodzianą: król bowiem, zostając w złych z Papieżem stosunkach, nie dozwolił Malachiaszowi wsiąść na okręt. Gdy Papież z Francji już wyjechał (ok. Maja 1148), przybył do Clairvaux. Tu w dzień ś. Łukasza (18 Paźdź.) po Mszy ś. zachorował i musiał położyć się w łóżko. Choroba z początku nie wydawała się groźną, wszyscy się pocieszali nadzieją, że niedługo przejdzie; tylko sam chory innego był zdania i na śmierć się z ochotą gotował przyjął ostatnie sakramenta z wielkim nabożeństwem, a ponieważ cały konwent przy tym akcie chciał być obecnym, Malachiasz powstał z łoża, o własnej sile przeszedł z piętra do dolnej sali, gdzie byli bracia zebrani, i po otrzymaniu Oleju ś. oraz Wiatyku, również o swej mocy na górę wrócił. W dzień Wszystkich śś. pod wieczór gorączka się wzmogła i on, jak przepowiedział, w dzień Zaduszny Bogu ducha oddał (2 List. 1148 r.), mając lat 54 (…) Ś. Malachiasz kanonizowanym był przez Pap. Klemensa III r. 1191. (…)

Temu to świętemu przypisywane jest proroctwo o Papieżach (Propheta de summis Pontificibus), poczynając od Celestyna II (1143–44) aż końca świata. Są to krótkie, bo po większej części w dwóch tylko wyrazach zawarte, symboliczne orzeczenia. Wszystkich jest 112 (…). O ile te symbole dotąd się sprawdziły, zawierają one: aluzje do herbu samego, np. Draco depressus, Klemens IV (1265–1268) mający w herbie orła, który w szponach trzyma smoka; Ex rosa leonina, Honoiusz IV (1285 – 87), mający w herbie lwa, który trzyma różę; Fructus Jovis jubavit, Juliusz II (1503 – 1513), którego herb jest dąb, drzewo Jowiszowe; Montium custos, Aleksander VII (1655 – 67) (…) ma w herbie górę o sześciu wierzchołkach i in;. – aluzje do herbu i imienia ojca: Leo Florentinus, Adrian VI (1522 – 23), herb lew, syn Florencjusza; – do herbu i nazwiska rodzinnego: De meliore sydere, Inocenty VII (1404 – 1406), Cosmatus de Melioratis, w herbie miał gwiazdę; Sus in Cribo, Urban III (1185 – 87) z rodu Cribellów, w herbie świnia; do herbu i imienia własnego: Amator Crucis, antypapież Feliks V, Amadeusz Ks. Sabaudzki, w herbie krzyż; do herbu i stanowiska poprzednio zajmowanego: Ensis Laurentii, Grzegorz VIII (1187), poprzednio kardynał tyt., ś. Wawrzyńca (po łac. Laurentego – przyp. A.S.), w herbie dwa miecze; De rosa Atrebatensi, Klemens VI (1342 – 52), w herbie róże, poprzednio biskup Arras; Bos albanus in portu, Aleksander VI (1492 – 1503), kardynał albański i portueński, w herbie wół; – do samego stanowiska: De cerva leone, Paweł II (1464 – 71), poprzednio komendariusz kościoła cerveńskiego, kardynał tytularny św. Marka (symbol jego lew); De capra et albergo, Pius II (1458 – 64), poprzednio sekretarz kardynałów: Capranica i Albergati; – inne aluzje odnoszą się do miejsca urodzenia samego, albo łącznie ze stanowiskiem poprzednio zajmowanym itp. Niekiedy, ale to rzadko, owe symbole malują charakter panowania: jak np. Crux de cruce, spełniło się na ś. Papieżu Piusie IX, bo ten ciągle dźwigał krzyż prześladowania ze strony domu sabaudzkiego (w herbie krzyż), który popierał rewolucję, w celu opanowania Rzymu i posiadłości Stolicy Apostolskiej. Kilka jest też takich, że nie wiadomo do czego ich stosować. (…) Proroctwo to pierwszy raz wydał r. 1595 Arnold Wion, benedyktyn, w nader dziś rzadkim dziele p. t. Lignum vitae, ornamentum et decus Ecclesiae, in 5 libros divisum, in quibus totius ss. religionis de Benedicti initia etc. Describuntur, Venet. 1595, part. I p. 307–311 (…) Obok tekstu zamieścił Wion wytłumaczenie o ile każde proroctwo się spełniło. To tłumaczenie dał mu Alfons Ciaconus, dominikanin; obejmuje ono pierwsze 74 proroctwa, od Celestyna II do Urbana VIII (…) Dzieło Wion’a przełożył na język niemiecki; Stengel (…), gdzie powtórzył proroctwo zwane, malachiaszowym. Z tegoż źródła przedrukowywali je inni (…) Przyczyny, dla których jedni odrzucają zupełnie to proroctwo, są mniej więcej te: 1) Nieprawdopodobnym jest, żeby ono aż do czasów Wiona pozostało w ukryciu, gdyby rzeczywiście od Malachiasza pochodziło (…) 2) Ś. Bernard, który tak szczegółowo opisał żywot ś. Malachiasza i wspomina o nadanym mu przez Boga darze proroctwa, żadnych pisanych proroctw nie wymienia. 3) Proroctwo to miesza papieży prawych z widocznymi antypapieżami, żadnej między jednymi a drugimi nie czyniąc różnicy. 4) Sprzeciwia się słowom Ewangelii (…) że ostatnie chwile świata znane są samemu Bogu tylko. Dla tych powodów niektórzy do tego się posuwają, że utrzymują, jakoby przepowiednie o których mowa zmyślone zostały podczas konklawe r. 1590, przez stronników kardynała Simoncelli, a przez Wiona i Ciaconiego uznane zostały za malachiaszowe. Lecz nie mamy najmniejszej racji, żeby obu tym autorom zarzucać złą wiarę. Wion wspomina, że ogłasza to proroctwo z dawnego rękopisu i że czyni to na żądanie wielu. Więc było ono znane p r z e d Wionem. Niesłusznie przeciwnicy twierdzą, że stronnicy kardynała Simoncelli je zmyślili; żaden bowiem z historyków ówczesnych, piszących o konklawe z r. 1590, nie wspomina, żeby ten kardynał był podawany na kandydata do tiary (papabilis). Na przytoczone zaś zarzuty można odpowiedzieć: Ze słów ś. Bernarda to tylko widać, że co Malachiasz ustanowił w obrębie porządku i karności kościelnej, jako legat Stolicy Ap., było ze czcią spisywane i to się rozchodziło; jeśli zaś proroctwo o papieżach napisał Malachiasz w Rzymie r. 1139, to ono łatwo mogło pozostać w ukryciu i być gdzie indziej nie znanym, zwłaszcza że w Rzymie mniej byli skorymi w uznawaniu tego rodzaju objawień, i stąd nic dziwnego, że dopiero Wion wydobył je z ukrycia. Dwa więc pierwsze dowody przeciwko autentyczności jego, oparte jedynie na milczeniu współczesnych, tracą swoją wartość, a tracą tym bardziej, że skądinąd nie są poparte ani wewnętrznymi, ani zewnętrznymi dowodami nieautentyczności. Owszem, za autentycznością może przemawiać język, noszący cechy łaciny z XII w. Nie upieramy się jednak za tym, że Malachiasz, nie kto inny, jest autorem. Dwa drugie dowody tyczą raczej prorockiej powagi, niż autentyczności. I tu również dowody przeciwników są słabe. Nie można bowiem zaprzeczyć, że przedmiot sam (los królestwa Bożego na ziemi) jest godnym objawienia, a to przede wszystkim winno być na uwadze. Że autor miesza antypapieżów z papieżami prawymi i że nawet pierwsi wprzód są przez niego wymienianymi niż drudzy (Wiktor IV, Kalikst III, Paschalis III przed Aleksandrem III; Klemens VII, Benedykt XIII i Klemens VIII przed Urbanem VI), to niczego nie dowodzi: jak w historii, tak i w proroctwie jedni obok drugich być muszą, bo jedni i drudzy wpływ na losy Kościoła wywierają; chronologicznego zaś porządku przestrzeganie nie należy wcale do warunków proroctwa i tego się od proroków nie wymaga. W cytowanych ustępach Ewangelii jest tylko mowa, że ściśle oznaczyć czas końca świata nie jest i nie będzie dane ludziom; nasz też autor tego nie czyni, roku ani dnia nie oznacza. Tak więc i przeciwko prorockiej prawdzie nic, ściśle mówiąc, zarzucić nie można. Owszem, dziwne a dosłowne sprawdzenie się jego na wielu papieżach jak tego wyżej podaliśmy przykłady, przemawiać się zdają na korzyść autora, że był rzeczywiście od Boga natchnionym do objawienia przyszłości. Jeżeli zaś niektórych jego części wytłumaczyć sobie nie umiemy, to pamiętać należy, że i w prorokach Starego Testamentu wiele jest tajemnic niezgłębionych, lub takich, którym najrozmaitsze tłumaczenie może być przypisywane. W każdym razie wolno nam w natchnienie autora wierzyć lub nie wierzyć, dopóki Kościół nie zawyrokuje.71

Jako uzupełnienie powyższego cytatu koniecznie dodać należy, co proroctwo malachiaszowe mówi na temat papieży wieku XX i XXI, oraz ilu ich jeszcze – według niego – licząc od Benedykta XVI ma być do końca świata, wreszcie co głosi na temat ostatniego papieża, panującego w czasach końca świata.

Tym razem posłużę się dziełem Ks. Marcina Ziółkowskiego, w którym można znaleźć co następuje:

Papieże z XX w. według tego proroctwa mają następujące przydomki: św. Pius X (1903 – 1914) – Ignis ardens (Ogień gorejący), Benedykt XV (1914 – 1922) – Religio depopulata (Religia spustoszona), Pius XI (1922 – 1939) – Fides intrepida (Wiara nieustraszona), Pius XII (1939 – 1958) – Pastor Angelicus (Pasterz Anielski), Jan XXII [(1958) – 1963]72 – Pastor et nauta (Pasterz i żeglarz). W świetle tej przepowiedni następni papieże mają przydomki: [Paweł VI (1963 – 1978)] – Flos florum (Kwiat kwiatów); [Jan Paweł I (1978)] – De mediate lunae (Ze środka księżyca); [Jan Paweł II (1978 – 2005)] – De labore solis (Z pracy słońca); [Benedykt XVI (2005 –) – Gloria olivae (Chwała gałązki oliwnej)73. Wreszcie proroctwo to tak się kończy: In persecutione extrema sanctae Romanae ecclesiae sedebit Petrus Romanus II, qui pascet oves in multis tribulationibus, quibus transactis, civitas septicollis diruetur, et Judex tremendus iudicabit populum suum. (W czasie ostatniego prześladowania świętego Kościoła Rzymskiego będzie zasiadał Piotr Rzymianin II74, który będzie pasł owce wśród wielu utrapień, po przebyciu których miasto położone na siedmiu wzgórzach będzie zburzone, i straszliwy Sędzia będzie sądził lud swój).75

Z powyższego wynika, ze obecny papież, Benedykt XVI jest przedostatnim papieżem przed końcem świata i wielu czytelników może doczekać końca jego pontyfikatu i przekonać się, czy jego następca rzeczywiście będzie ostatnim z biskupów Rzymu.

Teraz chciałbym się zatrzymać na cytacie z Eschatologii… Ziółkowskiego, dotyczącym papieży XX–wiecznych, a konkretnie Piusa XI, którego pontyfikat przypadał na lata 1914 – 1922. Nosi on przydomek „Religio depopulata” – „Religia spustoszona”. Nie można było chyba celniej scharakteryzować jego pontyfikatu. Czyż to właśnie nie podczas jego trwania religia na świecie rzeczywiście nie została spustoszona? Na te lata przypada I wojna światowa, rewolucja październikowa w Rosji i powszechna ateizacja świata.

Niemniej ciekawym jest przydomek Jana Pawła I – „De mediate lunae” – „Ze środka księżyca”, który porównuje tego papieża do meteorytu, który przelatuje i gaśnie, a według średniowiecznych wierzeń odrywa się właśnie ze środka księżyca. Istotnie, pontyfikat tego papieża można przyrównać do przelotu meteorytu, trwał bowiem od 26 sierpnia do 28 września 1978 roku…

Pontyfikaty papieży mają różny czas trwania, średnio jednak niezbyt długi. Za mojego kilkudziesięcioletniego życia panowało już sześciu Biskupów Rzymu.

Teraz zaś przejdźmy do Proroctwa pseudo–Malachiasza. Chociaż jak już pisałem jest ono dość nieudolną podróbką profetycznego tekstu, warto – jak sądzę – z nim się także zaznajomić. Tekst owego proroctwa, czy raczej przepowiedni pochodzi z książki Proroctwo Michaldy. Trzy księgi. Objawienia z Fatimy. Proroctwo pseudo–Malachiasza, wydanej w Tarnowie w roku 1996 przez Oficynę Wydawniczą „Karat”.

A oto, co zawiera się w proroctwie Pseudo–Malachiasza:

„Pseudo–Malachiasz przepowiedział wybuch II wojny światowej, którą miało rozpocząć prześladowanie Żydów w Europie przez człowieka, którego wyda plemię germańskie. Będzie to człowiek niskiego pochodzenia, który doczeka się tak wielkich zaszczytów i honorów, o których mu się nigdy nie śniło. Naród jego zwać go będzie wodzem. Atoli tenże mąż stanu będzie narzędziem w rękach karzącej Opatrzności Boskiej, celem ukarania połowy świata. Jednakże ma on przez Opatrzność ściśle zakreślone granice działania, a skoro granice te przekroczy, rola jego się skończy.

Jasnowidz przepowiedział miedzy innymi znaki poprzedzające tę wojnę: zagarnięcie przez Niemcy państw położonych na południu, to jest Austrii i Czech, zaś na północy Holandii, Danii, Luxemburga, co jak zaobserwowaliśmy dosłownie się potwierdziło. Dla Francji przepowiedział „przepiłowanie” jej na dwie części, co jak wiemy, miało już miejsce w czasie okupacji hitlerowskiej tego kraju (połowa Francji była okupowana, a połowa nie). Jasnowidz przepowiedział dalej upadek królewskich tronów. Przepowiedział powrót do Kościoła Rzymskiego trzech wielkich mocarstw: Rosji, Niemiec i Anglii. Powiedział, jak to jeszcze przed wybuchem tej wojny II światowej – przyp. red.) Opatrzność rzuci most ku pojednaniu się tych trzech odszczepieńców w następujący sposób. W owym czasie będziecie świadkami, jak głowa Kościoła prawosławnego raz na zawsze runie. Faktem jest, że car Mikołaj II upadł w roku 1917. Następnie będziecie świadkami upadku głowy Kościoła ewangelickiego, Wilhelma II, co również miało miejsce w roku 1918. Zapowiada dalej upadek głowy Kościoła anglikańskiego (czyli monarchii brytyjskiej, co jak widzimy po ostatnich skandalach w łonie angielskiej rodziny królewskiej – a to każdorazowy król bądź królowa Zjednoczonego Królestwa jest głową Kościoła anglikańskiego – może nastąpić bardzo szybko.

Ciekawym jest tu, że ów Pseudo–Malachiasz przewiduje w toku nawracania się tych Kościołów, że Rosja, jako nowo nawrócony kraj ma oddać Kościołowi Rzymskiemu ogromne usługi. Niemniej ciekawym jest to, iż przepowiada, iż Turcja ma przyjąć wiarę katolicką i w Stambule (Konstantynopolu) zatriumfuje krzyż. Jasnowidz widzi dalej, że jeśli narody nie nawrócą się z drogi bezprawia, to wybuchnie nowa wojna (już po zakończeniu II wojny światowej), która przybierze w dziejach straszliwy rozmiar, przyniesie okropności i straszliwe cierpienia. Mówi, że w tym czasie Chrystus będzie przepędzony z ognisk rodzinnych, ze szkół i z życia publicznego, a także z poszczególnych parlamentów i wszędzie usłyszycie krzyk: precz z Chrystusem. Wszędzie rozwijać się będzie bezbożność i niemoralność. Prasa ateistyczna kierowana przez wybitnych przeciwników Jezusa zrobi swoje. Węzeł małżeński stanie się pośmiewiskiem, dziesiątki milionów nienarodzonych dzieci zostanie w bestialski sposób zamordowanych, poprzez wyrwanie ich z łon matek przez chciwe zysku ręce lekarzy, którzy zamiast ratować życie, będą je odbierać. W późniejszych czasach w świetle prawa zabijać się będzie także ludzi starych i nieuleczalnie chorych (zauważmy, że są już kraje na świecie, które zalegalizowały eutanazję – przyp. red.). Dalej głosi jasnowidz, że młodzież będzie wychowywana w duchu liberalnym. Musicie być przygotowani na to, że będziecie rządzeni żelazną ręką i setki tysięcy was pójdzie do więzień i w niewolę. Słyszę i widzę lament niewinnych dzieci i sierot, a nawet wstawiennictwo Matki Bożej do Jej Syna nie zdoła powstrzymać karzącej ręki Bożej.

Chrystus jako pokorny wypędzony odejdzie, i długo Go prosić będziecie, by zechciał powrócić. Pozostawi On narody własnemu losowi.

Pseudo–Malachiasz prorokuje dalej, że mężowie stanu kierujący państwami, będą czynić to, czego czynić by nie chcieli, popadając coraz bardziej w pomieszanie pojęć, jak przy wznoszeniu wieży Babel. A będzie to skutkiem dopustu Bożego.

Dopóki wszystkie narody bez różnicy nie upadną przed Bogiem na kolana, dopóty Chrystus nie zjawi się. Ale – o zgrozo – wpierw zginie 2/3 ludzkości. I dopiero wtedy narody zrozumieją swoje błędy i nawrócą się do prawdziwego Boga.

W owych czasach bólu i łez będziecie mieć wielu bogów zanim Chrystus przyjdzie z powrotem.

Jasnowidz przepowiada plemieniu germańskiemu (czyli Niemcom – przyp. red.), że nie dostrzega ono, iż obok niego wyrasta na wschodzie siła, której nie docenia, a której to sile w gigantycznej walce mającej nastąpić ulegnie.

Jasnowidz widzi następujący obraz:

Ze wschodu maszeruje przez północne prowincje Niemiec nowożytne pogaństwo, zajmujące nawet stolicę Germanii. Tam, połączone z niedowiarstwem niemieckim, wspólnie maszeruje ramię przy ramieniu do brzegów Renu, celem podboju i zniszczenia kultury Zachodu.

Jednakże tak neopogański Wschód, razem ze swymi germańskimi sprzymierzeńcami, zostanie w straszliwej bitwie pobity i śmiertelnie osłabiony.

W tym czasie splot wydarzeń politycznych dojrzewa we Włoszech.

Wybucha rewolucja wewnętrzna, podczas której rebelianci zajmą i obsadzą Watykan, a papież uciekać będzie po trupach własnych kardynałów do południowej Francji.

Wiele okazji będzie dla wiernych da zdobycia palm męczeństwa.

Co do duchowieństwa, to wiele jest spośród niego słabego charakteru, jednakże widzę biskupów trzymających się zwarcie i nie ma wpośród nich przeniewiercy.

Nawet przyroda w tych straszliwych zmaganiach, oraz prześladowaniach przyjmie szaty żałobne. Po tej straszliwej bitwie nad Renem papież ukoronuje w Kolonii w czasie owego straszliwego zniszczenia, szczególnie katedr, po opuszczeniu niewoli, pierwszego monarchę Francji. Monarcha ten ma być wiernym katolikiem. Będzie on bardzo świątobliwy.

Gdy zjednoczone siły neopogańskie zagrożą światu, powstanie na Zachodzie drugi front złożony z narodów chrześcijańskich południa kontynentu europejskiego, z pewnym księciem na czele, podążającym ze swą armią na odsiecz napadniętej Francji.

Ponieważ dzięki nowej armii i jej dowódcy świat zostanie uwolniony od zguby, przeto papież osobiście nałoży mu koronę na głowę potem z nim, pod osłoną jego wojska, powróci na tron papieski.

Papież nakaże ogłosić po kościołach całego świata pokój i zwoła nowy Sobór Powszechny, a równocześnie zmobilizuje najbardziej wytrawnych prawników całego świata katolickiego celem zastanowienia się nad udoskonaleniem prawa, które mogłoby się stać jednym z instrumentów naprawy moralności szczególnie młodzieży pozbawionej jakichkolwiek dobrych wzorców.

Papież z berłem w ręku krocząc po ziemi nasiąkniętej krwią wskaże wtedy w sposób majestatyczny wszystkim narodom drogę, żądając od wszystkich wypełniania prawa Bożego, co wszyscy chętnie spełnią.

Triumf Kościoła katolickiego przez upadek wszelkiej herezji będzie tak wielki, że jasnowidz nazywa go najpierwszym, a zarazem ostatnim triumfem od czasów apostolskich.

Przepowiada również, że wielki monarcha francuski przywróci poszczególnym narodom ład i porządek, realizując swoje zadanie przy pomocy miecza sprawiedliwości.

A biada wszystkim tym, którzy dobra bliźniego lub majątki kościelne sobie przywłaszczyli, zmuszeni bowiem będą zwrócić wszystko z podwójnym procentem.

Jak poprzednia sytuacja w świecie była smutna i beznadziejna, kiedy to sprawiedliwe uważane było za niesprawiedliwe, zło zaś dobrze przyjęte i praktykowane było, obecnie nastąpi era dobra.

W chwili przebiegu tej wielkiej bitwy nad Renem, powstanie we Francji straszliwa rewolucja, jakiej tam jeszcze nigdy nie było. Jako oznakę tejże rewolucji we Francji, daję wam przykład następujący: Jako na wiosnę drzewa figowe wypuszczają listki, a wy po tym poznajecie początek wiosny, tak po powolnym dojrzewaniu walki wzajemnej poznacie, że okres ten się zbliża. W owym czasie dwie partie – jedna silniejsza, druga słabsza – pójdą do bitwy i wszystkim będzie się zdawało, że partia słabsza przegra. Ale wszechmoc Boża zostanie okazana, partia słabsza zwycięży silniejszą i Bóg dopomoże do uratowania odradzającej się Francji.

Rewolucja francuska trwająca od trzech do pięciu miesięcy zakończy się tak szczęśliwie, że przyniesie odrodzenie narodowi francuskiemu. Walki we Francji będą tak silne, że nawet wszystkie siły przyrody zastaną poruszone.

Paryż jako miasto mające monopol na wszystkie grzechy świata zrównany będzie z ziemią i podpalony przez swoich mieszkańców.

W pierwszym rządzie będzie spalony pałac sprawiedliwości, jako odwet za tyle procesów niesprawiedliwych wobec wierzących, a szczególnie zakonników i zakonnic dawnych czasów.

Ojcowie czasów powojennych, oprowadzający po terenie Paryża dzieci swoje, często zapytywani będą, co oznaczają te stare mury, resztki kamieni i cegieł. Odpowiedzą wtedy, że miejsca obecnie obsiane zbożem, stanowiły niegdyś teren stołecznego miasta Paryża, który zginął bezpowrotnie.

Jasnowidz mówi o Francji dosłownie: O Francjo! Jakże ściągasz na siebie gniew Boży, ale jednocześnie jakże się modlisz, aby wyjednać Boskie miłosierdzie.

Francja to kraj, który na przestrzeni wieków wydał wielu świętych. Kościół katolicki znowu musi stanąć w pierwszym rzędzie, jako przystań dla wszystkich, którzy szukają pomocy i ratunku.

Równocześnie z widzeniem walki nad Renem, widzi Pseudo–Malachiasz że szala zwycięstwa przechyla się na stronę Kościoła. Jest to zwycięstwo moralne, odzyskanie wielu dusz, które nie pójdą na wieczne zatracenie.

Widzi on nadzwyczajne kataklizmy rozciągające się na wiele narodów, za odejście od przestrzegania Bożych praw i przykazań, a szczególnie na nieprzejednanych ateistów i zatwardziałych grzeszników, których widok największych nawet nieszczęść nie jest w stanie skruszyć.

W owym czasie wojen i kataklizmów zginie dwie trzecie ludzkości. Powstaną bowiem w tym czasie nieznane dotąd choroby, straszliwy głód i spustoszenia całych połaci ziemi. Szczęśliwi ci, którym dane będzie doczekać nowych czasów, niestety będzie ich niewielu.

Zapewniam was, że w czasie owych straszliwych wydarzeń musicie być przygotowani na nawiedzenia karzące ręki Bożej. Każdy gorliwy chrześcijanin modlić się będzie i wzywać miłosierdzia Bożego.

Ostrzegam wszystkich braci w wierze przed jakimkolwiek lekceważeniem lub niedocenieniem moich słów.

Za czasów Noego podobnie było i nikt nie wierzył w mający nadejść potop, dopiero gdy ludziom woda usta zalewała, uwierzyli.

Na placu boju tej gigantycznej bitwy wszystkich narodów padnie pogaństwo, a nie wiara, gdyż Chrystus przyszedł z wiernymi swymi pozostać do końca. Niech wam to będzie otuchą, abyście wytrwali w dobrym i nie dali się skusić złemu.

W wyniku tej wojny nastąpi zjednoczenie wszystkich narodów, a ludzie wrócą do dawnej prostoty. Ludzie kochać się będą jak bracia, a przykazanie miłości bliźniego stanie się nie pustym słowem, ale będzie wiernie wypełniane.

Jasnowidz widzi też zmierzch ustrojów republikańskich i powrót monarchii.

Dobitnie podkreśla restaurację monarchii Habsburgów, które przez zasługę poświęcenia się Sercu Jezusowemu doczeka się dawnej swej chwały.

Dla nas żyjących jest to tylko wzorem, że Chrystus tych wiernych, którzy jego sercu się poświęcają, nie zawiedzie i Swoją opieką otoczy.

Jasnowidz widzi przyszłą Polskę jako monarchię. Rosję pozostawia jako maleńkie państewko, gdyż wszystkie narody stanowiące zlep dzisiejszego kolosu, usamodzielnią się.

Odnośnie Polski, mówi: Nieszczęśliwy ten naród bohaterski, zdradzony i opuszczony przez wszystkich przyjaciół i sojuszników, ponownie straci swą niepodległość. Lecz powstając majestatycznie jak feniks z popiołów mężnie zrzuci pęta niewoli i stanie się jednym z najświetniejszych państw Europy.

Ludzie, nie dziwcie się, jeśli Polska, wierna zasadom Chrystusowym, świadoma swych praw, nie zechce zrezygnować z ani jednej piędzi ziemi do niej należącej.

Język polski usłyszycie na wszystkich uczelniach Europy. Polsce przypadnie na przyszłość dzieło najtrudniejsze: mianowicie akcja krzewienia miłości bliźniego i przebaczania.

Niemcy po wszystkich okrucieństwach, których się dopuścili, dążyć będą do tego, by Ojcu św. na kolanach złożyć swój hołd. Przyniosą oni wiele radości i wiele dobrego Kościołowi.

Wojna ludów doczeka się takiego okresu, że nastąpi obustronny przesyt i strony walczące odwrócą broń, zmieniając ją na pługi. Ludzie nie znajdą ładu między sobą, a sąsiad sąsiada zamorduje za kawałek gruntu, albo i kawałek chleba. Gdy taki czyn wejdzie w orbitę działań wojennych, wielkie wydarzenia na świecie przesuwać się będą jak w kalejdoskopie, a świat cały będzie przed powszechnym przewrotem społecznym we wszystkich krajach.

Równocześnie z wojną na terenie Europy, będzie też trwać wojna z muzułmanami.

Jasnowidz widzi ponadto zniszczenia prawie wszystkich miast stołecznych w Europie. W Wiedniu, w miejscu katedry świętego Szczepana róść będzie trawa powyżej kolan.

Okres ukrywania się papieża po ucieczce z Watykanu będzie trwać mniej więcej dwieście dni.

Walki nad Renem i we Francji najwięcej 2–3 miesiące trwać będą.

W tym czasie ukaże się nadzwyczajne zjawisko w przyrodzie: grzmoty i pioruny i błyskawice w okresie zimowym w Europie.

Równocześnie powietrze będzie zatrute, podobnie jak za czasów Mojżesza w Egipcie. Ciemności mające ogarnąć glob ziemski na 3 dni (zjawisko kosmiczne) wywołają wielką panikę.

Jasnowidz zaleca wówczas nieopuszczanie mieszkań, tylko trwanie tam, gdzie ciemność została, do czasu aż ciemność ustąpi.

Do wojny będzie również wciągnięta Szwajcaria i nie będzie skrawka ziemi, gdzie by tej wojny nie było.

Po zakończeniu walk, nastąpi okres pokojowy. Olbrzymi rozkwit wiary do tego stopnia, że domy prywatne zamienią się w kaplice, a pomiędzy kapłanami będzie szlachetna rywalizacja w wyścigu pracy nad powierzoną im trzodą.

Wierni szanować będą duchownych. Wszystkie nieszczęścia, klęski i wojny na świecie – wedle przewidywań Pseudo–Malachiasza – mogłyby nie nadejść, gdyby ludzie w porę nawrócili się do Boga pokutując za popełnione grzechy i w modlitwie błagając Boga o miłosierdzie nad światem.

Chrystus przez długie wieki przyglądał się upadkowi moralnemu ludzkości i w różny sposób działał na poszczególne dusze ludzkie – oddzielnie i zbiorowo na narody. Atoli ludzkość obojętna była na przestrzeganie przykazań i żyła w grzechach.

Jest jednak jeszcze czas powstrzymać karzącą dłoń Pana. Trzeba się tylko nawrócić, modlić, pościć i pokutować.

Miłosierdzie Boże jest wielkie. Nawróćcie się, pokładając ufność w Panu”.76

***

Powyższy tekst mimo że opowiada o przerażających okropnościach kończy się optymistycznie. Jednakże z Pisma Świętego Nowego Testamentu niezbicie wynika, że nie będzie happy endu. Przyjdzie bowiem powszechna apostazja, wojny, głód, trzęsienia ziemi, epidemie, klęska będzie gonić klęskę, nędza nędzę, zło zło, aż do czasu gdy Chrystus w chwale powróci na ziemię, aby odbyć sąd ostateczny nad ludzkością.

Inne objawienia prywatne

Sądzę, że warto teraz zatrzymać się nad innymi objawieniami prywatnymi, a takich objawień: Jezusa, Maryi, aniołów i świętych w dziejach chrześcijaństwa było wiele i wiele z nich dotyka kwestii rzeczy ostatecznych człowieka i świata.

Po pobieżnej nawet analizie, wydaje się, iż najwięcej – uznanych za autentyczne – było prywatnych objawień maryjnych. I co ciekawe – prawie wszystkie z nich stanowiły przestrogę dla grzesznej ludzkości, oraz wołanie o nawrócenie, dla odwrócenia gniewu Bożego.

Nadzwyczaj istotne i bardzo charakterystyczne jest to, iż wszystkie one – bez wyjątku – wieszczą wielki kataklizm jaki spadnie na ludzkość, o ile ta się nie nawróci.

Jako pierwsze zaprezentuję objawienie mało znane, które trafiło do moich rąk w dość dziwny sposób, otóż na krótko przed śmiercią przysłał mi jego tekst arcybiskup Marcel Lefebvre, sugerując iż jest w nim mowa o nim i o jego misji, w kontekście eschatologicznym.

Z tego objawienia może – jak sugerują niektórzy – wynikać iż odnosi się ono do czasów Antychrysta. Według innych, że dotyczy ono raczej czasów wielkiego kryzysu w Kościele, jaki nastanie przed „czasami Antychrysta”. Tak, czy inaczej treść jest ciekawa i zagadkowa. A objawienie to jest prawie w ogóle nie znane w Polsce.

Objawienie Matki Bożej z Quito

Dnia 2 lutego 1634 roku matka Maria–Anna od Jezusa Torres modliła się przed Najświętszym Sakramentem, gdy niespodziewanie zgasła lampa paląca się przed ołtarzem. Kiedy próbowała zapalić ją ponownie, niezwykła światłość zalała świątynię.

„Córko droga mojemu sercu, jestem Maryją Dobrego Zdarzenia, twoją Matką i Opiekunką, która niosąc na lewym ramieniu swojego najświętszego Syna i trzymając berło w prawej ręce przychodzę do ciebie z dobrą nowiną: za dziesięć miesięcy i dziesięć dni zamkniesz oczy na światło materialnego świata, by otworzyć je w blasku Światłości Wiecznej”.

„Och, gdyby wszyscy śmiertelnicy i religijne dusze poznały czym jest niebo, co to jest posiadanie Boga, jakże inaczej żyłyby i nie odmawiałyby żadnej ofiary, aby posiadać go jeszcze bardziej. Ale niektóre z nich dają się oślepić fałszywym blaskiem godności i wielkości ludzkiej, podczas gdy inne zaślepia miłość własna i nie domyślają się nawet, że popadają w oziębłość – uniemożliwiając w klasztorach religijną gorliwość, pokorę, wyrzeczenie się samego siebie, nieustanne praktykowanie cnót religijnych, braterskie miłosierdzie płynące z tej dziecinnej prostoty, która czyni dusze drogimi mojemu boskiemu Synowi i mnie Jego Matce”.

Po tych słowach Matka Boża Dobrego Zdarzenia zaczęła mówić o Zakonie Niepokalanego poczęcia, zaś specjalnie o klasztorze Poczęcia w Quito.

„Klasztor ten będzie zwalczać piekielna wściekłość, aby go zniszczyć, unicestwić, ale ja i Opatrzność Boska będziemy czuwać, by został zachowany, wspomagając praktykowanie cnót przez mieszkanki… Wiedz również, moja ukochana córko, że moja matczyna miłość strzec będzie klasztorów założonych na tej ziemi przez członków tego zgromadzenia. Liczne znajdą się na granicy unicestwienia, ale w cudowny sposób się odrodzą. Jeden zostanie zamknięty zgodnie z wolą Boga: dowiesz się który, kiedy będziesz w niebie”.

Gasnąca lampa: proroczy symbol.

„Lampa paląca się przed uwięzioną Miłością, a którą widziałaś gasnącą, ma wiele znaczeń. Pierwsze: W końcu XIX wieku i podczas dużej części wieku XX zaroi się na tej ziemi, wówczas „wolnej” republice77, od rozmaitych herezji. Cenne światło wiary zgaśnie w duszach z powodu prawie całkowitego zepsucia obyczajów w tych czasach. Nadejdą wielkie klęski: fizyczne, moralne, publiczne i prywatne. Niewielka liczba dusz, która zachowa kult wiary i cnót cierpieć będzie okrutną niewymowna boleść, wiele z nich zejdzie do grobu wskutek okrutnych cierpień i zostanie zaliczona do męczenników ofiarujących się za Kościół i ojczyznę. Aby wyzwolić się z niewoli tych herezji, potrzebna będzie wielka siła woli, wytrwałość, odwaga i ogromna ufność w Bogu, dary miłosiernej miłości mojego Boskiego Syna dla tych, których On wybrał dla tej odnowy. Przyjdzie taki moment, gdy wszystko wydawać się będzie stracone i sparaliżowane, a to dlatego, by poddać próbie wiarę i ufność sprawiedliwych i wtedy nastąpi szczęśliwy początek całkowitego odrodzenia”.

„Drugie. Moje zgromadzenia zostaną opuszczone, będą pochłonięte morzem goryczy bez dna i wydawać się będzie, że utonęły na skutek przeciwności. Ileż prawdziwych powołań będzie zaprzepaszczonych przez ich nieumiejętne formowanie, z braku ostrożnego prowadzenia. Przełożone nowicjuszek powinny mieć ducha modlitwy i dar poznawania różnorodności dusz”.

Rozwiązłość obyczajów.

„Trzeci powód, dla którego lampa zgasła, to atmosfera tego czasu przepełniona duchem nieczystości, który niby morze ohydne zaleje ulice, place i miejsca publiczne. To wyuzdanie będzie tak wielkie, iż nie będzie już na świecie dziewiczej duszy”.

„Czwartą przyczyną jest to, iż po opanowaniu wszystkich klas społecznych, sekty z wielką zręcznością dążyć będą do zawładnięcia rodzinami, z zatraceniem dzieci włącznie. Diabeł szczycić się będzie żerowaniem w perfidny sposób w sercach dzieci. Dziecięca niewinność przetrwa w zaledwie niewielkim zakresie”.

Dym Szatana w Kościele Bożym.

„Powołania kapłańskie zostaną wtedy zmarnowane, co będzie prawdziwą klęską. Księża odejdą od swoich świętych obowiązków i zejdą z drogi wytyczonej przez Boga. Wtedy też Kościół doświadczy głębokich ciemności z powodu nieobecności Hierarchy i Ojca, który czuwałby z miłością, łagodnością, siłą i przezornością, a wielu z nich straci ducha Bożego wystawiając swoją duszę na wielkie niebezpieczeństwo”.

Ulubiony Hierarcha.

„Proś usilnie, wołaj nieustannie i płacz gorzkimi łzami w skrytości swego serca, błagając naszego Ojca Niebieskiego, aby z miłości do Eucharystycznego Serca mojego Najświętszego Syna, dla Jego najdroższej Krwi wylanej z taką hojnością oraz głębokiej goryczy i bólu Jego męki i śmierci ulitował się nad Swoimi Sługami i położył kres tym strasznym czasom wysyłając Kościołowi Hierarchę, który odnowiłby ducha kapłanów. Tego syna, którego miłuje mój Boski Syn i ja kochamy szczególną miłością, napełniamy wieloma łaskami pokory serca, poddania się rozmaitym natchnieniom, siły, aby bronić praw Kościoła i serca, który ogarnie, niby nowy Chrystus, wielkich i najmniejszych, nie pomijając najbardziej nieszczęśliwych. Poprowadzi do klasztorów dusze poświęcone służbie Bożej z doskonałością, łagodnością tak, aby uczynić im lekkie jarzmo Pana.

Będzie miał w swym ręku władzę nad świątynią, by wszystko czynione było z właściwą wagą i miarą, aby Bóg został uwielbiony. Ten Hierarcha i Ojciec stanowić będzie przeciwwagę dla oziębłości dusz poświęconych kapłaństwu i religii. Szatan przywłaszczy sobie tę ziemię z winy ludzi bez wiary, którzy, jak czarne chmury zasłonią jasne niebo Ziemi poświęconej Najświętszemu Sercu mojego Boskiego Syna. Ponieważ republika dopuści się wszelkich występków, poniesie wszystkie rodzaje kar: zarazę, głód, niezgodę, odszczepieństwo i utratę niezliczonych dusz”.

Nadejdzie okropna noc.

„I aby rozproszyć te czarne chmury zasłaniające promienny dzień wolności Kościoła, wybuchnie straszliwa wojna i popłynie krew kapłanów i zakonników… Ta noc będzie przerażająca do tego stopnia, że wydawać się będzie, iż zło zatryumfowało. Wtedy nadejdzie moja godzina: w zdumiewający sposób zniszczę dumę Szatana miażdżąc go swoimi stopami, zamknę w czeluściach piekielnych, oswobadzając wreszcie Kościół i Ziemię z jego okrutnej tyranii”.

Piąty powód, dla którego zgasła lampa jest taki, że osoby posiadające olbrzymie bogactwa z obojętnością patrzeć będą na uciskany Kościół, prześladowaną cnotę, triumfujące zło. Nie użyją swych bogactw, aby zwalczyć zło, ulegając wszelkim nałogom i występkom. Ach, moja córko, gdyby przyszło ci żyć w tych okropnych czasach, umarłabyś z bólu widząc, że dokonuje się wszystko to, co ci zapowiedziałam. Miłość mojego Najświętszego Syna i moja do tej Ziemi jest tak wielka, iż pragniemy, aby od tej chwili ofiary i dobre uczynki przyczyniły się do skrócenia czasu tej straszliwej katastrofy”.

***

Chociaż spotkałem się z opiniami, że objawienie to odnosi się do czasów ostatecznych, czasów Antychrysta, to trudno mi się do końca z takim poglądem zgodzić. Niewątpliwie mówi ono o czasie kryzysu w świecie i w Kościele, ale nie upoważnia jednak do wyciągania wniosku, iż będzie to już ostatni kryzys po którym nastąpi koniec świata.

Zwolennicy poglądu, iż jednak owo objawienie mówi o czasach ostatecznych, na podparcie swych twierdzeń wskazują inne objawienie maryjne – z La Salette. Istotnie, w objawieniu z La Salette jest wyraźnie mowa o czasach Antychrysta, i rzeczywiście jego treść przedziwnie koresponduje z objawieniem z Quito.

Rosja a czasy ostateczne – Ostatni Car – nadejście antychrysta

W bardzo ciekawym tekście Jegora Chołmogorowa, noszącym tytuł Апокалипсис сегодня (Apokalipsa dzisiaj)78 można znaleźć niezwykle intrygujące informacje dotyczące znaczenia i roli Rosji, jaką ma ona odegrać w czasach ostatecznych. Poniżej przekład tego artykułu:

„Rosja jeszcze nie powiedziała światu ostatniego słowa. Najważniejsze przed nami. Ponieważ Rosja to kraj apokaliptyczny, to kraj końca świata”.

Rosjanie zawsze czuli, iż są „narodem końca świata”, narodem, którego misja nie polega na tym, by świat poprawić, ale by świat pochować. Rosjaninie mogą wystąpić i jako narzędzie radykalnego zła i jako narzędzie Boga – jak głosił Konstantin Leontjew – i powinni z powagą zagrać tę rolę. Rosjanie bowiem, to naród apokalipsy.

Wszakże w samej Rosji występuje cała mozaika różnorakich interpretacji tyczących się znaków końca świata. Istnieje i gatunek szalonych „interpretatorów Apokalipsy”, które wyliczają „czasy i terminy” (co wszak jest zabronione w Piśmie Świętym) i twierdzą, iż „Gorbaczow – to trzeci róg Zwierzęcia”, a „pieczęcią antychrysta” będą znakować pojutrze na sąsiedniej ulicy. Ale istnieją i ludzie, którzy, zasłaniając się niewiedzą, w ogóle nie chcą zastanawiać się nad tym – czym ów koniec będzie i jak się dokona, a na znaki ostatnich czasów odpowiadają: „– Jaki antychryst? Ja go nie widzę!”

Tymczasem wygląda to tak: historię światową w czasach po narodzeniu Chrystusa można podzielić na dwa okresy – do 2/15 marca 1917 roku i po tym dniu. Dzień ów to data graniczna, nosząca symboliczną nazwę Dno79, wtedy to spiskowcy wymusili na carze Mikołaju II dokument abdykacyjny. To tego konkretnego dnia właśnie dokonała się w Rosji rewolucja, która później rozwinęła się w krwawe wydarzenia. Tego dnia Rosja została bez cara i runęły jej wielowiekowe filary i od tego właśnie dnia świat został bez tego, który powstrzymywał przybycie antychrysta – „syna zatracania”, mającego doprowadzić świat do ostatecznej katastrofy. Tego dnia rozpoczęło się „odwrotne odliczanie” ku wypełnianiu się proroctwa św. Pawła Ap., który na ów temat tak pisał:

W sprawie przyjścia Pana naszego Jezusa Chrystusa i naszego zgromadzenia się wokół Niego, prosimy was, bracia, abyście się nie dali zbyt łatwo zachwiać w waszym rozumieniu ani zastraszyć bądź przez ducha, bądź przez mowę, bądź przez list, rzekomo od nas pochodzący, jakoby już nastawał dzień Pański. Niech was w żaden sposób nikt nie zwodzi, bo [dzień ten nie nadejdzie], dopóki nie przyjdzie najpierw odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia, który się sprzeciwia i wynosi ponad wszystko, co nazywa się Bogiem lub tym, co odbiera cześć, tak że zasiądzie w świątyni Boga dowodząc, że sam jest Bogiem. Czy nie pamiętacie, jak mówiłem wam o tym, gdy wśród was przebywałem? Wiecie, co go teraz powstrzymuje, aby objawił się w swoim czasie. Albowiem już działa tajemnica bezbożności. Niech tylko ten, co teraz powstrzymuje, ustąpi miejsca, wówczas ukaże się Niegodziwiec, którego Pan Jezus zgładzi tchnieniem swoich ust i wniwecz obróci [samym] objawieniem swego przyjścia. Pojawieniu się jego towarzyszyć będzie działanie szatana, z całą mocą, wśród znaków i fałszywych cudów, [działanie] z wszelkim zwodzeniem ku nieprawości tych, którzy giną, ponieważ nie przyjęli miłości prawdy, aby dostąpić zbawienia. Dlatego Bóg dopuszcza działanie na nich oszustwa, tak iż uwierzą kłamstwu, aby byli osądzeni wszyscy, którzy nie uwierzyli prawdzie, ale upodobali sobie nieprawość. (2 Tes. 1–12 BT)

Tymi słowami Apostoł uspokajał swoich współczesnych, przekonanych iż koniec świata jest tuż–tuż. W liście wszakże nie wyjawił – kim jest ten co „teraz powstrzymuje” nadejście antychrysta. Wszakże cała Święta Tradycja Kościoła, biorąca początek w czasach apostolskich, przechowuje pogląd, iż jest nim rzymski cesarz i jego mocarstwo – imperium rzymskie.

Uważano tak nawet wtedy, gdy cesarze rzymscy byli jeszcze poganami i domagali się dla siebie boskiej czci, zasługując raczej na miano „sług antychrysta”. Wszakże chrześcijanie, których tracili oni za odmowę popełnienia bałwochwalstwa uważali inaczej – „do tego czasu, do kiedy ludzie będą bać się rzymskiego państwa, nikt nie podporządkuje się antychrystowi. Kiedy zaś ono zostanie zburzone, wówczas zapanuje anarchia i będzie się on, antychryst, starał przejąć władzę i ludzką, i boską.

Władza imperium, u podstaw której leży porządek prawny i sprawiedliwy sąd jest całkowitym przeciwieństwem takiej władzy, jaką będzie wprowadzał antychryst, władzy opartej na kłamstwie, perfidii, przeinaczaniu każdego moralnego nakazu. Koniec świata zatem będzie poprzedzać anarchia – triumf samowoli, nie ograniczonej żadnym prawem moralnym, żadnym rozumem, a następnie anarchia owa przemieni się w tyranię – zwycięstwo samowoli jednostki – nosiciela radykalnego, szatańskiego zła.

Póki istnieje imperialny porządek i ład – anarchia nie jest możliwa, a jeśli nie jest możliwa, niemożliwy jest także i antychryst. Dlatego chrześcijański pisarz Tertulian, niezmiernie wrogi poganom, nagle wchodzi z nimi w niespodziewany spór – kto ma większą cześć dla cesarza? Chrześcijanie czy poganie? I odpowiada: „– Cezar jest raczej nasz, bo ustanowił go nasz Bóg… Chrześcijanie proszą Boga o długie życie dla cesarza, o silne wojsko, o uczciwość poddanych i świata zewnętrznego… wiemy, jakie przerażające nieszczęścia grożą światu przy jego końcu, a które są odraczane, póki istnieje państwo rzymskie. Nie chcemy tych okropności i modlimy się o długie lata dla rzymskiego państwa”. A przecież Tertulian, nie miał pewności, że cesarze staną się chrześcijanami, choć w końcu, wraz z Konstantynem, i do tego doszło.

I od tej pory, gdy imperium stało się chrześcijańskie, świadomie przyjęło na siebie rolę narzędzia Boga, zapewniając całemu podległemu mu światu – według określenia rosyjskiego filozofa, archimandryty Konstantina (Zajcewa) „ogromną aparaturę ratunku” – świątynie, klasztory, pielgrzymki do świątyń, doświadczonych duchowych opiekunów, księgi świętych ojców – a wszystko to było dostępnie dla tych z ludzi, którzy zapragnęli rzeczywiście żyć po chrześcijańsku. I cała ta „aparatura” znajdowała się pod niezawodną ochroną i nadzorem Imperium, które w swoich granicach gwarantowało ludziom możliwość modlenia się do Boga beż żadnych przeszkód.

Jednakże cesarstwo rzymskie, w roku 1453, upadło ostatecznie wraz ze zdobyciem Konstantynopola przez Turków. A gdy Bizancjum uległo zagładzie wiele osób oczekiwało końca świata, lecz właśnie wówczas, na północy, powstał „trzeci Rzym”, a dziedzictwo imperialne nie uległo przerwaniu.

Zaraz po swym chrzcie Rusini przeczuwali, że w historii chrześcijaństwa jest dla nich przygotowana jakaś szczególna rola. Chociaż stali się chrześcijanami później niż Grecy, to jednak została wyznaczona im jakaś szczególniejsza i ważniejsza misja do spełnienia w dziejach świata, niż ta którą mieli Grecy.

Gdy Moskwa stała się „trzecim Rzymem” powiadano, że „dwa Rzymy upadły, trzeci trwa, a czwartego już nie będzie i chrześcijańskie cesarstwo nie przejdzie już na nikogo”. A gdy trzeci Rzym upadnie, będzie to oznaczało, że „czas jest bliski” i zacznie się odliczanie do apokaliptycznych wydarzeń.

Cesarze rosyjscy godnie pełnili swoją rolę – stworzyli wielkie imperium, ujarzmili olbrzymie obszary, schrystianizowali dziesiątki narodów, utrzymywali pokój w Europie i świecie, powstrzymując destrukcyjne siły, które po rewolucji francuskiej postawiły sobie za cel pochłonięcie całej Europy. Znaczenie Rosji podkreślali i główni podpalacze „światowego pożaru”: „ani jedna rewolucja w Europie i w całym świecie nie może odnieść ostatecznego zwycięstwa, dopóki istnieje dzisiejsze państwo rosyjskie” – głosili Marks i Engels. Dlatego cała nienawiść rewolucyjnych i destrukcyjnych sił skoncentrowała się na rosyjskich carach. Ostatniemu z Romanowych – cesarzowi Mikołajowi II wypadło w całej rozciągłości wypić kielich i kłamstwa i zdrady, które trwają i po jego zabójstwie. „Wokół zdrada, tchórzostwo i oszustwo” – pisał pozostawiony w samotności car mówiąc o teraźniejszości, a święty patriarcha Tichon jakby mu odpowiadając, mówił o przyszłości: „Noc będzie długa, długa i ciemna, ciemna…”.

Wraz z upadkiem carskiego imperium rosyjskiego odszedł ze świata ów, „który powstrzymuje” i zaczął się proces zwany apostazją albo odstępstwem. Przez bardzo konkretne działania jest przygotowywane miejsce dla nadchodzącego antychrysta. Większość z osób i sił politycznych, które przygotowują grunt pod nadejście owego – jak go sami nazywają – Wielkiego Duchowego Nauczyciela, albo doskonale zdaje sobie sprawę, albo przynajmniej domyśla się komu służy. Większość z tych osób i sił politycznych, które przewodzą w dzisiejszym świecie nie ma żadnych podstaw, by nie pragnąć przyjścia antychrysta i nie pomagać mu, bo widzą w tym własny interes.

W politycznym aspekcie apostazji pierwszy i początkowy cel został osiągnięty przez zniszczenie imperium rosyjskiego i przemianę Rosji w kraj, który albo jest zajęty swymi wewnętrznymi problemami, albo całkowicie wpisuje się w ogólne budowanie płaszczyzny Nowego Światowego Porządku. Na dzień dzisiejszy to się udało – mimo iż dla budowniczych nowego porządku Rosja stanowi wciąż potencjalne niebezpieczeństwo, o tyle, o ile zawsze realna jest groźba jej odrodzenia się jak imperium, więc dlatego wciąż są podejmowane próby by ją dobić. A przecież n i k t nie może przeszkadzać w kształtowaniu się jednolitej światowej drogi politycznej, która prowadzi do jednego – do wystąpienia antychrysta i towarzyszących mu totalnych systemów kontroli. Apokalipsa św. Jana przepowiada, że służyć mu będą królowie i książęta ziemi, co oznacza, że system wielkich mocarstw przetrwa, zachowa się, ale będzie całkowicie podległy antychrystowi przez globalne systemy kontroli – finansów, informacji, a także i życia duchowego.

Jest i drugi aspekt apostazji – moralny. Wszyscy dziś czujemy, co coś jest nie tak, że w naszym świecie odbywa się coś głęboko nieprawidłowego, nawet w codziennym zachowaniu ludzi. „Z pewnością, wszyscy powariowali” – myślimy, przy czym tego odczucia nie da się przypisać jakiemuś starczemu gderaniu. Ale to jeszcze nie koniec procesu, koniec nastanie wtedy, kiedy ludzi moralnych zostanie zaledwie garstka i będę przez pozostałych uważani za nienormalnych, apostazja zaś ogarnie całą ludzkość.

Wreszcie, istnieje jakby duchowa suma apostazji, jej religijny „mianownik” – z pewnością najstraszniejszy – odrzucenie pojmowania religii jako prawdy. Aż do naszych czasów prawosławni wierzyli w prawosławie, heretycy w swoje herezje, bezbożnicy w swój ateizm i każdy starał się przekonać drugiego, że to właśnie on posiada prawdę. Owa duchowa apostazja zaś przejawia się w tym, że teraz przestaje się wierzyć, że prawda w ogóle istnieje. Ludzie przestali w nią wierzyć i zaprzestali wysiłków w walce o nią. Dziś nikt nie jest przekonany o tym, że posiada prawdę…

Owo zjawisko religijnej apostazji ma dwa oblicza – dla niechrześcijanin jest to „religia przyszłości” jak ją nazwał ojciec Serafim (Rouz) – religia w której właściwa „religijność” czyli wiara w Boga i zwracanie się do niego zostanie zastąpione przez magię i dążenie by otrzymać specjalne „moce” i „wiedzę”, żeby opanować świat. Niewątpliwie zarówno antychryst, jak i jego „prawa ręka” – fałszywy prorok będą sługami owej magicznej religii.

Dla chrześcijan natomiast prezentem, jaki im sprawił wiek XX jest ekumenizm – czyli nauka o potrzebie zjednoczenia wszystkich wyznań chrześcijańskich, bez względu na to jakie dogmaty przyjmują, dla „służenia ludzkości” – właśnie tak: nie Bogu, a ludzkości! W efekcie tego prawosławni wchodzą w relacje nie tylko z katolikami i protestantami, ale w ramach tzw. „spotkań ekumenicznych” także z poganami i czcicielami demonów, z którymi wspólnie się modlą. Strach patrzeć jak prawosławni biskupi własnymi rękami wznoszą bałwany – „słupy totemowe”, przechodzą przez „oczyszczający ogień”, albo odprawiają „nabożeństwo” wespół z tybetańskimi lamami, czy czcicielami demona zniszczenia i śmierci – bogini Kali, ale to wszystko to tylko zewnętrzne oznaki rozłamu prawosławia w czasach apostazji, rozłamu na dwa niejako prądy określone symbolicznie w Apokalipsie jako Kościoły: laodycejski i filadelfijski. W pierwszym święta gorliwość w wierze została zamieniona na „letniość”, obojętność i troskę jedynie o bogactwo i zewnętrzny blichtr, o nim to Chrystus powiada: „Znam twoje czyny, że ani zimny, ani gorący nie jesteś. Obyś był zimny albo gorący! A tak, skoro jesteś letni i ani gorący, ani zimny, chcę cię wyrzucić z mych ust”. (Ap 3, 15–17 BT) O drugim zaś jest powiedziane: „…ty chociaż moc masz znikomą, zachowałeś moje słowo i nie zaparłeś się mego imienia. (…) Skoro zachowałeś nakaz mojej wytrwałości i Ja cię zachowam od próby, która ma nadejść na cały obszar zamieszkany, by wypróbować mieszkańców ziemi” (Ap 3, 8,10 BT). Takie „filadelfijskie” chrześcijaństwo przeznaczone jest dla niewielu tylko wybranych, nawet w świecie prawosławnym, dla większości zaś krajów, narodów i kościołów, i dla dzisiejszej Rosji, następuje niestety, „epoka laodycejska”, którą przepowiadał wielebny Serafim Sarowski (1754–1833): „Mnie, biednemu Serafimowi, Pan objawił że na rosyjskiej ziemi będą wielkie nieszczęścia, prawosławna wiara zostanie zdeptana, archijereje80 Kościoła Bożego i inne duchowe osoby odstąpią od czystości prawosławia, i za to Pan ciężko ich ukarze”.

Wydawałoby się, że świat niepohamowanie posuwa się ku temu, iż antychryst przyjdzie lada dzień, ale w tym pogrążaniu się w przepaści, czeka jeden, ostatni, cudowny przystanek. Jak przepowiadał na początku XX wieku starzec Aristokles Atoski: „Dojdzie do jakiegoś niezwykłego wybuchu, i objawi się cud Boży. I będzie na ziemi życie całkiem inne, ale niezbyt długo”. Wówczas gnijącemu i cuchnącemu światu będzie dane przeżyć cudowne zmartwychwstanie z rozkładu i śmierci. I to zmartwychwstanie powinno przyjść przez Rosję.

„Przed końcem będzie rozkwit” – tak słowami starca Barnaby Getsemańskiego, można podsumować liczne proroctwa rosyjskich ascetów XIX i XX wieku. Wszyscy mówili o szybkim natarciu czasów końca, przepowiadali straszną katastrofę dla Rosji pod uciskiem bezbożników, zniszczenie świątyń i zepsucie narodu i rozkład państwa rosyjskiego. Ale proroctwa te kończyły się optymistycznym wskazaniem na odrodzenie. „Objawi się wielki cud Boży,… wszystkie drzazgi i odłamki, wolą Boga i jego siłą, zbiorą się i połączą się i odtworzy się okręt (Rosja) w swojej piękności i podąży swoją drogą, przez Boga przeznaczoną. Taki oto będzie dla wszystkich jawny cud” – mówił wielebny Anatol Optinski w lutym 1917 roku.

Owa dość ogólna zapowiedź mogłyby wyglądać raczej na „pobożne życzenie” niż na zapowiedź czegoś rzeczywistego, gdyby nie szczegółowy „scenariusz”, który można skonstruować na podstawie tego, co da się odnaleźć w bardzo licznych proroctwach, tak że trudno to uznać za przypadek. A wedle tego scenariusza:

„Czeka nas jeszcze jeden, ostatni rozkwit prawosławia, tym razem na całym świecie – na czele z Rosją, a odbędzie się to po straszliwej wojnie, w której wyginie od połowy do dwóch trzecich ludzkości. I wtedy dopiero będzie głoszona Ewangelia na całym świecie, bo do tego czasu nie głoszono Ewangelii Chrystusa, lecz Ewangelię zniekształconą przez heretyków. Będzie to okres światowej pomyślności, lecz nie na długo. Wtedy też w Rosji będzie panował prawosławny car, którego Pan objawi narodowi rosyjskiemu. Wkrótce jednak świat ponownie się zdeprawuje i już nie będzie więcej zdolny by się naprawić i wówczas dopuści Pan Bóg do intronizacji antychrysta”.

Szkic tej przepowiedni powstał jeszcze w Bizancjum, na długo przed czasami w których żyjemy. W pierwotnych greckich tekstach mówiło się o „wielkim północnym kraju”, ponieważ nazwa Rusi nie była jeszcze znana. Mówiło się o wielkiej bitwie pomiędzy „izraelitami” (to jest prawosławnymi chrześcijanami) i „izmaelitami”, to jest południowymi, muzułmańskimi narodami, które zaczną wielki marsz na chrześcijan. Kiedy chrześcijanom będzie się wydawać, że już znikąd nie ma ratunku, nagle powstanie „grecki cesarz” (w sensie prawosławny) i z wielką mocą „złamie wrogów”. W niedługi zaś czas potem wstąpi on na tron, a na całej ziemi zapanuje pomylność i krótka „cisza”, zapowiedziana w Apokalipsie, co będzie zwiastunem bliskości końca świata. Ów stary schemat proroctwa o „czasach przedostatnich”, czasach schyłku, istotnie się nie zmienił, co najwyżej można go uzupełnić i objaśnić w świetle zdarzeń historycznych, które stały się dla nas bardziej zrozumiałe.

Te zdarzenia będzie poprzedzał największy stopień kryzysu i opuszczenia Rosji przez wszystkich. Bóg usunie wszystkich przywódców, żeby tylko na Niego patrzył lud rosyjski. Ze środka – również zapowiedzianego – światowego kryzysu, wszyscy spojrzą na dźwigającą się Rosję. Początkiem tych wydarzeń będzie przywrócenie w Rosji prawdziwego Kościoła i pojawienie się prawdziwego cara, który zostanie wybrany przez samego Pana i będzie rządził Rosją przez krótki czas do nadejścia antychrysta. „Będzie on człowiekiem płomiennej wiary, wielkiego umysłu i żelaznej woli” – jak mówił o nim rosyjski asceta, św. Teofan Połtawski, zmarły w 1940 roku na emigracji.

Niegdyś obdarzony duchem proroczym mnich Abel przepowiedział wiele przyszłych zdarzeń: carowi Pawłowi I jego zabójstwo, Aleksandrowi I zniszczenie Moskwy przez Francuzów, a carowi Mikołajowi II jego męczeńską śmierć. Wygłosił on także i przepowiednię o Ostatnim Carze. „Jego pojawienie się nie wzbudzi w ludziach żadnych wątpliwości, ani rozbieżności w osądach, tak że nie będą się spierać: „– Oto tu car, oto tam”, lecz wszyscy jednomyślnie się zgodzą i powiedzą: „– To on!”. Mnich Abel pozostawił też wskazówkę co do imienia owego cara – „tylko dwóch władców o takim imieniu zasiadało na rosyjskim tronie, ale nie nie na tronie carów”. Z wszystkich ruskich wielkich książąt jedynie dwa imiona można dopasować do owej przepowiedni: Władimir i Gieorgij. Ostatni car nie będzie bezpośrednim potomkiem Romanowów lecz będzie z nimi spokrewniony przez matkę – w ten sposób zostanie zachowana ciągłość dziedzictwa carskiej Rosji.

„Jest tylko jeden wódz, zdolny nam przywrócić Rosję – to św. Włodzimierz! Rosję trzeba na ochrzcić. Tylko na nowo chrzczona Ruś może znowu stać się prawosławnym cesarstwem. Czy jednak możliwe jest to duchowe odrodzenie? Ale to nie tylko nasz – rosyjski problem, to problem światowy. Od tego albo innego rozwiązania zależy pytanie o wiek świata i o bliskość nadejścia Ósmego Dnia Tygodnia81” – pisał ojciec Konstantyn (Zajcew). Najważniejszą sprawą dla nowego cara będzie przywrócenie czystości prawosławia, likwidacja „Kościoła laodycejskiego”, usunięcie heretyków–ekumenistów z hierarchii kościelnej i uleczenie rozłamu w Kościele prawosławnym. Byłoby wtedy możliwe zwołanie, pod przewodnictwem takiego cara, najpierw soboru ogólnorosyjskiego, który by oczyścił hierarchię z odstępców i połączyłby wszystkie zdrowe siły, a później Soboru Powszechnego, na którym by doszło połączenia wszystkich świętych Kościołów Chrystusowych przeciwko antychrześcijańskiemu kierunkowi w jakim podąża świat. Car stanie się jedynym przywódcą ogólnoświatowym, ale za jego panowania nadejdzie antychryst. Wszakże z tym ostatnim wydarzeniem powiązana jest Wielka Wojna stale wzmiankowana w przepowiedniach. Na przykład uczeń Teofana Połtawskiego, schimonach Antoni (Czernow) głosił, że „w czasach ostatecznych Rosja stanie się monarchią. To zaś w całym świecie wywoła wrogą reakcję. Wrogowie niczym szarańcza podążą ku Rosji i zacznie się wojna, podczas której cały świat uzbroi się przeciwko niej, bowiem antychryst przedstawi światu Rosję jako wroga, z tego powodu, iż ogłosi się ona krajem prawosławnym”.

Św. Mateusz Wresfieński (1861–1950), założyciel Prawdziwego Kościoła Prawosławnego Grecji, przepowiedział, że wojna owa pochłonie miliardy istnień ludzkich, a bezpośrednią przyczyną jej wybuchu będzie Serbia, Mówił on także, iż przed zmartwychwstaniem Rosji odbędzie się trzecia wojna światowa, która rozpocznie się w Jugosławii. Zwycięży w niej Rosja, która po owej wojnie utrwali na świecie ład i pomyślność, chociaż nie powiększy swojego terytorium o ziemie pokonanych przeciwników, a nawet będzie obszarowo mniejsza niż na początku XX wieku. Weźmie natomiast we władanie ziemie prawosławnego Wschodu, na przykład Ziemię Świętą. Owo cesarstwo rosyjskie nie będzie zamożne, ale co ciekawe, za rządów Ostatniego Cara Syberia zostanie przemieniona w kwitnący, płodny kraj, który będzie karmić całą Rosję.

Arcybiskup Rosyjskiego Kościoła Zagranicznego Serafim (Iwanow), przepowiadał znów, że po tym zwycięstwie rozpocznie się głoszenie Ewangelii, a prawdziwe prawosławie rozszerzy się na cały świat. Większość narodów świata przyjmie chrześcijaństwo. Przez pewien czas ludzie będą żyć w pokoju i szczęściu, ale rychło rozpocznie się na całym świecie całkowity upadek wiary, jak to zostało zapowiedziane w Piśmie Świętym. Wtedy pojawi się antychryst i nastąpi koniec świata. Liczne proroctwa głoszą, że okres dobrobytu i pokoju potrwa 15 lat (nie podają jednak od którego momentu należy go liczyć, czy od intronizacji Ostatniego Cara, czy od nastaniu na ziemi pokoju). Ostatni Car przeniesie się do Jerozolimy i przeżyje tam 7,5 roku. Będzie to ostatni okres pokojowej egzystencji ludzkości. Potem przyjdzie apostazja, która otworzy drogę antychrystowi, a ludzie będą gotowi rzucić się w „głębokości szatańskie”, które im antychryst zaproponuje.

Ta apostazja będzie miała charakter duchowego zwiedzenia, oszustwa. Ludzie zobaczą w antychryście jakąś bardzo uduchowioną i wyjątkową osobowość i przepędzą Ostatniego Cara, aby ustąpił miejsca antychrystowi. Gdy się to stanie, kiedy pojawi się „syn zatracenia”, Ostatni Car uda się na Golgotę, gdzie będzie się wznosił krzyż. Zdejmie swoją koronę i zawiesi ją na krzyżu. Krzyż zaś wraz z koroną zostaną zabrane do nieba, zaś car umrze. Będzie to ostatnie, duchowe, zwycięstwo prawdziwego chrześcijanina nad nosicielem szatańskiego ducha.

Przybycie antychrysta pogrąży świat w topieli, nadejdą jego przedśmiertne skurcze – wojny, trzęsienia ziemi, nienawiść, głód, a wszystko to zamiast szczęścia i dobrobytu obiecanego przez antychrysta. Nastaną także straszliwe prześladowania prawdziwych chrześcijan, ale kto wytrwa w wierności Panu Jezusowi, ten będzie zbawiony.

Dla tego ostatniego królestwa, dla tej ostatniej bitwy istnieje Rosja. I to jest sens jej historycznego bytu”.82

Do tej pory mówiliśmy o tym, że ma nadejść antychryst, że w końcowym okresie dziejów ludzkości zdobędzie on nieograniczoną władzę nad światem, ale nadal nie wiemy jaki jest jego ostateczny cel, p o c o ma tę władzę posiąść. Kto i dlaczego za tym wszystkim stoi? W kolejnym rozdziale znajduje się więc zwięzłe wyjaśnienie tego zagadnienia:

Szatan i jego sługa antychryst – ich plany i cele

Na koniec trzeba jeszcze odpowiedzieć na pytanie: w jakim celu objawi się antychryst i jaki jest cel jego przybycia? Otóż należy pamiętać, że antychryst jest jakby podwładnym (jeśli wolno użyć takiego określenia) Szatana, Lucyfera, a plany tego ostatniego są bardzo proste i wcale nieskomplikowane. Oto bowiem Lucyfer chce na Ziemi zająć miejsce Boga, chce – jako jedyna istota – odbierać cześć boską. Aby to osiągnąć musi wpierw zwieść ludzi. W tym celu przez osoby mu podporządkowane rozpowszechnia fałszywe nauki i doktryny, które pozornie przypominają biblijne. W rzeczywistości Lucyfer neguje każde przykazanie Boga, tworząc na jego miejsce jego odwrotność. Szatan będzie się starał wzbudzić nienawiść do Jezusa na niespotykaną dotąd skalę, co już mu się znakomicie udaje. Gdy ludzkość – w prawie całej swej masie – ulegnie temu zwiedzeniu nadjedzie czas, że Szatan będzie mógł bez żadnych problemów utworzyć na Ziemi fałszywe „królestwo boże”, w którym bogiem będzie on, a w jego imieniu władzę będzie sprawował fałszywy mesjasz, czyli właśnie antychryst.

Aby jednak w pełni zrozumieć rolę antychrysta, winniśmy poznać plany jego pana – Szatana. Według anonimowego autora, w tekście Antychryst – przeciwnik Chrystusa plany owe wyglądają mniej więcej tak:

  • „Odbudować fałszywą świątynię Salomona w Jerozolimie.
  • Zupełnie zdemoralizować mieszkańców naszej planety poprzez intensywną propagandę mediów oraz władz wszystkiego, co sprzeczne z planem Boga – czyli wprowadzić doktrynę lucyferiańską.
  • ‘Znaleźć’ Arkę Przymierza i umieścić ją w odbudowanej świątyni.
  • Przeprowadzić tzw. Operację Niebieski Strumień (Blue Beam Project), w której być może ‘odnajdzie’ się Arka Przymierza.
  • Podczas tej operacji (mówi się o trzęsieniu ziemi) ukażą się ‘dokumenty’ wyjaśniające, w jaki cały świat mylił się odnośnie religijnych wierzeń. (Typowy przykład Browna – Da Vinci Code).
  • Zniszczyć wszystkie religie światowe w III Wojnie światowej włącznie z Judaizmem i Chrześcijaństwem.
  • Posadzić na tronie niezwykle mocnego króla i zarazem kapłana (na wzór Melchizedeka) – Antychrysta, fałszywego mesjasza.
  • Antychryst przejmie OFICJALNIE władzę nad światem usuwając trzech innych władców – Nowy Porządek Świata (NWO).
  • Spowodować FAŁSZYWE porwanie do nieba FAŁSZYWYCH ponownie narodzonych chrześcijan, lub sług Lucyfera.
  • Rozpocząć prześladowania prawdziwych naśladowców Jezusa w 3.5 rocznym okresie Wielkiego Ucisku.
  • Stoczyć walkę z Bogiem na Ziemi w tzw. bitwie Armagedonu.
  • To wszystko ma jeden zasadniczy cel.
  • Ustanowienie Lucyfera jako boga nad ziemią. Ustanowienie przedstawiciela Lucyfera – Antychrysta. ”83

Ten am autor w dalszym swym wywodzie podaje takie oto, niezwykle ciekawe informacje:

„Słowo Boże niewiele nam mówi o Antychryście ale podaje nam wystarczającą ilość detali, abyśmy mogli zidentyfikować z łatwością tego człowieka. Niemniej Biblia ostrzega nas proroczo przed fałszywymi Chrystusami, Mesjaszami czy prorokami i wskazuje nam znaki, według których możemy rozpoznać i odróżnić fałsz od Prawdy. (…)

Istnieje wiele teorii na ten temat i sedna sprawy dowiemy się, kiedy ów osobnik się ujawni. Według badań Biblii, zapowiadającej Antychrysta od prawie 2000 lat oraz teorii konspiracyjnych, na arenie świata ma się pojawić fałszywy Mesjasz. Wiadomo, że chrześcijanie oczekują powrotu Mesjasza – Chrystusa w celu zaprowadzenia przez Niego Królestwa Bożego. Tymczasem Żydzi nadal oczekują swojego Mesjasza, ponieważ rzeczywistego Mesjasza – (Ja–szua) odrzucili oraz odrzucają Go nadal.

Mamy dwie grupy ludzi oczekujących Mesjasza, ale każda z nich widzi go zupełnie inaczej

Syjoniści planujący odbudowę Świątyni Salomona w Jerozolimie planują posadzenie na tronie królewskim… Mesjasza!

Istnieje teoria konspiracyjna Blue Beam Project (Projekt Niebieskiego Promienia) i według tych planów władcy świata ‘odkryją’ jakieś niezwykłe zwoje, w których okaże się, że dotychczasowe wierzenia, czy w Biblię, czy Koran czy inne księgi okażą się całkowicie mylne oraz oczywiście okaże się, że jedynie w tych zwojach jest szczera Prawda. Być może zostanie ‘odkryta’ Arka Przymierza i to, co zostanie ‘znalezione’ w Arce będzie dowodem na to, że świat mylił się w swoich wierzeniach religijnych ponieważ je mylnie interpretował.

Odkryciu temu mają towarzyszyć cuda na niebie! Mają być wyświetlane z satelitów potężne obrazy na niebie, z których będą przekazywane w wielu językach informacje o ‘prawdziwym’ Mesjaszu i ‘prawdziwej’ religii. Ewangelia Judasza czy DaVinci Code to najprawdopodobniej przygrywka do reszty tego oszukańczego spektaklu.

Władcy świata, wielbiciele Lucyfera będą chcieli nam udowodnić, że posłannictwo Mesjasza było przez wszystkich źle rozumiane i właśnie wtedy ukaże się na scenie świata ostatni król, czyli fałszywy Mesjasz – Antychryst.

Będzie on demonstrował nadprzyrodzoną demoniczną moc i większość mieszkańców świata weń uwierzy.

Niesamowity wzrost filmów i programów okultystyczno–satanistycznych czy na temat UFO czy też zjawisk nadprzyrodzonych wydaje się być formą przyzwyczajania nas do tego, że rzeczywiście siły nadprzyrodzone istnieją, że są one powiązane z rzeczywiście, a UFO czy ‘obcy’ to istoty, które nas stworzyły i teraz chcą nam pomóc. Globaliści nazywają ich Annuaki.

Oczywiście wszystkie inne religie zostaną zniszczone przez hordy Lucyfera a Babilon Wielki otrzyma szczególnie srogą karę, tym razem od samego Boga. Wielbienie Antychrysta będzie wymagane od władców świata po groźbą kary śmierci!”84

Analizując bez emocji, na chłodno, sytuację, jaką już dziś obserwujemy na świecie, nie możemy się oprzeć wrażeniu, iż czasy antychrysta zbliżają się do nas wielkimi krokami, że czas zwiedzenia, wielkiego ucisku i oficjalnego kultu szatana jest tuż, u drzwi. A wedle wszystkich tych znaków i przepowiedni sprawiedliwi doznają potwornych prześladowań, które odbywać się będą na niespotykaną dotąd w historii ludzkości skalę. Ucisk jakiego doznawali ludzie pod rządami Stalina czy Hitlera będzie niczym w porównaniu z uciskiem jaki nadchodzi.

Będzie to czas odsiewania plew od ziarna, bowiem ci którzy ulękną się prześladowań i ulegną demonicznemu, lucyferiańskiemu zwiedzeniu i poddadzą się pod władzę antychrysta, w ostatecznym rozrachunku przegrają nie tylko życie doczesne, ale i szanse na życie wieczne w szczęściu i chwale. Ci natomiast, którzy wytrwają do końca, nie wahając się nawet poświęcić życie dla Jezusa, na koniec odbiorą „niewiędnący wieniec chwały”.

Skoro zapoznaliśmy się ze znakami, proroctwami i przepowiedniami końca świata, jakie przechowuje tradycja chrześcijańska, zawartymi zarówno w Biblii, jak i w objawieniach prywatnych, czy nawet w opiniach niektórych osób zajmujących się badaniem zagadnienia czasów końca, pora zaznajomić się też ze znakami i przepowiedniami w innych religiach – w islamie i zaratusztrianizmie.

PROROCTWA I ZNAKI KOŃCA ŚWIATA W ISLAMIE

Dzień ostatni

O ludzie! „

Bójcie się waszego Pana!

Zaprawdę, trzęsienie ziemi tej Godziny

będzie rzeczą straszną!

W tym Dniu, który wy zobaczycie,

każda karmiąca matka zapomni, kogo karmiła;

a każda ciężarna kobieta

złoży swój ciężar”.

(Koran XXII, 1 – 2 – J.B.85)

Nic, co materialne, nie jest wieczne, a zatem i świat, skoro miał początek, musi mieć też i koniec. Kiedy to nastąpi, nikt nie wie, bowiem tajemnicę ową zachował Allah dla siebie.

Bardzo jasne wyjaśnienie tej kwestii można znaleźć w jednym z hadisów86:

„Kalif Omar Ibn Al–chattab powiedział: W czasie gdy siedzieliśmy u Wysłannika Allaha, pewnego dnia przyszedł do nas mężczyzna w bardzo białym ubraniu, z czarnokruczymi włosami, nie widać było po nim śladu podróży. Nikt z nas nie znał go. Siadł naprzeciwko Proroka, podkurczywszy nogi położywszy ręce na jego udach i powiedział: „O Muhammadzie, powiedz mi o islamie”. Wysłannik Allaha powiedział: „Islam to to, że oświadczasz – Nie ma Boga, oprócz Allaha, a Muhammad jest wysłannikiem Allaha” – wykonujesz modlitwy, dajesz zakat87, pościsz w miesiącu ramadan i odbywasz pielgrzymkę do Mekki, jeżeli to jest w twoich możliwościach. Przybysz powiedział: „Mówisz prawdę”. Zdziwiliśmy się, że pytał Proroka i zgodził się z nim. (…) Nieznajomy powiedział: „Powiedz mi o As–Sa’a88„. Prorok powiedział mu: „Zapytany o As–Sa’a nie wie więcej niż pytający”. Przybysz powiedział: „Powiedz mi o jej znakach nadejścia”. Prorok odpowiedział: „Jeśli niewolnica urodzi swoją panią i jeśli zobaczysz bosych, gołych, potrzebujących pasterzy budujących wysokie budowle”. Przybysz odszedł, a po długim czasie Prorok powiedział: „O Omarze czy wiesz kto pytał?” Odpowiedziałem „Allah i Jego Wysłannik lepiej wiedzą ode mnie. Prorok powiedział: To był Gabriel, przyszedł żeby uczyć was waszej religii”.89

Ali Abi Issa w komentarzu do tego hadisu pisze tak:

„O końcu świata Prorok (…) powiedział:

„Zapytany o As–sa’a nie wie więcej niż pytający”. Oznacza to, że wszystkie stworzenia Allaha nie wiedzą o czasie końca świata, gdyż Allah (…) zachował ten termin dla siebie. (…)

W tym hadisie Prorok (…) wspomniał natomiast o dwóch znakach zbliżania się końca świata.

Pierwszy, „jeżeli niewolnica urodzi swoją panią”.

Uczeni islamscy dopatrują się tutaj nadejścia takich czasów, w których nastąpi upadek systemu moralnego na tyle, że zanika wdzięczność dzieci wobec rodziców. Dlatego dzieci będą traktować swoich rodziców tak jak swoich niewolników (z góry, wyniośle, z pogardą…).

Drugi znak – „Jeżeli zobaczysz bosych, gołych, potrzebujących pasterzy budujących wysokie budowle”.

Oznacza to, że ludzie najniższych warstw społecznych stanowić będą najwyższą warstwę społeczną. W innym hadisie Prorok (…) opisał koniec świata następująco:

„Uczciwy będzie podejrzany, podejrzany będzie wiarygodny, a najgorsi ludzie będą przemawiać w imieniu wszystkich”.90

Natomiast Koran tak mów na temat Ostatniej Godziny91:

„Będą ciebie pytać o Godzinę:

kiedy ona przybije do przystani?

Powiedz:

«Widza o niej jest tylko u mego Pana!

Nie ujawni jej, we właściwym czasie,

nikt inny, jak tylko On!

Ciąży ona na niebiosach i na ziemi;

przyjdzie do was niespodziewanie.»”

(Koran VII, 187 – J.B.)

oraz:

„Do Boga należy wszystko,

co skryte w niebiosach i na ziemi,

a rozkaz dotyczący Godziny

będzie jak mgnienie oka

albo jeszcze mniej”.

(Koran XVI, 77 – J.B.)

Wtedy nastanie kres tego świata, a Bóg wskrzesi ciała zmarłych na Sąd.

Muzułmańska literatura religijna tak mówi na temat wiary w Dzień Sądu Ostatecznego:

„Dzień Sądu Ostatecznego, czyli OSTATNI DZIEN, to Dzień Zmartwychwstania, kiedy ludzie będą ożywieni, by zdać rachunek ze swoich uczynków. Nazwano go tak, gdyż po nim nie będzie żadnego dnia, a mieszkańcy Raju będą rozkoszować się w swoich komnatach, zaś mieszkańcy Piekła będą cierpieć w swoich”92

Do najważniejszych znaków zbliżającego się końca należeć będą: rosnąca bezbożność ludzkości i odrzucenie przez nią drogi prawdy bożej, osiągające apogeum w czasach ostatecznych, pojawienie się Mahdiego – męża bożego próbującego skierować świat ku Allahowi. Mahdiego będzie wspomagał Prorok Jezus.

W tym miejscu należy się czytelnikowi kilka słów wyjaśnienia na temat roli jaką Jezus odgrywa w Islamie.

Nie jest on uznawany za syna Allaha, ani za półboga, ani za nadczłowieka, ale za takiego samego człowieka jak wszyscy inni, żyjący przed nim i po nim. Z jedną wszakże różnicą – został on powołany do istnienia w sposób inny niż reszta ludzi (rodzących się wskutek obcowania płciowego mężczyzny i kobiety), ani też w sposób w jaki Allah stworzył Adama i Ewę. Kwestia narodzin Jezusa to tajemnica, którą muzułmanie akceptują, bezgranicznie wierząc Koranowi, że Jezus został powołany do życia bez udziału mężczyzny, zaś zapowiedź jego narodzenia wiernej i dziewiczej Maryi oznajmił przysłany do niej anioł Gabriel. Muzułmanie za bluźnierstwo uznają poglądy chrześcijańskich teologów protestanckich, jakoby Jezus syn Maryi (po arabsku: Isa ibn Mariam) miał braci i siostry zrodzone w późniejszym czasie ze związku Maryi i Józefa.

Muzułmanie nie wierzą także w ukrzyżowanie i późniejsze zmartwychwstanie Jezusa, uważając, iż ukrzyżowano jakąś inną osobę, a w późniejszych czasach stworzono opowieść pasującą do wypracowanych przez chrześcijan koncepcji teologicznych, głoszących iż Jezus jest Synem Bożym.

Według muzułmanów Allah zaćmił umysły nienawidzących Jezusa Żydów, którzy chcieli go uśmiercić, tak iż uwierzyli w jego śmierć. Tymczasem Bóg wybawił tego Proroka z rąk jego wrogów i zabrał go do nieba.

„Tak więc ktoś został istotnie ukrzyżowany (niektórzy muzułmańscy egzegeci utrzymują iż istnieją dowody ukrzyżowania Judasza przez Piłata sympatyzującego z ruchem żydowskich mesjanistów. Koptyjscy chrześcijanie traktują więc Piłata z Pontu, namiestnika rzymskiego w Judei i jego żonę jako świętych, przyp. tłum.) Nie był to jednak Jezus (…). Kogoś innego ukrzyżowano zamiast niego. Bóg zabrał Jezusa (…) i uratował go przed śmiercią z rąk jego siepaczy, tak jak to zawsze czynił w przypadku wcześniejszych proroków zagrożonych śmiercią z rąk wrogów. Allah (…) ukoronował misję Jezusa na ziemi wybawieniem go od gwałtownej śmierci i podniósł go do niebios. Zgodnie z proroctwem Muhammada (…), pojawi się on ponownie na ziemi wraz z Mahdim aby stoczyć zwycięski pojedynek z szatańskim Antychrystem – Dżalem93, przywódcą armii niewiernych chcących podbić ziemie islamu i zniszczyć Mekkę oraz Medynę. Będzie to sygnalizować nadejście nowej ery w dziejach świata i islamu. Po stoczeniu zwycięskiej walki Jezus (…) zniszczy symbole krzyża i będzie żył około czterdziestu lat jako żonaty muzułmanin. Potem umrze naturalną śmiercią, kończąc swoją przerwaną misję na ziemi. Zostanie on pogrzebany w Medynie pomiędzy grobami Proroka Muhammada (…) i jego następcy Abu Bakra (…). Jezus pojawi się w Damaszku, w okresie gdy Mahdi pojawi się w Mekce, a tymczasowo zwycięskie hordy wrogów islamu będą przewalać się przez Bliski Wschód w kierunku miejscowości Lod w Palestynie. Nuzul czyli cudowne podniesienie Jezusa (…) przez Allaha do niebios po nieudanym spisku Żydów – jest częścią wiary islamu. Z proroctwa wynika, iż Jezus ponownie pojawi się na wschodnim minarecie wielkiego meczetu w Damaszku (Meszid Umayyad), skąd zejdzie jak normalny człowiek. Będzie on następcą czyli kalifem odrodzonej Ummy islamu po śmierci Mahdiego. Czy wniebowstąpił on duszą i ciałem lub tylko duszą po naturalnej śmierci ziemskiego ciała – nie jest kwestią istotną dla wiary islamu. Jego sposób wniebowstąpienia nie jest artykułem wiary, ponieważ dla muzułmanów ważnym jest fakt objawienia przez Allaha (…) mówiący o tym, iż Jezus (…) nie został ukrzyżowany, lecz został podniesiony do niebios przez Allaha”.94

Po wyjaśnieniu bardzo ważnej kwestii, jaką jest muzułmańska nauka na temat Jezusa wrócę do przerwanego wątku:

Znakiem zbliżającego się końca świata będą trzęsienia ziemi na niespotykaną dotąd skalę. Owe trzęsienia ziemi będą tak potworne, że spowodują niewyobrażalną wprost panikę wszystkich ludzi. A potem nastąpi kataklizm na skalę kosmiczną – w wyniku (być może) owych niesłychanych trzęsień ziemi (a może z innego powodu), góry rozsypią się w pył, a powierzchnia naszej planety stanie się równa i płaska, morza zaś wyparują, Ziemia i Księżyc zderzą się ze sobą, gwiazdy będą spadać, a całe niebiosa ulegną zniszczeniu.

Po zakończeniu Dnia Ostatniego jednak Ziemia i Wszechświat zostaną przemienione.

Tradycja muzułmańska w oparciu o Koran i Hadisy przekazuje także, iż nadejście Ostatniej Godziny poprzedzą zadziwiające wydarzenia, takie jak pojawienie się siejących zgrozę i przerażenie narodów Gog i Magog, pojawienie się zwierząt posługujących się ludzką mową, upadek mądrości, a nawet ogólnej wiedzy u przeciętnego człowieka, rozprzestrzenienie się nałogów, przede wszystkim pijaństwa, liczebną przewagę kobiet nad mężczyznami, wzrost na niespotykana skalę nieuczciwości, nieprawości, nierówności społecznej, wreszcie pojawienie się zwodziciela i oszusta podającego się Mesjasza, a w rzeczywistości będącego Antychrystem (Massih Dadżal).95

Gdy wszystko to dziać się będzie nastąpi też czas trąbienia. Pierwsze trąbienie wywoła niesłychana panikę zarówno na Ziemi jak i w niebiosach:

„W tym Dniu, kiedy zadmą w trąbę,

ci, którzy są w niebiosach i na ziemi,

będą przerażeni

– z wyjątkiem tych, których Bóg zechce oszczędzić – i wszyscy przybędą do Niego upokorzeni.

I zobaczysz góry,

które uważałeś za nieruchome,

jak będą przechodzić,

podobnie jak przechodzą chmury”.

(Koran XXVII, 87–88 – J.B)

Drugie trąbienie, które będzie mieć miejsce w czterdzieści dni po pierwszym trąbieniu obudzi zmarłych. Dusze przyobleką się znów w materialną postać i staną przed obliczem Najwyższego, na sąd.

Podobnie jak śmierci, tak i zmartwychwstaniu podlegają wszyscy – zarówno dobrzy jak i źli, chociaż różne czekają ich losy. W dniu tym ludzie dotąd żyjący umrą, by zaraz zmartwychwstać.

„(…) nadejdzie Godzina (…)

i (…) Bóg wskrzesi tych,

którzy znajdują się w grobach”.

(Koran XXII, 7 – J.B.)

O Dniu Zmartwychwstania mówią liczne wersety Koranu:

„Żydzi mówią:

„Chrześcijanie nie stoją na niczym!”;

a chrześcijanie mówią:

„Żydzi nie stoją na niczym!”

– a przecież oni recytują Księgę!

Podobne słowa mówią ci, którzy nie wiedzą.

Bóg rozsądzi miedzy nimi

w Dniu Zmartwychwstania

to, w czym się oni różnili”.

(Koran, II, 113 – J.B.)

albo:

„Tym, którzy nie uwierzyli,

upiększano życie na tym świecie,

a wyśmiewano się z tych, którzy uwierzyli;

ale ci, którzy są bogobojni, będą nad nimi

w Dniu Zmartwychwstania”

(Koran, II, 212 – J.B.)

albo:

„I niech nie sądzą ci, którzy skąpią

z tego, co dał im Bóg ze Swojej łaski,

że to jest lepsze dla nich.

W Dniu Zmartwychwstania

będą oni nosić na szyi obrożę

z tego, czego skąpili”

(Koran III, 180 – J.B.)

albo:

„… w Dniu Zmartwychwstania

zostaną wam w pełni dane nagrody”.

(Koran III, 185 – J.B.)

albo:

„A kto będzie spierał się z Bogiem

(…) w Dniu Zmartwychwstania?”

(Koran IV, 109 – J.B.)

albo:

„Bóg rozsądzi między wami

w Dniu Zmartwychwstania”

(Koran IV, 141 – J.B.)

Każdy z umarłych znów zyska materialne ciało, ale zmartwychwstanie w takim samym stanie umysłu i serca, w jakim rozstał się z tym światem. Nie będzie też miał świadomości upływu czasu. Każdemu z umarłych będzie się zdawało, że oto właśnie obudził się ze snu po przespanej nocy, gdy ranek zaświtał.96

„W tym Dniu, kiedy nastanie Godzina,

grzesznicy będą się zaklinać,

iż oni nie przebywali nawet godziny.

W ten sposób zostali oszukani.

A powiedzą ci,

którzy otrzymali wiedzę i wiarę:

«Wy znajdowaliście się w księdze Boga

aż do Dnia Zmartwychwstania

– a oto Dzień Zmartwychwstania,

lecz wy nie wiedzieliście.»”

(Koran XXXI, 55–56 – J.B.)

I właśnie tego dnia, w Dniu Zmartwychwstania wobec zgromadzonych tłumów wystąpi Prorok Jezus, aby zaświadczyć, że jedynie słuszną i prawdziwą była droga islamu. Będzie to zarazem dzień końca świata, w którym nastąpi powszechny kataklizm na skalę kosmiczną. Wszystko ulegnie rozproszeniu i zniszczeniu, a ciała niebieskie zmienią swój bieg.

Podczas Sądu Ostatecznego, pełnego grozy, wszelkie więzy ludzkie zostaną zerwane, każdy będzie myślał tylko o sobie, zapominając nawet o więzach rodzinnych tak dalece, że gotów będzie poświęcić osobę, za życia w doczesności najbardziej ukochaną, byleby tylko uratować własną skórę. Oczywiście nie zda się to na nic. Na Sąd Ostateczny zostaną wezwani wszyscy ludzie, dżinny i Iblis (Szatan):

„Oni wyjdą z grobów

z opuszczonymi spojrzeniami.

Będą podobni do szarańczy rozsypanej,

śpieszący z wyciągniętymi szyjami ku wzywającemu.

Niewierni będą mówili:

«To jest trudny dzień!»

(Koran LIV, 7–8 – J.B.)

Allah osobiście dokona publicznej oceny każdego z ludzi stojących przed Nim. Nie pomoże wówczas wstawiennictwo orędowników: między innymi Jezusa i Muhammada (Mahometa) wspomaganych przez aniołów, bowiem w dniu tym nie będzie już miejsca na miłosierdzie, lecz wyłącznie na sprawiedliwość.

Każdy człowiek w pełni uświadomi sobie znaczenie wszelkich czynów popełnionych za życia ziemskiego, zarówno dobrych jak i złych, i w pewnym sensie dokona samooceny, niezależnie od ocenienia go przez Boga. Twarze sprawiedliwych staną się śnieżnobiałe, zaś złych czarne. Każdy otrzyma tabliczkę z odpisem swych czynów. Jednym zostanie umieszczona na piersi, innym przedłożona przed oczy, a u złych i skazanych na potępienie, zawieszona na plecach.

Chociaż nie będzie żadnego usprawiedliwienia dla tych, którzy byli dostatecznie pouczeni o Jedynym Bogu lecz odrzucili wiarę i popełniali złe czyny, to jednakże dla tych, którzy nie mieli możności przyjęcia islamu, lub też nie z własnej woli byli prowadzeni drogą kłamstwa, Najwyższy okaże wyrozumiałość i łaskę.

Po dokonaniu sądu nad ludźmi Allah nagrodzi sprawiedliwych, zaś złych ukarze. Miejscem kary jest piekło, w którym strasznym mękom będą poddani niesprawiedliwi. Zostaną oni naznaczeni i napiętnowani ogniem na czołach, bokach i plecach.

„A tym, którzy zbierają złoto i srebro,

a nie rozdają ich na drodze Boga

– obwieść karę bolesną!

W Dniu, kiedy te metale będą rozpalone

w ogniu Gehenny

i będą napiętnowane nimi

ich czoła, ich boki i grzbiety:

„Oto zebraliście dla siebie.

Zakosztujcie więc tego, co zebraliście!”

(Koran IX, 34 – 35 – J.B.)

Jak naucza islam, kara ognia i piekło są wieczne. Chociaż część teologów niektóre z tekstów koranicznych interpretuje w inny sposób, dowodząc, że i kara w zaświatach również kiedyś będzie mieć kres, ponieważ w naturze człowieka leży ustawiczne doskonalenie się.

Jedynie ci, którzy będąc wiernymi muzułmanami, nie zdążyli przed śmiercią w pełni odpokutować za grzechy i dostatecznie naprawić skutków złych czynów popełnionych za życia, którzy żałowali, zostaną umieszczeni przez Allaha w piekle na pewien określony czas, gdzie przez mękę oczyszczą się zupełnie, aby wejść do raju.

Razem z ludźmi zostaną osądzone również dżinny, Iblis i demony, które pod różnymi imionami pogańskich bożków odbierały od ludzi cześć należną wyłącznie Allahowi. I tak na męki wieczne pójdą bogowie Greków, Rzymian, Medów i Persów, ludów Indii, Chin, Ameryk, Afryki, bogowie Słowian, Germanów, Celtów – słowem bożkowie wszystkich narodów, języków i epok.

Potępieni ludzie oskarżą ich wówczas, że zostali przez nich zwiedzeni, ale Iblis wyśmieje ich mówiąc:

„Powiedział szatan,

kiedy sprawa została rozstrzygnięta:

«Zaprawdę, Bóg dał wam obietnicę,

obietnicę prawdy!

I ja wam dałem obietnicę,

lecz ja was oszukałem;

ja nie miałem nad wami żadnej władzy.

Ja tylko wzywałem was,

a wyście mi odpowiedzieli.

Nie gańcie mnie więc,

lecz gańcie siebie samych!

Ani ja wam nie pomogę,

ani wy mi nie pomożecie (…)»

(Koran XIV, 22 – J.B.)

Zmartwychwstanie ciał – Haszr

Islam głosi jako jeden ze swych podstawowych dogmatów „(…) wiarę w ożywienie ludzi po śmierci, ponieważ Allah mówi:

„Tak jak zaczęliśmy nasze pierwsze stworzenie, podobnie powtórzymy je – oto obowiązująca nas obietnica. Niechybnie jej dotrzymamy”.

(Koran, sura 21, werset 104)

ALBA–AS – ożywienie, zmartwychwstanie to wyraźna prawda, którą potwierdza Księga97, Sunna98 i zgodna opinia muzułmanów. (…)

Muzułmanie są co do tego zgodni, że nastąpi powrót do Boga, aby zostali wynagrodzeni wszyscy za to, co czynili. Allah mówi:

„Co? Czy zatem uważaliście, iż stworzyliśmy was bez żadnego celu, oraz że nie będziecie na powrót do Nas sprowadzeni?”

(Koran, sura 23, werset 115). (…)”99

Jak zatem wspomniałem, jednym z podstawowych dogmatów islamu, jest wiara w zmartwychwstanie ciał100, co konsekwentnie, mocno i wielokrotne podkreśla Koran. Ponieważ Bóg jest wszechmocny i przepotężny przywrócenie zmarłym ciał nie stanowi dlań najmniejszego nawet problemu:

„Czyż nie widział człowiek,

jak stworzyliśmy go z kropli nasienia?

I oto on jest jawnym przeciwnikiem!

I przytacza Nam przykład,

a zapomniał o swoim stworzeniu.

Mówi on:

»Kto ożywi kości, kiedy są one zetlałe?«

Powiedz:

»Ożywi je Ten,

kto stworzył je po raz pierwszy.

On o wszelkim stworzeniu jest wszechwiedzący«.

(Koran XXXVI, 77 – 79 – J. B.)

Można przypuszczać, że ciała ludzi przywróconych życiu będą się jakościowo różnić od tych, jakie nosimy w doczesności.

Staną się nieśmiertelne, kompletne i doskonałe, zewnętrznie tożsame z formą ciała starego, tyle że pozbawione wszelkiej szpetoty, będą piękne. Jednocześnie nikt nie utraci samoświadomości i będzie się czuł tą samą istotą, którą był w doczesności.

Uwielbione ciała zachowają różnicę płci. Ciała nie będą także odczuwać cierpień, zmęczenia, bólu, chorób itp., czyli tego wszystkiego co odczuwają teraz. (Oczywiście mowa w tym miejscu o ciałach ludzi zbawionych, ciała ludzi potępionych będą – niestety – odczuwać wszelkie rodzaje cierpienia).

Ciekawą kwestią jest biologiczny wiek zmartwychwstałych. Można chyba domniemywać, że będą to ciała ludzi młodych i urodziwych. Sądzić też można, że ciała zmartwychwstałe odznaczać się będą jasnością i blaskiem, czyli będą wydzielać jakiś rodzaj promieniowania. Co to ma być i na jakiej zasadzie jasność owa będzie emanować, trudno nawet zgadywać.

Innym z przymiotów ciał uwielbionych będzie ich niesamowita wprost zwinność i możliwość przemieszczania się w przestrzeni – bez względu na odległość – w mgnieniu oka.

Wreszcie substancja, z jakiej zbudowane zostaną ciała zmartwychwstałych okaże się jakościowo różna od tej, znanej obecnie. Będą zatem miały one możliwość nie tylko przemieszczania się z miejsca na miejsce w ciągu chwili, ale również przenikania przez materię subtelną i gęstszą.

Sąd Ostateczny – Kijama

„Życie doczesne oraz wszystko, co się dzieje na świecie, kończy się w wyznaczonym dniu. Wszystko będzie w tym dniu unicestwione, nosi on nazwę Kijama, co znaczy Dzień Ostateczny”.101

Chociaż Sąd Ostateczny odbędzie się bez wątpienia w sposób uroczysty po zmartwychwstaniu ciał, a odbędzie się nad żywymi i umarłymi, to tak naprawdę zaczyna się on już w doczesności. Ponieważ islam uważa, że życie przyszłe jest jedynie kontynuacją obecnego.102 I w tej kwestii Koran mówi nadzwyczaj jasno:

„I każdemu człowiekowi

przywiązaliśmy do szyi jego los,

i w Dniu Zmartwychwstania

My wyciągniemy księgę,

którą on znajdzie rozpostartą:

„Przeczytaj twoją księgę!

Ona dziś wystarczy tobie

jako wystawiony ci rachunek!”

(Koran XVII, 14 – J.B.)

Gdy więc zatem dusza opuści martwe ciało nie rozpoczyna – jeśli tak można się wyrazić – nowego życia, lecz jej nowa egzystencja jest kontynuacją doczesnej rzeczywistości, tyle że odsłaniającą tę ukrytą do tej pory rzeczywistość. Z czego można wysnuć wniosek, że zarówno niebo, jak i piekło zaczynają się już teraz, w doczesności. Ludzie ślepi duchowo podczas życia w ciele, pozostaną takimi samymi również i po śmierci, a nawet i po zmartwychwstaniu, w życiu przyszłym. A zatem duchowa ślepota doczesności zostaje przeniesiona w życie wieczne.103

Dokładnie to samo można powiedzieć o duszy, „która doznawała doskonałego spokoju, wstąpi [ona] po śmierci do raju, potwierdzając w ten sposób prawdę, iż raj przyszłego życia jest tylko dalszym ciągiem spokoju ducha, który był już udziałem człowieka w doczesnym życiu. Poza tym wszystkim jest jasne, że – zgodnie ze Świętym Koranem – życie przyszłe jest dalszym ciągiem obecnego i że śmierć nie oznacza bynajmniej przerwy, lecz stanowi jedynie ogniwo, bramę, która odsłania przed naszym okiem zamknięte dla niego rzeczywistości obecnego życia”.104

„Abu Huraira relacjonuje, że Prorok powiedział: „Bóg osłoni swym cieniem:

– Dobrego imama.

– Tego, którego serce otwarte jest od chwili wejścia do meczetu do czasu jego powrotu z meczetu.

– Młodego człowieka, który modląc się wzrasta ku Bogu.

– Dwoje ludzi, którzy kochają się z miłości do Boga.

– Tego, kto rozmyśla o Bogu w samotności i modli się tak, że aż mu łzy same płyną z oczu.

– Tego, kto kokietowany przez piękną kobietę, majętną czy mająca pozycje – odpowiada: „Ja się boję Boga”.

– Tego, kto daje ofiarę na biednych w tajemnicy w taki sposób, że lewa ręka nie wie co dała prawa”. 105

Czy sąd na duszą należy rozumieć jako analogiczny z ludzkim, ziemskim, kiedy to występują: sądzący, podsądny, oskarżyciel i obrońca oraz istnieje określona procedura? Na pewno nie. To raczej dusza mając pokazane całe jej życie, dokonuje samooceny, uświadamiając sobie co wybrała, a Bóg swoim autorytetem potwierdza to.

Jak już wcześniej wspomniałem, po śmierci następuje oficjalne potwierdzenie wyboru, jakiego człowiek dokonał żyjąc na ziemi. Wynika to z wolnej woli, którą rodzaj ludzki został obdarowany w chwili stworzenia. Bóg dając ludzkiej istocie wolność wyboru czynu, dał jej jednocześnie i rozum, który pozwala rozróżnić, który czyn dokąd zaprowadzi: czy do wiekuistej szczęśliwości, czy na wiekuistą mękę.

Jeśli człowiek żyje zgodnie z prawem nadanym przez Stwórcę, wybiera niebo, jeśli zaś owo prawo świadomie i dobrowolnie łamie i przekracza, wybiera piekło.

W Dniu Sądu Ostatecznego nie będzie możliwości wstawiania się sprawiedliwych za niesprawiedliwymi, nawet przez Mahometa czy Jezusa. Chyba, że Allah zgodzi się w szczególny sposób obdarować któregoś z proroków prawem do wstawiennictwa w odniesieniu do tych osób, które On, Litościwy, zechce ocalić. Innej możliwości wstawienniczej nie będzie.

Podczas Sądu Ostatecznego – jak wspomniano już wcześniej – podsądnym zostaną przedstawieni świadkowie, którymi będą prorocy, oraz dowody w postaci spisów czynów zamieszczonych w księgach sporządzanych w ciągu całego życia przez dwu aniołów stojących przy każdej z istot ludzkich – jeden z nich stoi po prawej stronie i spisuje dobre czyny, drugi po lewej i spisuje grzechy.

Księgi Czynów aż do Dnia Sądu pozostają nieujawnione i do tego czasu istnieje możliwość dokonania w nich zmian. Jeśli grzesznik odpokutuje i zadośćuczyni za swoje grzechy, wówczas jego zapis dokonany przez anioła stojącego po jego lewej stronie może zostać wymazany. Jeśli jednak w pozostanie zatwardziały w grzechu, w Dniu Sądu jego Księga Czynów zostanie publicznie ujawniona.

W tym miejscu nasuwa się pytanie: Co z ludami, żyjącymi przed Mahometem? Otóż, wcześniej Allah także zsyłał proroków, i darowywał poszczególnym ludom ich święte księgi. Zatem będzie – po przyzwaniu proroków na świadków – sądził każdego według praw jakie obowiązywały:

„W tym Dniu, kiedy nastanie Godzina (…)

Zobaczysz każdą nację przyklękającą;

każda nacja będzie wezwana do swej księgi:

«Dzisiaj będzie wam zapłacone

za to, co czyniliście…»”

(Koran, XLV, 28 – J.B.)

oraz:

„My przyjdziemy ze świadkiem

do każdego narodu..”.

(Koran, IV, 41 – J.B.)

Ale niewierni nie tak łatwo zrezygnują z obrony. Będą kłamać, zaprzeczać, przysięgać fałszywie, że nie popełnili żadnego nagannego czynu. Ale na nic się zdadzą ich kłamliwe mowy obrończe, bowiem Allah w cudowny sposób sprawi, że zaczną świadczyć przeciw nim ich własne członki, którymi posługiwali się wiodąc grzeszne życie.

Allah bowiem, nie chcąc w tym Dniu wysłuchiwać kolejnych kłamstw, w cudowny sposób sprawi, że zamilkną:

„Dzisiaj My nakładamy pieczęć na ich usta,

lecz mówią ich ręce

i ich nogi świadczą

o tym, co oni zarobili”

(Koran XXXVI, 65 – J.B.)

albo:

„W Dniu, kiedy wrogowie Boga

staną przed ogniem,

zostaną podzieleni.

A kiedy przybliżą się do niego,

ich słuch, spojrzenie i skóra

będą świadczyć przeciwko nim

z powodu tego, co czynili.

I będą mówili swojej skórze:

«Dlaczego świadczysz przeciwko nam?»”

(Koran XLI, 19–21 – J.B.)

Jak z tego, co zostało powiedziane wyżej, wynika, przed Allahem nic się nie ukryje i w Dniu Sądu wszystkie uczynki, każdego człowieka i dżinna wyjdą na jaw, a oni odbiorą za nie stosowna zapłatę.

A po ogłoszeniu wyroków każdy będzie musiał przejść przez most wiodący nad otchłanią piekielną. Sprawiedliwi pokonają go bez trudu i znajdą odpoczynek w Ogrodzie Rajskim, niesprawiedliwi zaś karani będą w piekle. Potępieni będą wrzucani do piekła, ale i wówczas nie okażą pokory, a wręcz przeciwnie, pozostaną pyszni i zarozumiali, co wywoła nie tylko zdziwienie aniołów pilnujących piekła, ale i piekła samego:

„A dla tych, którzy nie uwierzyli

w swojego Pana – cierpienie Gehenny.

Jakże to nieszczęsne miejsce przybycia!

Kiedy oni zostaną tam wrzuceni,

posłyszą jej ryk, ona się bowiem gotuje

i omal nie wybuchnie z wściekłości.

Za każdym razem, gdy wrzucają do niej czeredę,

zapytują ich strażnicy Gehenny:

«Czyż nie przychodził do was ostrzegający?»

Oni mówią:

«Tak! Przychodził do nas ostrzegający,

lecz my uznaliśmy go za kłamcę

i powiedzieliśmy:

‘Bóg nie zesłał niczego;

jesteście jedynie w wielkim błędzie.’»

I jeszcze powiedzieli:

«Gdybyśmy posłuchali albo zrozumieli,

to nie bylibyśmy wśród towarzyszy

płomienia palącego.»

I oni przyznali się do swojego grzechu.

Precz więc, towarzysze płomienia palącego!”

(Koran, LXVII, 6–11 – J.B.)

PROROCTWA I ZNAKI KOŃCA ŚWIATA W ZARATUSZTRIANIZMIE

Fraszo–kereti – Dzień Ostatni

Jak świat miał początek, tak samo będzie miał i koniec, ale zanim to nastąpi czekają ludzkość i Ziemię wielkie i straszne wydarzenia.

Zaratusztrianizm głosi pogląd, iż świat od stworzenia po swój kres ma trwać dwanaście tysięcy lat. Okres ów z kolei dzieli się na cztery epoki po trzy tysiące lat każda, niektóre z nich już przeminęły, niektóre dopiero nadejdą.

I tak, w okresie pierwszych trzech tysięcy lat Ahura Mazda stworzył duchowe istoty niebieskie. Podczas drugiego z okresów liczących trzy tysiące lat Ahura Mazda stworzył świat i dobre stworzenia na nim, ale wówczas – niejako równolegle – Angra Mainju stworzył wszystko co złe. W trzecim „trójtysiącleciu” rozpoczęła się i trwała zacięta walka pomiędzy Dobrem a Złem, a przy końcu tego okresu narodził się Zaratusztra i otrzymał objawienie od Boga. W ostatnim trzechtysiącletnim okresie, przy końcu każdego z tysiącleci pojawi się Zbawiciel – jeden z synów Zaratusztry, po to aby wspomagać ludzi w dobru i wspierać ich w walce ze złem.

W tym miejscu chcę wspomnieć, iż od najdawniejszych czasów w jakiś szczególny sposób próbowano łączyć zaratusztrianizm z chrześcijaństwem, a Jezusa Chrystusa postrzegano niekiedy, jako osobę Zbawiciela zapowiedzianego przez Zaratusztrę.106 Poniższy fragment jednej z Ewangelii apokryficznych, Ewangelii Dzieciństwa Arabskiej, (jest ona parafrazą powstałej w środowisku nestoriańskim, prawdopodobnie w V wieku, Ewangelii Dzieciństwa Syryjskiej, prawdopodobnie została napisana w Egipcie) zdaje się to potwierdzać:

I było, [że] kiedy narodził się Pan Jasū’ w Bajt Lahm w [kraju] Jahūdā w czasach Īrūdīsa króla, szli oto Magowie z krajów Wschodu do Ūrašalīm, jak przepowiedział Zarādušt, i mieli ze sobą ofiary [ze] złota, kadzidlanego drzewa i mirry. Oddali więc Mu pokłon i przekazali Mu swe dary. Wówczas wzięła Święta Mirjam jedną z pieluch [Jezusa] i wręczyła im ją dla błogosławieństwa, a oni przyjęli ją jak najlepiej.

I w tej chwili ukazał się anioł na podobieństwo gwiazdy, która najpierw była ich przewodnikiem. Poszli więc kierowani jej światłem, aż doszli do swych krajów.

A kiedy zgromadzili się [wszyscy razem], ich królowie i władcy zapytali: „Co widzieliście? Co robiliście? Jak poszliście i jak wróciliście? Co przynieśliście ze sobą?” Wtedy pokazali im ową pieluchę, którą wręczyła im Święta Mirjam, i urządzili z tego powodu święto. Rozpalili ogień zgodnie z ich zwyczajem i oddali mu cześć i wrzucili doń ową pieluchę. Objął ja ogień i przeniknął. Kiedy zaś zgasł ogień, wyciągnięto pieluchę, a ta była taka, jaka była na początku – jak gdyby ogień jej nie musnął.

Zaczęli ją więc całować i kłaść na swoje głowy i na oczy. Mówili: „Prawda to bez wątpienia i wielka to rzecz, że ogień nie był w stanie jej spalić czy uszkodzić”. Wzięli pieluchę i przechowywali ją u siebie w wielkiej czci.

(Ewangelia Dzieciństwa Arabska, VII, 1 – 2 i VIII, 1 – 2)107

Również na kartach Ewangelii św. Mateusza znajduje się jeden zagadkowy fragment, opowiadający o tym samym zdarzeniu, co opowiedziane wyżej, chociaż w sposób mniej bajeczny:

Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejemie Judzkim, za króla Heroda, oto mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali:

Gdzie jest ten nowonarodzony król żydowski? Widzieliśmy bowiem gwiazdę jego na Wschodzie i przyszliśmy oddać mu pokłon. (…)

I wszedłszy do domu, ujrzeli dziecię z Marią, matką jego, i upadłszy oddali mu pokłon, potem otworzywszy swoje skarby, złożyli mu w darze złoto, kadzidło i mirrę.

(Mat. 2, 1–2, 11 – NP108)

Kto to był? Kim byli ci dziwni pątnicy, którzy swym pojawieniem się zakłócili spokój judejskiego miasteczka?

W polskich przekładach Biblii, konsekwentnie określa się ich mianem „mędrców”. Tak jest w Biblii Jakuba Wujka, Biblii Gdańskiej, Nowym Przekładzie, czy Biblii Tysiąclecia. Jedynie przekład świadków Jehowy, tzw. Nowego Świata, nazywa ich „astrologami”.

Angielska Biblia króla Jakuba także mówi o nich „mędrcy”, mniej jednoznacznie wygląda to w przekładach rosyjskich, gdzie się ich określa słowem „волхвы”. Słowo „wołchwy” bowiem oznacza nie tylko mędrców, ale również wróżbitów, czarodziejów, magów i jest znaczeniowo bliskie greckiemu określeniu „μάγοι” użytemu w greckim oryginale Ewangelii św. Mateusza.109 Słowo to używane jest na określenie ludzi zawodowo uprawiających magię, zajmujących się czarami. Ale co by mogło sprowadzić do Betlejem pogańskich czarowników? To pytanie nasuwa się – niejako odruchowo – współczesnemu człowiekowi. Tym bardziej, że legenda, widząca w owych magach królów, jeszcze bardziej zaciemnia sprawę.

Ale w czasach antycznych słowo „mag” nieodmiennie kojarzono z kapłanem religii zoroastryjskiej, która wówczas wyznawana była nie tylko na ogromnym terytorium państwa perskiego, ale miała licznych zwolenników w granicach imperium rzymskiego.110

Czy mogło mieć miejsce spotkanie z nowonarodzonym Jezusem i złożenie mu hołdu przez kapłanów religii Zaratusztry? Sprawa nie jest prosta. Ale?… Kto wie?… Tym bardziej, że znane są sympatie jakie Żydzi żywili do Persów za umożliwienie im powrotu z niewoli babilońskiej i odbudowanie Świątyni w Jerozolimie.

Na pewno też daje do myślenia fakt, że choć na kartach Starego Testamentu jednoznacznie i wielokrotnie potępieni są bogowie Egiptu, Babilonii, Fenicji i Grecji, nigdzie nie występuje się przeciw religii perskiej.111

Sądzę zatem, że można zaryzykować stwierdzenie, że jeśli św. Mateusz pisze o „magach” (μάγοι), ma nie kogo innego na myśli, tylko kapłanów zaratusztriańskich.

Powróćmy jednak do przerwanego wątku:

Święte teksty zoroastryjskie mówią, iż wreszcie, na samym końcu, u schyłku ostatniego tysiąclecia, pojawi się ostatni i właściwy Zbawiciel – Saoszjant, trzeci z synów Zaratusztry.112

Każdy z tych zbawicieli zostanie poczęty z nasienia Zaratusztry, które w cudowny sposób przechowało się w jeziorze Kąsaoja (Kansavya).

Na temat owych zbawicieli tak pisze Ks. Szczepan Szydelski:

„Naprzód zjawi się Hushedar113 i gdy dojdzie do lat 30, rozpocznie walkę przeciw złym potęgom. Sam Ahura ześle też duchy, anioła Neriosangha i Sraosha, aby pomagali Peshyotanu, synowi Vistaspy króla, obrońcy religii Zarathustry. Z ich więc pomocą demoni i nieprzyjaciele będą strąceni na dno piekła. Znikną wtenczas z ziemi złość, zazdrość, rozpusta, gniew. „Skończy się w ten sposób czas wilka, a rozpocznie się czas jagnięcia”.

Po drugim tysiącu lat Hushedermah będzie dalej zwyciężał nieprzyjaciół i ród wężów. Ale wzmocni się wówczas także Aryman (Angra Mainju – A.S.) i wąż Azi Dahak odzyska swobodę. Ahura Mazda ześle jednak znowu anioła Neriosangha i Sraosha i wzbudzi Keresaspę, który raz już pokonał i związał węża Dahaka. Keresaspa i tym razem maczugą rozwala łeb wężowi i zabija go. Znika znowu zło z ziemi i rozpoczyna się ostatnie tysiąclecie.

Przy końcu ostatniego tysiąclecia zjawi się Saoshyant, ostatni i właściwy mesjasz religii Zarathustry (…) Saoshyant dokona zmartwychwstania wszystkich i sprowadzi nowe życie na świat”.114

Gdy zbliży się czas nadejścia Zbawiciela to na świecie poczną się dziać rzeczy dziwne i niepokojące. Oto Słońce będzie stać w zenicie przez dziewięć dni i dziewięć nocy bez przerwy. Potem, przez trzy lata, żadne rośliny nie będą sprzątane z pól, a jednak nie uschną ani nie zniszczeją. Auszedar oczyści religię i przywróci wśród ludzi szacunek do niej. Następnie wszyscy członkowie wilczego gatunku zostaną zgromadzeni w jednym miejscu i tam połączą się w jednego demonicznego osobnika, który – jak podają święte pisma – będzie szeroki na 415 kroków, a długi na 433 kroki.

Wtedy czciciele Ahura Mazdy zgromadzą się w armię i pod wodzą Auszedara ruszą do walki z tym demonem. Ale zanim rozpoczną bój odprawią Jasnę115, dzięki czemu demon nie będzie się im mógł oprzeć. Demon zostanie zaatakowany najróżniejszymi rodzajami broni, a także trucizną jakiej dostarczy ziemia i rośliny. Ze zniszczonego demona wysnuje się czarna chmura szarańczy.

W tysiącleciu Auszedara nastąpią też inne klęski, jak np. wielkie deszcze, które spowodują głód. Będą też okrutne zimy, gdy śnieg będzie padał nieprzerwanie przez kilka miesięcy. Owa straszliwa zima tak osłabi dzikie zwierzęta, że będą one szukać opieki ludzi.

Na początku następnego tysiąclecia słońce będzie w zenicie przez dwanaście dni i nocy, a rośliny nie zbierane z pól będą na nich stać przez sześć lat i nie zmarnieją.

Wówczas to wszystkie węże zgromadzą się w wyznaczonym miejscu i utworzą jednego ogromnego węża, szerokiego na 833 kroki, a długiego na 666 kroków.

Czciciele Ahura Mazdy utworzą potężną armię i ruszą do boju z tą demoniczna istotą, dokonując wpierw świętego obrzędu Jasny. Oczywiście pokonają go, a z pokonanego wysnuje się czarna chmura szarańczy.

Ale wówczas stanie się coś jeszcze straszniejszego, oto okrutny demon Zohak uwolni się z pęt i kajdan, obejmie zwierzchnictwo nad demonami i ludźmi, którzy uczynią wiele szkód ogniowi, wodzie i światu roślin. Żywioły i rośliny udadzą się na skargę do Ahura Mazdy, a ten sprawi, iż demon Zohak będzie unicestwiony.

Przy końcu tego tysiąclecia Zbawiciel uda się na trzydzieści lat do Ahura Mazdy.

A potem nastanie ostatni okres – czas końca, kres świata, ciał zmartwychwstanie, pokonanie demonów i odnowienie Ziemi.116

Święte Pisma wyraźnie mówią o tym, iż ludzie powinni słuchać prawdy objawionej Zaratustrze przez Ahura Mazdę, a także o tym, iż czeka ich za to ostateczna nagroda, a obecny świat odnowienie i uleczenie z wszelkiego zła i niedostatku:

„Chcę teraz mówić o rzeczach, uczniowie, abyście się ich nauczyli, i co jest dla ludzi poświęconych, co służy Ahurze ku chwale, a Vohu Mano ku czci, co podług Ashy (ducha prawdy) jest nauką prawdziwą, co jest błogosławieństwem, opromienionym przez światła.

Słuchajcie uszyma rzeczy najlepszej i przyjmujcie jasnym rozumem wyznania, jakie odróżniają męża od żony, gdy przed chwilą wielkiego rozstrzygnięcia nawołujemy do tej nauki.

Na początku były te obydwa duchy (Ahura Mazda i Angra Mainyu) bliźniakami, którzy w myśleniu, w słowach i uczynkach podług dobrego i złego byli nazywani.

Gdy się te duchy razem spotkały, stworzyły naprzód życie i nieżycie, a na końcu piekło dla złych, a królestwo niebieskie dla sprawiedliwych.117

Z tych dwóch duchów Zły wybrał uczynki złe, ale duch święty (Spenta Mainyu), który się odziewa w trwałe niebo, wybrał sobie sprawiedliwość i tych, którzy przez swoje własne uczynki chcieliby się przypodobać Ahura Mazdzie.

Także dewy (…) nie zrobiły dobrego wyboru, gdy kusiciel omamił je, gdy one jeszcze się naradzały, także wybrały złe myślenie. Wskutek tego wpadły we władzę Aeshmy, z którym razem psują życie Maratana (mistycznego praczłowieka).

Jemu (Maratanowi) jednak z pomocą przyszli Vohu Mano i Asha i Armaiti i udzielili mu siły ciała i stanu, aby on jako pierwszy z nich (ze sprawiedliwych) przyszedł do ciebie przez metal roztopiony i przez nagrody.

Wtenczas, gdy przyjdzie kara na grzeszników, wtenczas, o Mazdo, Vohu Mano objawi twoje królestwo tym, którzy, Ahuro, kłamstwo (Drug) wydają w ręce Ashy (Prawdy).

Obyśmy mogli być tymi, którzy dokonają odnowienia świat, i mądrymi nauczycielami, i przynieśli przez naszą świętość radość (światu nowemu). Niechaj dlatego duch nasz będzie tam, gdzie mądrość mieszka.

Nad tymi więc wówczas, którzy szli za duchami kłamstwa, zaciąży kara zniszczenia; ci zaś, którzy trwają w świętej nauce, niechaj mają na zawsze udział w szczęściu Vohu Mana, Mazdy i Ashy.

Jeśli głosicie obietnice, jakie Mazda dał, powodzenie i nieszczęście, i że dla złych przeznaczona jest trwała męka a dla sprawiedliwych zbawienie – wtenczas w przyszłości pójdzie wam podług waszego życzenia”.

(Awesta – Jasna 30, 1 – 11)118

Fraszo–kereti (w pahlawi Fraszegird), to nazwa stosowana na oznaczenie Dnia Ostatniego, ale termin ten faktycznie oznacza „uzdrowienie” lub „odnowienie”. Bo taka jest idea Ahura Mazdy – uzdrowić i odnowić wszechświat skalany przez Angra Mainju – Złego Ducha. A Fraszegird rozpocznie się z chwilą objawienia się ostatniego i właściwego Zbawiciela – Saoszjanta.

Zanim to jednak nastąpi nastaną na ziemi czasy straszne, których nadejście będzie można rozpoznać po zapowiadających je znakach, które są opisane w świętych księgach.

Zaratusztra w widzeniu zesłanym mu przez Ahura Mazdę miał ukazane przyszłe dzieje świata. Zobaczył w wizji drzewo, z którego pnia wyrastało siedem gałęzi: jedna ze złota, jedna ze srebra, jedna z mosiądzu, jedna z miedzi, jedna z cyny (albo ołowiu), jedna ze stali i jedna z żelaza.

Ahura Mazda wyjaśnił prorokowi, iż owo drzewo wyobraża świat, zaś gałęzie, które wyrastają z jego pnia symbolizują siedem okresów historii ludzkości, poczynając od momentu objawienia prawdziwej religii, przyjęcia jej przez króla Wisztaspę, zburzenia posągów demonów, aż po kres świata. (Na przedostatni, szósty okres, okres stalowy, podobno przypadły czasy panowania szacha Chosrowa, syna Kawada, kiedy to bezbożny Mazdak, syn Bamdada jął szerzyć fałszywą religię).

Potem nastanie wiek żelaza (ten wiek trwa obecnie). Wtedy władzę nad światem obejmą okrutne demony. Wtedy to poczną się dziać rzeczy straszliwe! A takie znaki zapowiadać będą, iż zbliża się koniec ostatniego tysiąclecia i nadchodzi najgorszy okres w dziejach ludzkości, a po nim koniec świata.

Oto ze Wschodu setki rodzajów, tysiące rodzajów, miriady rodzajów demonów „rasy Gniewu”, ze zmierzwionymi włosami popędzą na Zachód. I zajmą Iran, ziemię świętą, gdzie Ahura Mazda objawił światu prawdziwą religię. Tak, straszliwe demony z rozczochranymi włosami przybędą ze Wschodu w nieprzebranej liczbie! Będą maszerować pod czerwonymi sztandarami, a na głowach będą mieć czerwone czapki. Gdy nadciągną, ziemia zadrży, Księżyc rozbłyśnie feerią barw, Słońce się zaćmi, a bieg planet ulegnie zakłóceniu. Setki, tysiące, miriady demonów przybędą z czerwonym sztandarem diabła Shedaspih Kilisyakih.

Owe demony, choć niewielkiego wzrostu, będą jednak wyćwiczone w niszczeniu. Podniosą swe sztandary i będą mordować ludzi. Będą pustoszyć kraje, niszczyć dobytek, niszczyć miasta, wsie i pojedyncze zagrody. Demoniczne istoty będą wyznawać jakąś podłą religię. Będą bezlitosne, a ich rządy złe i okrutne. W ich słowach nie znajdzie się prawdy, a w ich obietnicach szczerości. Ich prawa nikogo nie ochronią, ani nie zapewnią nikomu bezpieczeństwa. Cały Iran ulegnie wówczas spustoszeniu.

Gdy nastaną owe czasy zło ogarnie wszystkich ludzi. Jedni drugich będą oszukiwać i wyzyskiwać. Nienawiść zapanuje na świecie: najlepsi przyjaciele staną się wrogami, w ojcu nie będzie miłości do syna, w bracie do brata, w matce do córki, a zięć z winy teścia stanie się żebrakiem.

W owych czasach będzie się także obserwować złowrogie zjawiska w świecie przyrody – blask słońca przygaśnie, rok, miesiąc i dzień staną się krótsze, ziemia wyjałowieje, zbiory zbóż zmniejszą się siedmiokrotnie, drzewa i krzewy skarleją i plon z nich zmniejszy się wielokrotnie, a owoce które wydadzą będą bez smaku.

Ale także i w ludziach zajdą niekorzystne zmiany, skarłowacieją, zmniejszy się ich zręczność i siła, ale za to staną się sprytnymi oszustami, nie będą mieć w szacunku ni chleba ni soli, ni miłości do rodzinnego kraju.

Wtedy to nastanie także powszechny upadek zdrowej religijności, za to namnoży się całe mnóstwo rozmaitych sekt, które zwiodą wielu, prowadząc ich prostą droga do piekła. Stanie się, że święta religia zoroastryjska całkiem straci na znaczeniu, herezja i nieczystość rozpełznie się po ziemi, a święte ognie przygasną. Nastanie czas ogólnego chaosu i ulegnie zburzeniu porządek społeczny. Panowie wielkich rodów, a także kapłani popadną w wielkie ubóstwo, ich córki zostaną żonami prostaków z gminu. Aż w końcu zaniknie nawet religijność wśród kapłanów, którzy poczną popełniać występki nie bojąc się piekła.

W sercach większości ludzi, niczym bożek, zagości chciwość i będą oni wyznawcami fałszywej religii. I chociaż ich ciała staną się tłuste, ich dusze będą cierpieć głód.

Wtedy chmury i mgła zaciemnią całe niebo. Poczną wiatry – zimny i gorący – niszczyć plony, zboże i owoce. Także i deszcz nie będzie padać we właściwym czasie, co również się przyczyni do nieurodzajów. Nastanie susza tak straszna, że nawet ilość wody w rzekach się znacznie zmniejszy.

Krowy i owce będą wydawać na świat swoje młode w wielkich bólach i z ogromnym trudem. Nowo narodzone będą słabe i cherlawe, o lichej sierści i cienkiej skórze. Dojne krowy i owce będą dawać gorsze mleko, i mało z niego będzie się zbierać śmietany. Zmniejszy się też siła i sprawność wołów, staną się wolniejsze i mniej wytrzymałe.

Życie tych ludzi, którzy pozostali wierni religii mazdejskiej będzie w tych czasach niezwykle trudne. Będą oni dyskryminowani i prześladowani tak bardzo, że z tęsknotą poczną wyglądać śmierci.

Młodzież zoroastryjska pocznie masowo porzucać prawdziwą wiarę i przechodzić na stronę wyznawców fałszywych kultów. Wysoką pozycję społeczną zdobędą ludzie podłego stanu. Władze państwowe za nic będą mieć obywateli, będą ich mieć w pogardzie, a za byle co będą ich zabijać niczym muchy.

Bezpieczeństwo i sława i pomyślność zostaną utracone przez Irańczyków, czcicieli Ahura Mazdy, a przejdą na ich wrogów i wrogów Prawdy – chciwców, nieczystych, spółkujących z miesiączkującymi kobietami, homoseksualistów i zaspokajających także i inne nienaturalne żądze.

Ale trzeba pamiętać, iż wszystko to mieć będzie kres, i kto będzie zważał tylko na ciało aby było tłuste, tego głodna i chuda dusza pogrąży się w piekle, kto natomiast będzie zważał na duszę, a ciało – przez niedole zesłane przez świat – w doczesnym życiu będzie miał wychudzone, ten po śmierci nie dozna strapienia, i stanie się tłusty, gdy będzie przebywał w raju.119

W księdze Jamasp Namak, która ponoć powstała w czasach króla Wisztaspy, a jest przypisywana mędrcowi i astrologowi Jamaspie (w kolofonie do Jamasp Namak podano, że jest to kopia starszego egzemplarza, sporządzona przez Rânâ, syna Herbada Jesang, syna Herbada Dâdâ, syna Herbada Jesang, syna Herbada Mobada, syna Herbada Kayâmdin, syna Herbada Mobada, syna Herbada Kâmdina, syna Herbada Zartusht, syna Mobada Harmazdyâr, syna Herbada Râmyâr. Kopia ta została sporządzona ze starszej kopii Herbada Karvâ, syna Bikajiva Broach. Rânâ sporządził swoja kopię w roku 1560), wymienia się takie oto znaki poprzedzające i zapowiadające koniec świata:

Pierwszy znak będzie ten, iż noce staną się bardziej jasne. Drugi to ten, że gwiazda Haptoiring (Wielka Niedźwiedzica) zmieni swe miejsce na niebie. Trzeci znak to pogorszenie stosunków międzyludzkich. Czwarty znak, to szybki, wręcz gwałtowny upadek i zanik wiary w ludziach. Piąty to ten, że ludzie należący do warstwy średniej staną się ważni i potężni. Szósty – że niegodziwe osoby będą uchodzić za cnotliwe. Siódmy, że złe duchy staną się bardziej uciążliwe niż dotychczas. Ósmy – rozpleni się zła magia. Dziewiąty znak będzie taki, że szkodliwe stworzenia, takie jak wilki, tygrysy będą wyrządzały zwierzętom wiele szkód. Dziesiąty znak to ten, że prawdziwa religia będzie uciskana. Jedenasty będzie taki, że w sposób bezprawny i bezpodstawny będzie się zwalczać religię, a jej wyznawców siłą pozbawiać ich własności, a także mówić o nich wiele złego. Dwunasty znak – ani lato, ani zima nie będą spełniać swych zadań w przyrodzie. Trzynasty zaś to ten, iż ludzie będą myśleć tylko o przyjemnościach. Czternasty znak jest taki, że zwiększy się śmiertelność ludzi i wielu będzie umierać przedwcześnie. Piętnasty znak – osoby godne szacunku będą niewierne i niesprawiedliwe. Ostatni i szesnasty znak, to ten, że morze zaleje wiele krajów. Potem nadejdzie Saoszjant.120

Objawienie się Saoszjanta – Zbawiciela i wydarzenia czasów ostatecznych

Ahura Mazda objawił Zaratustrze, iż musi dojść do ostatecznej rozprawy ze złem, w związku z czym koniec obecnego świata jest wydarzeniem nieuniknionym. Zaratusztra miał tę świadomość, iż on sam nie dożyje tego momentu, ale wiedział też, że ma obowiązek przygotować ludzkość na jego nadejście. Dlatego zapowiedział, iż mamy oczekiwać Zbawiciela, który będzie przewodził nam w ostatecznej walce ze złem.121 Święte teksty mówią na ten temat jasno:

Temu, kto znienawidzi dewy i wrogów Saoszjanta,

Temu dusza mającego nadejść Saoszjanta, Władcy Domu,

Będzie przyjacielem, bratem, ojcem, o Mazda Ahura!

(Awesta – Jasna 45, 11)122

Imię Saoszjant oznacza „Ten, który przyniesie dobrodziejstwo”123. Zaratusztrianie wierzą, iż Saoszjant będzie naturalnym synem Zaratusztry, który w czasach ostatecznych narodzi się w cudowny sposób:

Paweł Hulka tak to zwięźle opisał:

„Według wierzeń perskich (…) czas istnienia świata, czyli trwania walki Ahura Mazdy z Ahrimanem, był ograniczony i dzielił się na okresy, z których ostatni, 3000–letni, przedstawiał najwyższe napięcie walki dobra ze złem. Z nadejściem tego okresu miały się dziać różne rzeczy niezwykłe: ziemię miały nawiedzić straszne trzęsienia i kataklizmy, na słońcu i księżycu miały się ukazywać znaki niebywałe.

W świetle tych przepowiedni eschatologicznych nad światem ku końcowi zapanuje trwoga i niepokój, a na świętą ziemię Iranu zwalą się ze wszystkich stron wrogowie.

Wiernym, którzy zechcą się ratować nie pozostanie nawet tyle czasu, by uratować żony, dzieci, mienie. Gdy zło dojdzie do najwyższego napięcia, wtedy z jeziora Frazdan wyjdzie syn Zaratustry, Hushedar, bohater pierwszego tysiąclecia. Zgromadzi on straszne zastępy bojowników i przy pomocy Sraoszy i aniołów Mazdy pobije wojska wrogów i zburzy świątynie pogańskie. Przeminą na ziemi czasy wilka i zaczną się czasy baranka.

Drugi syn Zaratustry, Hushedar mag zapanuje nad drugim tysiącleciem, zwyciężywszy złe duchy i smoki, i obdarzy świat upragnionym pokojem.

W tych czasach pokoju zrobi lecznictwo takie postępy, że człowieka nie będzie można zabić ani mieczem, ani nożem. Potrzeba pożywienia będzie tak mała, że stopniowo ludzie odzwyczają się zupełnie od jedzenia.

Ale w tych czasach szczęśliwych zacznie się masowe odpadanie od wiary prawdziwej, przez co Ahriman zyska trzecią część całej ludzkości, splugawi ogień, wodę i rośliny, i dopiero mężny Keresaspa zwycięży zło i założy tysiącletnie królestwo.

W tych czasach w jeziorze Kasawa będzie się kąpać dziewica, która z nasienia Zaratustry, przechowywanego w jeziorze, pocznie i porodzi Saoszyanta, czyli Zbawiciela.

Wielkim czynem Zbawcy będzie odbudowanie całego świata, które rozpocznie się od wskrzeszenia wszystkich umarłych. Gdy umarli zmartwychwstaną, wtedy wszystkie góry i pagórki ziemi rozpłyną się w ogniu, niby wosk, i rozleją się rzeką lawy gorejącej, a wszyscy zmartwychwstali będą musieli przejść przez tę rzekę ognia. Dla dobrych będzie ta lawa ognia nieszkodliwą, niby ciepłe mleko, ale złych będzie ona paliła żarem nieznośnym w ciągu trzech dni i trzech nocy.

Ale źli nie zostaną skazani na męki wieczne, bo to byłoby triumfem zła. Męka ognia, której przez trzy dni będą poddani, będzie męką oczyszczającą, po czym wszyscy ludzie padną sobie w objęcia, wielbiąc dobrego a mądrego Ahura Mazdę.

Na ostatku zostanie stoczona walka rozstrzygająca między duchami nieba i piekieł, w której ci ostatni zostaną porażeni ostatecznie. (…)

Stary świat zła i fałszu przeminie, a nowy, doskonały stanie się siedliskiem dobra i prawdy, królestwem bożym, w którym wszystkie istoty żyć będą w niezmąconej szczęśliwości na wieki.124

Tan–i pasen – zmartwychwstanie ciał i Sąd Ostateczny

Przy końcu czasów, a dokładniej obecnego czasu „Zmieszania”, po objawieniu się Saoszjanta, nastąpi zmartwychwstanie ciał. Najwięcej najpełniejszych informacji na temat czasów ostatecznych zawiera 30 rozdział księgi Bundahiszn, na podstawie którego opiszę to, co ma się wydarzyć:

Gdy będą się zbliżać czasy Saoszjanta – czyli gdy ostatnie tysiąclecie dziejów świata będzie się mieć ku końcowi – na ziemi zaczną się dziać dziwne rzeczy.

Wtedy to zacznie się zmieniać ludzka natura, powracając do swej pierwotnej czystości. W czasach po stworzeniu świata pierwsi ludzi Maszje (Mashye) i Maszjane (Mashyane) odżywiali się wyłącznie wodą, dopiero z czasem nasz gatunek począł karmić się roślinami, potem mlekiem, a wreszcie mięsem. W czasach ostatecznych nastąpi powrót do pierwotnej natury człowieka. I tak najpierw ludzie przestaną jeść mięso, potem pić mleko, wreszcie spożywać chleb, warzywa, owoce, aż dojdzie do tego, iż będą pić samą wodę. Apetyt ludzi tak się zmniejszy, że jeden posiłek będzie im starczał na trzy dni. Wreszcie, na dziesięć lat przed przyjściem Saoszjanta dojdzie do tego, że ludzie w ogóle przestaną jeść i będą żyli.

Gdy to się stanie, objawi się Saoszjant. Po swym przyjściu na ziemię wskrzesi wszystkich ludzi, zarówno dobrych, jak i złych, co dla Ahura Mazdy nie sprawi żadnej trudności, bo skoro niegdyś stworzył wszystko z niczego, to tym prościej będzie dlań odtworzyć coś, co już niegdyś istniało. W tamtym czasie zmartwychwstania kości zażądają ducha od ziemi, krwi od wody, włosów od roślin, życia od ognia, bo wszak w momencie śmierci cielesnej, człowiek „rozpływał się” w przyrodzie.

Najpierw więc powstanie z martwych Gajomard (być może jest on tożsamy z Jimą) – praczłowiek, potem Maszje i Maszjane – prarodzice, a za nimi wszyscy inni, tak źli jak i dobrzy. Proces powstawania z martwych rodzaju ludzkiego nie będzie wydarzeniem ani jednorazowym, ani błyskawicznym, nie stanie się to w mgnieniu oka, lecz będzie rozłożone na pięćdziesiąt siedem lat. Każdy ma zmartwychwstać w miejscu, w którym zakończył swe ziemskie życie. Wszyscy zmartwychwstali rozpoznają swoich bliskich, i będą wiedzieć: „że to jest mój ojciec, to jest moja matka, to jest mój brat, to jest moja żona, a to są moi bliscy”.125

Po zmartwychwstaniu ludzie dobrzy i źli będą się różnili między sobą wyglądem, tak iż nie będzie problemu rozpoznać jakim kto był za życia.

Wówczas też niesprawiedliwi będą się skarżyć i robić wyrzuty sprawiedliwym, że ci nie ostrzegli ich przed skutkiem grzesznych czynów.

Po zmartwychwstaniu ciał nastąpi Zgromadzenie Sadvastaran, czyli Sąd Ostateczny. Będzie on miał ogromne znaczenie dla wszystkich ludzi, tak tych, którzy zostali wzbudzeni z martwych, jak tych, którzy w ciele dożyją tego wydarzenia. Podczas tego Sądu cały rodzaj ludzki zgromadzi się razem, i każdy zobaczy swoje dobre, albo złe czyny. Podczas Sądu niegodziwy człowiek stanie się widoczny niczym biała owca pośród stada czarnych owiec. Wtedy źli ludzie zaczną biadać i narzekać, będą też oskarżać swoich bliskich i przyjaciół, że ci ostatni nie powstrzymali ich za życia w ciele od popełniania niegodziwości i nie przestrzegli, czym się niegodziwe życie zakończy.

Ze świętych tekstów zoroastryjskich wynika niezbicie, iż ów Sąd ma ostatecznie położyć kres Królestwu Zła:

„Chcę teraz mówić o rzeczach, uczniowie, abyście się ich nauczyli, i co jest dla ludzi poświęconych, co służy Ahurze ku chwale, a Vohu Mano ku czci, co podług Ashy (…) jest nauką prawdziwą, co jest błogosławieństwem, opromienionym przez światła.

Słuchajcie uszyma rzeczy najlepszej i przyjmujcie jasnym rozumem wyznania, jakie odróżniają męża od żony, gdy przed chwilą wielkiego rozstrzygnięcia nawołujemy do tej nauki.

Na początku były te obydwa duchy (Ahura Mazda i Angra Mainju) bliźniakami, którzy w uczynkach podług dobrego i złego byli nazywani.

Gdy się te duchy razem spotkały, stworzyły naprzód życie i nieżycie, a na końcu piekło dla złych, a królestwo niebieskie dla sprawiedliwych.

Z tych dwóch duchów Zły wybrał uczynki złe, ale Duch Święty (Spenta Mainyu), który się odziewa w trwałe niebo, wybrał sobie sprawiedliwość i tych, którzy przez swoje własne uczynki chcieliby się przypodobać Ahura Mazdzie.

Także dewy nie zrobiły dobrego wyboru, gdy kusiciel omamił je, gdy one jeszcze się naradzały, także wybrały złe myślenie. Wskutek tego wpadły we władzę Aeshmy, z którym razem psują życie Maratana (mitycznego praczłowieka).

Jemu (Maratanowi) jednak z pomocą przyszli Vohu Mano i Asha i Armaiti i udzielili mu siły ciała i stanu, aby on jako pierwszy z nich (ze sprawiedliwych) przyszedł do ciebie przez metal roztopiony i przez nagrody.

Wtenczas, gdy przyjdzie kara na grzeszników, wtenczas o Mazdo, Vohu Mano objawi twoje królestwo tym, którzy, Ahuro, Kłamstwo (Drug) wydadzą w ręce Ashy (Prawdy).

Obyśmy mogli być tymi, którzy dokonają odnowienia świata, i mądrymi nauczycielami, i przynieśli przez naszą świętość radość (światu nowemu). Niechaj dlatego duch nasz będzie tam, gdzie mądrość mieszka.

Wówczas niemoc zagłady opanuje kłamstwo, a razem zbiorą się na żywot wieczny w mieszkaniu Vohu Mano i Mazdy i Ashy ci wszyscy, którzy się cieszą dobrym imieniem.

Jeśli głosicie obietnice, jakie Mazda dał, powodzenie i nieszczęście, i że dla złych przeznaczona jest trwała męka, a dla sprawiedliwych zbawienie – wtenczas pójdzie wam podług waszego życzenia”.

(Awesta – Jasna 30, 1 – 11)126

Wówczas wreszcie nastąpi ostateczne oddzielenie sprawiedliwych, dobrych ludzi od grzeszników, i każdy otrzyma zapłatę za swe czyny. Sąd Ostateczny będzie nie tylko potwierdzeniem wyroku jaki zapadł nad duszą w czasie sądu indywidualnego zaraz po śmierci ciała, czy indywidualnym osądzeniem tych, którzy dożyli czasów końca – Fraszegirdu, ale uroczystym osądzeniem całej ludzkości, oficjalnym potępieniem zła, a wywyższeniem dobra.

„A gdy na bezbożników przyjdzie sąd każący, wtenczas Vohumano przygotuje, o Mądry, królestwo twoje, abyś tym zaradził, o Panie, którzy w ręce Ashy (Prawdy) mieli oddać Druj (Kłamstwo)”.

(Awesta – Jasna 30, 8)127

bo:

„W jaki sposób ludzie postępują w życiu, taką otrzymają zapłatę,

Dusze prawych w nieśmiertelności będą radosne,

a kłamcy będą w wieczności cierpieć męki. (…)”

(Awesta – Jasna 45, 7)128

Jak już wspomniałem nastąpi oddzielenie sprawiedliwych od niesprawiedliwych, z których pierwsi wejdą do raju, drudzy zaś znajdą się w piekle, gdzie będą przebywać przez trzy dni, cierpiąc okrutne, niewyobrażalne wprost męki.

W tym czasie zostaną oddzieleni rodzice od dzieci, małżonkowie od siebie, rodzeństwo od siebie…

Dobrzy będą użalać się i płakać nad złymi, widząc jaki los ich spotkał, źli będą rozpaczać z powodu cierpień jakich będą doznawać wyłącznie z własnej winy.

W tym miejscu można zadać pytanie, kiedy możemy spodziewać się końca świata i wydarzeń ostatecznych?

Według proroctw zaratusztriańskich aktualnie żyjemy w ostatnim „trójtysiącleciu”. Ścisła data końca świata nie może być jednak wyznaczona, ale możemy spróbować podać ją w przybliżeniu. I tak, zaratusztrianie przyjmują, iż Zaratusztra żył około 1000 r p.n.e., a wiadomo, iż żył on u schyłku poprzedniego, przedostatniego trójtysiąclecia, dlatego można przyjąć, iż koniec świata powinien nastąpić w okolicach roku 2000 n.e., ale czy przed, czy po tej okrągłej dacie – nie wiadomo.

A w jaki sposób nastanie kres obecnej rzeczywistości? Święte teksty mówią wyraźnie, że niebieski ogień, który oczyści wszystko:

„Jemu to (Człowiekowi) z pomocą przyszli Vohu Mano (Dobra Myśl) i Asza (Sprawiedliwość, Ład) i Armaiti (Pobożność) i udzielili siły ciału, tak iż stało się niezniszczalne i kontynuowało życie, po przejściu przez roztopiony metal odebrało nagrodę”

(Awesta – Jasna 30, 7 – SBE)

Święte pisma mówią, iż koniec świata nastąpi, gdy kometa o nazwie Gochihr (inaczej Gochihar) uderzy w ziemię. Ogień i „aureola” komety będzie topić wszystkie metale i minerały, i będzie doszczętnie palić świat w ogólnym kosmicznym pożarze. W wyniku tego po powierzchni ziemi popłyną rzeki gotującego się, roztopionego metalu.

To roztopienie wszelkich kruszców znajdujących się na ziemi, i utworzenie przez nie rzeki płynnego ognia, który ma wypróbować ludzkość, będzie straszliwym wydarzeniem, a wśród ludzi zapanuje przerażenie, porównywane do przerażenia stada owiec, gdy w jego środek wpadnie wilk.

Ognista aureola meteorytu, która spowoduje najpierw stopienie wszelkich kruszców występujących na ziemi, dokona także oczyszczenia naszej planety – wypali wszelki brud i zło.

Podczas tego budzącego grozę wydarzenia wszyscy ludzie zostaną poddani ostatniej próbie. Wszystkie metale jakie są zawarte w górach roztopią się i spłyną wrzącą rzeką przez którą każdy będzie musiał przejść.

Dusze tak prawych, jak i niegodziwych, wypuszczone naówczas z piekła, będą przechodzić przez tę kipiel gorejącego metalu.

Dla dobrych nurt rzeki płynnego ognia wyda się jakby ciepłym mlekiem, złych natomiast będzie palił ogniem i spowoduje niewyobrażalne wprost męczarnie. Podczas owego przejścia niegodziwi zostaną oczyszczeni z brudu swoich grzechów.

Kiedy to się zakończy, ludzie będą pytać jeden drugiego głęboko wzruszeni, gdzie byli przez okres od śmierci do tej chwili, czy między zbawionymi, czy między potępionymi? Bliscy – krewni i przyjaciele, będą się wzajemnie rozpoznawać. Wszyscy ludzie od tej pory będą już jednej myśli i jednego ducha, z radością będą chwalić Ahura Mazdę i Archaniołów.

Dorośli ludzie po zmartwychwstaniu i oczyszczeniu się w rzece ognia otrzymają nieśmiertelne ciała, które będą mieć wygląd dojrzałych czterdziestolatków. Każdy ze zmartwychwstałych sprawiedliwych będzie miał własną rodzinę – mężowie otrzymają żony, i wszyscy żyć będą w zgodzie, szczęściu i harmonii, ale nie będą się rozmnażać, bowiem nie będzie to już potrzebne.

Po to, aby ludzie mogli po zmartwychwstaniu otrzymać nieśmiertelne ciała, konieczna będzie wpierw specjalna ofiara jaką Saoszjant złoży z byka Hadhayosha, z którego tłuszczu i białej Haomy sporządzi cudowny eliksir, którego spożycie zapewni dopiero ludziom wieczną młodość i nieśmiertelność.

Następnie Saoszjant i jego asystenci – piętnastu młodzieńców i piętnaście dziewic – w odpowiedni do zasług sposób wynagrodzą każdego z ludzi.

Gdy to się już dopełni, nastanie czas ostatecznej walki pomiędzy Ahura Mazdą a jego przeciwnikiem. Ahura Mazda w asyście anioła Sraoszy trzymając święte kusti129 w ręce i odmawiając modlitwy, pokonają złe duchy, które zostaną strącone do piekła.

Gdy to się już stanie, wrzący potok spłynie do samego piekła, gdzie unicestwi Angra Mainju – Złego Ducha, przeciwnika Pana Mądrego, i tak ostatecznie zło zniknie na zawsze. Jak wiadomo, wcześniej w wielkiej bitwie dobra ze złem, aniołów (jazatów) z demonami (dewami) ci ostatni zostali pokonani i unicestwieni.

Ostatecznie samo piekło zostanie oczyszczone przez ogień, a po oczyszczeniu o jego obszar zostanie powiększona ziemia. Ta ostatnia po odnowieniu wolą Ahura Mazdy stanie się równiną wolną od jakichkolwiek wzniesień, zniknie nawet góra, o która wspierał się most Czinwat. Święte pisma mówią także i o tym, że odnowiona ziemia zostanie także uwolniona od lodu, co wskazuje na to, iż po końcu świata będzie na całej planecie panował przyjazny dla ludzi łagodny klimat.

Po ostatecznym pokonaniu wszelkiego zła zgromadzą się w jednym miejscu Ahura Mazda, Archaniołowie, jazadowie i cały odnowiony, uwolniony od grzechu i cierpień, rodzaj ludzki. Całe stworzenie zostanie odnowione.

Wtedy nie będzie konieczna ludziom do życia jakakolwiek praca. Wszyscy, w nieśmiertelnych ciałach podobnych do doskonałych ciał czterdziestoletnich (tzn., że każdy, bez względu na to w jakim wieku zmarł, po zmartwychwstaniu będzie wyglądał jakby miał czterdzieści lat), będą nieśmiertelni, i nie będą gnębić ich żadne troski, ani kłopoty.

Najistotniejszym zajęciem odnowionej ludzkości stanie się składanie hołdów wdzięczności Panu Mądremu, i dziękczynienie mu za wszystko dobro i szczęście, jakie dał naszemu rodzajowi. Wszyscy będą się kochać wzajemnie – każda istota ludzka będzie kochać bliźnich jak samą siebie. I nic nie ograniczy możliwości i działań człowieka – ani niedostatek wiedzy, ani jakakolwiek ułomność, czy jakiekolwiek inne przyczyny.

Ahura Mazda odrodzi także do doskonałości świat roślin i zwierząt. Świat ten będzie cudowny! Na całej Ziemi zapanuje nieustanna wiosna, a cała planeta stanie się wspaniałym, kwitnącym ogrodem.130

O tym, że nic już nie zmąci radości i pokoju świętych ludzi i dobrych duchów, mówi choćby ten fragment Chorda–Awesty:

„Składamy ofiarę strasznej królewskiej Sławie, uczynionej przez Mazdę,

która przyjdzie do zwycięskiego Saoszjanta i jego pomocników,

Albowiem on przywróci świat do pierwotnej doskonałości,

Świat nigdy się nie będzie starzał, nie będzie nigdy umierał,

nie nachyli się ku upadkowi, i nigdy nie będzie gnił,

lecz będzie żył wiecznie w wolności i szczęściu.

Zmartwychwstaną umarli, podniosą się do nieśmiertelności,

a świat będzie czynił co według woli [Mazdy] jest doskonałością.

(Awesta: Chorda–Awesta, Jaszt 19, 88 – 90)131

Bibliografia

A’la Al–Maududi S. A., Zrozumieć Islam, brak miejsca wydania, 1995.

Abdalati H., Spojrzenie w Islam, brak miejsca wydania, 1993.

al–Tantawi A., Ogólny zarys religii Islamu, Białystok 1999.

Andrzej z Krety Św., Wielki Kanon Pokutny, przekł. i oprac. ks. dr Henryk Paprocki, Hajnówka 2000.

Antychryst – przeciwnik Chrystusa, [w:] Serwis Internetowy „Zbawienie” – www.zbawienie.com (22 Września 2009).

Apokryfy Nowego Testamentu, pod redakcją Ks. M. Starowieyskiego, t. I – „Ewangelie Apokryficzne”, Lublin 1986.

Avesta: Khorda Avesta (Book of Common Prayer), [w:] Sacred Books of the East, 1898, [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Biblia Gdańska, Warszawa 1834.

Biblia Poznańska [w:] [w:] Internet – http://www.biblia.net.pl/biblia.php.

Biblia przekład Nowego Świata, [w:] Internet http://www.biblia.net.pl/biblia.php.

Biblia Tysiąclecia, Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2003.

Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Nowy przekład, Warszawa [1979].

Bolszakow S., Na szczytach ducha, Hajnówka 1998.

Boyce M., Zaratusztrianie, przeł. Zofia Józefowicz–Czabak i Bolesław J. Korzenowski, Łódź 1988.

Bóg żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001.

The Bundahishn („Creation”) or Knowledge from the Zand [w:] Sacred Books of the East, t. 5, rozdz. 30, 9, Oxford 1897, [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Cullmann O., Le retour du Christ–espérence de l’Eglise selon le Nouveau Testament, Cahiers Theologiques de l’Actualité Protestante Nr 1, 3 éd. Delachaux Niestle.

Denkard, Book 8. Contents of the Nasks (Ancient Canon of Zoroastrianism), [w:] Sacred Books of the East, Oxford 1897.

Efrem Syryjczyk Św., Myśli pobożne na każdy dzień roku, Hajnówka 2000.

Электронные карточки и печать Антихриста, Москва 1999.

Encyklopedja Kościelna podług teologicznej Encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami. Przy współpracownictwie kilkunastu duchownych i świeckich osób, wydana przez X. Michała Nowodworskiego, Warszawa 1880, t. XIII.

Hadisy, Warszawa 1984 (1404 h.).

Холмогоров Е., Апокалипсис сегодня [w:] „СПЕЦНАЗ РОССИИ” N 05 (56) АПРЕЛЬ 2001 ГОДА, [w:] Пророчества о конце мира и последнем Царе – Конференция газеты БЛАГОВЕСТ [w:] БЛАГОВЕСТ. ДИСКУССИОННЫЙ КЛУБ – http://www.cofe.ru/blagovest/ubb/noncgi/Forum3/HTML/000291.html (9.12.2009).

Hulka P., Twórca religij Iranu Zaratustra i jego nauka, Warszawa, brak roku wyd.

Η Καινη Διαθηκη, Αθηναι 1973.

Jamasp Namak („The Book of Jamaspi”), 1903, [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Kartir’s Inscription At Naqsh–I Rajab, [w:] Avesta – Zoroastrian Archives, [w:] Internet – www.avesta.org.

Klinger J. Ks., Geneza sporu o epiklezę. Eschatologiczny a memorialny aspekt Eucharystii w Kanonie pierwszych wieków, Warszawa 1969.

Koran, przeł. Józef Bielawski, Warszawa 1986.

Lermontow M., Przepowiednia, przeł. T. Stępniowski, [w:] M. Lermontow, Wiersze i poematy, Warszawa 1980.

Liturgia św. Jana Złotoustego, θεσσαλονικη, brak roku wydania.

M.A. Maulvi, Islam. Religia ludzkości, Warszawa 1931.

Mień A., Sakrament słowo obrzęd. Prawosławna Służba Boża, Łuków 1992.

Numer kodowy. Pieczęć Antychrysta, brak miejsca i roku wydania.

O grzechu osądzania bliźnich, [w:] „Bratczyk”, Nr 200, Sierpień 1999.

О конце мира, Москва 2000.

Porównanie wyznań. Rzymsko–katolickiego, prawosławnego, ewangelicko–augsburskiego, ewangelicko–reformowanego, Warszawa 1988.

Ross H., Wypełnione proroctwa: dowody na nieomylność Biblii, tłumaczył Piotr Nieżurawski & Jan Szołtysek, źródło: NWO – http://newworldorder.com.pl (grudzień 2009).

Rzeczy ostateczne człowieka i świata (widziane oczami Chrześcijan Dnia Sobotniego) – oprac. S. Kosowski, wydruk komputerowy w posiadaniu autora.

Sakrament spowiedzi. O grzechach jawnych i tajnych namiętnościach duszy. Wyjątki z książki Archimandryty Łazarza, „Bratczyk”, nr 196, marzec 2000.

Sawicki S., Porwanie Kościoła, druk ulotny, b. m. i r. w.

Serwis Internetowy Grupy INFRA – http://www.infra.org.pl/wiat–tajemnic/jasnowidze–i–proroctwa/228–proroctwa–mitara–tarabia.

Słowo świętego Proroka Izajasza syna Amosa, [w:] Literatura na Świecie Nr 12/1980.

Suliga J. W., Wielcy magowie świata. Dzieje ezoterycznej tradycji Zachodu, t. I, Warszawa 1997.

Светлов Э., Вестники Царства Божия, Брюссель 1972.

Szydelski Sz., Eschatologia irańska a biblijna, Lwów 1938.

Turkanik H., Powtórne Przyjście Pana Jezusa Chrystusa, Warszawa 1985.

Tymiński M., Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, [w:] Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, [w:] Internet – http://www.kz.pl/index.php?p=13&id=3&i=5.

Vassiliadis N.P., The mystery of death, Athens 1997.

Zand–i Vohuman Yasht, [w:] Sacred Books of the East, t. 5, Oxford 1897, rozdz. 2, 1–64, [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Ziółkowski M. Ks., Eschatologia, Sandomierz 1963.

Zoroastrian millennium prophecies [w:] „Pahlavi Rivayat” [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Zoroastrian millennium prophecies, [w:] Pahlavi Rivayat, rozdz. 25, 1990, [w:] Internet – http://www.avesta.org.

Żywot świętego Bazylego Nowego. Mytarstwa świętej Teodory, oprac. Hieromnich Gabriel Hagioryta, Jan Misiejuk, brak miejsca i roku wydania.

1Michał Lermontow, Przepowiednia, przeł. T. Stępniowski, [w:] M. Lermontow, Wiersze i poematy, Warszawa 1980.

2Podkr. red.

3Serwis Internetowy Grupy INFRA – http://www.infra.org.pl/wiat-tajemnic/jasnowidze-i-proroctwa/228-proroctwa-mitara-tarabia (4 grudznia 2009).

4Joziel – Lewita, syn Zachariasza, potomek Asafa, głównego psalmisty króla Dawida. Posiadając dar proroctwa, przepowiedział królowi żydowskiemu Jehoszafatowi swoje zwycięstwo nad połączonymi siłami Ammonitów i Moabitów, wygrane bez żadnej bitwy (2 Kronik 20:14-18). Joziel zapewnił Jehoszafata, że Bóg będzie po jego stronie w nadchodzącej bitwie i wezwał go, by nie bał się nadchodzącego dnia.

5Dr Hugh Ross, Wypełnione proroctwa: dowody na nieomylność Biblii, tłumaczył Piotr Nieżurawski & Jan Szołtysek, źródło: NWO – http://newworldorder.com.pl (dostęp: grudzień 2009).

6Za: Stanisław Rybak, Kościół Starokatolicki Mariawitów, [w:] http://b.snauka.pl/koci-starokatolicki-mariawitw.html, (dostęp: 31 lipca 2018).

7Pedofilia, spretato don Inzoli: la decisione di papa Francesco dopo la condanna, [w:] »La Repubblica.it – News in tempo reale – Le notizie e i video di politica, cronaca, economia, sport» – http://milano.repubblica.it/cronaca/2017/06/28/news/pedofilia_papa_francesco_don_inzoli_dimissioni_stato_clericale_crema-169374109/?refresh_ce, (dostęp: 31 lipca 2018); Bądź szczęśliwy geju, papież jest z ciebie zadowolony…, [w:] „NEon.24.pl. Forum Polaków” – http://ram.neon24.pl/post/143876,badz-szczesliwy-geju-papiez-jest-z-ciebie-zadowolony, (dostęp: 31 lipca 2018).

8Homo-skandal na Monte Cassino, 30.11.2015, Autor: EMJOT, [w:] FORUMDLAZYCIA LIFESTYL, [w:] https://forumdlazycia.wordpress.com/2015/11/30/homo-skandal-na-monte-cassino/, [dostęp: 15 czerwca 2022 r.].

9Szokujące słowa gen. jezuitów: Szatan nie istnieje, [w:] „Fronda.pl. Portal poświęcony” – http://www.fronda.pl/a/szokujace-slowa-gen-jezuitow-szatan-nie-istnieje,94106.html (dostęp: 18 lipca 2018).

10Bp Donald J. Sanborn, Od modernizmu do apostazji Bergoglio nie wierzy w katolickiego Boga, [w:] „Ultra Montes” – http://www.ultramontes.pl/sanborn_bergoglio_nie_wierzy.htm (dostęp: 18 lipca 2018).

11Vaticano, Papa Francesco: ‘L’Inferno non esiste’. Antonio Socci: ‘Tesi eretica, non può restare a San Pietro’, [w:] „Libero Quotidiano.it” – http://www.liberoquotidiano.it/news/italia/13323359/vaticano-papa-francesco-inferno-non-esiste-sconcerto-antonio-socci-tesi-eretiche-non-puo-restare-san-pietro.html. Zob. też: Krystian Kratiuk, Świadczyć, że piekło jest, [w:] „Polonia Christiana” (2018-07-06). Słowa papieża zostały zdementowane przez urzędników watykańskich, ale sam papież w ogóle nie odniósł się do treści artykułu, w związku z powyższym nie wiemy, w czy tak naprawdę wierzy. Można jednak domniemywać, że gdyby źle zinterpretowano jego słowa dotyczące nieistnienia piekła, to bez wątpienia ponownie by się wypowiedział na ten temat i to w taki sposób ucinający wszelkie spekulacje. Po opublikowaniu słów Franciszka, w Bazylice św. Piotra oberwał się tynk, co wiele osób uznało za znak-ostrzeżenie z Nieba.

12Papież Franciszek: związki z Jezusem są niebezpieczne i szkodliwe, [w:] „Newsbook.pl”, 18.07.2017 – https://newsbook.pl/2017/07/18/papiez-franciszek-zwiazki-z-jezusem-sa-niebezpieczne-i-szkodliwe/ (dostęp:17 lipca 2018).

13Wkrótce po intronizacji Pachamamy przez biskupa Rzymu, Franciszka, ogłoszono pandemię.

14Autor ma na myśli miniony wiek XX.

15Cyt. za: A. Mień, Sakrament słowo obrzęd. Prawosławna Służba Boża, Łuków 1992, s. 96 – 97.

16Niektórzy teologowie uważają, że nie będzie to Henoch, lecz Mojżesz; inni znów utożsamiają Henocha z Mojżeszem.

17Słowo świętego Proroka Izajasza syna Amosa, [w:] Literatura na Świecie Nr 12/1980, s. 111 – 114 – cytowany tekst to pseudoepigraficzna wizja czasów końca świata, powstała prawdopodobnie na terenie Bułgarii po XIII wieku, tekst jest znany także z rękopisów ruskich XVI – XVIII–wiecznych.

18Bóg żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001, s. 415.

19BT – Biblia Tysiąclecia.

20Bóg żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego…, s. 417.

21Czyli Mesjasza, który ma pochodzić z królewskiego rodu Dawida; z tego właśnie rodu pochodził Jezus z Nazaretu.

22Bóg żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego…, s. 414 i 417.

23Jest to wielokrotne, w skupieniu, wymawianie słów: «Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznym». Modlitwa Jezusowa powoduje przemianę ludzkiego serca, zbliżenie się do Boga, a nawet dar widzenia Boskiego niestworzonego światła. Hieroschimnich Michał z Nowego Waałamu w Finlandii tak mówił na ten temat: „Oczywiście „Boga, w Jego istocie nikt nie widział, lecz Ten, Który jest w łonie Ojca, objawił Go”. Z Pisma Świętego wiemy, że i Cherubini, i Serafini ujrzawszy Boga zakrywali swe oblicza. Człowiek może poznać jedynie Bożą chwałę, Jego niestworzone energie i nieopisane światło Taboru, które widzieli trzej wybrani Apostołowie. Światło Przemienienia Chrystusa stał się godny ujrzeć także i Motowiłow podczas rozmowy ze św. Serafimem. Jest to objawienie Świętego Ducha, Bożego Królestwa przychodzącego w chwale. Łaski tej dostąpił także św. Tychon Zadoński, zanim jeszcze został biskupem, jak również Ihumen Antoni Putiłow w swej młodości, pomijając dawnych wielkich świętych mężów, jak św. Symeon Nowy Teolog, św. Grzegorz Palamas i wielu innych. Wszyscy oni dostąpili tego wielkiego daru Bożego dzięki modlitwie Jezusowej” – cyt. za: S. Bolszakow, Na szczytach ducha, Hajnówka 1998, s. 30 – 31.

24Tamże, s. 39 – 40.

25Bóg żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego…, s. 413.

26por. Tamże: Электронные карточки и печать Антихриста, Москва 1999, s. 42 – 48.

27por. Tamże: Электронные карточки…, s. 23 – 30.

28por. Tamże: Электронные карточки…, s. 20 – 22.

29Numer kodowy. Pieczęć Antychrysta, brak miejsca i roku wydania, s. 1 – 15.

30Troparion z poniedziałku, wtorku i środy Wielkiego Tygodnia, cyt. za: cyt. za: A. Mień, Sakrament słowo obrzęd…, s. 107.

31O grzechu osądzania bliźnich, [w:] „Bratczyk”, Nr 200, Sierpień 1999, s. 5 – 6.

32Święty Andrzej z Krety, Wielki Kanon Pokutny, przekł. i oprac. ks. dr Henryk Paprocki, Hajnówka 2000, s. 45.

33Liturgia św. Jana Złotoustego, θεσσαλονικη, brak roku wydania, s. 36.

34Nikolaos P. Vassilidis, The mystery of death.The mystery of death, Athens 1997, s. 483.

35Jezusa.

36Według tradycji starochrześcijańskiej Pan Jezus Chrystus przybędzie od W s c h o d u, ze wschodniej strony nieba, czy też z kosmicznego wschodu.

37Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku, Hajnówka 2000, s. 81.

38Święty Andrzej z Krety, Wielki Kanon Pokutny…, s. 125.

39О конце мира, Москва 2000, s. 43.

40Porównanie wyznań. Rzymsko-katolickiego, prawosławnego, ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego, Warszawa 1988, s. 125.

41Według starochrześcijańskiej tradycji powtórne przyjście Pana nastąpi w nocy.

42Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku…, s. 33.

43Żywot świętego Bazylego Nowego. Mytarstwa świętej Teodory…, s. 51.

44Nikolaos P. Vassilidis, The mystery of death…, s. 484.

45Tamże, s. 485.

46Tamże, s. 486.

47Sakrament spowiedzi…, s. 38.

48Święty Efrem Syryjczyk, Myśli pobożne na każdy dzień roku…, s. 43.

49Tamże, s. 42.

50Tamże, s. 43.

51Nikolaos P. Vassiliadis, The mystery of death…, s. 487.

52Tamże, s. 487.

53Tamże, s. 489.

54Oscar Cullmann, Le retour du Christ–espérence de l’Eglise selon le Nouveau Testament, Cahiers Theologiques de l’Actualité Protestante Nr 1, 3 éd. Delachaux Niestle, s. 15, cyt. za: Ks. Jerzy Klinger, Geneza sporu o epiklezę. Eschatologiczny a memorialny aspekt Eucharystii w Kanonie pierwszych wieków, Warszawa 1969, s. 11.

55BG – Biblia Gdańska.

56Rzeczy ostateczne człowieka i świata (widziane oczami Chrześcijan Dnia Sobotniego) – oprac. S. Kosowski, wydruk komputerowy w posiadaniu autora.

57Tamże.

58M. Tymiński, Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, [w:] Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, [w:] Internet – http://www.kz.pl/index.php?p=13&id=3&i=5.

59Biblia Poznańska, [w:] Internet – http://www.biblia.net.pl/biblia.php.

60H. Turkanik, Powtórne Przyjście Pana Jezusa Chrystusa, Warszawa 1985, s. 45.

61Tamże.

62Tamże, s. 46.

63Tamże, s. 47-48.

64Biblia przekład Nowego Świata, [w:] Internet – http://www.biblia.net.pl/biblia.php.

65S. Sawicki, Porwanie Kościoła, druk ulotny, b. m. i r. w.

66Henryk Turkanik, Powtórne Przyjście…, s. 68.

67Tamże, s. 123.

68Tamże, s. 124.

69Tamże, s. 169.

70Tamże, s. 175.

71Encyklopedja Kościelna podług teologicznej Encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami. Przy współpracownictwie kilkunastu duchownych i świeckich osób, wydana przez X. Michała Nowodworskiego, Warszawa 1880, t. XIII, s. 103 – 110.

72W nawiasach kwadratowych dodałem dane, których brakuje w cyt. dziele.

73Albo chwała oliwki.

74Można tu zauważyć charakterystyczną zbieżność – pierwszym władcą Rzymu był Romulus, ostatnim cesarzem zachodniorzymskim był Romulus Augustulus; pierwszym papieżem rzymskim był św. Piotr Apostoł, ostatnim wg przepowiedni ma być Piotr Rzymianin II.

75Ks. M. Ziółkowski, Eschatologia, Sandomierz 1963, s. 349-351.

76Proroctwo Pseudo-Malachiasza [w:] „Proroctwo Michaldy. Trzy księgi. Objawienia z Fatimy. Proroctwo Pseudo-Malachiasza”, Tarnów 1996, s. 97-107.

77Oznacza to, że będzie panował ustrój demokratyczny, w przeciwieństwie do monarchicznego, typowego dla wieku XVII.

78Егор Холмогоров, АПОКАЛИПСИС СЕГОДНЯ [w:] „СПЕЦНАЗ РОССИИ” N 05 (56) АПРЕЛЬ 2001 ГОДА, [w:] Пророчества о конце мира и последнем Царе – Конференция газеты БЛАГОВЕСТ [w:] БЛАГОВЕСТ. ДИСКУССИОННЫЙ КЛУБ – http://www.cofe.ru/blagovest/ubb/noncgi/Forum3/HTML/000291.html (dostęp: 9.12.2009).

79W potocznym języku oznacza to „wywrócenie wszystkiego do góry nogami”.

80Archijerej – wyższy duchowny w Kościele prawosławnym.

81„Ósmy dzień tygodnia” – ostatni okres w dziejach ludzkości, okres po końcu świata, wieczny szabat, wieczny odpoczynek.

82Егор Холмогоров, АПОКАЛИПСИС СЕГОДНЯ…

83Antychryst – przeciwnik Chrystusa, [w:] Serwis Internetowy „Zbawienie” – www.zbawienie.com (dostęp: 22 września 2009).

84Tamże.

85J.B. – Koran w przekładzie Józefa Bielawskiego, Warszawa 1986.

86Hadis (arab. الحديث al–hadith, w liczbie mnogiej أحاديث ahadith) – opowieść przytaczająca wypowiedź proroka Mahometa, jego czyn lub milczącą aprobatę. Każdy hadis składa się z tekstu (matn) i łańcucha przekazicieli (isnad). Hadisy tworzą sunnę (Tradycję) – najważniejsze po Koranie źródło muzułmańskiego prawa szarii. (Wikipedia – http://pl.wikipedia.org/wiki/Hadis).

87Jałmużnę.

88Arab. godzina – w tym przypadku chodzi o Ostatnią Godzinę, czyli datę końca świata.

89Hadis nr 2 [w:] A. A. Issa, Tamże, s. 5.

90Tamże, s. 10-11.

91Chodzi oczywiście o godzinę zmartwychwstania i sądu ostatecznego.

92M. ibn Salih Al–Usajmin, Tamże, s. 45.

93Dotąd nie ustalono jednakowej pisowni imienia Antychrysta, za najpoprawniejszą jednak uważam Dadżdżal.

94H. Abdalati, Spojrzenie w Islam, brak miejsca wydania, 1993, s. 204-205.

95A. al–Tantawi, Ogólny zarys religii Islamu, Białystok 1999, s. 84–86.

96Wydaje się, że zmartwychwstali zmarli nie będą mieć też świadomości tego, iż pomiędzy zgonem a ponownym przyobleczeniem się w ciało znajdowali się w Barzach.

97Księga – Koran.

98Sunna – drugie po Koranie źródło wiary i wiedzy islamu. Sunna jest, szczegółową instrukcją życia muzułmańskiego. Jest to zbiór spisanych faktów i wydarzeń z życia Proroka Muhammada.

99M. ibn Salih Al–Usajmin, Tamże, s. 45-46.

100S. M. H. Tabatabai, Tamże, s. 99-101.

101S. A. A’la Al–Maududi, Zrozumieć Islam, brak miejsca wydania, 1995, s. 68 – 69.

102M.A. Maulvi, Islam. Religia ludzkości, Warszawa 1931, s. 8.

103Tamże, s. 9.

104Tamże.

105Hadisy, Warszawa 1984 (1404 h.), s. 9.

106J. W. Suliga, Wielcy magowie świata. Dzieje ezoterycznej tradycji Zachodu, t. I, Warszawa 1997, s. 257 – 258.

107Apokryfy Nowego Testamentu, pod redakcją Ks. M. Starowieyskiego, t. I – „Ewangelie Apokryficzne”, Lublin 1986.

108Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Nowy przekład, Warszawa [1979]

109Η Καινη Διαθηκη, Αθηναι 1973, s. 7

110 Э. Светлов, Вестники Царства Божия, Брюссель 1972, s. 358-359

111 Tamże, s. 359.

112 Sz. Szydelski, Eschatologia irańska…, s. 24; Denkard, Book 8. Contents of the Nasks (Ancient Canon of Zoroastrianism), [w:] Sacred Books of the East, Oxford 1897. Nask 13, 1-16, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 12 grudnia 2009).

113 Inaczej Aushedar, Auszedar.

114 Sz. Szydelski, Tamże, s. 38–39.

115 Ceremonię religijną.

116 Zoroastrian millennium prophecies, [w:] Pahlavi Rivayat, rozdz. 25, 1990, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

117 Kartir’s Inscription At Naqsh–I Rajab, [w:] Avesta – Zoroastrian Archives, [w:] Internet – www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

118 Sz. Szydelski, Eschatologia irańska, s. 22-23.

119 Zand-i Vohuman Yasht, [w:] Sacred Books of the East, t. 5, Oxford 1897, rozdz. 2, 1-64, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

120 Jamasp Namak („The Book of Jamaspi”), 1903, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

121 M. Boyce, Zaratusztrianie, s. 63.

122 Sz. Szydelski, Eschatologia irańska, s. 50.

123 M. Boyce, Zaratusztrianie, s. 63.

124 P. Hulka, Twórca religij, s. 92-95.

125 The Bundahishn („Creation”) or Knowledge from the Zand [w:] Sacred Books of the East, t. 5, rozdz. 30, 9, Oxford 1897, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

126 Sz. Szydelski, Eschatologia irańska, s. 22–23.

127 Tamże, s. 50.

128 Tamże.

129 Sznur modlitewny.

130 Zoroastrian millennium prophecies [w:] „Pahlavi Rivayat” [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

131 Avesta: Khorda Avesta (Book of Common Prayer), [w:] Sacred Books of the East, 1898, [w:] Internet – http://www.avesta.org (dostęp: 14 grudnia 2009).

HISTORIA POLITYCZNA DWÓCH MIAST. Traktat o Duchu Świętym.

Oto jeden rozdział książki, którą właśnie tłumaczę. Książka ta nigdy nie ukazała się w języku polskim a napisana została w (!)1864 roku przez ks. Gaume.

Tak się składa, że pasuje akurat ten rozdział na nasze czasy (cała książka przede wszystkim) a szczególnie ten rozdział, bo tłumaczy dzisiejszą Ewangelię w prawdziwym Kościele.
Tytuł książki: Traktat o Duchu Świętym (2 tomy)

z Panem Bogiem 
Piotr Antoniewicz

=====================================================

ROZDZIAŁ XXVIII

HISTORIA POLITYCZNA DWÓCH MIAST.

Dwie religie, dwa społeczeństwa, a co za tym idzie dwie polityki.

— Cel jednej i drugiej. — Konieczność poznania go, aby zrozumieć historię. — Z mocy boskiej Rady Jerozolima jest stolicą Miasta Dobra. — Z mocy szatańskiego soboru Babilon i Rzym są na przemian stolicą Miasta Zła. — Świetlana doktryna słynnego kardynała Polusa na soborze trydenckim. — Dlaczego królestwa świata są pokazane Danielowi w postaci bestii.

— Granica w szczególności, ustanowiona przez Bestię, nosi znamiona Bestii i dokonuje dzieł Bestii: świadectwa historii i Minucjusza Feliksa. — Przez całą starożytność jedynym celem polityki szatana było wywyższenie Rzymu, uczynienie go swoją stolicą i twierdzą nie do zdobycia dla chrześcijaństwa. — Obraz jego polityki i polityki boskiej: fragment św. Augustyna.

— W jakim sensie Szatan mógł powiedzieć, że wszystkie królestwa świata należą do niego. — Doktryna św.Augustyna. — Uwagi.

==========================================================

Równoległość religijna i społeczna, której główne cechy właśnie nakreśliliśmy, przejawia się w porządku politycznym: nie mogło być inaczej.

Polityka jest nauką o rządzeniu. Rządzić oznacza prowadzić narody do określonego celu. Cel ten może być znany tylko dzięki religii, ponieważ tylko religia może powiedzieć człowiekowi, dlaczego jest na Ziemi. Świat dzieli się na dwie przeciwstawne religie: religię Słowa Wcielonego i religię szatana, jego nieprzejednanego wroga.

Istnieją zatem dwie polityki przeciwstawne w swoim punkcie wyjścia i punkcie docelowym: i są tylko dwie. Jezus Chrystus, król; lub Szatan, król. Jezus Chrystus, król królów i narodów; lub Szatan, król królów i narodów. Jezus Chrystus, król zarówno w porządku doczesnym, jak i w porządku duchowym; albo Szatan, król zarówno w porządku doczesnym, jak i w porządku duchowym.

Christo-kracja lub demono-kracja: oto nadrzędny cel dwóch polityk, które rządzą światem i prowadzą go do podwójnej wieczności.

Wynika z tego, że życie rodzaju ludzkiego jest nieustannym oscylowaniem między tymi dwoma przeciwstawnymi biegunami.

Fakt ten nie tylko dominuje w historii, ale jest samą historią, całą historią, przeszłą, teraźniejszą i przyszłą. Taki jest punkt widzenia, z którego należy oceniać wydarzenia, które miały miejsce lub są przygotowywane, równoważyć obawy i nadzieje, charakteryzować rewolucje i zdawać sobie sprawę z upadku lub powstania imperiów.

Bez tego nikt nie jest w stanie, dziś mniej niż kiedykolwiek, wśród zderzenia idei i chaosu wydarzeń, ukierunkować swoich myśli i uniknąć pułapki sceptycyzmu lub otchłani rozpaczy. Jeśli chcemy, aby wielkie wydarzenie, o którym mówimy, stało się latarnią morską wystarczająco jasną, aby oświetlać nas w coraz gęstszej ciemności, w której pogrąża się dzisiejsza Europa, konieczne jest pokazanie go w całości: zamierzamy się tego podjąć.

Przed człowiekiem i przed czasem boska Rada postanawia założyć Miasto Dobra. Duch miłości będzie jego królem, duszą i życiem. Rodzina będzie żyła długo, prowadząc skromne życie patriarchów, w przenośnym namiocie na pustyni. Dzięki posłudze aniołów

i Mojżesza Duch Święty ustanawia ją narodem. Każde imperium potrzebuje stolicy, stolica Miasta Dobra będzie nazywać się Jerozolima lub Wizja Pokoju. Tam bowiem, i tylko tam, zapanuje pokój, ponieważ tam, i tylko tam, będzie świątynia prawdziwego Boga.

Ale Jerozolima należy do Miasta Zła: trzeba ją podbić. Syjon, jej cytadela, w końcu pada pod władzę Dawida; imperium zostaje założone. Od tego momentu Jerozolima staje się świętym miastem, obiektem szczególnej miłości Ducha Świętego. To z niej pochodzi życie, to z niej promieniuje światło. To ku niej wszystkie dzieci Boże , rozsiane po czterech stronach świata, podnoszą swoje ręce i serca. Jerozolima jest dla Miasta Dobra tym, czym serce jest dla ciała, ogniskiem dla promieni, źródłem dla rzeki.

Szatan obserwuje, co robi Bóg, i naradza się.

Zwołując wszystkich swoich poddanych na sobór ekumeniczny, ogłasza materialne podstawy swojego imperium i stolicy. Oto jak pięknym językiem ojciec innego soboru ekumenicznego opisuje sobór szatana: „Słowo rozbrzmiewa na równinach Sennaar; wzywa wszystkich synów ludzkich na zgromadzenie ogólne. Brat powtarza je bratu, sąsiad sąsiadowi. Słowo to brzmiało: Przyjdźcie, zbudujmy miasto i wieżę, której szczyt sięga nieba, zanim rozproszymy się po ziemi. Tak brzmiał dekret wielkiego soboru szatańskiego.

Bóg, co prawda, powstrzymał jego wykonanie, mieszając języki i rozpraszając dzieci ludzkie na cztery strony świata, ale dzieło zostało raczej zatrzymane, niż sobór został rozwiązany.

W rzeczywistości, aż do wylania Ducha Świętego, dekret tego soboru nigdy nie został uchylony w myślach ludzi. To, co w dniu zwołania soboru każdy mówił do swojego bliźniego: „Chodźcie, zbudujmy sobie miasto i stańmy się sławni”, każdy, kto nie stał się synem Ducha Świętego, nadal powtarza sobie i innym.

To jest temat wszystkich ich publicznych lub tajnych zgromadzeń,

a jeśli nadarzy się okazja do wykonania wielkiego dekretu, nigdy jej nie przepuszczają. „To na mocy tego dekretu ekumenicznego soboru Szatana powstały wszystkie królestwa świata: ex quo nata sunt omnia mundi regna. Aby zwycięsko walczyć z tym ogromnym Miastem Zła, Wieczne Słowo założyło Miasto Dobra. W opozycji do ogólnego soboru szatana powstały sobory ogólne Kościoła.

I tak jak Duch zła inspirował pierwsze, tak drugie czerpią całą swoją siłę ze zwołania, przewodnictwa, inspiracji i oświecenia Ducha dobra. Podobnie jak pierwsze miały na celu organizowanie nienawiści, tak celem drugich jest organizowanie miłości”.

Wszystkie królestwa pogan narodziły się z szatańskiego soboru, odbywającego się u stóp wieży Babel ex quo nata sunt omnia mundi regna. Wszystkie zostały założone w opozycji do królestwa Chrystusa, quibus regnum Christi se opposuit eaque delevit.

To słowo oświetla całą historię. Jako wierne echo proroczego objawienia, jest ono niepodważalne.

Zwołującym i przewodniczącym soboru w Babel był ten, którego Pismo Święte nazywa Bestią, bestią par excellence. Tysiąc lat później Daniel zostaje uniesiony w duchu. W czterech wielkich monarchiach Asyryjczyków, Persów, Greków i Rzymian, Bóg pokazuje mu wszystkie królestwa świata. W jakich postaciach? Ludzi? Nie. Aniołów? Nie. W postaciach zwierząt. A jakich zwierząt? Nieczystych i złowrogich. Dlaczego właśnie tych, a nie innych? Ponieważ wszystkie te imperia są dziełem Bestii; mają jej cechy, dokonują jej dzieł. Zobaczcie ostatnią, w której uosabiają się wszystkie pozostałe: „Czwarta bestia, mówi Prorok, jest czwartym królestwem, które będzie na ziemi; będzie większe od wszystkich królestw; pożre całą ziemię, zmiażdży ją, zredukuje do prochu”.

Widzieliśmy, że Rzym został założony przez samego Szatana, pogański Rzym nieustannie wykonywał dzieło Szatana. Dosłownie pożarł, zdeptał, zniszczył całą ziemię; pozbawił ludzi wszystkich dóbr miasta, rodziny, własności, religii; nie, jak wielu zdobywców, przez przypadek i w chwili gniewu, ale z premedytacją, poprzez nieprzerwaną serię grabieży i podbojów, trwających tysiąc dwieście lat. Jej instytucje nosiły piętno jej pochodzenia, a jej prawo było jedynie ustawodawstwem jej zbrodni. Od czasów renesansu pogański Rzym był postrzegany wyłącznie przez pryzmat fikcji poetów, historyków i prawników pogaństwa. Kiedy wielka Bestia jeszcze żyła, a cywilizacja, której była duszą, była rzeczywistością, a nie wspomnieniem, obie zostały osądzone przez sędziów, nieprzekupnych świadków prawdy.

Posłuchajmy tego wyroku, który pochodzi z III wieku: „Rzymianie, jak twierdzicie, zdobyli mniej chwały dzięki swojej waleczności, niż dzięki swojej religii i pobożności. Ach! Oczywiście, pozostawili nam wielkie ślady swojej religii i pobożności od początku swojego imperium. Czy to nie zbrodnia zjednoczyła ich, uczyniła strasznymi dla okolicznych ludów i posłużyła im jako bastion do ustanowienia swojej dominacji? Był to bowiem początkowo azyl dla złodziei, zdrajców, morderców i świętokradców, a aby ten, który był największy, był również najbardziej zbrodniczy, zabił swojego brata: oto pierwsze oznaki tego świętego miasta.

Natychmiast, wbrew prawu ludzkiemu, porywają dziewczęta już obiecane, narzeczone, a niektóre nawet już zamężne; hańbią je, a następnie prowadzą wojnę z ich ojcami, z tymi, których córki poślubili, i przelewają krew swoich sojuszników.

Cóż za bezbożność! Cóż za zuchwałość! W końcu wypędzanie sąsiadów, plądrowanie ich świątyń i ołtarzy, niszczenie ich miast, zabieranie ich do niewoli, powiększanie się poprzez rabunki i ruinę ludzi, to doktryna Romulusa i jego następców; tak więc wszystko, co posiadają, wszystko, co mają, jest tylko rabunkiem.

„Ich świątynie zbudowane są wyłącznie z łupów zdobytych na ludach, z grabieży miast, z ruin ołtarzy, z plądrowania bogów, z mordowania kapłanów.

Cóż za bezbożność i świętokradztwo, klękać przed bogami, których triumfalnie ciągną w niewoli! Czyż czczenie tego, co się zabrało, nie jest poświęceniem swojej kradzieży? Tyle zwycięstw, tyle zbrodni; tyle trofeów, tyle świętokradztw!

I to nie dzięki swojej religii, ale dzięki swojej bezbożności wspięli się na ten szczyt wielkości; nie dzięki pobożności, ale dzięki bezkarnej niegodziwości”.

Oto ostatnie słowo w historii politycznej ludzi i jasne objawienie groźnego antagonizmu, którego Bossuet nie dostrzegł w stopniu wystarczającym. Ludzie, cudownie ocaleni z wód potopu, powracają do swoich niegodziwych skłonności. Bóg wybiera sobie lud, aby strzegł Jego prawdy, a demonowi pozwala wybrać sobie inny lud, który będzie wrogiem prawdy, niszczycielem świętych, propagatorem panteizmu i bałwochwalstwa. Był to lud rzymski, zgromadzony w azylu Romulusa, który był co najmniej tak wierny swojej misji, jak lud żydowski swojej. Wzniesienie Rzymu było przez całą starożytność myślą Szatana i niezmiennym celem jego polityki. Jednak Rzym i Jerozolima stały się powoli, po wielu walkach, stolicami dwóch przeciwstawnych miast. Walki te podsumowują historię. Pokazują nam one królestwa Wschodu upadające jedno po drugim pod panowaniem demona.

Aby połączyć je w jedno ciało, powstaje wielka, rozkoszna i straszna Babilonia. Dzięki swoim prawom, luksusowi, bogactwom, okrucieństwu i potwornej bałwochwalczości, Jerozolima Szatana staje się nieubłaganym rywalem i krwawą parodią Jerozolimy prawdziwego Boga. Świat porusza się po dwóch równoległych liniach.

„Założycielom Miasta Bożego”, mówi św. Augustyn, „Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi, Józefowi, Mojżeszowi, Samsonowi, Dawidowi, Salomonowi odpowiadają Ninus, Semiramis, Faraon, Kekrops, Romulus, Nabuchodonozor i inni książęta Asyryjczyków, Persów, Greków i Rzymian. Założyciele Miasta Dobra ogłaszają prawa Jahwe, ceremonie, które on nakazuje, ofiary, których wymaga, zakaz bałwochwalstwa.

Zachowanie i rozszerzanie Miasta Dobra, oto jak wykorzystują swoją władzę. Równolegle założyciele Miasta Zła ogłaszają wyrocznie Szatana, nakazują składanie mu ofiar, popularyzują jego bajki, parodiują boskie prawdy i w ten sposób wykorzystują swoją władzę do rozwoju Miasta Zła. Z biegiem wieków rozszerza ono swoje granice aż po najodleglejsze zakątki Zachodu.

Ogromne imperium wymagało nowej stolicy: Rzym zastąpił Babilon. Rzym, pan świata, stał się metropolią bałwochwalstwa i twierdzą szatana. „W ten sposób – kontynuuje św. Augustyn – dwa królestwa pochłonęły wszystkie inne królestwa: królestwo Asyryjczyków i królestwo Rzymian. Wszystkie pozostałe były jedynie prowincjami lub przybudówkami tych gigantycznych imperiów. Kiedy jedno się kończyło, drugie zaczynało. Babilon był Rzymem Wschodu, a Rzym stał się Babilonem Zachodu i świata”.

Jerozolima, Babilon i Rzym – te trzy nazwy podsumowują całą historię dwóch miast w starożytnym świecie i stanowią nieodzowny wstęp do ich historii w świecie współczesnym. Zwycięski nad wszystkimi narodami Rzym osiąga szczyt potęgi. Szatan podnosi swoją pychę aż do nieba. Wtedy spotyka, nie znając go, Wcielone Słowo, które zstąpiło z nieba, aby obalić jego imperium.

Dzięki jednej ze swoich sztuczek, których sekret jest mu dobrze znany, przenosi Go na szczyt góry. Stamtąd pokazuje Mu wszystkie królestwa ziemi i składa mu dziwną propozycję, o której mowa w Ewangelii: „Daję ci – mówi – tę powszechną władzę i chwałę wszystkich tych imperiów; bo wszystko to zostało mi przekazane i daję je, komu chcę. Jeśli więc pokłonisz mi się, wszystko to będzie twoje”.

Aby uwierzyć w taką moc, gdybyśmy mieli tylko zapewnienie Księcia kłamstwa, wątpliwości z pewnością byłyby uzasadnione,

a nawet więcej niż uzasadnione. Przestają one być uzasadnione, przynajmniej całkowicie, gdy widzimy, że sama Ewangelia nazywa Szatana Bogiem i Księciem tego świata. Ze swojej strony historia, badana nie tylko powierzchownie, pokazała nam w pysznych słowach kusiciela sedno prawdy znacznie bardziej znaczące, niż się wydaje. Pod dwoma ważnymi względami, religijnym i społecznym, ludzkość przedstawiła się naszej analizie.

Widzieliśmy, że w pogańskiej starożytności Szatan był naprawdę Bogiem świata: Omnes Dii gentium dœmonia. Wszystkie kulty, z jednym wyjątkiem, pochodziły od niego i do niego powracały. Jego królestwo było nie mniej realne niż jego boskość. Jako stały inspirator wyroczni, poprzez nie dominował nad działaniami życia społecznego. Wszystkie królestwa starożytnego świata, z ich kolosalną potęgą i bajecznymi bogactwami, republiki Grecji i Włoch, które fałszywa edukacja każe podziwiać młodym chrześcijanom, jak powiedział nam ojciec soboru trydenckiego,

to sam szatan postanowił założyć: Decretum ex quo nata sunt omnia mundi regna; a ich istnienie było zbrojnym sprzeciwem wobec Miasta Dobra, quibus regnum Christi se opposuit eaque delevit.

Ależ co! Czyżby Bóg zrzekł się tronu? Czyż to nie On, i tylko On, jest założycielem imperiów, tak jak jest stwórcą człowieka i świata? Święty Augustyn odpowiada: „Z pewnością to prawdziwy Bóg, i tylko On, ma władzę nadawania królestw i imperiów. To więc jedyny prawdziwy Bóg dał, kiedy chciał i tyle, ile chciał, imperium Rzymianom, tak jak dał je Asyryjczykom i Persom”.

Aby to udowodnić, dodaje: „Abyśmy wiedzieli, że wszystkie dobra doczesne, o które ludzie tak zazdrośnie walczą, są darem prawdziwego Boga, a nie dziełem demonów, wystarczy spojrzeć na lud hebrajski. Nie wzywając bogini Luciny, żydowskie kobiety szczęśliwie rodziły liczne dzieci. Dzieci te były karmione piersią bez bogini Ruminy; spały w swoich łóżeczkach bez bogini Cuniny; piły i jadły bez bogini Eduki i Patiny; rosły, nie czcząc żadnego

z bogów dzieci. Gospodarstwa domowe były płodne bez kultu Priapa. Bez wzywania Neptuna morze otworzyło się przed nimi i pochłonęło ich wrogów. Kiedy manna spadła im z nieba, nie poświęcili posągu bogini Mannii; a kiedy skała ugasiła ich pragnienie, nie czcili ani nimf, ani limf.

„Bez okrutnych ofiar dla Marsa i Bellony prowadzili wojny.

Z pewnością nie odnieśli zwycięstwa bez zwycięstwa, ale nie traktowali zwycięstwa jak bogini, ale jak dobrodziejstwo Boga.

Bez Segety mieli żniwa, bez Bubony mieli woły; bez Mellona mieli miód; bez Pomona mieli owoce. Tak więc wszystkie rzeczy, które poganie przypisywali swoim bóstwom, Żydzi otrzymali szczęśliwiej od prawdziwego Boga. Gdyby, kierowani grzeszną ciekawością, nie obrazili Go oddając się kultowi bożków i skazując na śmierć Chrystusa, pozostaliby w królestwie swoich ojców, mniej rozległym, ale szczęśliwszym od innych.

Jednakże znamienity Doktor nazywa Kaina pierwszym założycielem Miasta Zła, a Romulusa pierwszym założycielem Rzymu, jego przyszłej stolicy. Czym jest ta tajemnica?

I jak pogodzić fakty historyczne z pozornie sprzecznymi słowami doktorów Kościoła, demona i Ewangelii?

Oto jak. Bóg stworzył wszystkich założycieli Miasta Szatana, ale nie stworzył ich w tym celu; dał Nabuchodonozorowi Asyrię, Romulusowi Imperium Rzymskie, a Imperium Rzymskiemu panowanie nad ziemią, ale nie dał im prawa do uczynienia tych imperiów złymi. Co się więc stało? Podobnie jak ojciec rodzaju ludzkiego, ludzie ci dali się zdominować szatanowi, który uczynił ich założycielami swojego imperium i swoich stolic.

Świadomi tego lub nie, wszyscy pracowali dla niego. W tym sensie kusiciel mógł powiedzieć: Wszystkie królestwa ziemi zostały mi oddane i mam prawo nimi dysponować, jak robotnik swoim dziełem, pan swoimi niewolnikami. Oto jest prawda w słowach szatana i w imieniu Boga i Księcia tego świata, które Ewangelia nie waha się mu nadać. Jednak Bóg nie zrzekł się władzy. Wbrew sobie Miasto Zła wraz z wielkimi monarchiami Asyryjczyków, Persów, Greków i Rzymian stało się narzędziem Opatrzności, służącym realizacji Jej zbawczych planów.

W ten sposób Król Miasta Dobra posłużył się Asyryjczykami, aby utrzymać swój lud w posłuszeństwie; Persami, aby sprowadzić go z powrotem do Judei i zachować niezbędne rozróżnienie plemion; Grekami, aby przygotować drogę dla Ewangelii; Rzymian, aby w sposób spektakularny wypełnić proroctwa dotyczące narodzin Odkupiciela.

Ale wszystko to działo się wbrew intencjom założyciela, præter intentionem fundatoris, i dzięki wszechmocnej mądrości, która zmienia przeszkodę w środek, nie zmieniając natury rzeczy. Nie zmienia to faktu, że szatan, dzięki współudziałowi człowieka, swojego oszukanego i zniewolonego, osiągnął cel swojej polityki.

Od czasu soboru, na którym ogłoszono jego powstanie, widzimy, jak Miasto Zła rozwija się. W momencie przyjścia Mesjasza osiąga swój szczyt, wszystkie imperia są jego poddanymi. Widzimy również, że ostatnim słowem szatana było uczynienie Rzymu swoją stolicą. Kolejne wchłanianie królestw Wschodu i Zachodu jedno przez drugie, a następnie ostateczne wchłonięcie wszystkich tych królestw przez sam Rzym, świadczą o tym zamierzeniu i potwierdzają to ostateczne zwycięstwo. Nie jest więc tak, jak powiedziano, że po to, aby zmieszać narody i przygotować je do szerzenia Ewangelii, Szatan gromadzi je pod władzą Rzymu. Tworząc swoje gigantyczne imperium, chciał sam rządzić światem, zniszczyć Miasto Dobra lub przynajmniej postawić na drodze jego rozwoju nie do pokonania przeszkodę. Bóg pozwolił mu stworzyć Imperium Rzymskie, aby uniemożliwić ludziom ustanowienie Kościoła. Aby podbić wiarę rodzaju ludzkiego, młode Miasto, zmagające się od samego początku ze wszystkimi siłami piekła, wzniesionymi do najwyższej potęgi, musiało wzrastać wbrew wszelkiemu prawdopodobieństwu i stać się w oczach całego świata żywym cudem mądrości, która wyśmiewała się z silnego i triumfowała dzięki temu, co miało doprowadzić do jej upadku, śmierci i tortur.

**********

Wiesław Helak , „Lwowska noc”

Wiesław Helak , „Lwowska noc”

Wiesław Helak , "Lwowska noc"

Frapującą powieść „Lwowska noc” Wiesława Helaka, z akcją umieszczoną w latach 1939–1946 na polskich rubieżach Galicji, czyta się jednym tchem. Równie znakomitej, sugestywnej prozy, odwołującej się do dramatycznych losów naszych rodaków na Wschodzie, nie mamy jak dotąd zbyt wiele.

Powieść Wiesława Helaka daje bogaty, nieomal epicki obraz znaczącej dziejowej chwili, w której to Lwów, tradycyjna ostoja polskości – na skutek paktu Ribbentrop-Mołotow oraz w konsekwencji późniejszych działań wojennych – zaczął przechodzić na przemian w ręce bolszewików lub hitlerowców, przy pomocy ukraińskich nacjonalistów, bratających się to z jednym, to z drugim okupantem. Mocno zarysowane tło historyczne pozwala prześledzić gehennę polskich mieszkańców tych ziem.Autor swoją imponującą znajomość faktów w dużej mierze zawdzięcza rodzinnym wspomnieniom dziadków i rodziców.

Wiesław Helak, znany dotąd głównie jako scenarzysta i reżyser filmów – między innymi „Opowieści Harleya” i „Złodzieja” – swoją powieścią „Lwowska noc” udowodnił, że po mistrzowsku włada piórem.

Jego książka zaskakuje choćby tym, że losy głównego bohatera – polskiego nauczyciela z Kresów Wschodnich, Józefa Sztendery, jego żony Marii i ich dzieci – jakkolwiek tragicznie wplątane w tryby wielkiej historii, zostały przedstawione bez cienia patosu czy martyrologicznego koturnu.

Z dramaturgicznym zacięciem oddaje autor podjazdową grę ludzkich, albo i nieludzkich namiętności. Buzowania ambicji. Etnicznych, narodowościowych, kulturowych, wyznaniowych, cywilizacyjnych, ideowych, politycznych. Powikłane relacje oraz zmagania żywiołów: polskiego, ukraińskiego, rosyjskiego, żydowskiego, niemieckiego, przedstawia autor w sposób równie rzetelny, jak pasjonujący, co przebija nawet z banalnych opisów pierwszego zetknięcia bohatera z czerwonoarmiejcami:

[…] oto na końcu ulicy pojawiła się nagle grupa obcych żołnierzy. Skradali się czujnie, rozglądając się na boki. Mieli na sobie krótkie, sięgające tuż nad kolana, postrzępione od dołu ni to koszule, ni to kurtki w kolorze przybrudzonej gliny. Przed sobą trzymali wysunięte daleko długie karabiny, przypominające francuskie lebele, które zamiast pasów naramiennych miały sznurki, a na lufach nasadzone długie piki. Józef z niedowierzaniem pokręcił głową. Wygląd tych żołnierzy z jednej strony śmieszył go, z drugiej zaś, z powodu azjatyckiej dzikości ich twarzy, przejmował lękiem, ale i bliżej niepojętym dla niego samego uczuciem pogardy.

W opisie przed- i wojennych dziejów typowej inteligenckiej rodziny ze Lwowa, Helak uderza się nie tylko w obce piersi. Konfliktogenny układ wzajemnie wypierających się wpływów nie był wolny od pogardy okazywanej rdzennej, rusińskiej ludności przez katolicki kler, anektujący dla potrzeb swoich wiernych prawosławne cerkwie. Jakże gorzko brzmią słowa jednego z autochtonów, skierowane do głównego bohatera.

Kiedyś była tu piękna świątynia unicka, a dziś Ukraińcy nie mają się gdzie modlić. W pierwszych latach, kiedy tylko nastała tu Polska odrodzona, zamknięto ją, a potem zamieniono na kościół rzymski. Choć tu nigdy nie było rzymskiego kościoła… I nie stało wówczas ani jednego księdza, który by się za nami ujął. […] Co więcej, gdy unici, nie mając już swojego miejsca, zaczęli modlić się w kaplicy na cmentarzu, starosta zabronił tego. I wtedy też żaden z księży rzymskokatolickich nie znalazł się, aby nas poprzeć publicznie i stanąć w naszej obronie… […] Doszło do tego, że miejscowi unici zaczęli się modlić pod gołym niebem. Wówczas władze polskie zaczęły prześladować księdza ukraińskiego wysokimi karami pieniężnymi, a sąd Rzeczypospolitej zatwierdził te kary.

Rachunek wzajemnych urazów, pretensji i wzajemnie wytykanych krzywd, przynosił w efekcie zadziwiająco dużo przelanej krwi. Płynęła na ogół z żył przypadkowych, bezbronnych, absolutnie niewinnych ludzi.

Na bocznicy stał długi skład pociągu towarowego. Kręcili się kolo niego czerwonoarmiści, którzy sprawdzali zamki na drzwiach, i tam, gdzie słabo trzymały, skręcali je grubym drutem, poprawiali zapięcia między wagonami, kończąc przygotowania do odjazdu. Dowódca eszelonu, lejtnant NKWD, dał znak i kilkunastu bojców ruszyło do ostatniego sprawdzenia. Młotkami na długich styliskach obstukiwali deski wagonów, szukając tych obluzowanych, które mogłyby ułatwić ucieczkę. Rozległ się dźwięk przypominający stukanie wielu kołatek naraz […]. Kiedy młotki przestały stukać, zapadła taka cisza, że nikt nie domyśliłby się, że w bydlęcych wagonach są ludzie.

Wiesław Helak w „Lwowskiej nocy” nie ubiera się w szaty Katona i nie rozstrzyga, po czyjej stronie była „jedynie słuszna racja”. Pokazuje, że lwowską ziemię – jak i inne zakątki naszej planety – zamieszkiwali rozmaici ludzie. Nie zabrakło wśród nich sprawiedliwych, czy zwyczajnie przyzwoitych, niosących – często z narażeniem życia – pomoc potrzebującym, bez względu na ich pochodzenie, przynależność czy wyznanie. Ale trafiali się i tacy, którzy korzystali z ideologicznego przyzwolenia i ustanawiali własne „porządki”, dalekie od wszelkich norm prawnych przyjętych w cywilizowanych społecznościach.

Młodych bili do utraty przytomności, starszych pogrążali w rozpaczy, oznajmiając im, że ich majątek zagrabiono, a całą rodzinę wywieziono na Syberię – relacjonował cudem wyratowany z sowieckiego więzienia ojciec bohatera, profesor lwowskiego uniwersytetu. – Jeden chłop ukraiński po takim przesłuchaniu powiesił się w nocy na siedząco. A mnie przez osiem tygodni mówili, że nie podaje mi się paczek, żebym myślał, że wszyscy o mnie zapomnieli i żebym się załamał… I nawet śledczy wprost mi powiedział, że na wikcie więziennym długo nie pociągnę i się przyznam. Tylko nie wiedziałem, do czego mam się przyznać. I do dzisiaj nie wiem, dlaczego mnie aresztowano, w końcu powiedzieli, że z paragrafu 50. IA, za „knowania przeciw państwu”… ale jakiemu państwu?

W splądrowanym przez NKWD domu profesor gorączkowo szukał swojej dopiero co ukończonej pracy o teatrze greckim. Znalazł tylko kilka poplamionych stron. Dostrzegł w tym dodatkową, wyrafinowaną szykanę.

Teraz będą nas nękać i prześladować, żebyśmy tylko sami stąd wyjechali, żeby mogli powiedzieć wszystkim, że zabrali te ziemie, bo Polaków tu już nie ma. Ale ja nie wyjadę do tej ich Polski, gdzie rządzą nasłani z Moskwy patrioci. Moja Polska jest tutaj… a tam jest Polszcza.

W powieści Wiesława Helaka przewija się niezwykła panorama wojennych losów kresowian, szykanowanych przez sowieckich i hitlerowskich okupantów. Wykorzystywali oni i celowo podsycali narodowościowe dążenia ukraińskie, co z polskich lwowian szybko uczyniło enklawę osaczoną przez trzech wrogów. W takim położeniu za umiejętność zachowania godności, czy też tylko humanitarnych odruchów, płaciło się szczególną cenę, także – stanowczo za często – tę najwyższą.

Doświadczyli tego najbliżsi głównego bohatera. On sam, przeszedłszy przez bezmiar krzywd, bliski załamania i utraty wiary w Boga, odnalazł się w pracy dla innych – wojennych sierot, nie pytanych o pochodzenia czy wyznanie. Pozwoliło to bohaterowi przejść duchową przemianę, a jej kulminacją było przebaczenie win jego najzjadliwszemu ukraińskiemu prześladowcy, którego wojenna zawierucha uczyniła kalekim strzępem człowieka, żebrzącym, bo niezdolnym do aktywnego życia.

  • Wiesław Helak
    „Lwowska noc”
    wydawnictwo: Trio, Warszawa 2012